kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Küçük Akbaba (Neophron percnopterus)
VS
Seçildi Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla)

Küçük Akbaba

Neophron percnopterus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu EN
Arazide Teşhis İpucu
Erişkinde siyah-beyaz kanat, sarı çıplak yüz ve beyaz kama kuyruk; gençte küçük baş ve uzun kama kuyruk.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük Akbaba, Neophron percnopterus, Avrupa’daki akbabaların en küçüğüdür. Erişkinin açık gövdesi, kanatlarındaki koyu uçuş tüyleri, sarı çıplak yüzü ve uzun, kama biçimli kuyruğu dikkat çeker. Genç kuş ise koyu kahverengidir; erişkinin beyaz görünümünü aramak gençleri gözden kaçırabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkinin beyaz gövdesi yer yer pas tonuyla kirlenmiş görünebilir. Yüzü tüysüz ve sarı, uzun kancalı gagası koyudur; gaga dibindeki tüysüz bölüm de sarıdır. Bacakları pembe, boyun çevresindeki tüyleri açıktır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı tüy görünümündedir. Bir kuşu yalnız gövde rengi, yüz sarısı veya görünür büyüklüğüyle kesin olarak erkek ya da dişi diye ayırmak güvenilir değildir.

Gençlerde yüz derisi mavimsi, gövde koyu kahverengidir; kanat örtülerinin uçları ve kuyruk tüylerinin kenarları açık olabilir. Sonraki yıllarda gövdede ve kanat altında beyaz tüyler belirir, kuyruk da açılır. Bu geçiş her bireyde aynı hızda olmaz. Blasco-Zumeta ve Heinze’nin Avrupa tanı rehberi, yaş örneklerinin İspanya’nın Lleida kentindeki bir bakım merkezinde aynı kuşun yıllar boyunca izlenmesine dayandığını belirtir; örnek giysilerden bütün kuşlara kesin takvim yaşı atanmaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun kama kuyruğu ve görece dar kanatları seçilir. Erişkine alttan bakıldığında kanadın ön bölümü beyaz, arka uçuş tüyleri siyahtır. Üst yüz aynı kadar keskin iki renkli değildir: açık kanat örtülerine, bazı koyu örtü tüyleri ve uçuş tüylerindeki geniş açık alanlar eşlik eder. Süzülürken kanat uçları hafif aşağı sarkabilir; kanat çırptığında vuruşları hızlı ve güçlüdür.

Ses ve Davranış

Sesleri genellikle güç duyulur. Kendi türünden kuşlarla etkileşimlerinde ıslık, miyavlamayı andıran sesler ve pürüzlü çağrılar çıkarabilir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Sakallı Akbaba, Gypaetus barbatus, daha iri, uzun ve sivri kanatlıdır; kuyruğu da çok uzundur. Erişkinde açık sarı-pas tonlu alt taraf, koyu kanatlar ve gaga çevresindeki siyah sakal ayırıcıdır. Genç Sakallı Akbaba koyu kahverengi ve siyah başlıdır; koyu bir Küçük Akbabadan ayırırken uzun kanat ve kuyruk oranları özellikle önemlidir.

2. Kızıl Akbaba, Gyps fulvus, çok daha iridir; kısa, köşeli kuyruğu Küçük Akbabanın uzun kama kuyruğundan ayrılır. Açık tüylü baş ve uzun boyun, boyun çevresindeki tüy halkası ve açık kahverengi gövde de görülür. Koyu uçuş tüyleri bulunması tek başına iki türü ayırmaz.

3. Kara Akbaba, Aegypius monachus, çok daha büyük ve genel olarak koyu kahverengidir. Gençleri daha da koyudur; başları kahverengi ince, yumuşak tüyler taşır. Erişkinin başı daha açık gri görünebilir. Koyu renk tek başına genç Küçük Akbabadan ayrım sağlamaz; gövde büyüklüğü ve uzun kama kuyruğunun bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kurak veya yarı kurak açık alanlar, bozkırlar, otlaklar, çalılı savanlar, kayalık vadiler ve kanyonlar kullanılır. Yoğun orman kuşu değildir. Yerleşim çevrelerinde ve yol kenarlarında da görülebilir; leş ve organik artık bulunabilen açık alanlarda besin arar.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla sarp kayalıktaki çıkıntı veya oyukta kurulur. Dal parçaları ve yün gibi malzemelerle yapılan yuvaya genellikle iki lekeli yumurta bırakılır.

The Peregrine Fund’un uzman derlemesi, yumurta sayısını 1–3, iki eşeyin paylaştığı kuluçkayı 39–45 gün olarak verir. Yavruların yaklaşık üç ayda yuvadan ayrılmaya hazır olduğunu ve uçmaya başladıktan sonra da bir süre ebeveynleriyle kaldığını belirtir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş sabit süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme döneminde çift yuva alanını korur. Üreme dışında ise besin alanlarında ve ortak dinlenme yerlerinde başka Küçük Akbabalarla grup oluşturabilir.

Dünya Yayılışı

Afrika, Güney Avrupa ve Asya’da, kuzeybatı Hindistan’a kadar uzanan yayılışı vardır; Hint alt kıtası ve bazı Atlantik adalarında da bulunur. Güncel taksonomi, Nepal ve Hindistan’ın kuzeybatı dışındaki kesimlerinde ginginianus, Kanarya Adaları’nda Fuerteventura’da majorensis alt türünü tanır. Avrupa ve Asya’daki göçmen kuşlarla Afrika, Hindistan ve Kanarya Adaları’ndaki yerleşik toplulukların hareketleri aynı değildir.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi türü yazın üreyen ve göç geçişinde görülen bir tür olarak listeler. Arslan ve Özuslu’nun 2023’te yayımladığı değerlendirme, Türkiye’de 2006–2022 döneminden on yedi çalışmayı birleştirir. Beypazarı ve Sakarya havzası gibi alanlarda ayrıntılı araştırmalar vardır; buna karşılık ülkenin tamamı için düzenli ve kapsamlı sayım bilgisi sınırlıdır. Bir bölgede bulunan üreyen çift sayısı bütün Türkiye’nin güncel toplamı değildir.

Göç Yolculuğu

Doğu Türkiye bağlantılı bir izleme çalışmasında, 2012 yazında Iğdır’da üç Küçük Akbabaya uydu vericisi takıldı. Araştırmacıların 2013 raporu, Arap Yarımadası üzerinden Babülmendep Boğazı’na ve Afrika’ya uzanan bağlantıyı gösterdi; “Iğdır” adlı birey 2013’te Türkiye’ye dönüp Aras Nehri çevresindeki yuvasını kullandı. Üç kuşluk bu kayıt, Türkiye’deki bütün kuşlara aynı ülke dizisi veya kilometreyi atamak için yeterli değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Leşlerden ve organik artıklardan beslenir; iri hayvanların yanı sıra küçük hayvan kalıntılarını da kullanır. Küçük memeliler, sürüngenler, böcekler ve yumurtalar da yenebilir. Yalnız leş yemek zorunda değildir; küçük canlıları yakalayarak da beslenebilir.

Nasıl Avlanır?

Besin ararken yükselen sıcak hava akımlarında süzülerek çevreyi tarar; kaya çıkıntısı gibi bir tünekten de arayabilir. İri akbabaların toplandığı büyük leşlerde genellikle onların ardından beslenir.

İlginç Bilgiler

## Taş Kullanımı Nasıl Başlar? Taşla yumurta kırmanın mutlaka yetişkinleri taklit ederek öğrenildiği düşüncesi, Kenya’daki bir deneyde destek bulmadı. 1981 Ağustos ve 1982 Temmuz–Eylül döneminde dört yörede, yapay devekuşu yumurtalarıyla toplam 106 saat gözlem yapıldı; elde büyütülen iki genç kuş da sınandı. Bu gençlerden biri, yapay yumurtanın içindeki besinle tanıştırıldıktan sonra, başka bir akbabadan görmeden çevredeki taşları yumurtaya atmaya başladı. Sonuç davranışın tek bir öğrenme yoluna bağlı olmadığını gösterir; bütün gençlerin beceriyi aynı yaşta veya aynı şekilde kazanacağını kanıtlamaz. ## Sarı Yüz ve Besinden Gelen Renk İspanya’daki Jerez Hayvanat Bahçesi’nde dört erişkinle yapılan ve 2002’de yayımlanan bir beslenme deneyi, dışkı yemenin sıra dışı bir yönünü gösterdi. Kuşlar on gün boyunca inek dışkısıyla beslendiğinde kanlarındaki lütein adlı sarı renk maddesi arttı. Bu, otçul dışkısından renk maddesi alabildiklerine ilişkin doğrudan deneydir. Yüzün sarılığının eş seçimi veya baskınlıkta bir işaret olabileceği ise aynı makalede olası açıklama olarak tartışıldı; deney bunu kanıtlamadı. ## Yuva Sayısı ile Üreme Başarısı Beypazarı çevresinde 2020’de yapılan araştırma, 1.300 kilometrekarelik alanda mayıs, haziran, ağustos ve eylülde toplam 37 gün süren dört taramaya dayandı. Kuşların kullandığı 109 yuva yerinin 90’ında üreme etkinliği vardı; 62 yuva en az bir yavru uçurdu ve toplam 71 yavru uçtu. Bunlar farklı sayılardır: bir çiftin yeri kullanması, o yıl yumurtlaması veya yavru uçurması aynı başarı değildir. Makale 2022’de yayımlandı. Sonuç Beypazarı’ndaki bu alan ve yılla sınırlıdır; ülkenin bütün üreme başarısını veya kesin nüfus artışını göstermiyor. ## Çöplük Kapanmasının Kısa Dönem Sonucu Beypazarı’ndaki başka bir çalışma, 2011–2016 yuva kayıtlarıyla Mart 2015’te belediye çöplüğünün kapanmasından önceki ve sonraki üremeyi karşılaştırdı. Çalışmanın üreme başarısı analizinde 244 üreme girişimi kullanıldı; izleme geç başladığı için 2012 kayıtları bu analizden çıkarıldı. Kapanma sonrasındaki iki üreme döneminde belirgin bir kapanma etkisi saptanmadı. Yakındaki küçük hayvancılık işletmelerinin başka besin olanakları sağlaması olası açıklamalardan biriydi. Bu kısa dönem sonucu, çöplüklerin her yerde gerekli veya zararsız olduğunu göstermez.

Ak Kuyruklu Kartal

Haliaeetus albicilla

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş dikdörtgene yakın kanatlar, kısa kuyruk ve iri gaga; gençte beyaz kuyruk beklenmez.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla; White-tailed Eagle) iri gagası, çok geniş kanatları ve kısa kuyruğuyla tanınır. Erişkinde sarı gaga, açık baş-boyun ve beyaz kuyruk vardır. Gençte koyu gaga ve kuyruk bu erişkin desenini göstermez.

Genel Görünüm ve Duruş

Kahverengi gövdeli, ağır yapılıdır. Erişkinin başı soluk bejdir; mutlaka bembeyaz baş beklenmez.

Kısa kuyruk açıldığında kama biçimindedir. Beyazlık kuyruk tüylerindedir; kuyruk altındaki koyu örtü tüyleri aynı bölüm değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer renkler taşır; dişi daha iridir. Tek kuşun fotoğraftaki büyüklüğü güvenli eşey ölçütü değildir.

Genç koyu kahverengi, koyu gagalı ve koyu gözlüdür. Açık bej lekeler gövdeyi ve kanat örtülerini alacalandırabilir; kuyruk tüylerinin açık merkezleri koyu kenarlıdır. Erişkin görünümü yıllarla gelişir. Ara giysilerde kuşun kesin yaşı her zaman belirlenemez.

Uçuşta Görünüm

Geniş kanatlar, ayrılan uç tüyleri, öne çıkan iri baş ve kısa kuyruk uçuşta birlikte aranır. Erişkinin beyaz kuyruğu kahverengi kanatlarla karşıtlık yapar; gençte bu karşıtlık bulunmaz.

Ses ve Davranış

Uyarısı güçlü “kiyok” veya “kuik” benzeri seslerdir. Hızlı “vuak” dizileri havlamayı andırır; yavrunun ince besin isteme sesi farklıdır. Üreme dışında çoğunlukla sessizdir.

Karıştırılabilecek Türler

Kaya Kartalının (Aquila chrysaetos) kuyruğu görece uzun, ensesi altın-kızıl kahverengidir. Gençte kanat teleklerinin ve kuyruğun beyaz tabanları koyu uçlarla çevrilidir. Ak Kuyruklunun kısa kuyruğu, iri başı ve geniş kanatları koyu gençte de karşılaştırılır.

Kızıl Akbaba (Gyps fulvus; Griffon Vulture) geniş kanatlı, kısa kuyrukludur; ancak uzun ince boynu, küçük açık başı ve boyun yakası farklıdır. Ak Kuyruklu Kartalın bütünüyle tüylü iri başı ve derin gagası vardır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Finlandiya Lapland’ında 2020’de yayımlanan çalışmada 113 yuva bölgesinin çevresi 221 rastgele alanla karşılaştırıldı. Yuvaların 10 kilometre çevresinde göl, turbalık ve bataklıkların payı daha yüksekti. Bu modelleme Türkiye için ölçülmüş bir yuva çevresi veya zorunlu alan sınırı değildir.

Yuva Yeri

İri ağaçta veya kıyı kayalığında dal yuvası kurar; içini ot, yosun ve benzeri malzemeyle döşer. Çiftin dönüşümlü kullandığı yuvalar olabilir; eski dal yığını tek başına etkin yuva sayılmaz.

BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik yumurta sayısı iki, bildirilen aralık 1–3’tür. İki ebeveyn kuluçkaya katılır; süre 38 gün, yavrunun uçabilir duruma gelişi 70–75 gün verilir. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş üreme süreleri değildir. Aktif yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Deniz kıyısında kaya, iç sularda iri ağaç üzerinde uzun süre sessizce tüneyebilir. Yalnız gökyüzünü tarayan gözlemci böyle bir kuşu kaçırabilir.

Dünya Yayılışı

Groenland, İzlanda ve Avrupa’dan Asya üzerinden Kamçatka ve Japonya’ya uzanır. Deniz kıyılarıyla büyük nehirler, göller ve baraj gölleri kullanılır. Avrupa’da dağılımı parçalıdır; kuzey ve Baltık çevresinde yoğunlaşır.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye için 2002–2012’de 20–40 üreyen çift, 2013–2019’da 5–20 kış bireyi tahmini verir. Dönemleri ve birimleri farklı bu sayılar toplanmaz veya 2026 sayımı sayılmaz. Türkiye eğilimi için veri yetersizdir; tek kuş gözlemi yuva kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

Avrupa’nın çoğunda yerleşiktir; kuzey ve kuzeydoğu topluluklarında göç görülür. Gençler daha geniş alanlara dağılabilir. EURING/CMS atlasında İsrail’de işaretlenmiş bir gencin ertesi yaz Türkiye’nin Karadeniz kıyısında yeniden görülmesi anlatılır. İki karşılaşma aradaki yolu veya bütün türün zorunlu rotasını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Balık, kuş, memeli ve leşten yararlanır. Roy Dennis Vakfının Güney İngiltere’de yeniden yerleştirilen kuşları izlediği projede kalıntı, dışkı topağı, kamera ve saha gözlemleri birlikte kullanılır. Gençlerde leş önemlidir; üreme yaşındaki kuşlarda balık payı artar. Bu kurumsal proje sonucu bütün Türkiye kuşlarına aynı besin oranını vermez.

Nasıl Avlanır?

Su yüzeyine alçaktan yaklaşarak balığı ayaklarıyla yakalayabilir. Başka kuşun yakaladığı besini alması da bildirilmiştir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Finlandiya Lapland’ının 2020 çalışmasında 45 yuva bölgesinden 763 hayvana ait besin kalıntısı tanımlandı. Çoğu veri 2017–2018’den, ek kayıtlar 1993–2013’tendi. Çevrede göl ve sulak alan arttıkça balık kalıntılarının payı yükseldi. Ren geyiği yavrusu kalıntıları ise hayvanın kartal tarafından öldürüldüğünü göstermedi; av ile leşten yararlanma bu yöntemle kesin ayrılmadı. İskoçya’da 1998–2017 üreme dönemlerini inceleyen, 2023’te yayımlanan çalışma 92 yuva bölgesinden 293 örnekte 11.375 besin kalıntısı tanımladı. Kıyı bölgelerinde deniz kuşları ve balıklar önemliydi. Yuvadan kalıntı toplama küçük veya yumuşak avı ve balığı eksik gösterebilir; kalıntı oranları bütün yılın tüketim oranları değildir. Bu çalışma hem yerel besin çeşitliliğini hem yöntemin sınırını gösterir. İskoçya’nın Rum Adası’ndaki yeniden yerleştirme 1975’te başladı. Güney İngiltere’nin 2019’da başlayan ayrı projesinde 2023’te doğada büyüyüp uçan ilk yavru kaydedildi. Bunlar uzman ekiplerin izlediği iki ayrı koruma programının tarihli sonuçlarıdır.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...