kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kızılkuyruk (Phoenicurus phoenicurus)
VS
Seçildi Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii)

Kızılkuyruk

Phoenicurus phoenicurus

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Pas kuyruk ve sağrı, erkekte beyaz alın-siyah yüz-gri sırt-turuncu göğüs; doğu erkeğinde alt türe bağlı beyaz kanat paneli.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kızılkuyruk (Phoenicurus phoenicurus; Common Redstart), küçük ve ince yapılı bir ötücüdür. Dik duruşu ve sık titrettiği turuncu kızıl kuyruğu dikkat çeker. Başka türlerde de kızıl kuyruk bulunduğundan, yüz ve gövde deseni birlikte incelenmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme erkeğinin gri üst tarafı, siyah yüz ve boğazı, beyaz alnı ve turuncu göğsü belirgindir. Karın göğüsten daha açıktır.

Gözü çok koyu, gaga ve bacakları siyahtır. Doğudaki samamisicus alt türünün erkeğinde beyaz tüy kenarlarının oluşturduğu açık kanat paneli görülebilir; her Kızılkuyrukta bu panel bulunmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin üstü kahverengimsi, altı soluk ve sıcak devetüyü tonlarındadır; kuyruk yine parlaktır. Erkekteki belirgin siyah yüz ve beyaz alın görünüşünü taşımaz. Yeni uçmuş gençler üstte benekli, altta pullu görünür; yavru tüylerinden güvenilir eşey ayrımı yapılmaz.

Sonbaharda erkeğin siyah boğaz tüylerinin açık uçları koyu deseni örtebilir. Erişkinin beyaz alın bandı gizlenebilir; ilk yıl erkeğinde bulunmayabilir. Bu yüzden her mevsimde ilkbahar erkeğinin parlak görünüşü beklenmez.

Uçuşta Görünüm

Doğrudan ve çevik uçar. Uçuşta turuncu kuyruk dışları ve kuyruk sokumu açığa çıkar; orta kuyruk tüyleri koyudur.

Ses ve Davranış

Ötüşünde değişken ıslıklar, kısa hızlı heceler ve daha pürüzlü, vızıltılı bölümler bulunabilir. Çağrıları arasında yükselen “weet” ve sert “pik” sesleri vardır; yazılı heceler gerçek tonu ancak yaklaşık anlatır.

Erkek yüksek bir tünekten şarkı söylerken daha kolay fark edilir. Alarma geçen erişkinler örtüde kalıp ıslıklı çağrılar çıkarabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kızılkuyruğun (Phoenicurus ochruros; Black Redstart) batıdaki erkekleri daha isli koyudur; doğu alt türlerinde göğüs ve karın turuncu olabilir. Alın, siyah alanın genişliği, sırt ve kanat birlikte karşılaştırılmalıdır. Dişi Kara Kızılkuyruk daha soğuk gri, dişi Kızılkuyruksa daha sıcak devetüyü kahverengisidir; gölge bu farkı zayıflatabilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açıklıkları bulunan ağaçlık ve parkları kullanır. Bulgaristan’ın 2013–2020 üreme atlasında kayın ve meşe ormanları yanında ağaçlıklı yerleşimler ve dere boyu ormanları da belirtilir. Bu bölgesel kayıtlar türün yalnız tek bir ağaç türüne bağlı olmadığını gösterir.

Yuva Yeri

Yuva ağaç kovuğu, kaya yarığı, eski duvar boşluğu veya uygun yuva kutusundadır; içi bitki parçaları, kıl ve tüylerle döşenir. BTO’nun Britanya için uzman kitaplardan hazırladığı derlemede tipik 6–7 yumurta, dişinin yürüttüğü 13–14 günlük kuluçka ve 16–17 günlük yuvada kalış bildirilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş yuva verisi değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında kıyı çalılıkları, dikenli çalılar ve daha kuru yerleri de kullanabilir. Göçte görülen bir kuş, o çalılıkta yuva kurmuş olmak zorunda değildir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ve Kuzey Afrika’dan Orta Asya’ya uzanan alanda ürer. Güncel AviList, phoenicurus alt türünün kış alanını tropikal Afrika; samamisicus alt türününkini Afrika’nın kuzeydoğusu olarak verir. İkinci alt türün üreme alanı Kırım ve Kafkasya’dan Afganistan’ın batısına uzanır.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi, türü yazın üreyen ve göç geçişinde görülen olarak listeler. Bu ulusal sınıflama, Türkiye’de görüldüğü her yerde yuvaladığı anlamına gelmez; üreme davranışı kendi yer ve zamanında doğrulanmalıdır.

Göç Yolculuğu

2022 Avrupa göç atlasındaki halkalama sentezinde bağlantılar çoğunlukla kuzeydoğu–güneybatı yönündedir; daha az kuş güneydoğuya gider. Kayıtlar İberya ve Afrika’nın kuzeybatısında yoğun, Sahra’nın güneyinde daha seyrektir. Bu örnekleme farkı nedeniyle görünen bağlantılar bütün göçü eşit yansıtmaz; Türkiye’deki her kuşa aynı rota atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcek, larva ve örümceklerle beslenir; kelebeklerle kınkanatlıların erişkin ve larvalarını alır. Yaz sonunda ve sonbaharda küçük meyveler de yer.

Nasıl Avlanır?

Tünekten gördüğü avın üzerine kısa uçuşla iner; uçan böcekleri havada da yakalayabilir. Her avı yerde topladığı düşünülmemelidir.

İlginç Bilgiler

## Çevreye Göre Değişen Yuva İngiltere’nin Lancashire bölgesinde 2015–2019’da, yavrular ayrıldıktan sonra toplanan 34 yuva kutusu yuvasının dış bölümü ve iç döşemesi ayrı incelendi. Yosun, ot, yaprak ve tüy bütün yuvalarda vardı. Meralara yakın ağaç sıralarındaki yuvaların iç döşemesinde kıl ve yün payı daha yüksekti. Bu yerel örneklem çevredeki malzemeyle yuva yapısı arasında ilişki gösterir; bütün doğal kovuklar için değişmez bir malzeme tarifi değildir. ## Gugukkuşunun Yumurtası Nereye Bırakılır? Finlandiya’nın Ruokolahti bölgesinde 2006–2016’da yapılan gugukkuşu araştırmasında, yumurtlama döneminde yırtıcıların yağmaladığı yuvalar çıkarıldıktan sonra 569 Kızılkuyruk yuvası değerlendirildi. Yüzde 32,5’inde gugukkuşu yumurtası vardı; yumurtanın çanağa ulaşıp kuluçkaya alındığı yuvaların oranıysa yüzde 12,8’di. Özel yuva kutularıyla izlenen bu yerel nüfusta yumurta bulunması, başarılı kuluçkaya katılmakla aynı değildi. Aynı Finlandiya Ruokolahti araştırmasının 2006–2016 kamera kayıtlarında 27 gugukkuşu yumurtlama olayı izlendi; bunların 12’sinde yumurta çanağın dışındaki yuvaya bırakılmıştı. Kızılkuyruklar bu yumurtaları görmezden geldi. Bu gözlem, kenardaki her yumurtayı ev sahibinin dışarı attığını varsaymanın yanlış olabileceğini gösterir; bütün bireyler için değişmez bir reddetme kuralı değildir. ## Değişen İlkbahar ve Yumurtlama Birleşik Krallık’ta 1974–2020 dönemine ait 4.000’den fazla Kızılkuyruk yuva kaydıyla ilkbahar sıcaklıklarını inceleyen çalışma, yumurtlamanın 11 günden fazla erkene kaydığını bildirdi. Araştırmacılar bu değişimin tamamını kuşların sıcaklığa verdikleri kısa dönemli yanıtla açıklayamadı; sıcaklığın uçabilen yavru sayısını düşürdüğüne dair güçlü kanıt da bulmadı. Bu ilişki, Türkiye’de aynı sonucun gerçekleştiğini göstermez.

Ak Sırtlı Kuyrukkakan

Oenanthe finschii

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baş-sırt, gövde oranları ve dar, yaklaşık eşit genişlikte kuyruk uç bandı birlikte; ters T tek başına yeterli değil.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii; Finsch’s Wheatear) uzun bacaklı, açık kayalıkların ötücüsüdür. Üreme erkeğinde beyaz tepe, sırt ortası ve karın siyah yüz, boğaz ve kanatlarla karşıttır. Dişi gri-kahverengidir. Dar, yaklaşık eşit genişlikteki koyu kuyruk uç bandı önemlidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kuyruk ortası koyudur; beyaz tabanlı dış tüyler koyu uç bandıyla sonlanır. Ters T benzetmesinden çok bandın biçimine bakılır. Erkekte sırt ortası beyazdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin boğazı yaşla koyulaşabilir; bütün dişiler açık boğazlı değildir. Taze tüy kenarları erkekteki siyahı da yumuşatabilir. Kazakistan hesabında genç daha sarımsı-kahverengi ve açık tüy kenarlıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta beyaz kuyruk tabanları, koyu orta tüyler ve dar uç bandı seçilebilir. Kanatların örttüğü tüylerde bandın biçimi eksik görünür.

Ses ve Davranış

Ötüşü pürüzlü notalarla müzikal ıslıkları birleştirir; açık bir tünekten duyulabilir. Doğal ses görülen kuşla eşleştirilir; yazılı hece tek başına kesin tanı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kulaklı Kuyrukkakanın (Oenanthe melanoleuca; Eastern Black-eared Wheatear) erkeği beyaz veya siyah boğazlı olabilir. Ak Sırtlının daha iri başı, güçlü gagası ve dar, eşit kuyruk bandı karşılaştırılır.

Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka) erkeğinde tepe açık, sırt siyahtır; Ak Sırtlı erkeğin beyaz sırt ortasından ayrılır. Dişiler yalnız genel kahverengilikle ayrılmaz; taze tüylerin açık kenarları koyu alanları örtebilir.

Çöl Kuyrukkakanı (Oenanthe deserti) erkeğinde sırt kum-kahverengi, yüz ve kanatlar koyudur. Beyaz kuyruk üstüyle koyu kuyruk karşıttır; koyu bölüm Ak Sırtlının dar uç bandından geniştir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık kayalık yamaç, taşlık çıkıntı ve seyrek bitkili vadileri kullanır. Çevreyi görebileceği tüneklerle zeminde av arayabileceği açıklıklar birlikte önemlidir.

Yuva Yeri

Kazakistan hesabında yuva taşlar arasında, kaya boşluğunda veya terk edilmiş kemirgen oyuğundadır. Kuru otlardan çanak kıl ve tüylerle döşenir. Etkin girişin önündeki taşlar kaldırılmaz.

Kazakistan uzman hesabı 4–6 yumurta, dişinin 12 günlük kuluçkası ve iki ebeveynin yavru beslemesini bildirir. Bu bölgesel bilgi Türkiye’nin bütün yuvalarına sabit süre vermez. Bu taramada türe özgü yuvadan çıkış süresi doğrulanmadı; başka kuyrukkakanın süresi kullanılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Ürdün’de 2008–2009, 2009–2010 ve 2011–2012 kışlarında incelenen alanlar, dağınık kayalı açık ve kuru tepeliklerdi. Kışın kullanılan bu ortamlar, Türkiye’deki bütün üreme alanları için tek yükselti şartı göstermez.

Dünya Yayılışı

Finschii alt türü Türkiye’nin güneyinden kuzey İsrail ve İran’ın batı-güneybatısına; barnesi Türkiye’nin doğusundan orta-doğu İran, Kazakistan’ın güney-ortası ve batı Pakistan’a uzanır. Alt türlerin mevsimsel bilgileri bütün yayılışa aynen uygulanmaz.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 tablosu Türkiye için 2013–2019’da 100.000–300.000 üreyen çift tahmini verir. Tahmin ve eğilim verileri yetersiz olarak işaretlidir. Bu 2026 sayımı değildir; çiftle gözlenen birey sayısı aynı birim değildir.

Türkiye’de üreyen yaz ziyaretçisi ve geçit göçmenidir; bazı kuşlar güney-güneybatıda kışlar. Nallıhan’ın Kasım 2013 İngilizce uzman kataloğu yörede üremeyle yaz ve kış varlığını bildirir. Bu, bütün Türkiye kuşlarının yerleşik olduğu anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Kazakistan hesabında üreyen göçmen olarak anlatılır; Ürdün’de kışlayan kuşların araştırması vardır. Bölgesel geliş-ayrılış ayları Türkiye’nin sabit takvimi değildir; işaretsiz bireye kaynaksız ülke dizisi veya yolculuk mesafesi atanmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Temel besin böcekler ve küçük omurgasızlardır. Nallıhan’ın 2013 İngilizce kataloğu az miktarda bitkisel besin de bildirir. Bu, Türkiye’ye ait ayrıntılı besin yüzdesi veya her bireyin sabit menüsü değildir.

Nasıl Avlanır?

Kaya veya çıkıntıdan zemine kısa inişle av alabilir, yerde de arar. Tünek ile avın toplandığı yüzey farklı yerler olabilir. Kuşun gagasında ayrıntısı görülmeyen avın türü tahmin edilmez.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Antalya Boğazkent’te 1 Mart–31 Mayıs 2009 ve 2010’u inceleyen, 2019’da yayımlanmış araştırmada yalnız 2009’da bir Ak Sırtlı Kuyrukkakan yakalandı. Yazarlar türün göç zamanlaması grafiği için veriyi yetersiz buldu. Diğer kuyrukkakanların haftaları bu tek bireye aktarılmaz; sonuç bütün Türkiye’nin geliş takvimi değildir. Kazakistan uzman hesabı, yuva ile giriş arasına küçük düz taşlar ve başka sert parçalar taşındığını bildirir. Taşların tam işlevi burada deneyle gösterilmemiştir. Her taş kümesi yuva sayılmaz; düzen kaldırılıp içi araştırılmaz. Ürdün’ün dört alanında 2008–2009, 2009–2010 ve 2011–2012 kışlarında yapılan araştırma, kuşların savunduğu alanların büyüklüğünün yerlere göre değiştiğini buldu. Aralık ile şubat başı arasındaki ziyaretlerde alan sınırındaki konumlar kaydedildi; bu yöntem kuşa takılan GPS ile yolculuğunu izlemek değildir. Fark doğrudan besin yoğunluğuyla açıklanamadı; habitat yapısı ve diğer kuşlarla alan ilişkileri olası etkenlerdi. Önerilen nedenler deneyle kanıtlanmış sonuçlar değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...