kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kızıl Boyunlu Batağan (Podiceps grisegena)
VS
Seçildi Kulaklı Batağan (Podiceps auritus)

Kızıl Boyunlu Batağan

Podiceps grisegena

Takım Podicipediformes
Familya Batağangiller (Podicipedidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Siyah tepe; gri-beyaz yanak; pas kızılı boyun; sarı tabanlı kalın koyu gaga; koyu göz

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kızıl Boyunlu Batağan (Podiceps grisegena; Red-necked Grebe), Kulaklı ve Kara Boyunlu Batağandan daha iri ve uzun gagalıdır. Üreme görünüşünde kızıl boyun, açık yanak ve siyah tepe belirgindir. Kışın bu renkler sönükleşir; kuşu tanımak için boynundaki kızıllığın görünmesini beklemek doğru değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme giysisinde tepe siyah, yanaklar ve boğaz açık gridir; boyun kestane kızılıdır. Açık baş yanları siyah tepeyle güçlü karşıtlık oluşturur. Göz koyu, gaga siyah ve tabanı limon sarısıdır. Gösteri sırasında bazı tepe ve yanak tüyleri kabarıp yüzü daha geniş gösterebilir. Bu nedenle başın her duruşta dümdüz bir çizgi vermesi beklenmez.

Nicole Bouglouan’ın Avrupa–Asya alt türüne ilişkin hesabında koyu üst tarafın altında karın daha açık, çoğunlukla beyaz; gövde yanları gri-kahverengi olarak anlatılır. Boynun önü ile üst göğüs sıcak kestane rengindeyken, ensenin ortası daha koyudur.

Kış giysisinde kızıl boynun yerini kirli kahverengi ve gri-kahverengi tonlar alır; boğaz beyazımsıdır. BTO’nun kış teşhis açıklamasında kısa ve kalın boyun özellikle vurgulanır. Beyaz yanaklı bir batağanı yalnız başındaki açıklıkla adlandırmak yerine, boynun kalınlığıyla uzunluğu ve gaganın biçimi de incelenir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy görünümünü taşır. Üreme rengindeki siyah tepe, açık gri yanak ve kızıl boyun her iki eşeyde de bulunur; birine daha farklı bir renk düzeni verilmez. Sahada tek başına görülen bir bireyin yalnız tüy rengine bakarak güvenilir eşey tayini yapılamaz.

Genç kuşun yüzünde koyu ve açık çizgiler bulunur. Cornell’in eBird hesabındaki bu işaret, erişkinin daha sade açık yanağından farklıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta boyun öne, ayaklar gövdenin gerisine uzanır; hızlı kanat çırpar. Bahriye göre gövdesi daha toplu, boynu daha kısadır ve kanatta daha az beyazlık gösterir. Bu karşılaştırma aynı açıdan görülen kuşlarda yapılır; su üstünde kıvrılmış bir boynun kısa görünüşüyle uçuş silueti aynı duruş değildir.

Kanatta beyazlık yine de vardır. Nicole Bouglouan’ın uzman hesabı, içteki uzun uçuş tüylerinde daha büyük, kanadın ön kenarı tabanındaki örtü tüylerinde daha küçük açık alan tarif eder. Kanat açıldığında bu iki bölge koyu üst tarafın üzerinde görünür.

Ses ve Davranış

Üreme döneminde sert ve derinden gelen sesler çıkarır. Fransız uzman hesabı çağrıyı alçak, pürüzlü bir gaklama; ötüşü Su Kılavuzunu andıran kaba ve derin sesler olarak tarif eder.

Bir başka uzman hesabında eşlerin karşı karşıya yükselip göğüslerini yaklaştırması, dipten aldıkları su bitkilerini birbirine sunması ve dik duruşla yan yana su üstünde ilerlemesi anlatılır. Baş tüyleri bu gösterilerde kabarabilir.

Yuva iki eşin su bitkileriyle yaptığı iri bir yığındır. Sığ yerde bitkilere tutturulabilir veya tabandan yükseltilir; büyük bölümü su altında, yumurtaları taşıyan çukuru su üstündedir.

BTO’nun uzman derlemesinde tipik yumurta sayısı 4–5, iki eşin paylaştığı kuluçka 20–23 gündür. Bu, Britanya ve İrlanda kuşları için hazırlanmış bir tür derlemesidir; Türkiye’de izlenmiş bir yuva grubunun ölçümü değildir.

Oiseaux’nun uzman hesabı kuluçkayı 22–25 gün olarak verir. İki kaynak aynı süre aralığını bildirmediği için, bunlardan yeni bir ortalama üretilmez.

Cornell’in Kuzey Amerika hesabında yeni çıkan hav tüylü yavruların hemen ebeveyn sırtına çıktığı, ilk 10–17 günün çoğunu burada geçirdiği anlatılır. Sırtta taşınmak, yavrunun uçabildiği veya kendi besinini bütünüyle topladığı anlamına gelmez. Yavru bakımı, yumurtadaki gelişim bittikten sonra da sürer.

Karıştırılabilecek Türler

Bahri (Podiceps cristatus; Great Crested Grebe), Büyük Tepeli Batağan adıyla da bilinir. Daha uzun ve ince boynu, uzun pembemsi sivri gagasıyla ayrılır. Üreme giysisindeki uzun tepe tüyleri ile başın yanlarındaki yelpaze biçimli kestane-siyah tüyler belirgindir. Kızıl Boyunlu Batağanın açık gri yanağı ve daha kalın sarı tabanlı gagasıyla birlikte karşılaştırılır.

Kulaklı Batağan (Podiceps auritus; Horned Grebe) daha küçüktür. Üreme giysisinde kızıl boyun, kırmızı göz ve gözün gerisindeki altın sarısı tüy demetleri dikkat çeker. Kışın yüz siyah-beyazdır; düz gagasının açık renkli ucu ve göz hizasındaki daha keskin koyu-açık sınır önem kazanır. Gençte gözün kırmızılığı ve yüz karşıtlığı erişkindeki kadar belirgin olmayabilir.

Kara Boyunlu Batağan (Podiceps nigricollis; Black-necked Grebe, Kuzey Amerika’da Eared Grebe), ince ve hafif yukarı kalkık görünen gagasıyla ayrılır. Üreme kuşunda baş ve boyun siyah, göz kırmızı; gözün gerisindeki uzun tüyler altın sarısıdır. Kışın baş tepesi daha bombeli görünür ve başın siyahı gözün altına iner. Gençte renklerin daha sönük olabileceği hesaba katılır; başın biçimiyle gaga birlikte incelenir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Su bitkilerince zengin göl ve göletler üreme ortamlarıdır. Açık suyla kıyı bitkilerinin yan yana bulunması önemlidir; tür yalnız büyük ve derin göllerle sınırlı değildir. Nicole Bouglouan’ın uzman hesabı küçük iç tatlı sulardan, sığ ve bataklık alanlardan ve çok yavaş akan sulardan da söz eder. Kıyının bitkili bölümüyle besin aranan su yüzeyi aynı alanın farklı parçalarını oluşturur.

Arin Gölü’nde 2013–2015’te yürütülen çalışmada tür sazlık habitatla ilişkilendirilmiştir. Alanın kıyısında hasırotu ve kamış toplulukları bulunur. Çalışma, bu sazlıklarda izinsiz yakmaların yaygın olduğunu da bildirir.

Yuva Yeri

Cornell’in Kuzey Amerika hesabında yuvalar, korunaklı göl kıyısının hemen yanında veya üzerinde; sudan yükselen ya da yüzen bitkilerin arasında yer alır.

Günlük Alan Kullanımı

Cornell’in eBird hesabı kışın başlıca denizde bulunduğunu, bazen kalabalık topluluklar oluşturduğunu belirtir. Bu yüzden kış kuşlarını yalnız yazın yuva yapılabilecek küçük, bitkili göletlerde aramak eksik kalır. Mevsimlik kullanılan kıyı suları ile yuva çevresi aynı ortam olmak zorunda değildir.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b iki alt tür tanır. Avrupa–Asya alt türü grisegena, İskandinavya’dan Rusya’nın kuzeydoğusu ve Kamçatka’ya, güneyde Güneydoğu Avrupa, Türkiye, Kazakistan ve Çin’in kuzeydoğusuna kadar yerel olarak ürer. Holbollii ise Alaska, Kanada’nın batı ve orta kesimleriyle ABD’nin kuzeyindeki üreme alanlarında bulunur. Kışın birçok topluluk kıyılara geçer. Avrasya kuşları Avrupa kıyılarından Japonya ve Kore çevresine; Kuzey Amerika kuşları ise kendi kıtalarının deniz kıyılarına yayılır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de yalnız kış ziyaretçisi olarak tanımlanması eksiktir. Van Gölü havzasındaki Arin, diğer adıyla Sodalı Göl’de Mart 2013–Ekim 2015 arasında yapılan İngilizce bilimsel çalışma, türü üreyen çiftler arasında rapor eder. BirdLife’ın 2021 Avrupa derlemesi de Türkiye için hem üreme hem kışlama verisi içerir. Bu tarihli kaynaklar bugünkü her gölün durumunu gösteren bir ülke sayımı değildir; belirli bir yerde görülmesiyle orada güncel üreme kanıtı bulunması ayrı değerlendirilir.

Göç Yolculuğu

Cornell’in Kuzey Amerika hesabı karada gece, büyük göller ve kıyılar üzerinde bazen gündüz göç edildiğini anlatır. Böylece gündüz uçan bir batağanı görmek, onun göçte olamayacağı anlamına gelmez. İç kesimlerdeki üreme sularıyla kışın kullanılan deniz kıyıları arasında mevsimlik yer değiştirme bulunur; Türkiye’den bir bireyin hangi gün hangi kıyıya gittiğini gösteren izleme yolu bu bölgesel anlatımdan çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Polonya’nın doğusundaki 2001–2012 araştırmasında yumurtlama öncesi beslenen yetişkinler, balık konmuş havuzlarda başlıca sazan, balıksız havuzlarda daha çok kurbağa ve başka iki yaşamlıları alıyordu. Sindirim kalıntıları ise küçük omurgasızların da önemini gösterdi. Beslenmeyi yalnız balık yemekle sınırlamak bu yerel örneği bile tam anlatmaz.

Polonya’nın güneydoğusundaki sazan havuzlarında 1993–2002’de yürütülen araştırmada, en az bir yavru uçuran 32 çiftin besin taşımaları incelendi; erken dönem karşılaştırmasına yavrularını tamamen kaybeden altı aile de eklendi. Yavrular büyüdükçe taşınan balığın payı arttı. Sayıca bol küçük omurgasızların besinin ağırlığındaki payı daha farklıydı. Sonuçlar bu havuzlardaki yavru beslemesine aittir.

Nasıl Avlanır?

Çoğu avı dalıp su altında yüzerek yakalar, fakat beslenmesi bununla sınırlı değildir. Polonya’nın doğusunda 2001–2012’deki araştırmada özellikle balıksız havuzlarda su yüzeyinden böcek toplama, alçakta uçan böceği havadan alma ve su üstüne çıkan bitkilerden küçük hayvanları koparma da gözlenmiştir. Bu hareketler, yalnız dalış sayısını izlemenin bütün beslenme girişimlerini göstermeyeceğini açıklar.

İlginç Bilgiler

## Yutulan Tüylerin Görevi Kendi küçük tüylerini yutar, yavrularına da tüy verebilir. Cornell hesabında midede iki ayrı tüy birikimi oluştuğu, bunların işlevinin kesin bilinmediği belirtilir. Sert besin parçalarının alt sindirim yoluna zarar vermesini azaltabilecekleri bir açıklama önerisidir; türde gösterilmiş tek ve kesin görev olarak sunulmaz. ## Yavrunun Yutabileceği Av Polonya’nın güneydoğusunda 1993–2002’deki yavru besleme araştırmasında, 27 ailede sunulup geri çevrilen avlar da incelendi. Reddedilenlerin yaklaşık yüzde 82’si balıktı; çoğu, yavrunun yutabileceğinden iri görünüyordu. Araştırmacılar toklukla büyüklük engelini her olayda kesin ayıramadıklarını da belirtti. Bu oran bütün besinin yüzde 82’si demek değildir; yalnız reddedilen avların içindeki balık payıdır. ## Beslenmeyi Araştırmanın Farklı Yolları Polonya’nın doğusunda 2001–2012’de yürütülen çalışmada, beslenme gözlemleri ile ölü bulunan 11 kuşun sindirim kalıntıları ve 16 havuzdan elde edilen yumurta sarılarının kimyasal izleri karşılaştırıldı. Bunlar aynı örneklem değildi. Karbon ve azotun farklı biçimlerinin oranları, yumurtaya besin sağlayan kaynakları anlamaya yardım etti. Görülen avlar daha çok büyük balık ve kurbağaları öne çıkarırken, kalıntılar küçük omurgasızların önemini gösterdi. Yumurta modellerinin belirsizlik aralıkları genişti; tek yöntem eksiksiz bir menü vermiyordu. ## Çift Sayısı ile Birey Sayısı Türkiye için hazırlanan 2021 Avrupa derlemesinde üreme ve kış nüfusu farklı yıllara, farklı sayım birimlerine dayanır: üreme çiftle, kışlama bireyle verilir. Türkiye satırlarında uzun ve kısa dönem değişim yönü bilinmiyor olarak işaretlidir. Bu nedenle o tablodaki tarihli büyüklük aralıklarından bugüne kesin bir artış veya azalış yüzdesi çıkarılmaz.

Kulaklı Batağan

Podiceps auritus

Takım Podicipediformes
Familya Batağangiller (Podicipedidae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Düz tepeli siyah baş; gaga-gözden geriye düz altın kulak püskülü; kızıl boyun; kısa açık uçlu gaga

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kulaklı Batağan, Podiceps auritus, küçük ve sık gövdeli bir dalıcı su kuşudur. Düz, ince gagası ve köşeli başı dikkati çeker. Üreme giysisinde siyah başın göz arkasındaki sarı-turuncu tüy demetleri ile kızıl boyun birlikte seçilir. Kışın ise siyah baş üstü ile beyaz yanak arasındaki temiz sınır aranır.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme döneminde sırt ve baş koyudur; boynun önü ve yanları kestane kızılına döner, ense boyunca koyu bir şerit kalır. Altın renkli uzun baş tüyleri gözün arkasındadır; gagadan başlayan sarı bir şerit değildir. Koyu gaganın ucu açık renklidir, erişkinin gözü kırmızıdır. Kış görünüşünde sırt gri-siyah, alt taraf beyazdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkekle dişinin tüy deseni benzerdir; erkek ortalamada biraz iri olsa da fotoğraftan yalnız büyüklüğe bakarak güvenilir eşey seçilemez. Sonbahardaki gençlerde yanakta kahverengi çizgiler kalabilir. İlk kış kuşunun yanak sınırı daha silik, gözü daha soluk kırmızı ve gagası daha açık olabilir. Tüy değiştirirken hem kızıl hem siyah-beyaz parçalar görülür.

Uçuşta Görünüm

Sudan kalkarken yüzeyde koşarak hız kazanır. Havada doğruca ve hızlı uçar; kanat vuruşları çok sıktır. Uçarken başı kısa süre görüp kesin teşhis koymak yerine, suya konduğunda gaga ve yüz desenini yeniden kontrol etmek daha güvenlidir.

Ses ve Davranış

Üreme alanında tekrarlanan ince heceler, sert kısa çağrılar ve boğuk, titrek sesler çıkarır. Eşlerin gösterileri sırasında ses daha belirgindir; kışın genellikle sessizdir. Bu nedenle Türkiye’deki kış gözleminde ses duymamak türü dışlamaz.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Boyunlu Batağan, Podiceps nigricollis, en önemli benzeridir. Kışın başı daha kabarık, yüzündeki siyah-beyaz geçiş daha silik ve ince gagası hafif yukarı kıvrıktır. Üreme giysisinde boynu siyahtır; sarı baş tüyleri yana açılan bir yelpazeyi andırır. Kulaklı Batağan’da düz gaga, daha temiz beyaz yanak ve kızıl üreme boynu birlikte değerlendirilmelidir.

Kızıl Boyunlu Batağan, Podiceps grisegena, daha iri gövdeli, daha uzun boyunlu ve daha kalın gagalıdır. Gagasında sarı renk görülebilir; üreme döneminde koyu baş üstünün altında geniş gri-beyaz yanak taşır. Gözü Kulaklı Batağan’ın erişkinindeki gibi kırmızı değildir. Özellikle uzaktan, suya gömülmüş gövde küçük görünebildiği için yalnız boy karşılaştırması yeterli olmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanı genellikle kıyısında su üstüne çıkan bitkiler bulunan sığ tatlı sulardır. Açık su, besin aramaya; bitkili kenar ise yuvayı tutturmaya yarar. Kanada’nın 2023 uzman değerlendirmesi, suyla dolmuş insan yapımı çukurların da kullanılabildiğini bildirir. Buna karşılık her yapay göletin güvenli veya uygun olduğu sonucu çıkarılamaz.

Yuva Yeri

İki eş, su bitkileri ve çevreden topladıkları parçalarla bir platform yapar. Yuva çoğunlukla kıyı bitkilerine tutturulur; her zaman serbestçe yüzen bir sal değildir. Kaya veya sığ taban üzerine kurulmuş yuvalar da bilinir. İki eş kuluçkaya katılır ve yavrulara bakar. Yavrular ilk günlerde erişkinin sırtında taşınabilir; yuvaya yaklaşarak onları suya kaçırmamak gerekir.

BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı 4–5, kuluçka süresi 22–25 gün ve uçabilecek duruma gelme süresi 55–60 gün olarak verilir. Kanada’nın 2023 derlemesinde ilk uçuş için 41–50 gün bildirilir. Yavrunun kendi besinini aramaya başlaması, uçabildiği anlamına gelmez. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş yuva verileri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın korunaklı kıyı koyları ve körfezler önem kazanır; büyük göl ve başka iç sularda da görülebilir. Üremede yalnız küçük gölleri kullanmaz: İzlanda ve kuzey Norveç’te daha büyük su alanlarında da yuvalar bulunur. Bu nedenle kışın denizde görülen bir kuşun, yazın da aynı tuzlu ortamda yuvalaması beklenmemelidir.

Dünya Yayılışı

Avrasya’nın kuzeyinde ve Kuzey Amerika’da ürer; bütün bu geniş alanı kesintisiz doldurmaz. Güncel taksonomide Avrasya’daki auritus ile Kuzey Amerika’daki cornutus olmak üzere iki alt tür kabul edilir. Kışın daha güneydeki deniz kıyılarına ve açık su alanlarına çekilir. Avrasya grubunun kışlama alanları Avrupa kıyılarından Doğu Asya’ya kadar uzanır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de çok seyrek bir kış ziyaretçisidir. İngilizce yayımlanan Türkiye Kuş Raporu 2007–2011, kayıtların ağırlıkla ülkenin kuzeybatısından geldiğini belirtir; İstanbul kıyıları yanında Sarıyer Barajı’ndan da kış kaydı verir. Bu eski derleme güncel ülke toplamı değildir. Raporda belge yetersizliğinden kabul edilmeyen yüksek sayımlar da vardır; bunlar kesin nüfus bilgisi gibi kullanılamaz.

Göç Yolculuğu

İzlanda’nın kuzeydoğusundaki iki gölde üreyen 37 kuşa, 2009–2012 arasında ışık kaydedicileri takıldı. Kullanılabilir veri alınan 19 kuşun kayıtları, kışın çoğunlukla Britanya Adaları çevresindeki denizlere gidildiğini gösterdi. Bu bulgu, Türkiye’ye gelen bireylerin İzlanda’dan çıktığını göstermez; Türkiye kuşları için aynı bağlantı bu araştırmada izlenmedi.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Su böcekleri ve larvaları ile küçük kabuklular temel besinleri arasındadır. Özellikle deniz kıyısındaki kışlamada küçük balıklar da önemli olur. Yıl boyunca tek ve değişmez bir besin listesi beklenmemelidir.

Nasıl Avlanır?

Çoğu avını dalarak su içinde yakalar; yüzeyden veya yüzen bitkilerden böcek topladığı ve havadan geçen böceği kaptığı da olur. Bazı sürüler birlikte dalabilir. Bunun iş birliğiyle avlanma olduğu öne sürülse de, aynı anda dalmak tek başına iş birliğini kanıtlamaz.

İlginç Bilgiler

## Yavru Beslemede İki Eş Güney İsveç’teki 1,6 hektarlık bir gölde yedi çiftin yavru beslemesini inceleyen ve 2006’da yayımlanan araştırmada, erkek ve dişi besleme işini yaklaşık eşit paylaştı. Yavrular büyüdükçe her iki eşin besleme sıklığı arttı. Bu küçük örneklem, her alandaki iş bölümünün aynı olduğunu göstermez. ## Doğal ve Yapay Sular İsveç’in güneybatısında 2005–2011 arasında 41 üreme yerinin izlendiği araştırma, doğal ve yapay suların aynı sonuç vermediğini gösterdi. Yıllık çift sayısı 39–51 arasında değişiyordu. Çift başına yıllık yavru üretimi doğal sularda 1,23, yapay sularda 0,92 bulundu. Bunlar yumurta sayısı veya her yuvadaki kesin yavru sayısı değildir. Alanlar rastgele değiştirilmediği için farkın yalnız göletin yapay olmasından kaynaklandığı söylenemez. ## Üreme Alanını İzlemek Kuzey Norveç’in Troms ve kuzey Nordland kesimlerinde, 1991–2012 arasında 104 üreme alanı yılda iki ziyaretle izlendi. Başlangıçta kullanılan alanlardan yalnız 26’sında 2012’de hâlâ üreyen çiftler vardı. Başlangıçta daha az çift barındıran yerler daha kolay terk edildi. Ancak bireyler tek tek izlenmedi; aynı alandaki çiftlerin hep aynı kuşlar olduğu bilinmiyor. Araştırmacılar, düşüşün bütün türün nüfus kaybı mı yoksa yayılış sınırındaki değişim mi olduğunu ayırmak için daha geniş izleme gerektiğini belirtti. ## Tüy Yutmanın Olası İşlevi Bu batağan kendi tüylerinden bazılarını yutar; erişkinler yavrularına da tüy verebilir. Cornell’in uzman anlatımında, midede biriken tüylerin balık kılçıklarını sindirilene kadar tutmaya veya süzmeye yardımcı olabileceği belirtilir. Tüy yeme davranışı ile bunun nedenini açıklayan düşünce aynı kanıt değildir; işlev burada kesinleşmiş bir mekanizma olarak sunulmaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...