kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu (Lanius collurio)
VS
Seçildi Büyük Örümcekkuşu (Lanius excubitor)
Takım Passeriformes
Familya Örümcekkuşugiller (Laniidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Erkekte mavi-gri baş; kalın siyah maske; kızıl-kestane sırt; koyu kanat; kancalı güçlü gaga

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu, Lanius collurio, güçlü gagalı küçük bir avcı ötücüdür. Erişkin erkeğin gri başı, siyah göz maskesi ve kestane kızılı sırtı belirgin bir birliktelik oluşturur. Dişi ve gençler daha kahverengidir; onlarda erkeğin parlak renklerini aramak yerine tüy deseni ve gövde biçimi birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga güçlü ve ucunda kancalıdır. Erkeğin boğazı beyaz, alt tarafı açık somon pembedir; kuyruk sokumu başı gibi gridir. Kancalı gaga bütün örümcekkuşlarında bulunduğu için tek başına türü ayırmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin başı, sırtı ve kuyruğu daha kahverengidir. Gözün gerisindeki koyu bant erkeğinkinden daha soluk olabilir. Açık renkli göğüs ve yanlardaki ince koyu yaylar, pullu bir görünüm verir. Bazı dişiler erkeğe benzer renkler taşısa da alttaki çizgili desen korunabilir.

Genç kuş dişiye benzer; fakat sırt ve kanat tüylerinin koyu çizgili, açık kenarlı görünümü daha belirgindir. Yavru tüylerinden erkek veya dişi ayrımı yapılamaz. Bazı dişiler de genç benzeri üst taraf taşıdığı için, pullu bir sırtı tek başına kesin yaş işareti saymamak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Uzun kanatları göç uçuşuna uygundur; uçuşu kararlı ve doğrudandır. Üreme alanında zemine yakın kısa uçuşlar yapabilir. Kuşun kısa mesafedeki hareketiyle uzun göçteki uçuşunu aynı görünüm sanmamak gerekir.

Erkeğin kuyruğunda siyah ve beyaz karşıtlığı belirgindir. Dişinin kuyruğu daha kahverengi, dış tüyleri daha soluk ve kenarları beyazdır. Bu eşey farkı, uçan her kuşta aynı siyah beyaz desenin beklenmemesi gerektiğini gösterir. Kuyruk, baş ve sırt renkleriyle birlikte değerlendirilir.

Ses ve Davranış

Ötüşü fazla uzağa taşımayan, çeşitli ve geveze bir ezgidir; başka kuşların seslerinden taklit parçaları içerebilir. Alarm çağrıları daha sert ve keskindir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Moğolistan Örümcekkuşu, Lanius isabellinus, daha kum rengi üst tarafı ve kızıl kuyruğuyla ayrılabilir. Dişisindeki açık kanat lekesi küçük veya görünmez olabilir; gençleri daha pulludur. Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu dişi ve gençleriyle karşılaştırırken yalnız bir kanat lekesi ya da sıcak kahverengi ton yeterli değildir.

2. Kızıl Başlı Örümcekkuşu, Lanius senator, erişkinde kestane renkli tepe ve ense, koyu sırt ve açık omuz alanlarıyla ayrılır. Gençler daha benzer olabilir: Kızıl Başlı’nın sırtı daha gri ve omuz tüyleri daha açıktır. Erişkinin kızıl başlığını her gençte aramak doğru değildir.

3. Kara Alınlı Örümcekkuşu, Lanius minor, erişkinde gri üst taraf, alna uzanan siyah bant ve uçuşta beyaz kanat alanları taşır. Kestane kızılı bir sırtı yoktur. Genç kuşta siyah alın bulunmadığından, bu özelliğin yokluğu türü tek başına elemez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık otlukla sık çalıların yan yana olduğu alanları kullanır. Fundalık, meyve bahçesi ve çalı şeritleri korunmuş tarım alanları bu birleşimi sağlayabilir. Tünek, yuva örtüsü ve avlanmaya açık zemin bir arada bulunmalıdır; yalnız geniş bir tarlanın varlığı bütün bu gereksinimleri karşılamaz.

Norveç’in güneyinde 1995–2009 arasında incelenen 71 yuva, çam ormanındaki açılmış alanlarda ardıç çalılarının önemini gösterdi. Yuvaların yüzde 92’si ardıçtaydı. Bu yerel bulgu, türün bütün yayılışında yalnız ardıç kullandığı anlamına gelmez; başka bölgelerde dikenli çalılar veya genç iğne yapraklılar kullanılabilir.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla sık bir çalı veya küçük ağaçta gizlenir. Sap, ince dal, ot ve yosunla çanak kurulur; içi ince kökler, kıl veya yün gibi daha yumuşak malzemeyle döşenebilir. Yuvaya besin taşıyan erişkinin peşinden çalılığa girilmemelidir.

BTO’nun Britanya kuşları için uzman kitaplardan hazırladığı derlemede tipik sayı 4–6 yumurtadır. Kuluçkayı dişi yürütür; tipik süre 14 gün, yavrunun yuvada kalışı 14–15 gündür. Olağan durum bir kuluçkadır; istisnai ikinci kuluçka da belirtilir. Bunlar Türkiye’ye ait yuva ölçümleri değildir; ilk yuvanın başarısızlığından sonraki yeni deneme de ayrı düşünülmelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Çalı tepesi, çit kazığı veya tel gibi çevreyi görebildiği tüneklerde belirginleşir. Tehlike hissettiğinde çalının içinde saklanabilir; bu nedenle aynı kuş bazen çok kolay, bazen güç görülür. Yuvalama döneminde çiftler ayrı alanlar kullanır ve erkekler yakınlarına gelen başka erkeklere karşı saldırgan olabilir.

Dünya Yayılışı

Avrupa’nın büyük bölümü, Anadolu ve doğuda Asya’nın batısındaki üreme alanları, türün geniş yayılışını oluşturur. Kışın Doğu Afrika’nın tropikal kesimleriyle Afrika’nın güneyine gider. Avrupa göç atlası bu iki mevsimsel alanı ayırır; türün bütün yıl aynı kıtada veya aynı ülkede kaldığı düşünülmemelidir.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu’nu yazın üreyen ve göç geçişinde görülen bir tür olarak listeler. Bu kayıt, Türkiye’nin her noktasındaki gözlemin üreme kanıtı olduğunu göstermez. Kesin geliş ve ayrılış günleri veya her ay için ülke çapında tek bir düzen bu listeden çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

2022 tarihli Avrupa göç atlasının uzman sentezi, sonbahar hareketlerinin çoğunun Avrupa’nın güneydoğusu ve Doğu Akdeniz çevresinde toplandığını, ilkbahar dönüşünün Afrika’nın doğusu ve Kızıldeniz çevresinden daha doğulu bir yol izlediğini anlatır. Halkalar ve ışık kaydedicileri aynı yolculuğun farklı parçalarını gösterir; sentez, Türkiye’deki her bireyin izlenmiş güzergâhı değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

İri böcekler önemli besindir; küçük kuşlar ve kemirgenler de alınabilir. Bazı avlar dikenlere veya tele saplanır. Böyle bir av deposu, kuşun bütün gün yediği her şeyi göstermez; yakalanıp hemen tüketilen besinler orada görülmeyebilir.

Nasıl Avlanır?

Açık bir tünekten bekleyip zemindeki ava iner; uçan iri böcekleri de yakalayabilir. Dikenler, avı sabitleyip parçalamasına ve daha sonra kullanmasına yardım eder. Bu davranışın yalnız depolama işlevi olduğu veya bütün avların aynı süre saklandığı söylenemez.

İlginç Bilgiler

## Av Deposu ve Gerçek Tüketim İtalya, Fransa ve Polonya’nın tarım alanlarında 2013 Mayıs–Temmuz döneminde yapılan araştırmada 244 av deposunda 426 av ve nesne kaydedildi. Yuvalama evreleri arasında, depolardaki avların tahmini ortalama ağırlığı değişiyordu; yavru besleme evresindeki değer daha yüksekti. Araştırmacılar ağırlığı her avı tartarak değil, tanımlanan canlılara ait yayınlardaki değerlerden hesapladı. Bu nedenle sonuç kuşların günlük tükettiği toplam besin veya yavruların gerçek enerji alımı değildir. ## Besini Saymak ve Tartmak Polonya’nın batısındaki Wielkopolska bölgesinde 1999–2000 döneminde yapılan beslenme araştırması, yavruya getirilen avları, kusulan sindirilmemiş artıkları ve av depolarını birlikte inceledi. Omurgasızlar av sayısında çok baskındı; fakat toplam kuru ağırlıktaki payları daha düşüktü. Az sayıdaki daha iri omurgalı, sayı olarak küçük görünse de besin kütlesinde daha fazla yer tutabiliyordu. Bu, “kaç av yenmiş?” ile “ne kadar besin alınmış?” sorularının farklı olduğunu gösterir; yerel sonuç Türkiye’nin değişmez besin oranı değildir. ## Hava ile Av Türü Arasındaki İlişki Wielkopolska’daki Polonya beslenme çalışması, 1999–2000 döneminde omurgalı avların yakalanmasına ilişkin alanı genişleterek 64 kayıt topladı. Yağışlı günlerde omurgalı av daha sık kaydedildi. Hava ile av türü arasındaki bu yerel ilişki, kuşun yalnız yağmurda omurgalı yediği anlamına gelmez. İnceleme, gözlenen avlarla sınırlıdır; her günün eksiksiz besin tüketimini veya yağmurun tek başına neden olduğu bir değişimi kanıtlamaz.

Büyük Örümcekkuşu

Lanius excubitor

Takım Passeriformes
Familya Örümcekkuşugiller (Laniidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Gözcü duruş, beyaz kanat penceresi, uzun beyaz kenarlı kuyruk

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Büyük Örümcekkuşu uzun kuyruklu, gri-siyah-beyaz bir ötücüdür. Göz üzerinden geçen siyah maske, beyaz kanat lekesi ve beyaz dış kuyruk tüyleri dikkat çeker. Aşağıdaki görünüş anlatımı, Avrupa’da yaşayan excubitor alt türünü temel alır; bütün coğrafi biçimler aynı değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Başı iri, gagasının ucu kancalıdır. Açık gri sırt ile siyah kanatlar arasında belirgin karşıtlık vardır. Kuyruk uzun ve basamaklıdır: orta tüyler daha uzun, dıştakiler daha kısadır. Ortası siyah olan kuyruğun dış tüylerindeki beyazlık açılınca belirginleşir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ile dişi genel olarak benzerdir. Dişinin alt tarafında silik enine çizgiler bulunabilir; ancak tek kuşun tonundan kesin eşey tayini yapılmaz.

Genç kuş daha kahverengimsi-gridir; alt tarafında ince, dalgalı çizgiler ve kanat örtülerinde açık kenarlar görülür. İlk sonbaharda da gençlik izleri kalabilir. Bu özellikler genç bir erkeği dişi sanmaya yol açmamalıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu dalgalıdır; hızlı kanat vuruşlarını kısa süzülmeler izler. Açılan kanatta ve kuyruğun iki yanında beyazlık görülür.

Ses ve Davranış

Şarkısı değişken, kısa ses dizilerinden oluşur; başka kuşları taklit edebilir. Alarmı daha sert ve genizden gelir. Taklit duymak, avını sesle kandırdığının kanıtı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Alınlı Örümcekkuşu Lanius minor erişkinken siyah alınlıdır. Gencinde bu siyahlık bulunmadığından yalnız alına bakmak yanıltır. Gagası daha kısa, kalın ve az kancalıdır. Gaga biçimi, kuyruk oranları ve tüy deseni birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Avrupa’da seyrek çalılı otlaklarda ve orman açıklıklarında ürer. Avını görebileceği kısa bitkili zemin ile gözcülük edeceği tünekleri birlikte kullanır.

Yuva Yeri

Ağaçta veya çalıda dallar, kökçükler ve otlardan kâse biçimli yuva yapar; içini kıl ve tüylerle döşer. Jean François’nın Fransa’yı anlatan uzman hesabında çoğunlukla altı-yedi yumurta ve 14–18 günlük kuluçka verilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Batı Polonya’da 2002/03–2004/05 kışlarını inceleyen geceleme araştırması, 24 bölgede 39 geceleme yeri kaydetti. Kuşlar çoğu kez söğütleri, özellikle büyük ve sık dallı çalıları seçmişti. Bunların soğuğa ve yırtıcılara karşı koruma sağlayabileceği yorumlandı; sıcaklık veya hayatta kalma etkisi doğrudan kanıtlanmış sayılmaz.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b, Lanius excubitor için 12 alt tür tanır. Kapsamı Avrupa ve Asya’nın yanında Kanarya Adaları, Kuzey Afrika, Sahra çevresi, Arabistan ve Hindistan’a uzanır. Pallidirostris de bu türdedir. Kuzey Amerika’da yaşayan Lanius borealis ise ayrı türdür; eski geniş kapsamlı kaynakların Amerika bilgileri buraya doğrudan aktarılamaz.

Türkiye’deki Durumu

2014 tarihli İngilizce Turkey Bird Report 2007–2011, türü Türkiye’nin batıdaki üçte ikisinde seyrek kış konuğu, en çok Trakya’da görülen bir kuş olarak özetler. Raporda güneydoğudan excubitor ve Karadeniz kıyısından pallidirostris kayıtları da vardır. Bu tarihli değerlendirme güncel bir ülke sayımı veya Türkiye’de üreme kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

Kuzeydeki bazı topluluklar kışın güneye veya batıya gider; güneyde yerleşik olanlar da vardır. Türkiye’deki işaretsiz bir kuşun göç yolu görünüşünden belirlenemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Avrupa’da küçük kemirgenler ile iri böcekler önemli besinleridir; küçük kuşlar, sürüngenler ve kurbağalar da kaydedilir. Doğu-orta Polonya’nın 2014–2018 kış dönemi araştırmasında tarla fareleri, çekirgeler ve kınkanatlı böcekler öne çıktı. Bu bölgesel sonuçlar Türkiye’deki besin paylarını göstermez.

Nasıl Avlanır?

Açık bir tünekten çevreyi tarar, ardından avına yönelir; havada kısa süre asılı da kalabilir. Büyük avı dikene geçirerek sabitler veya daha sonra kullanmak için saklar. Gözlem için yem bırakılmamalıdır.

İlginç Bilgiler

## Besini Nasıl Saydığımız Sonucu Değiştirir Doğu-orta Polonya’da 2014–2018 arasında yapılan besin araştırması, dikenlere bırakılmış 528 av kaydı ile 155 sindirim topağındaki 237 avı karşılaştırdı. Sindirim topağı, kuşun sindiremediği kalıntıları ağızdan çıkardığı küçük yumaktır. İki yöntem aynı sonucu vermedi: dikenlerde çekirgeler, topaklarda kemirgenler ve kınkanatlılar daha belirgindi. Yumuşak böceklerin sindirilmesi, sert kalıntıların daha iyi korunması ve asılı avın yenmeden kalabilmesi sonucu etkileyebilir. Bu nedenle dikenlerde görülen her avı yenmiş saymak yanlış olur. ## Asılı Av Her Zaman Depo mu? Batı Polonya’nın Odolanów çevresinde 2000–2003 yıllarında yapılan çalışma, avların asıldığı yerlerin mevsimle değiştiğini bildirdi. Eşleşme öncesinde bölge sınırındaki daha görünür yerlere bırakılan, çoğu yenmemiş avlar dikkat çekiyordu. Araştırmacılar bunun başka kuşlara bölge sahipliğini gösteren bir işaret olabileceğini düşündü. Bu, davranışın iletişim işlevine ilişkin bir yorumdur; bütün asılı avların tek amacı olduğu veya kuşların niyetinin deneyle kanıtlandığı söylenemez. ## Yuva Kartlarının Anlattığı Risk Polonya’dan 83 yuva kartını ele alan 2004 makalesinde kayıtların çoğu 1982–2002 dönemindendi. Yuvaların malzemesi ve bilinen sonları her kartta aynı ayrıntıyla yazılmamıştı. Malzeme bilgisi bulunan 66 yuvanın bir bölümünde insan yapımı lifler de kaydedilmiş, bir kartta yavrunun naylona dolandığı bildirilmişti. Bu tek olay bütün plastiklerin aynı sonucu doğurduğunu göstermez; yuva malzemesinin risk taşıyabildiğini belgeler. Eksik ve farklı yıllardan toplanmış kartlar da standart biçimde izlenmiş 83 yuvayla eş tutulamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...