Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Kızıldeniz Martısı
Ichthyaetus leucophthalmus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kızıldeniz Martısı ince yapılı, uzun ve dar gagalı bir deniz martısıdır. Gaga ucu hafifçe aşağı kıvrılır. Erişkinin koyu başlığıyla göz çevresindeki beyaz işaretler dikkat çeker; genç kuşlar daha kahverengidir. Görünüşü yaşla belirgin değiştiği için erişkinin bütün renkleri gençte aranmaz.
Genel Görünüm ve Duruş
Üreme giysisinde siyah başlık boğaza ve boynun önüne uzanır. Gözün üstünde ve altında beyaz yarımaylar vardır; gözün renkli kısmı koyu kahverengidir. Gaga mercan kırmızısı, ucu siyah; bacaklar sarıdır. Sırt ile kanat örtüleri koyu gri, erişkin kuyruğu beyazdır. Başlığın yanındaki açık boyun sınırı da değerlendirilmelidir.
Kış erişkininin başlığı genellikle daha mat gri-siyahtır; yanak, çene ve boğazda beyaz benekler veya çizgiler oluşabilir. Açıklaşan bölgeler başı kısmen maskeli gösterebilir. Olsen’in uzman rehberinde kış görünümü yine erişkin üreme giysisine benzer olarak anlatılır; tamamen açık başlı bir kuş beklemek doğru değildir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Bu incelemede erişkin erkek ve dişiyi yalnız tüy rengiyle güvenilir biçimde ayıracak bir işaret doğrulanamadı. Kahverengi gençlik giysisi veya mat kış rengi, tek başına dişi olduğu anlamına gelmez.
Genç kuşta kahverengi üst taraf, daha açık yüz ve koyu uçuş tüyleri görülür. Kuyruk çoğunlukla koyu siyaha yakındır; yalnız erişkinin beyaz kuyruğuna eklenmiş dar bir uç bandı gibi düşünülmemelidir. Göz çevresindeki beyaz işaretler erişkindeki kadar güçlü olmayabilir.
Uçuşta Görünüm
Uzun kanatlar üstten de alttan da koyu görünür; beyaz karınla belirgin karşıtlık oluşturur. Yakın görünüşte kanatların arka kenarında beyaz çizgi seçilir. İnce gaga ve görece küçük baş, uçan kuşun oranlarını anlamaya yardım eder; yalnız koyu kanat rengiyle teşhis yapılmaz.
Ses ve Davranış
Gérard Vigo ve Jean François’nın uzman hesabı, olağan çağrıyı tiz ve havlamayı andıran bir ses olarak anlatır. Kaygı çağrısı daha hızlı, art arda gelen “keh” sesleridir. Ses, yaşa uygun görünüş ve davranışla birlikte değerlendirilmelidir.
Karıştırılabilecek Türler
İsli Martı (Ichthyaetus hemprichii, Sooty Gull) en önemli benzeridir. Daha iri ve ağır yapılıdır; gagası daha kalın, erişkinde sarı tabanlı ve koyu uçludur. Üst taraf ile göğüste kahverengi gri tonlar belirgindir. Gençlerin iki renkli, güçlü gagası da ince ve koyu gagalı genç Kızıldeniz Martısından ayrımda yararlıdır.
Karabaş Martı (Chroicocephalus ridibundus) erişkininde üst taraf daha açık gridir; üreme başlığı koyu kahverengidir, uzaktan siyah görünebilir ve enseyi az örter. Gaga ile bacaklar kırmızıdır. Kışın başlığını büyük ölçüde kaybedip uzaktan açık başlı görünmesi, Kızıldeniz Martısının kış görünümüyle aynı değişim değildir.
Akdeniz Martısı (Ichthyaetus melanocephalus) erişkininde siyah üreme başlığı ve beyaz göz yayları bulunsa da kanatlar çok açıktır; uçuş tüyleri beyazdır. Gaga daha kalın, bacaklar kırmızıdır. Bu beyaz kanat ölçütü genç kuşa aynen uygulanamaz; gençlerin kanatlarında koyu alanlar vardır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Suudi Arabistan’ın kuzey Kızıldeniz adalarında, Temmuz 2010 ön taraması ve Mart–Ekim 2011’deki beş ziyaretle yürütülen araştırmada tür üç adada üreme hâlinde bulundu. Buralar kumlu ve kayalık ortamlardı; yuvalar genellikle doğrudan güneş altındaydı. Bu yerel gözlem, bütün kolonilerin aynı zemini seçtiği anlamına gelmez.
Yuva Yeri
Suudi Arabistan’ın 2020 uzman derlemesinde yuva, açık zeminde sığ bir kazıntı olarak anlatılır; döşemesiz veya seyrek bitki, kabuk ve mercan parçalı olabilir. Yumurtalar genellikle 2–3 adettir. Aynı hesap türün kuluçka süresini ve ilk uçuş yaşını bilinmiyor diye verir; başka martıların süreleri bu türe aktarılamaz. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra yuva çevresinde hareket eder.
Günlük Alan Kullanımı
Etkinlik aralarında küçük gruplar, alçak kayalarda ve sakin kumluklarda dinlenebilir. Deniz kıyısındaki beslenme yüzeyiyle koloni içinde yuva yapılan yer aynı işlevi taşımaz. Yuva adasına çıkmak, kuşların bakım davranışını kesintiye uğratabilir.
Dünya Yayılışı
Türün doğal çekirdek alanı Kızıldeniz havzası ve bağlantılı deniz kıyılarıdır. AviList’in 2026’da güncellenmiş hesabı, üremeyi Kızıldeniz adaları ve ilişkili körfezlerde, kış dağılımını aynı deniz sistemi ve yakın kıyılarda gösterir. Bu sınırlı doğal yayılış, tek bir adaya bağlı olduğu anlamına gelmez.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin Ocak 2025 tarihli bölgesel derlemesi, Kirwan ve arkadaşlarının 2008 yayınına dayanarak Türkiye’nin Ege kıyılarından tek tarihsel kayda değinir. Bu kayıt türü Türkiye’de düzenli göçmen, kış ziyaretçisi veya üreyen bir tür yapmaz. Buradaki sayı, 2026’da ülkenin tüm kayıtlarını yeniden sayan bir çalışma değildir.
Göç Yolculuğu
Boland ve Alsuhaibany’nin Suudi Arabistan için hazırladığı 2020 uzman derlemesi, türü büyük ölçüde yerleşik fakat üreme sonrasında dağılan bir kuş olarak tanımlar. Bazı bireyler Kızıldeniz dışına da çıkabilir. Bu hareketler, bütün kuşların her yıl aynı uzun göç yolunu izlediğini göstermez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Balık, yengeç ve başka deniz omurgasızlarını yer. Suudi Arabistan’ın 2020 uzman hesabı balıkları öne çıkarır; ancak besin oranlarını Türkiye’de ölçülmüş gibi kullanmak doğru değildir. Liman ve balıkçı teknelerinin çevresinde artık besinlerden de yararlanabilir.
Nasıl Avlanır?
Yüzeye yakın balığı alçaktan uçarken yakalayabilir. Suudi Arabistan için hazırlanan uzman derleme, kısa dalışlarla balık aldığını da anlatır. Kıyıda deniz canlılarını ve kıyıya vurmuş organik parçaları araması, beslenmenin tek bir yöntemle sınırlı olmadığını gösterir.
İlginç Bilgiler
## Koloni Büyüklüğünü Ölçmek Suudi Arabistan’ın Duba, Al Wajh ve Al Lith adalarında 2021–2023 araştırması, yuva sayımlarını üreyen çift sayısının göstergesi olarak kullandı. Kızıldeniz Martısı kolonilerinde bir ile 689 çift arasında değerler bildirildi; yuvalar birbirine çok yakın olmak zorunda değildi. Bu yerel araştırmada gevşek yerleşimli bir koloni, mutlaka çok az çiftten oluşmuyordu. Kolonideki çift sayısı ile martı bireylerinin sayısı farklı ölçülerdir. ## İklim Modeli ve Gözlenen Olay 2025’te yayımlanan Kızıldeniz modellemesi, 2007–2017 saha taramalarından 31 bulunma kaydıyla uluslararası GBIF veritabanındaki 2015–2024 dönemine ait 1.595 bulunma kaydını çevre verileriyle birleştirdi. Sera gazı salımının yüksek kaldığı 2050 iklim senaryosunda bazı uygun alanların daralabileceği öngörüldü. Bu, geleceğe yönelik model sonucudur; sahada izlenmiş bir göç yolunu veya ölçülmüş bir üreme başarısını göstermez. Araştırmacılar, erişimi kolay yerlerdeki kayıtların fazla temsil edilmesi ve modele katılmayan çevre etkenleri gibi sınırlamalar da bildirdi. ## Beş Yumurtalı Sıra Dışı Bir Yuva Mohamed Habib’in Mısır Kızıldeniz adalarıyla ilgili 2017 yazısındaki fotoğraf açıklaması, 8 Haziran 2014’te Hurghada açıklarında beş yumurtalı bir yuva bildirir. İki dişinin katkısı olabileceği belirtilmiştir; bu bir açıklama önerisidir, doğrulanmış ebeveynlik sonucu değildir. Bu sıra dışı örnek, beş yumurtayı normal yuva büyüklüğü yapmaz.
Akdeniz Martısı
Ichthyaetus melanocephalus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Akdeniz Martısının erişkini çok açık gri sırtı, beyaz gövdesi ve siyahlık taşımayan beyaz kanat uçlarıyla dikkat çeker. Kalın ve hafif aşağı kıvrık kırmızı gagası, küçük ve orta boy martılar arasında başlıca destekleyici işaretlerdendir. Üreme giysisinde başı siyahtır; genç kuşların kanatları ise daha koyu desenlidir. Bu nedenle erişkinin beyaz kanat ucunu her yaştaki kuşa uygulamayın.
Genel Görünüm ve Duruş
Karabaş Martıdan biraz daha iri ve dolgun görünür. Yakından bakıldığında sırt ile kapalı kanadın üstünde inci grisine çalan açık bir renk seçilir; uzaktan bu alanlar neredeyse beyaz görünebilir. Göğüs, karın ve erişkinin kuyruğu beyazdır. Gaga Karabaş Martınınkinden daha kalın ve güçlü yapılıdır; kırmızı bölümün ucuna yakın koyu bir bant bulunabilir. Kışın baş büyük ölçüde beyazlaşır, gözün çevresinde ve kulak bölgesinde koyu bir alan kalır; ensede gri benekler görülebilir. Böyle bir kış kuşu, siyah yaz başlığını taşımadığı için başka tür sayılmaz.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. Üreme başlığı başın üstünü, yüzü ve enseyi genişçe örter. Koyu gözün üstünde ve altında beyaz yarımay biçimli tüy alanları belirgindir; göz çevresindeki çıplak halka kırmızıdır. Gagası yüksek yapılı ve kırmızı, bacakları da kırmızıdır. Gaga ucuna yakın koyu bant, bazı kuşlarda daha sarı görünen uçla birlikte seçilebilir. Kışın başlıktan göz ve kulak çevresinde koyu bir maske kalır; gaganın koyu bandı daha belirgin olabilir. Başlığın genişliğini eşey ayrımı gibi kullanmayın; yaz ve kış görünüşü arasındaki değişim erkeklerde de dişilerde de olur.
Genç kuşun ilk kahverengi giysisi, erişkinin beyaz kanatlı görünüşünden oldukça farklıdır. Taze sırt ve kanat tüylerinin açık kenarları pullu bir desen oluşturur; ilk yıl dış uçuş tüyleri koyudur ve beyaz kuyruğun ucunda koyu bant bulunur. Sonraki tüy yenilenmesinde sırt ve kanadı örten tüyler daha düz, inci grisi bir görünüm kazanır. Yine de dış uçuş tüylerinin uçlarında değişen miktarda siyah kalabilir. Bu ikinci kış deseninin ayrıntıları, halka yaşı bilinen kuşlar üzerinden de belgelenmiştir. Örneğin 2007’de Macaristan’da yavruyken halkalanıp 2008’de Fransa’nın kuzeybatısında fotoğraflanan bir kuş, açık sırtla birlikte kalan koyu kanat ucu işaretlerini taşır. Tek bir birey bütün değişkenliği göstermez; koyu alanın miktarı ve gaga rengi aynı yaş grubunda da değişebilir.
Uçuşta Görünüm
Uçan erişkinde kanadın üstü çok açık, altı da beyaz görünür. Karabaş Martıya göre kanatlar biraz daha kısa ve geniştir. Kuş yere konup kanatlarını kapattığında da beyaz kanat ucu tüyleri kuyruğun üstünde görülebilir. Bu yüzden tanı yalnız havada yapılmaz; kapalı kanattaki uç rengi de işe yarar. Kış kuşunda gözün içinden geçen koyu maske, Karabaş Martının çoğunlukla göz arkasında kalan lekesinden daha geniş bir izlenim verir. Bu işaretleri yaşla birlikte okuyun: ilk yılın koyu kanadını, erişkinin beyaz kanadıyla aynı ölçüte göre değerlendirmek yanlıştır. Kanat yüzeyi, baş deseni ve gaganın yapısı birlikte gözlenmelidir.
Ses ve Davranış
Çağrısı yükselip alçalan, biraz buruk ve genizden gelen bir ses olarak tarif edilir. Uçuşu çeviktir; kanat vuruşları oldukça hızlı olabilir. Suya yakın, seyrek bitkili yerde, çalılıkta veya sazlık çevresinde ürer.
Yuva, yerde biriktirilen bitki parçalarından oluşan çanak biçimindedir. BTO’nun tür derlemesinde tipik yumurta sayısı üç, iki eşin katıldığı kuluçka süresi 23–25 gün olarak verilir. Aynı derlemede yavruların uçuşa geçmesi 35–40 gün, CIESM hesabında 35–45 gün olarak belirtilir. Bu sürelerden yeni bir ortalama çıkarılmaz; yavrunun yuvadan uzaklaşması uçabildiği anlamına gelmez. Kuluçkadaki kuşları veya yürüyen yavruları yakından izlemeye çalışıp koloniyi dağıtmayın; izleme uzaktan yapılmalıdır.
Karıştırılabilecek Türler
Karabaş Martı (Chroicocephalus ridibundus; İngilizce Black-headed Gull), özellikle kışın en sık karıştırılabilecek türdür. Üreme başlığı çikolata kahverengisidir; adı siyah başı çağrıştırsa da bu renk her ışıkta siyah görünmez. Gagası Akdeniz Martısına göre daha ince, kanat uçları siyahtır. Kışın baş beyazlaşır ve gözün arkasında koyu bir leke kalır. Akdeniz Martısını ayırırken yalnız koyu başa bakmak yerine erişkinin beyaz kanat uçları, daha kalın gagası ve kış maskesi birlikte değerlendirilir. İki tür aynı sürüde bulunabileceğinden, komşu bir kuşun işaretini incelenen bireye aktarmayın.
Küçük Martı (Hydrocoloeus minutus; İngilizce Little Gull) daha küçük, ince gagalı ve zarif görünür. Erişkinde kanat uçları yuvarlak, kanat altı koyu gridir; Akdeniz Martısının açık erişkin kanat altından bu özelliğiyle ayrılır. Küçük Martının genç ve ilk kış kuşlarında erişkinin koyu kanat altı henüz bulunmaz. Gençte kanadın üstündeki koyu M biçimli desen ve kuyruk ucundaki koyu bant görülebilir. Yalnız siyah baş veya beyaz kanat ucu iki türü kesin ayırmaz: önce kuşun yaşına uygun işaretler, sonra kanadın hangi yüzünün görüldüğü ve gaga yapısı değerlendirilir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme için yalnız açık deniz kıyısına bağlı değildir. Suya yakın adacıklar, az bitkili açık zeminler ve güvenle yuvalanılabilen bazı yapay havzalar kullanılabilir. Koloniler başka martılarla karışık olabilir; Karabaş Martı kolonisi içindeki tek bir çift de üreyebilir. Habitatın doğal ya da insan yapımı olması kadar, yuvalama için uygun ve rahatsız edilmeyen bir yer sunması önemlidir.
Yuva Yeri
Yuva genellikle suyun yakınında, yerde veya alçak bitkilerin üzerindedir. Çevreden toplanan bitki parçaları bir çanak oluşturur. Bu yapı açık arazideki bir yuvadır; ağaç kovuğu veya kayalıkta oyulmuş bir yuva gibi anlatılmaz. Üreme sayıları ve süreleri Tanım bölümündeki üreme anlatımında verilmiştir.
Günlük Alan Kullanımı
Birleşik Krallık’taki tür hesabı, kışın kıyılarda görülen kuşların iç kesimlerdeki göl ve su depolarında büyük martı geceleme gruplarına da katılabildiğini anlatır. Üreme kolonileri ise kıyı sulak alanlarında, Karabaş Martıların arasında bulunabilir. Bu bölgesel örnek, beslenme, yuvalama ve geceleme yerlerinin tek bir kıyı parçasından ibaret olmadığını gösterir; Türkiye’deki belirli bir sürünün geceleme yeri bu kaynaktan çıkarılmaz.
Dünya Yayılışı
Üreme alanları büyük ölçüde Avrupa’dadır; Karadeniz çevresi türün temel üreme bölgelerinden biridir. Türkiye’nin iç kesimlerinde de ürer. Üreme dışında Akdeniz ve Karadeniz’de, kuzeybatı Avrupa’nın Atlantik kıyılarında ve kuzeybatı Afrika’da bulunur. Bu geniş kışlama alanı, bütün bireylerin aynı kıyıya gittiğini göstermez.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye’deki üremeye ilişkin somut tarihsel kanıtlar renkli halkalama çalışmalarında bulunur. 2003 cilt tarihini taşıyan, Nisan 2004’te yayımlandığı belirtilen İngilizce rapor, 1997–2002 arasında Konya’daki Bolluk ve Kulu göllerinde yavruların halkalandığını bildirir. Gediz Deltası’nda da 2002’de yavrulara metal halka takıldığı kaydedilmiştir. Bunlar ilgili yer ve yıllardaki üreme kayıtlarıdır; bugünkü koloni büyüklüğü veya bütün Türkiye’nin nüfusu olarak kullanılamaz. Bir halkayı uzaktan okumak için kuşu kovalamak yerine bulunduğu noktadan doğal duruşunu gözlemek gerekir.
Göç Yolculuğu
Üreme sonrasında bazı kuşlar kıyılara ve kışlama alanlarına dağılır. Polonya kolonilerinden 19 kuşun yıl boyu izlendiği araştırmada, Manş Denizi, Kuzey Denizi ve İrlanda Denizi kıyıları gibi farklı kışlama bölgeleri belirlendi. Bir kuş Portekiz kıyısı ile İspanya’nın Malaga çevresini kullandı. Bu Polonya örneklemine ait sonuçlar, Türkiye’deki kuşların aynı yolu izlediğini kanıtlamaz. Tanınan renkli halkalı bir bireyin yeniden görülmesi o kuşun hareketini belgeler; bütün sürünün kökeni tek bireyden çıkarılmaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Kara ve su omurgasızları ile küçük balıklardan yararlanır. CIESM tür hesabında yazın böceklerin, kışın ise balık, solucan, böcek, yiyecek artığı ve leş gibi farklı besinlerin kullanıldığı belirtilir. Bu mevsimsel değişim, bütün kolonilerin her gün aynı besini yediği anlamına gelmez. Yalnız “martı” adıyla sürekli balık yiyen bir kuş olarak düşünmek, türün karadaki beslenmesini gözden kaçırır.
Nasıl Avlanır?
Karada omurgasız arayabilir; su yüzeyindeki besinleri de alır. Naturalis’in tür hesabı, balık yakalarken ön gövdesini suya eğme veya yüzeyden kısa dalış yapma davranışlarını anlatır. Bunlar derine dalıp uzun süre su altında kovalayan bir kuşun avlanışıyla aynı değildir. Bir kuşun su üstünde yüzmesi, o anda mutlaka balık yakaladığı anlamına gelmez; dinlenme ile beslenme ayrılmalıdır. Yerde arama ve su yüzeyinden alma, bulunduğu ortamdaki kullanılabilir besinlere göre birlikte görülebilir.
İlginç Bilgiler
## İlginç Bilgiler İtalya’nın Kuzey Adriyatik kıyısında 2016–2017 ve 2022’de izlenen 20 Akdeniz Martısı, tarım alanlarıyla birlikte iç suları ve açık denizi kullanmıştır. 2026’da yayımlanan çalışmada yavru bakımı sırasında denize yönelik geziler artmış, daha küçük dalgalar ve orta kuvvette rüzgâr da deniz kullanımına eşlik etmiştir. Bunlar o İtalya örnekleminin alan kullanım sonuçlarıdır. Araştırmacıların daha besleyici deniz avının yavrulara yararlı olabileceği açıklaması, bu çalışmada her avın ölçüldüğü anlamına gelmez. Almanya’nın Hamburg kentinde 2021 ve 2022’de yapılan, 2025’te yayımlanan bir çalışmada Akdeniz Martıları bir binanın geniş düz çatısında yuvalanmıştır. Verici takılan kuşların başka kolonileri ziyaret ettiği de görülmüştür. Bu ziyaretler olası üreme alanlarını araştırma davranışıyla ilişkilendirilir; ziyaret edilen her yerde yeni bir başarılı yuva kurulduğu anlamına gelmez. Çalışma, türün doğal adacıkların dışında insan yapımı alanları da kullanabildiğine dair belirli bir yer ve döneme ait kanıt sağlar. Polonya’daki üreme kolonilerinde yakalanan 19 kuşun yıl boyunca izlenmesi, kışlama ve üreme dönemlerinde farklı habitatların kullanıldığını göstermiştir. 2024’te çevrimiçi, 2025 dergi cildinde yayımlanan araştırmada kuşlar Polonya, Çekya ve Almanya’daki başka üreme alanlarına da yönelmiştir. Yazarlar hangi habitatın kullanıldığını, hangisinin tercih edildiğiyle aynı saymaz: tercih için çevrede ne kadar habitatın bulunabildiği de karşılaştırılmalıdır. Bu ayrım, izleme haritasını doğru okumak için önemlidir. Karadeniz ve kuzeydoğu Akdeniz programlarını inceleyen 2003 raporunda, halka bildirimlerinin çoğunu az sayıda düzenli okuyucu yapmıştır. Bu nedenle çok kayıt gelen kıyı yalnız kuşların kullanımını değil, gözlem çabasını da yansıtır. Aynı halkalı kuşun yeniden görülmesi yeni birey sayılmaz.
