kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kızılgerdan (Erithacus rubecula)
VS
Seçildi Kızılkuyruk (Phoenicurus phoenicurus)

Kızılgerdan

Erithacus rubecula

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu yüz-boğaz-üst göğüs; mavi-gri sınır; iri koyu göz; desensiz zeytin-kahve üst taraf

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kızılgerdan (Erithacus rubecula; European Robin), turuncu yüzü ve göğsüyle tanınan küçük bir ötücüdür. Arkasını döndüğünde bu alan gizlenebilir; yalnız kahverengi sırtını görmek tanı için yeterli değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kısa, ince ve düz gagasıyla iri gözü koyudur. Yuvarlak gövdesi, turuncuyu sınırlayan soluk gri tüyleri, zeytin kahverengisi sırtı ve kirli beyaz karnı dikkat çeker. Kısa kanatları kuyruğun yaklaşık ortasına ulaşır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi aynı tüy görünümünü taşır. Turuncunun parlaklığı veya fotoğraflar arasındaki renk farkı güvenilir eşey ayrımı sağlamaz.

Yeni uçmuş gençte turuncu yüz ve göğüs yoktur. Kahverengi sırt ve göğüs açık sarımsı beneklerle kaplıdır; bu görünüş erişkinden belirgin biçimde farklıdır.

Turuncu tüyler ilk gençlik tüyleri değişirken belirir. Kanatta kalan açık uçlu tüyler eşeyden çok yaşla ilgilidir.

Uçuşta Görünüm

Günlük uçuşu çoğunlukla çalılar arasında alçak ve doğrudandır; kısa geçişlerde gözden kolayca kaybolur.

Ses ve Davranış

Şarkısı değişken ıslıklar ve titrek hecelerden oluşur. Kuru “tik” çağrılarını peş peşe verebilir; ayrıca ince, yüksek perdeli ve aşağı kayan bir uyarı sesi vardır.

Norfolk Wildlife Trust’ın Britanya kuşlarına yönelik uzman açıklamasında, sonbaharda erkek ve dişilerin şarkı söylediği belirtilir. İlkbaharın çoğunlukla erkeklerden gelen şarkısından daha yumuşak olabilir. Şarkı söylemek tek başına erkeklik kanıtı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Bülbül (Luscinia megarhynchos; Common Nightingale) daha iridir; kuyruğu sıcak kızıl kahverengi, göz çevresindeki halka açıktır. Erişkinde turuncu yüz-göğüs alanı yoktur. Genç bülbül de beneklidir; yalnız benek görmek genç Kızılgerdan tanısı sağlamaz.

2. Kara Kızılkuyruk (Phoenicurus ochruros; Black Redstart) turuncu dış kuyruk tüyleriyle ayrılır. Dişiler ve bazı genç erkekler gri kahverengidir; her erkekte belirgin beyaz kanat alanı bulunmaz.

3. Taşkuşunun (Saxicola rubicola; European Stonechat) erişkin erkeğinde siyah baş, beyaz boyun yanları ve beyaz kanat lekesi bulunur. Dişi daha silik ve kahverengidir; sırtı çizgili, göğsü kızılımsıdır ve kanadında beyaz alan taşır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yaprak döken veya herdem yeşil ormanlar, çalılıklar, çitler, parklar ve bahçeleri kullanır. Özellikle sık örtülü alanlar önemlidir; yalnız şehir bahçelerine bağlı değildir.

Yuva Yeri

Yuvayı dişi, yere yakın gizli bir oyukta yapar; kaya veya ağaç boşluğu ve sarmaşık içi kullanılabilir. Çanağı kuru bitkiler, yaprak ve yosundan kurar, içini ince lif ve kılla döşer.

BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik 4–5 yumurta, dişinin yürüttüğü 14–16 günlük kuluçka ve yavrunun yuvada kaldığı 12,5–16 gün bildirilir. Bunlar uzman kitapların sentezidir; Türkiye’de ölçülmüş bir yuva örneklemi değildir.

Jean François’nın genel uzman hesabı 5–7 yumurta, 11–14 günlük kuluçka ve 12–15 günde yuvadan ayrılma verir. Kaynak farkından ortalama çıkarılmaz; yuvadan ayrılan yavru ebeveyn desteğine hâlâ ihtiyaç duyar.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’daki RSPB tür hesabı, toprağı kazan insanları izleyip açığa çıkan avları toplamasını anlatır. İnsanlara yaklaşması, diğer Kızılgerdanlara karşı da uysal olduğunu göstermez; besin ve üreme alanını güçlü biçimde savunabilir.

Dünya Yayılışı

Avrupa’nın büyük bölümünden batı Sibirya’ya uzanır; kuzeybatı Afrika’da ve bazı doğu Atlantik adalarında da bulunur. Güncel AviList, Türkiye’nin batısındaki toplulukları rubecula, doğusundakileri caucasicus alt türü içinde gösterir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin omurgalı çeşitliliğini değerlendiren 2021 tarihli İngilizce bilimsel derleme, türü yerleşik, geçiş yapan ve kışlayan olarak listeler. Bu ulusal sınıflama, bir bahçedeki kuşun kökenini veya her ilin aylık bolluğunu belirlemez.

Göç Yolculuğu

Kuzey ve doğudaki toplulukların önemli bir bölümü kışın daha güneye gider; ılıman alanlarda yıl boyunca kalan kuşlar da vardır. Yerleşik olmak türün bütün bireyleri için ortak bir kural değildir.

Uzun göç uçuşları gecedir; gündüz tek başına beslenmek yerleşik olduğunu göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Solucan, böcek larvası, böcek ve örümcek gibi küçük omurgasızlarla beslenir. Etli meyveler ve bazı küçük tohumlar da diyetine katılır.

Nasıl Avlanır?

Yerde kısa sıçramalarla ilerleyip durarak av arar. Alçak tünekten zemine inerek de avını yakalar, ardından gölgeli bir tünekte yiyebilir.

İlginç Bilgiler

## Yıldan Yıla Değişen Meyve Diyeti Güneydoğu İspanya’da 1978–1990 sonbaharlarında dört hektarlık çalılıkta yapılan araştırmada, Kızılgerdan ile Kara Başlı Ötleğenin (Sylvia atricapilla) meyve diyeti dışkılardan incelendi. Yenilen meyvelerin bileşimi yıllar arasında değişti; türlerin tercih sırasıysa büyük ölçüde tutarlıydı. Meyve bolluğu, meyvelerin diyetteki önemini tek başına açıklamadı. Bu sonuç o alanın sonbahar beslenmesine aittir. ## Bir Tohumun Anlattığı İspanya’nın Endülüs bölgesindeki zeytinliklerde Eylül 2019–Mart 2020 arasında yakalanan kuşların dışkı ve geri çıkarma örnekleri incelendi. Kızılgerdan için yalnız bir işletmede bir sakız ağacı tohumu kaydedildi. Araştırmadaki yüksek toplam tohum sayıları başka kuşlara aitti; bu küçük örnek onun her yerde başlıca tohum taşıyıcı olduğunu göstermez. ## Aynı Besin Noktasında Birkaç Kuş BTO’nun Britanya ve İrlanda hesabında, kışın yerli kuşlara kuzey ve doğu Avrupa’dan gelenlerin katıldığı belirtilir. Çok soğukta birkaç Kızılgerdan aynı besin noktasında görülebilir; her biri kaynağı savunmaya çalışır. Bu geçici yakınlık, düzenli bir sürü oluşturduklarını göstermez.

Kızılkuyruk

Phoenicurus phoenicurus

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Pas kuyruk ve sağrı, erkekte beyaz alın-siyah yüz-gri sırt-turuncu göğüs; doğu erkeğinde alt türe bağlı beyaz kanat paneli.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kızılkuyruk (Phoenicurus phoenicurus; Common Redstart), küçük ve ince yapılı bir ötücüdür. Dik duruşu ve sık titrettiği turuncu kızıl kuyruğu dikkat çeker. Başka türlerde de kızıl kuyruk bulunduğundan, yüz ve gövde deseni birlikte incelenmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme erkeğinin gri üst tarafı, siyah yüz ve boğazı, beyaz alnı ve turuncu göğsü belirgindir. Karın göğüsten daha açıktır.

Gözü çok koyu, gaga ve bacakları siyahtır. Doğudaki samamisicus alt türünün erkeğinde beyaz tüy kenarlarının oluşturduğu açık kanat paneli görülebilir; her Kızılkuyrukta bu panel bulunmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin üstü kahverengimsi, altı soluk ve sıcak devetüyü tonlarındadır; kuyruk yine parlaktır. Erkekteki belirgin siyah yüz ve beyaz alın görünüşünü taşımaz. Yeni uçmuş gençler üstte benekli, altta pullu görünür; yavru tüylerinden güvenilir eşey ayrımı yapılmaz.

Sonbaharda erkeğin siyah boğaz tüylerinin açık uçları koyu deseni örtebilir. Erişkinin beyaz alın bandı gizlenebilir; ilk yıl erkeğinde bulunmayabilir. Bu yüzden her mevsimde ilkbahar erkeğinin parlak görünüşü beklenmez.

Uçuşta Görünüm

Doğrudan ve çevik uçar. Uçuşta turuncu kuyruk dışları ve kuyruk sokumu açığa çıkar; orta kuyruk tüyleri koyudur.

Ses ve Davranış

Ötüşünde değişken ıslıklar, kısa hızlı heceler ve daha pürüzlü, vızıltılı bölümler bulunabilir. Çağrıları arasında yükselen “weet” ve sert “pik” sesleri vardır; yazılı heceler gerçek tonu ancak yaklaşık anlatır.

Erkek yüksek bir tünekten şarkı söylerken daha kolay fark edilir. Alarma geçen erişkinler örtüde kalıp ıslıklı çağrılar çıkarabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kızılkuyruğun (Phoenicurus ochruros; Black Redstart) batıdaki erkekleri daha isli koyudur; doğu alt türlerinde göğüs ve karın turuncu olabilir. Alın, siyah alanın genişliği, sırt ve kanat birlikte karşılaştırılmalıdır. Dişi Kara Kızılkuyruk daha soğuk gri, dişi Kızılkuyruksa daha sıcak devetüyü kahverengisidir; gölge bu farkı zayıflatabilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açıklıkları bulunan ağaçlık ve parkları kullanır. Bulgaristan’ın 2013–2020 üreme atlasında kayın ve meşe ormanları yanında ağaçlıklı yerleşimler ve dere boyu ormanları da belirtilir. Bu bölgesel kayıtlar türün yalnız tek bir ağaç türüne bağlı olmadığını gösterir.

Yuva Yeri

Yuva ağaç kovuğu, kaya yarığı, eski duvar boşluğu veya uygun yuva kutusundadır; içi bitki parçaları, kıl ve tüylerle döşenir. BTO’nun Britanya için uzman kitaplardan hazırladığı derlemede tipik 6–7 yumurta, dişinin yürüttüğü 13–14 günlük kuluçka ve 16–17 günlük yuvada kalış bildirilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş yuva verisi değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında kıyı çalılıkları, dikenli çalılar ve daha kuru yerleri de kullanabilir. Göçte görülen bir kuş, o çalılıkta yuva kurmuş olmak zorunda değildir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ve Kuzey Afrika’dan Orta Asya’ya uzanan alanda ürer. Güncel AviList, phoenicurus alt türünün kış alanını tropikal Afrika; samamisicus alt türününkini Afrika’nın kuzeydoğusu olarak verir. İkinci alt türün üreme alanı Kırım ve Kafkasya’dan Afganistan’ın batısına uzanır.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi, türü yazın üreyen ve göç geçişinde görülen olarak listeler. Bu ulusal sınıflama, Türkiye’de görüldüğü her yerde yuvaladığı anlamına gelmez; üreme davranışı kendi yer ve zamanında doğrulanmalıdır.

Göç Yolculuğu

2022 Avrupa göç atlasındaki halkalama sentezinde bağlantılar çoğunlukla kuzeydoğu–güneybatı yönündedir; daha az kuş güneydoğuya gider. Kayıtlar İberya ve Afrika’nın kuzeybatısında yoğun, Sahra’nın güneyinde daha seyrektir. Bu örnekleme farkı nedeniyle görünen bağlantılar bütün göçü eşit yansıtmaz; Türkiye’deki her kuşa aynı rota atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcek, larva ve örümceklerle beslenir; kelebeklerle kınkanatlıların erişkin ve larvalarını alır. Yaz sonunda ve sonbaharda küçük meyveler de yer.

Nasıl Avlanır?

Tünekten gördüğü avın üzerine kısa uçuşla iner; uçan böcekleri havada da yakalayabilir. Her avı yerde topladığı düşünülmemelidir.

İlginç Bilgiler

## Çevreye Göre Değişen Yuva İngiltere’nin Lancashire bölgesinde 2015–2019’da, yavrular ayrıldıktan sonra toplanan 34 yuva kutusu yuvasının dış bölümü ve iç döşemesi ayrı incelendi. Yosun, ot, yaprak ve tüy bütün yuvalarda vardı. Meralara yakın ağaç sıralarındaki yuvaların iç döşemesinde kıl ve yün payı daha yüksekti. Bu yerel örneklem çevredeki malzemeyle yuva yapısı arasında ilişki gösterir; bütün doğal kovuklar için değişmez bir malzeme tarifi değildir. ## Gugukkuşunun Yumurtası Nereye Bırakılır? Finlandiya’nın Ruokolahti bölgesinde 2006–2016’da yapılan gugukkuşu araştırmasında, yumurtlama döneminde yırtıcıların yağmaladığı yuvalar çıkarıldıktan sonra 569 Kızılkuyruk yuvası değerlendirildi. Yüzde 32,5’inde gugukkuşu yumurtası vardı; yumurtanın çanağa ulaşıp kuluçkaya alındığı yuvaların oranıysa yüzde 12,8’di. Özel yuva kutularıyla izlenen bu yerel nüfusta yumurta bulunması, başarılı kuluçkaya katılmakla aynı değildi. Aynı Finlandiya Ruokolahti araştırmasının 2006–2016 kamera kayıtlarında 27 gugukkuşu yumurtlama olayı izlendi; bunların 12’sinde yumurta çanağın dışındaki yuvaya bırakılmıştı. Kızılkuyruklar bu yumurtaları görmezden geldi. Bu gözlem, kenardaki her yumurtayı ev sahibinin dışarı attığını varsaymanın yanlış olabileceğini gösterir; bütün bireyler için değişmez bir reddetme kuralı değildir. ## Değişen İlkbahar ve Yumurtlama Birleşik Krallık’ta 1974–2020 dönemine ait 4.000’den fazla Kızılkuyruk yuva kaydıyla ilkbahar sıcaklıklarını inceleyen çalışma, yumurtlamanın 11 günden fazla erkene kaydığını bildirdi. Araştırmacılar bu değişimin tamamını kuşların sıcaklığa verdikleri kısa dönemli yanıtla açıklayamadı; sıcaklığın uçabilen yavru sayısını düşürdüğüne dair güçlü kanıt da bulmadı. Bu ilişki, Türkiye’de aynı sonucun gerçekleştiğini göstermez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...