kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kızılkuyruk (Phoenicurus phoenicurus)
VS
Seçildi Kara Kızılkuyruk (Phoenicurus ochruros)

Kızılkuyruk

Phoenicurus phoenicurus

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Pas kuyruk ve sağrı, erkekte beyaz alın-siyah yüz-gri sırt-turuncu göğüs; doğu erkeğinde alt türe bağlı beyaz kanat paneli.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kızılkuyruk (Phoenicurus phoenicurus; Common Redstart), küçük ve ince yapılı bir ötücüdür. Dik duruşu ve sık titrettiği turuncu kızıl kuyruğu dikkat çeker. Başka türlerde de kızıl kuyruk bulunduğundan, yüz ve gövde deseni birlikte incelenmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme erkeğinin gri üst tarafı, siyah yüz ve boğazı, beyaz alnı ve turuncu göğsü belirgindir. Karın göğüsten daha açıktır.

Gözü çok koyu, gaga ve bacakları siyahtır. Doğudaki samamisicus alt türünün erkeğinde beyaz tüy kenarlarının oluşturduğu açık kanat paneli görülebilir; her Kızılkuyrukta bu panel bulunmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin üstü kahverengimsi, altı soluk ve sıcak devetüyü tonlarındadır; kuyruk yine parlaktır. Erkekteki belirgin siyah yüz ve beyaz alın görünüşünü taşımaz. Yeni uçmuş gençler üstte benekli, altta pullu görünür; yavru tüylerinden güvenilir eşey ayrımı yapılmaz.

Sonbaharda erkeğin siyah boğaz tüylerinin açık uçları koyu deseni örtebilir. Erişkinin beyaz alın bandı gizlenebilir; ilk yıl erkeğinde bulunmayabilir. Bu yüzden her mevsimde ilkbahar erkeğinin parlak görünüşü beklenmez.

Uçuşta Görünüm

Doğrudan ve çevik uçar. Uçuşta turuncu kuyruk dışları ve kuyruk sokumu açığa çıkar; orta kuyruk tüyleri koyudur.

Ses ve Davranış

Ötüşünde değişken ıslıklar, kısa hızlı heceler ve daha pürüzlü, vızıltılı bölümler bulunabilir. Çağrıları arasında yükselen “weet” ve sert “pik” sesleri vardır; yazılı heceler gerçek tonu ancak yaklaşık anlatır.

Erkek yüksek bir tünekten şarkı söylerken daha kolay fark edilir. Alarma geçen erişkinler örtüde kalıp ıslıklı çağrılar çıkarabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kızılkuyruğun (Phoenicurus ochruros; Black Redstart) batıdaki erkekleri daha isli koyudur; doğu alt türlerinde göğüs ve karın turuncu olabilir. Alın, siyah alanın genişliği, sırt ve kanat birlikte karşılaştırılmalıdır. Dişi Kara Kızılkuyruk daha soğuk gri, dişi Kızılkuyruksa daha sıcak devetüyü kahverengisidir; gölge bu farkı zayıflatabilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açıklıkları bulunan ağaçlık ve parkları kullanır. Bulgaristan’ın 2013–2020 üreme atlasında kayın ve meşe ormanları yanında ağaçlıklı yerleşimler ve dere boyu ormanları da belirtilir. Bu bölgesel kayıtlar türün yalnız tek bir ağaç türüne bağlı olmadığını gösterir.

Yuva Yeri

Yuva ağaç kovuğu, kaya yarığı, eski duvar boşluğu veya uygun yuva kutusundadır; içi bitki parçaları, kıl ve tüylerle döşenir. BTO’nun Britanya için uzman kitaplardan hazırladığı derlemede tipik 6–7 yumurta, dişinin yürüttüğü 13–14 günlük kuluçka ve 16–17 günlük yuvada kalış bildirilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş yuva verisi değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında kıyı çalılıkları, dikenli çalılar ve daha kuru yerleri de kullanabilir. Göçte görülen bir kuş, o çalılıkta yuva kurmuş olmak zorunda değildir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ve Kuzey Afrika’dan Orta Asya’ya uzanan alanda ürer. Güncel AviList, phoenicurus alt türünün kış alanını tropikal Afrika; samamisicus alt türününkini Afrika’nın kuzeydoğusu olarak verir. İkinci alt türün üreme alanı Kırım ve Kafkasya’dan Afganistan’ın batısına uzanır.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi, türü yazın üreyen ve göç geçişinde görülen olarak listeler. Bu ulusal sınıflama, Türkiye’de görüldüğü her yerde yuvaladığı anlamına gelmez; üreme davranışı kendi yer ve zamanında doğrulanmalıdır.

Göç Yolculuğu

2022 Avrupa göç atlasındaki halkalama sentezinde bağlantılar çoğunlukla kuzeydoğu–güneybatı yönündedir; daha az kuş güneydoğuya gider. Kayıtlar İberya ve Afrika’nın kuzeybatısında yoğun, Sahra’nın güneyinde daha seyrektir. Bu örnekleme farkı nedeniyle görünen bağlantılar bütün göçü eşit yansıtmaz; Türkiye’deki her kuşa aynı rota atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcek, larva ve örümceklerle beslenir; kelebeklerle kınkanatlıların erişkin ve larvalarını alır. Yaz sonunda ve sonbaharda küçük meyveler de yer.

Nasıl Avlanır?

Tünekten gördüğü avın üzerine kısa uçuşla iner; uçan böcekleri havada da yakalayabilir. Her avı yerde topladığı düşünülmemelidir.

İlginç Bilgiler

## Çevreye Göre Değişen Yuva İngiltere’nin Lancashire bölgesinde 2015–2019’da, yavrular ayrıldıktan sonra toplanan 34 yuva kutusu yuvasının dış bölümü ve iç döşemesi ayrı incelendi. Yosun, ot, yaprak ve tüy bütün yuvalarda vardı. Meralara yakın ağaç sıralarındaki yuvaların iç döşemesinde kıl ve yün payı daha yüksekti. Bu yerel örneklem çevredeki malzemeyle yuva yapısı arasında ilişki gösterir; bütün doğal kovuklar için değişmez bir malzeme tarifi değildir. ## Gugukkuşunun Yumurtası Nereye Bırakılır? Finlandiya’nın Ruokolahti bölgesinde 2006–2016’da yapılan gugukkuşu araştırmasında, yumurtlama döneminde yırtıcıların yağmaladığı yuvalar çıkarıldıktan sonra 569 Kızılkuyruk yuvası değerlendirildi. Yüzde 32,5’inde gugukkuşu yumurtası vardı; yumurtanın çanağa ulaşıp kuluçkaya alındığı yuvaların oranıysa yüzde 12,8’di. Özel yuva kutularıyla izlenen bu yerel nüfusta yumurta bulunması, başarılı kuluçkaya katılmakla aynı değildi. Aynı Finlandiya Ruokolahti araştırmasının 2006–2016 kamera kayıtlarında 27 gugukkuşu yumurtlama olayı izlendi; bunların 12’sinde yumurta çanağın dışındaki yuvaya bırakılmıştı. Kızılkuyruklar bu yumurtaları görmezden geldi. Bu gözlem, kenardaki her yumurtayı ev sahibinin dışarı attığını varsaymanın yanlış olabileceğini gösterir; bütün bireyler için değişmez bir reddetme kuralı değildir. ## Değişen İlkbahar ve Yumurtlama Birleşik Krallık’ta 1974–2020 dönemine ait 4.000’den fazla Kızılkuyruk yuva kaydıyla ilkbahar sıcaklıklarını inceleyen çalışma, yumurtlamanın 11 günden fazla erkene kaydığını bildirdi. Araştırmacılar bu değişimin tamamını kuşların sıcaklığa verdikleri kısa dönemli yanıtla açıklayamadı; sıcaklığın uçabilen yavru sayısını düşürdüğüne dair güçlü kanıt da bulmadı. Bu ilişki, Türkiye’de aynı sonucun gerçekleştiğini göstermez.

Kara Kızılkuyruk

Phoenicurus ochruros

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu kuyruk sokumu ve dış kuyruk, koyu merkez telekleri, dik duruş ve titreyen kuyruk.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Kızılkuyruk (Phoenicurus ochruros), koyu gövdeli, pas turuncusu kuyruklu küçük bir ötücüdür. Kuyruğunu sık sık titreterek hareket ettirir; ortadaki koyu kuyruk tüyleri turuncu dış tüylerden ayrılır.

Genel Görünüm ve Duruş

Batı Avrupa’da yaygın gibraltariensis erkeğinde sırt kömür grisidir; yüz, boğaz ve göğüs daha siyahtır. Katlı kanattaki açık alanı, kanadın iç uçuş tüylerinin beyazımsı kenarları oluşturur. Dişi fare grisi tonlarında, kanatları daha koyu ve belirgin açık panelsizdir.

Doğuya doğru erkeklerin karın kızıllığı ve üst taraf koyuluğu değişir. Orta Himalayalar ile Orta Çin’deki rufiventris erkeğinde karın ve alt göğüs turuncudur; açık kanat paneli bulunmaz. Bu nedenle turuncu karın, tek başına başka tür veya melez demek değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

İlk üreme mevsimindeki bazı erkekler dişi benzeri gri giysidedir; bazıları ise erişkine benzeyen siyah alanlar taşır. Kahverengimsi kanatlar genç erkeklerde kalabilir. Dolayısıyla gri görünüş tek başına dişi olduğunu kanıtlamaz.

Genç Kara Kızılkuyruk sade, beneksiz koyu gri giysisiyle ayırt edilir. Kızıl kuyruğun orta tüyleri koyudur.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu düzenli kanat vuruşlarıyla doğrudandır. Kaya veya duvar üzerindeki böceği alırken kısa süre havada asılı kalabilir.

Ses ve Davranış

Ötüşünün içinde kâğıt buruşturmayı andıran hışırtılı bir bölüm ve hızla yinelenen notalar bulunur. Kaygı çağrıları ince bir “sit” veya kısa “tek” dizileridir. Sesin tekrar hızı kuşun huzursuzluğuyla artabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kızılkuyrukta (Phoenicurus phoenicurus) üreme giysisindeki erkek beyaz alın ve göz üstü alanını, siyah yüz-boğazı ve turuncu göğüs-karnı birlikte gösterir. Dişi daha sıcak kahverengi üstlü, açık sarımsı-kahverengi altlıdır. Kara Kızılkuyruğun dişi görünüşünde gri tonlar daha belirgindir. Kızılkuyruğun samamisicus alt türünde de açık kanat alanı bulunduğundan, beyaz panel tek başına Kara Kızılkuyruğa özgü değildir.

Genç Kızılkuyruk (Phoenicurus phoenicurus) ise üstte benekli, altta pullu görünümlüdür. Genç Kara Kızılkuyrukla ortak kızıl kuyrukları vardır; bu yaşlarda gövde deseninin varlığı veya yokluğu önemli bir ayrımdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Çekya’nın Březnice kentinde 1998–1999’da haritalanan 17 Kara Kızılkuyruk ve 20 Kızılkuyruk bölgesi karşılaştırılmıştır. Kara Kızılkuyruk bölgeleri daha az ağaç, daha çok bina içeriyordu. Çalışmada erkeklerin ötüş yerleri kullanılmıştır; bulunan ağaç oranları Türkiye için evrensel habitat eşiği değildir.

Yuva Yeri

Avrupa üremesini anlatan uzman kaynaklarda yuva, kaya veya duvar çatlağındaki ot ve yapraklardan yapılan, kıl ve tüylerle döşeli bir çanaktır; dişi kurar. BTO özetinde 4–6 yumurta, dişinin yaptığı 12–16 günlük kuluçka ve 12–19 günlük yuva dönemi verilir. Yuvadan çıkış, ebeveyn bakımının bittiği gün sayılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Avrupa kentlerindeki kullanımı, taşlı ve seyrek otlu av zeminleriyle binaların yan yana bulunmasına bağlıdır. Kaya döküntüleri ve yamaçlar doğal habitatın parçasıdır. Bu nedenle türü yalnız şehirde yaşayan veya her yoğun yapılaşmadan yararlanan bir kuş gibi düşünmemek gerekir.

Dünya Yayılışı

AviList, Black Redstart ile Phoenicurus ochruros adlarını aynı türde eşleştirir ve 6 alt tür tanır. Batıdaki gibraltariensis Avrupa, batı Türkiye ve Kuzeybatı Afrika’da; ochruros doğu Türkiye’den kuzey İran’a uzanan dağlarda bulunur. Daha doğudaki phoenicuroides, murinus ve rufiventris toplulukları Orta Asya ile Çin’e yayılır; semirufus ise Suriye ve Lübnan’ın tepeliklerinde ürer.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreyen bir türdür. BirdLife’ın 2021 ekindeki ulusal tahmin, 2002–2012 dönemi için 400.000–900.000 çifttir; ancak veri yetersiz olarak sınıflandırılmıştır. Kısa ve uzun dönem eğilimleri de bilinmiyor biçimindedir. Bu geniş, eski aralık güncel bir sayım sonucu veya kesin nüfus büyüklüğü gibi sunulmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Oiseaux.net’in Avrupa özeti, kuzeyde üreyen kuşların kışın Akdeniz çevresine göçünü, güneyin dağ kuşlarının yüksekten alçağa inişinden ayırır. Bu genel hareketler, Türkiye’de görülen tek bir kuşun nereden geldiğini göstermez.

AviList’in doğu Türkiye–kuzey İran dağlarında üreyen ochruros alt türü için verdiği kış alanı Irak’a kadar uzanır. Bu, belirli bir kuşun izlenmiş yolculuğu değildir. Göç bağlantıları ile kuşun görünüşünden tahmin edilen alt tür, aynı kanıt düzeyinde değerlendirilmemelidir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Çeşitli böcekleri ve larvalarını, örümcekleri ve başka küçük omurgasızları yer. Mevsiminde küçük meyveler de tüketir; bunları dalında toplayabilir.

Aynı Çekya Březnice araştırmasında 1999–2000’de sekiz Kara Kızılkuyruk yuvasından incelenen 293 besin parçasında, Kızılkuyruğa göre örümcek, tespih böceği ve tırtıl payı daha yüksekti. Bulgular, yavrulara getirilen besine ilişkindir; erişkinlerin veya bütün Türkiye’nin besin yüzdeleri değildir.

Nasıl Avlanır?

Çekya Březnice’de 1998–1999’da, işaretli 24 Kara Kızılkuyrukta 4.462 avlanma davranışı kaydedildi. Kuşlar hem tünekten avı bekleyip atılıyor hem yerde etkin arama yapıyordu. Aynı araştırmadaki Kızılkuyruk, avını bekleyerek bulmaya daha fazla zaman ayırmıştı; havada avlanma sıklığı iki tür arasında anlamlı farklılık göstermedi.

İlginç Bilgiler

## Britanya’daki Şehir Tarihi BTO’nun Britanya tarihçesi, üreme kayıtlarının 1920’lerde başladığını, özellikle Londra’da İkinci Dünya Savaşı sırasında arttığını anlatır. Bombalamayla oluşan uygun yuva yerleri ve şehir iklimi, İngiltere’ye yerleşmeyi açıklamak için ileri sürülmüştür. Bunlar tek başına deneyle kanıtlanmış nedenler değildir. Britanya’daki bu tarihsel örnek bütün Avrupa kentlerinin veya Türkiye’nin aynı süreçten geçtiğini göstermez. ## Dişi Görünümlü Bir Yardımcı Çin’in Tibet bölgesinde Dangxiong’da, 4.300 metrede 2004–2007 ve 2010’da yapılan çalışmada yakından izlenen 12 yuvanın ikisinde anne ve babaya üçüncü bir kuş yardım etti. İki ek üçlü de rastlantısal gözlemlerle kaydedildi. Dişi görünümlü yardımcılardan yalnız biri DNA yöntemiyle eşeylenmiş ve erkek bulunmuştu; tüylerinden bir yaşında olduğu değerlendirilmişti. Yardımcıların eşlerle akrabalığı bilinmiyordu. Bu küçük örnek, türün bütün bireylerinin yardımlaşarak ürediği anlamına gelmez. ## Aynı Yerde Ayrı Örneklemler Dangxiong’daki aynı Tibet çalışmasında, 2004–2007 ve 2010’da bulunan 56 yuvanın 53’ü ev çatlaklarındaydı. Kuluçka süresi üç yuvada 12–14 gün olarak ölçüldü. Dört yuvadaki 12 yavru için yumurtadan çıkıştan uçuşa kadar 13–18 gün kaydedildi. Bu yerel ve küçük örneklemler, Türkiye’deki bütün yuvalar için değişmez bir süre göstermez. ## DNA İçin Bir Başvuru Dizisi 2025’te yayımlanan genom çalışması, Çin’in Qinghai bölgesinde 3.000 metrede yakalanmış tek bir erişkin dişiyi temel aldı. Uzun DNA okumalarıyla yaklaşık 1,37 milyar harflik bir referans dizi oluşturuldu; dizi 296 büyük parça halinde birleştirildi. Bu, araştırmacıların yeni karşılaştırmalarda kullanabileceği genetik bir başvuru kaynağıdır. Tek başına hangi genin göçü belirlediğini veya Türkiye kuşlarının genetik yapısını kanıtlamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...