kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Küçük Akbaba (Neophron percnopterus)
VS
Seçildi Atmaca (Accipiter nisus)

Küçük Akbaba

Neophron percnopterus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu EN
Arazide Teşhis İpucu
Erişkinde siyah-beyaz kanat, sarı çıplak yüz ve beyaz kama kuyruk; gençte küçük baş ve uzun kama kuyruk.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük Akbaba, Neophron percnopterus, Avrupa’daki akbabaların en küçüğüdür. Erişkinin açık gövdesi, kanatlarındaki koyu uçuş tüyleri, sarı çıplak yüzü ve uzun, kama biçimli kuyruğu dikkat çeker. Genç kuş ise koyu kahverengidir; erişkinin beyaz görünümünü aramak gençleri gözden kaçırabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkinin beyaz gövdesi yer yer pas tonuyla kirlenmiş görünebilir. Yüzü tüysüz ve sarı, uzun kancalı gagası koyudur; gaga dibindeki tüysüz bölüm de sarıdır. Bacakları pembe, boyun çevresindeki tüyleri açıktır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı tüy görünümündedir. Bir kuşu yalnız gövde rengi, yüz sarısı veya görünür büyüklüğüyle kesin olarak erkek ya da dişi diye ayırmak güvenilir değildir.

Gençlerde yüz derisi mavimsi, gövde koyu kahverengidir; kanat örtülerinin uçları ve kuyruk tüylerinin kenarları açık olabilir. Sonraki yıllarda gövdede ve kanat altında beyaz tüyler belirir, kuyruk da açılır. Bu geçiş her bireyde aynı hızda olmaz. Blasco-Zumeta ve Heinze’nin Avrupa tanı rehberi, yaş örneklerinin İspanya’nın Lleida kentindeki bir bakım merkezinde aynı kuşun yıllar boyunca izlenmesine dayandığını belirtir; örnek giysilerden bütün kuşlara kesin takvim yaşı atanmaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun kama kuyruğu ve görece dar kanatları seçilir. Erişkine alttan bakıldığında kanadın ön bölümü beyaz, arka uçuş tüyleri siyahtır. Üst yüz aynı kadar keskin iki renkli değildir: açık kanat örtülerine, bazı koyu örtü tüyleri ve uçuş tüylerindeki geniş açık alanlar eşlik eder. Süzülürken kanat uçları hafif aşağı sarkabilir; kanat çırptığında vuruşları hızlı ve güçlüdür.

Ses ve Davranış

Sesleri genellikle güç duyulur. Kendi türünden kuşlarla etkileşimlerinde ıslık, miyavlamayı andıran sesler ve pürüzlü çağrılar çıkarabilir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Sakallı Akbaba, Gypaetus barbatus, daha iri, uzun ve sivri kanatlıdır; kuyruğu da çok uzundur. Erişkinde açık sarı-pas tonlu alt taraf, koyu kanatlar ve gaga çevresindeki siyah sakal ayırıcıdır. Genç Sakallı Akbaba koyu kahverengi ve siyah başlıdır; koyu bir Küçük Akbabadan ayırırken uzun kanat ve kuyruk oranları özellikle önemlidir.

2. Kızıl Akbaba, Gyps fulvus, çok daha iridir; kısa, köşeli kuyruğu Küçük Akbabanın uzun kama kuyruğundan ayrılır. Açık tüylü baş ve uzun boyun, boyun çevresindeki tüy halkası ve açık kahverengi gövde de görülür. Koyu uçuş tüyleri bulunması tek başına iki türü ayırmaz.

3. Kara Akbaba, Aegypius monachus, çok daha büyük ve genel olarak koyu kahverengidir. Gençleri daha da koyudur; başları kahverengi ince, yumuşak tüyler taşır. Erişkinin başı daha açık gri görünebilir. Koyu renk tek başına genç Küçük Akbabadan ayrım sağlamaz; gövde büyüklüğü ve uzun kama kuyruğunun bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kurak veya yarı kurak açık alanlar, bozkırlar, otlaklar, çalılı savanlar, kayalık vadiler ve kanyonlar kullanılır. Yoğun orman kuşu değildir. Yerleşim çevrelerinde ve yol kenarlarında da görülebilir; leş ve organik artık bulunabilen açık alanlarda besin arar.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla sarp kayalıktaki çıkıntı veya oyukta kurulur. Dal parçaları ve yün gibi malzemelerle yapılan yuvaya genellikle iki lekeli yumurta bırakılır.

The Peregrine Fund’un uzman derlemesi, yumurta sayısını 1–3, iki eşeyin paylaştığı kuluçkayı 39–45 gün olarak verir. Yavruların yaklaşık üç ayda yuvadan ayrılmaya hazır olduğunu ve uçmaya başladıktan sonra da bir süre ebeveynleriyle kaldığını belirtir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş sabit süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme döneminde çift yuva alanını korur. Üreme dışında ise besin alanlarında ve ortak dinlenme yerlerinde başka Küçük Akbabalarla grup oluşturabilir.

Dünya Yayılışı

Afrika, Güney Avrupa ve Asya’da, kuzeybatı Hindistan’a kadar uzanan yayılışı vardır; Hint alt kıtası ve bazı Atlantik adalarında da bulunur. Güncel taksonomi, Nepal ve Hindistan’ın kuzeybatı dışındaki kesimlerinde ginginianus, Kanarya Adaları’nda Fuerteventura’da majorensis alt türünü tanır. Avrupa ve Asya’daki göçmen kuşlarla Afrika, Hindistan ve Kanarya Adaları’ndaki yerleşik toplulukların hareketleri aynı değildir.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi türü yazın üreyen ve göç geçişinde görülen bir tür olarak listeler. Arslan ve Özuslu’nun 2023’te yayımladığı değerlendirme, Türkiye’de 2006–2022 döneminden on yedi çalışmayı birleştirir. Beypazarı ve Sakarya havzası gibi alanlarda ayrıntılı araştırmalar vardır; buna karşılık ülkenin tamamı için düzenli ve kapsamlı sayım bilgisi sınırlıdır. Bir bölgede bulunan üreyen çift sayısı bütün Türkiye’nin güncel toplamı değildir.

Göç Yolculuğu

Doğu Türkiye bağlantılı bir izleme çalışmasında, 2012 yazında Iğdır’da üç Küçük Akbabaya uydu vericisi takıldı. Araştırmacıların 2013 raporu, Arap Yarımadası üzerinden Babülmendep Boğazı’na ve Afrika’ya uzanan bağlantıyı gösterdi; “Iğdır” adlı birey 2013’te Türkiye’ye dönüp Aras Nehri çevresindeki yuvasını kullandı. Üç kuşluk bu kayıt, Türkiye’deki bütün kuşlara aynı ülke dizisi veya kilometreyi atamak için yeterli değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Leşlerden ve organik artıklardan beslenir; iri hayvanların yanı sıra küçük hayvan kalıntılarını da kullanır. Küçük memeliler, sürüngenler, böcekler ve yumurtalar da yenebilir. Yalnız leş yemek zorunda değildir; küçük canlıları yakalayarak da beslenebilir.

Nasıl Avlanır?

Besin ararken yükselen sıcak hava akımlarında süzülerek çevreyi tarar; kaya çıkıntısı gibi bir tünekten de arayabilir. İri akbabaların toplandığı büyük leşlerde genellikle onların ardından beslenir.

İlginç Bilgiler

## Taş Kullanımı Nasıl Başlar? Taşla yumurta kırmanın mutlaka yetişkinleri taklit ederek öğrenildiği düşüncesi, Kenya’daki bir deneyde destek bulmadı. 1981 Ağustos ve 1982 Temmuz–Eylül döneminde dört yörede, yapay devekuşu yumurtalarıyla toplam 106 saat gözlem yapıldı; elde büyütülen iki genç kuş da sınandı. Bu gençlerden biri, yapay yumurtanın içindeki besinle tanıştırıldıktan sonra, başka bir akbabadan görmeden çevredeki taşları yumurtaya atmaya başladı. Sonuç davranışın tek bir öğrenme yoluna bağlı olmadığını gösterir; bütün gençlerin beceriyi aynı yaşta veya aynı şekilde kazanacağını kanıtlamaz. ## Sarı Yüz ve Besinden Gelen Renk İspanya’daki Jerez Hayvanat Bahçesi’nde dört erişkinle yapılan ve 2002’de yayımlanan bir beslenme deneyi, dışkı yemenin sıra dışı bir yönünü gösterdi. Kuşlar on gün boyunca inek dışkısıyla beslendiğinde kanlarındaki lütein adlı sarı renk maddesi arttı. Bu, otçul dışkısından renk maddesi alabildiklerine ilişkin doğrudan deneydir. Yüzün sarılığının eş seçimi veya baskınlıkta bir işaret olabileceği ise aynı makalede olası açıklama olarak tartışıldı; deney bunu kanıtlamadı. ## Yuva Sayısı ile Üreme Başarısı Beypazarı çevresinde 2020’de yapılan araştırma, 1.300 kilometrekarelik alanda mayıs, haziran, ağustos ve eylülde toplam 37 gün süren dört taramaya dayandı. Kuşların kullandığı 109 yuva yerinin 90’ında üreme etkinliği vardı; 62 yuva en az bir yavru uçurdu ve toplam 71 yavru uçtu. Bunlar farklı sayılardır: bir çiftin yeri kullanması, o yıl yumurtlaması veya yavru uçurması aynı başarı değildir. Makale 2022’de yayımlandı. Sonuç Beypazarı’ndaki bu alan ve yılla sınırlıdır; ülkenin bütün üreme başarısını veya kesin nüfus artışını göstermiyor. ## Çöplük Kapanmasının Kısa Dönem Sonucu Beypazarı’ndaki başka bir çalışma, 2011–2016 yuva kayıtlarıyla Mart 2015’te belediye çöplüğünün kapanmasından önceki ve sonraki üremeyi karşılaştırdı. Çalışmanın üreme başarısı analizinde 244 üreme girişimi kullanıldı; izleme geç başladığı için 2012 kayıtları bu analizden çıkarıldı. Kapanma sonrasındaki iki üreme döneminde belirgin bir kapanma etkisi saptanmadı. Yakındaki küçük hayvancılık işletmelerinin başka besin olanakları sağlaması olası açıklamalardan biriydi. Bu kısa dönem sonucu, çöplüklerin her yerde gerekli veya zararsız olduğunu göstermez.

Atmaca

Accipiter nisus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Uzun kuyruk, kısa kanat ve çırpma-kayma uçuşu. Çakır ve Yaz Atmacası ile birden çok özelliği karşılaştır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Atmaca (Accipiter nisus; Eurasian Sparrowhawk), kısa, yuvarlak uçlu kanatları ve uzun kuyruğuyla tanınan küçük bir yırtıcıdır. Alt tarafı enine çizgili, ince ve uzun bacakları sarıdır. Dişi erkekten belirgin büyüktür; uzaktaki büyüklük izlenimi tek başına teşhis sağlamaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Konmuş kuşta küçük baş, ince gövde ve kancalı gaga görülür. Erişkin erkeğin sırtı mavi-gri, açık alt tarafındaki enine çizgiler kızıldır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi ve genç kuşlar üstten kahverengimsi, alttan açık zemin üzerinde kahverengi çizgilidir. Gençlerin dişiye benzemesi nedeniyle her kahverengi kuşa erişkin dişi denmez. Gözler sarı olabilir; bazı yaşlı kuşlarda turunculaşır. Göz rengi tek başına kesin yaşı göstermez.

Uçuşta Görünüm

Birkaç hızlı kanat vuruşunu kısa bir kayma izleyebilir. Kısa kanatlarla uzun kuyruk, uçuşta T biçimini andıran siluet oluşturur. Kanat, kuyruk ve gövde oranlarına birlikte bakılır.

Ses ve Davranış

Üreme döneminde keskin, art arda “kek-kek-kek” çağrıları duyulabilir. Woodland Trust rehberi Kerkenezin çağrısını da benzer hecelerle yazar; sesin harflerle taklidi iki türü tek başına ayırmaz. Kuşun görünüşüyle sesi birlikte değerlendirilir.

Karıştırılabilecek Türler

Çakır (Astur gentilis; Eurasian Goshawk) daha iri, güçlü gövdeli ve kalın bacaklıdır. Erişkinin açık kaşı belirgindir. Genç Çakırın alt tarafı boyuna çizgilidir; erişkinin enine çizgileri gençte aranmaz. Yapıyla baş deseni birlikte değerlendirilir.

Yaz Atmacasının (Tachyspiza brevipes; Levant Sparrowhawk) erişkin erkeğinde kahverengi-kızıl göz, açık kanat altı ve siyah kanat ucu dikkat çeker. Gençlerin kanat altında kahverengi çizgiler bulunur; erişkin erkeğin deseni bütün yaşlara uygulanmaz.

Kerkenez (Falco tinnunculus; Common Kestrel), sivri kanatları ve göz altındaki koyu çizgiyle ayrılır. Alt tarafındaki lekeler Atmacanın enine çizgilerine benzemez. Havada asılı kalarak av araması da yardımcıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yuva ve avlanma alanı için ağaç örtüsü önemlidir. İğne yapraklı ve karışık ormanların yanı sıra yapraklı orman, park ve tarım alanlarını da kullanabilir. Sık örtüyle açık avlanma alanının yan yana olması elverişlidir.

Yuva Yeri

Ağaçta, dallardan yapılmış bir platform yuvaya yumurtlar. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesinde tipik 4–5 yumurta, dişinin 33 günlük kuluçkası ve yavrunun 26,5–30,5 günlük yuva dönemi verilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuvadan ayrılan yavru hemen bağımsız olmaz; yuva uzaktan izlenir.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’daki BTO tür hesabı, kentler üzerindeki uçuşları ve bahçe yemliklerine av için gelişini de anlatır. Bu nedenle yalnız kesintisiz ormanda aranmaz; yerleşimler içindeki ağaçlı alanlarda da görülebilir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ve Asya’nın geniş bölümünde, Kuzey Afrika’da, Madeira ve Kanarya adalarında yaşar. EURING/CMS atlasına göre bazı topluluklar düzenli göç ederken bazıları kısmen göç eder veya çevreye dağılır. Kuzeye ve kuzeydoğuya gidildikçe mevsimlik yer değiştirme artar.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de ürer. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 döneminin üreme nüfusu tahmini bulunur. Yöntemi, sınırlı verilerden genişletilmiş tahmin olarak açıklanır; güncel bir sayım değildir. Aynı tabloda Türkiye’nin kısa ve uzun dönem eğilimleri veri yetersizliği nedeniyle bilinmiyor olarak verilmiştir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS halkalama atlasında İskandinavya ve Danimarka kökenli bazı kuşların Balkanlar, Yunanistan ve Türkiye’de yeniden bulunduğu bildirilir. Türkiye’de görülen her Atmacanın yerel olduğunu varsayamayız. Farklı bireylerin buluntu noktaları, tek kuşun kesintisiz göç rotası gibi birleştirilmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca besini kuşlardır. İskoçya’nın Ae Ormanı’ndaki üç yuvayı inceleyen Newton’ın 1978 yayınında erkeklerin getirdiği avlar dişilerinkinden küçüktür. Eşeyler arasındaki bu ortalama fark, tek bir avdan kuşun eşeyini anlamaya yetmez.

Nasıl Avlanır?

Avına ağaç, çalı veya yapıların arkasından sürpriz bir hamleyle yaklaşır. İskoçya’nın Edinburgh kentinde 2011–2012’de aynı alandaki iki üreme girişiminin video incelemesinde yavrular büyürken erkeğin besin getirme sıklığı azalmış, dişininki artmıştır; erkek yine daha sık av getirmiştir.

İlginç Bilgiler

## Yavru Gelişimindeki Fark Newton’ın 1978’de yayımladığı İskoçya Ae Ormanı araştırmasının üç yuvasında erkek yavrular dişilerden yaklaşık dört gün önce uçmuştur. Bunun kardeşler arasındaki rekabeti azaltabileceği açıklaması araştırmacının yorumudur; bütün yavrularda sınanmış bir neden değildir. ## Yağmurda Yavruyu Korumak İskoçya’nın Edinburgh kentinde 2011–2012’de aynı alandaki iki üreme girişiminin video çalışmasında yağış arttığında dişi yavruları daha uzun süre örtmüştür. Günlük av getirme sıklığıyla yağış arasında belirgin ilişki bulunmamıştır; küçük örneklem bütün yağmurlu günlerin besin koşulunu açıklamaz. ## Tarım İlacı Kullanımının Tarihsel Etkisi İngiltere’nin doğusunda 1979–1989 dönemini ele alan Newton ve Wyllie’nin 1992 yayını, eski tarım ilaçlarının kalıntılarındaki azalmayı Atmaca nüfusunun toparlanmasıyla ilişkilendirir. Yumurta kabuğunun kalınlaşması ve kırılmanın azalması, yavru çıkış başarısının artışıyla bağlantılıdır. Türkiye’de bugün aynı etkinin ölçüldüğü sonucu çıkarılamaz. ## Halkayla Belgelenmiş Uzun Yaşam BTO’nun halkalama kayıtlarında bir Atmaca 17 yıl 1 ayı aşan süreyle belgelenmiştir. Bu, aynı sistemde izlenmiş tek bireyin uzun kaydıdır; bütün Atmacaların beklenen ömrü veya dünyadaki en yüksek yaş değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...