kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Küçük Batağan (Tachybaptus ruficollis)
VS
Seçildi Kara Boyunlu Batağan (Podiceps nigricollis)

Küçük Batağan

Tachybaptus ruficollis

Takım Podicipediformes
Familya Batağangiller (Podicipedidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Çok küçük kuyruksuz siluet, koyu göz, kısa gaga ve üreme dönemindeki sarı gaga köşesi ayırt edicidir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük Batağan, Tachybaptus ruficollis, yuvarlak başlı, tombul gövdeli ve arka tarafı kabarık bir dalıcı su kuşudur. Sazlı kıyılarda kolayca gözden kaybolur. Üreme giysisinde genel görünümü koyudur; iyi ışıkta baş ve boyun yanındaki kestane renk ile gaga köşesindeki sarı leke seçilir.

Üreme dışındaki kuş daha soluk ve kahverengidir; koyu baş tepesi açık yüz ve boyundan ayrılır.

Genel Görünüm ve Duruş

Kısa, koyu ve sivri gagasının ucunda küçük bir açık alan bulunabilir. Boynu çoğu zaman içeri çekilidir. Koyu gri-yeşil ayaklarında parmakların iki yanı yassı çıkıntılarla genişlemiştir.

Avrupa’daki biçimin gözü koyu kahverengi-kırmızıdır; Asya’da daha açık, sarı ya da turuncu gözlü biçimler de bulunur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer tüy desenindedir. Tek bir kuşun kestane renginin gücüne bakılarak güvenilir eşey seçimi yapılmaz.

Genç kuş üreme dışındaki erişkine benzer; gagası daha sarı, göz arkasında, yanaklarda ve boyun yanlarında açık ve düzensiz çizgiler vardır. Henüz küçük yavrular ebeveynlerin sırtında taşınabilir; yüzebilmeleri bakım gereksiniminin bittiği anlamına gelmez.

Uçuşta Görünüm

Sudan kalkarken yüzeyde birkaç metre koşabilir. Kısa ve yuvarlak kanatlar hızlı, düzenli çırpılır; kısa yer değiştirme uçuşu doğrudan ve suya yakın olabilir. Tehlikede ise çoğu zaman dalarak saklanır.

Ses ve Davranış

En tanınan sesi, güçlenip sonra hafifleyen hızlı ve tiz bir ses dizisidir; kişnemeyi ya da gülmeyi andırabilir. Çift birlikte ses verebilir.

Üreme döneminde çift, başka Küçük Batağanlara karşı küçük bir alanı savunabilir. Karşılıklı yüzme, dalma ve sesli gösteriler görülebilir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Kara Boyunlu Batağan, Podiceps nigricollis, erişkinde kırmızı göz ve ince, yukarı kalkık görünümlü gagasıyla ayrılır. Kışın koyu baş tepesi göz altına iner; beyaz boğaz ve yanakla sınır gri bir geçiş gösterir. Üreme giysisinde göz arkasındaki sarı tüyler dikkat çeker.

2. Kulaklı Batağan, Podiceps auritus, erişkinde kırmızı gözlüdür; daha düz gagasının ucu açıktır. Kışın düz baş tepesiyle beyaz yanak arasındaki sınır daha nettir. Üreme döneminde başın iki yanında altın renkli uzun tüy demetleri belirir.

3. Bahri, Podiceps cristatus, çok daha iri, uzun ve ince boyunludur. Uzun, sivri gagası ile daha dik ve zarif silüeti yardımcıdır. Üreme giysisindeki tepe ve yanak süsleri, Küçük Batağan’ın daha sade başından belirgin biçimde farklıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremede, yuvayı gizleyebilen su bitkileri bulunan tatlı sular ve yavaş akan su kesimleri kullanılır. BTO’nun Britanya ve İrlanda hesabında çiftlerin çiftlik ve kent parklarındaki küçük göletlerde de üreyebildiği belirtilir.

Yuva Yeri

İki eş, ıslak su bitkilerinden yüzer bir platform yapar ve onu bitkilere tutturur. BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı 4–6, iki eşeyin paylaştığı kuluçka 20–21 gün, uçabilecek duruma gelişme 44–48 gündür. Bunlar Türkiye’deki bütün yuvalarda ölçülmüş sabit süreler değildir. BirdLife Güney Afrika hesabı da kuluçkaya iki eşeyin katıldığını, bölgede 20–25 gün verildiğini bildirir. Süre farklarından yeni bir ortalama üretilmez. Hareketli yavru yuvadan ayrılabilir, ama uçuş tüylerinin gelişmesi daha uzun sürer. Yuva uzaktan izlenmeli, bitki örtüsü aralanmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Galler’de Afon Leri’nin gelgitli kesiminde 1981/82–1983/84 kışlarında izlenen kuşlar, güçlü rüzgârda korunaklı kanallara geçti. Su seviyesi değişince beslenilen sığ kenarlar da değişti. Bu yerel gözlem, günlük alan kullanımının yalnız kıyı bitkilerine değil hava ve su koşullarına da bağlı olabileceğini gösterir.

Dünya Yayılışı

Avrupa, Afrika, Orta, Güney ve Doğu Asya ile Güneydoğu Asya adalarından Yeni Gine çevresine uzanan geniş bir yayılışı vardır. Güncel AviList, eskiden ayrı değerlendirilen tricolor grubunu da türün içinde tutarak on alt tür listeler. Görünüş ve hareket alışkanlıkları bu geniş alanın her yerinde aynı değildir; bu yüzden eski yayınlarla güncel listelerde türün sınırları farklı görünebilir.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi türü yerleşik, geçit ve kış konuğu olarak listeler. Bu, ülkemizde yıl boyunca bulunabilmesini ve üremesini destekler; her bireyin aynı gölette bütün yıl kaldığını göstermez. Üreme alanına sonradan gelen göçmenlerle yerli kuşlar birlikte görülebilir. Tek bir yaz gözlemi ise yuva dağılımının haritasını çıkarmaz.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS Avrupa halkalama sentezi, batı ve güney Avrupa’da yerleşiklik veya kısa yer değiştirmeler, doğu Avrupa’da daha belirgin göç bildirir. Almanya’da halkalanmış kuşların Türkiye’de mart ayında yeniden bulunması, güneydoğuya da hareket olabildiğini gösterir. Türü yakalamak güç olduğundan kayıtlar az sayıda halkalama alanında yoğunlaşır; doğu Avrupa’nın verisi sınırlıdır. Bu kayıtlar Türkiye’deki tüm kuşların tek ve değişmez rotası değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinlerinde su böcekleri ve larvaları önemli yer tutar; küçük balıklar, kabuklular, yumuşakçalar ve küçük kurbağalar da alınabilir. BirdLife Güney Afrika uzman hesabı bu çeşitliliği anlatır. Tek bir bölgede görülen balık ağırlığı, türün her yerde yalnız balıkla beslendiğini göstermez.

Nasıl Avlanır?

Galler’de Afon Leri’de 1981/82–1983/84 kışlarını kapsayan çalışmada 399 dalışın ortalaması 16,3 saniyeydi. Su derinleştikçe dalışlar, dalış uzadıkça yüzeydeki toparlanma araları uzadı. Bu ilişkiler belirli bir kış beslenme alanından gelir; her kuşun her dalışı için kronometre değeri değildir.

İlginç Bilgiler

## Boş Gaga Başarısız Dalış Demek Değildir Galler’de Afon Leri’deki 1981/82–1983/84 kış araştırmasında av yakalama başarısı, kuşun avı yüzeye getirip yediği dalışlarla değerlendirildi. Su altında yenmiş küçük avlar bu yöntemle görülemedi. Bu yüzden boş gagayla çıkan bir kuşun hiç beslenmediği kesin değildir. Araştırmacı A. D. Fox, yüzeyde gözlenen başarıyı bütün beslenme başarısıyla eşitlemenin yanıltıcı olabileceğini belirtti. Derin suda başarının neden daha düşük göründüğünü kesinleştirmek için deney gerektiğini de yazdı. ## Yuva Sonucu Bölge ve Yılla Değişir Cezayir’in kuzeydoğusundaki Tonga Gölü’nde 2010–2012’de 343 etkin yuva kaydedildi; bazı yuvaların sonucu izlenemedi. Su derinliği, yuva yapısı ve yıl, üremenin sonucuyla ilişkiliydi. Daha derindeki yuvalarda başarı olasılığı daha yüksekti; ancak su derinliği kıyıya uzaklık ve başka özelliklerle de değişiyordu. Bu nedenle çalışma bütün göllerde suyun yükseltilmesini öneren bir deney değildi. Aynı araştırmada yumurta sayısı incelenebilen 154 yuvada 2–7 yumurta bulundu; en sık değer 2010’da dört, sonraki iki yılda beşti. Bu yerel ve yıllar arasında değişen sonuçlar, tipik bir yumurta sayısının değişmez yasa olmadığını gösterir. ## Çok Kuş ile Çok Yavru Aynı Şey Değildir İspanya’nın güneydoğusundaki Vega Baja’da 2002–2006 arasında 156 sulama havuzu izlendi. Tabanı çakılla örtülü ve su altı bitkileri bulunan havuzlar daha sık kullanıldı; bu, tek bir tasarımın her yerde aynı sonucu vereceğini kanıtlamaz. Üreme ayrıca 2003’te 32 havuzda, 2004’te ise bunların 28’inde takip edildi. Yavru üretimiyle havuz niteliği arasında anlamlı fark bulunmadı; daha çok kullanılan havuzlarda daha çok çift vardı. Araştırmacılar bunu kuş yoğunluğu ve rekabetle açıklayan bir modelin bazı beklentilerine uygun buldu. Ancak yoğunluk artırılınca rekabetin değiştiği bir deney yapılmamıştı. Bir havuzda çok kuş görülmesiyle, her çiftin çok yavru büyütmesi aynı şey değildir.

Kara Boyunlu Batağan

Podiceps nigricollis

Takım Podicipediformes
Familya Batağangiller (Podicipedidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kırmızı göz; ince hafif yukarı kalkık gaga; sivri arka tepe; üremede kara boyun, altın kulak yelpazesi ve kestane yanlar

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Boyunlu Batağan (Podiceps nigricollis), küçük başlı, ince boyunlu ve narin gagalı bir su kuşudur. Üreme giysisindeki erişkinde siyah baş ve boyun, gözün arkasından yayılan altın sarısı tüyler ve kestane renkli yanlar birlikte seçilir. Uzaktan süs tüyleri kaybolabilir ve kuş bütünüyle koyu görünebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kış giysisinde başın koyu tepesi kırmızı gözün altına kadar iner; yanak gri gölgeli, çene beyazdır. Bu sınır Kulaklı Batağandaki kadar keskin olmaz. Baş bazen tepeli, bazen daha yuvarlak görünebilir; tek bir baş biçimine güvenilmemelidir.

Gaganın üst kenarı düz olsa da alt kenarının dışbükeyliği, gagaya hafif kalkık bir görünüş verebilir. Bu yüzden “yukarı kıvrık” görünüşü, kalın ve belirgin biçimde eğri bir gagayla karıştırmamak gerekir.

Sırt çizgisi ovaldir; arka uç kısa ve kabarık görünür. Ayak parmakları ördekteki gibi bütünüyle perdeyle birleşmez; her parmağın yanındaki ayrı genişlemeler yüzmeye yardım eder. Bacaklar gövdenin gerisindedir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. Tek bir kuşun renginin daha parlak görünmesi güvenilir bir eşey ayrımı sağlamaz.

İlk gençlik giysisindeki kuşta başın yanları ve boyun erişkin kış giysisine göre daha kahverengimsi veya krem tonlu olabilir. Oiseaux hesabında gençlerin gözü kahverengimsi-kırmızı, gagası sarımsı olarak anlatılır. Dolayısıyla “her yaşta parlak kırmızı göz ve siyah gaga” kuralı yanlıştır.

Uçuşta Görünüm

Uçarken boynunu uzatır, ayakları geriye doğru ve hafif aşağı sarkık durabilir; kanatlarını hızlı çırpar. Bu genel batağan silueti tek başına tür tanısı sağlamaz.

Ses ve Davranış

Üreme alanında seslidir; yinelenen tiz notalar ve kur sırasında ıslıklar duyulur. Kışın daha sessizdir. Sürünün kalabalık olması, her bireyin sürekli ses çıkaracağı anlamına gelmez.

Karıştırılabilecek Türler

Kulaklı Batağan (Podiceps auritus), özellikle kışın benzer görünür. Onun beyaz yanağı ile koyu başı arasındaki sınır daha keskindir; düz gagasının ucu açık renklidir. Üreme giysisinde ise boynu kestane tonludur. Kara Boyunlunun siyah üreme boynu ve kışın gölgeli yanağıyla karşılaştırılmalıdır.

Küçük Batağan (Tachybaptus ruficollis) daha toplu, yuvarlak başlı bir görünüş taşır. Üreme giysisinde gaga tabanındaki sarı leke ve yüz-boyun yanlarının kızıl rengi yararlıdır. Kışın daha kahverengimsi görünür. Bu işaretler, yalnız büyüklük veya göz rengine bakmaktan daha kullanışlıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Britanya’daki BTO uzman hesabında üreme ortamı; sığ, besince zengin, su altında ve yüzeyde bol bitki bulunan göl ve havuzlar olarak anlatılır. Kışın daha korunaklı kıyı suları ve geniş rezervuarlar kullanılır. Bu, üremede aranan bitkili sığlık ile kışın kullanılan açık suyu ayırmaya yardım eder.

Yuva Yeri

Stanford’un Kuzey Amerika rehberinde yuva; taze ve çürümüş bitkilerden yapılan, sığ suda yükselen bitkilere tutturulmuş yüzen bir platformdur. Sırtında taşınan ve beslenen yavrular da anlatılır. Yuva çevresine girmek, hem bu dayanağı hem yavruların korunmasını bozabileceğinden uzaktan gözlem yapılmalıdır.

BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin üreme özetinde tipik yumurta sayısı 3–4, kaydedilmiş aralık 1–6; iki eşin üstlendiği kuluçka 20–22 gündür. Yavrular hav tüyleriyle kaplı çıkar ve yuvayı erken terk edebilir. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş üreme süreleri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışındaki dönemde tuzlu sular da önem kazanır. Cornell’in Kuzey Amerika anlatımında, bol tuzlu su karidesi ve sinek bulunan çok tuzlu göllerde büyük topluluklar kurduğu belirtilir. Tuzluluk tek başına yeterli açıklama değildir; besine de bakılmalıdır.

Dünya Yayılışı

AviList, türün Avrasya’da nigricollis, Afrika’da gurneyi, Kuzey Amerika’da californicus olmak üzere üç alt türünü kabul eder. Avrasya toplulukları batı Avrupa’dan Asya’nın doğusuna kadar parçalı biçimde ürer; kış alanları Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresiyle Asya’nın daha güneydeki kıyılarına uzanır. Afrika’daki gurneyi ise Etiyopya’dan Tanzanya ve güney Afrika’ya dağılmış yerleşik topluluklar oluşturur.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de hem üreyen hem kışlayan topluluklar vardır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinin ekinde, 2002–2012 verileri için 800–1.600 üreyen çift bildirilir; yöntem, sınırlı veriden yapılan çıkarıma dayalı “kısmi” tahmindir. Kış için 2013–2019 dönemine ait 2.100–10.000 birey verilir ve yöntem “tam sayım veya istatistiksel olarak sağlam tahmin” sınıfındadır. Aynı derlemede Türkiye’nin yakın dönem eğilimi veri yetersizliğinden bilinmiyor olarak işaretlenmiştir. Bu tarihli tahminler günümüzün kesin sayımı veya nüfusun değişmediğinin kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

Üreme ve kışlama alanları her toplulukta aynı değildir. Avrasya kuşları kışın kuzey Afrika kıyıları, Arap Yarımadası, Karadeniz ve Hazar gibi bölgelere yayılırken Kuzey Amerika kuşları Meksika’ya kadar uzanabilir. Bu kıtalar arası fark, bir Amerikan gölünde ölçülmüş göç takviminin Türkiye’ye aynen taşınamayacağını gösterir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinleri çoğunlukla su böcekleri ve bunların larvalarıdır. Bölgeye ve mevsime göre kabuklular, yumuşakçalar, iki yaşamlılar veya küçük balıklar da yenir. “Batağan” olması, besininin yalnız balıktan oluştuğu anlamına gelmez.

ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki Mono Gölü’nde 1980–1981’de toplanan 73 kuşun mide içeriği, Artemia cinsi tuzlu su karideslerinin önemini göstermiştir. Örneklerin 61’i gündüz, 12’si bir gece boyunca alınmıştır. Araştırmanın sonuçlarında, birleştirilmiş av sayısının yüzde 85’ten fazlası karidestir. Bu oran avların sayısına dayanır; biyokütle, bütün yıl veya Türkiye’deki besin oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Suyun içinde dalarak besin toplar; avın bulunduğu yere göre orta derinlikte veya dipte arayabilir. Küçük avları gagasıyla alır. Bu nedenle su yüzeyinde görülen kısa aramalar, beslenme davranışının yalnız bir bölümüdür.

İlginç Bilgiler

## Göç Öncesi Değişen Mide Jehl ve Henry’nin 2013 çalışması, ABD’nin batısında, 2006–2011 döneminin farklı tarihlerinden alınmış sekiz grubu karşılaştırır. Gruplarda 5–10’ar kuş bulunur; büyük bölümü erişkin ağırlıklıdır, açlıktan ölen gençler ayrı bir gruptur. Mide bölümleri çıkarılıp tartılarak incelenmiştir. Bekleme ve yoğun beslenme döneminde büyüyen mide, göç öncesinde küçülmüştür. Ancak yazarlar her küçülmeyi yararlı bir “uçuş uyarlaması” saymamıştır: salgı üreten mide bölümünün uzun uçuşta daha fazla küçülmesini, dokuların yenilenme hızlarıyla bağlantılı olabilecek bir yan sonuç olarak yorumlamıştır. Bu açıklama gözlenen ölçü değişimiyle aynı kesinlikte kanıtlanmış bir mekanizma değildir. ## Midedeki Kalıntı Ne Anlatır? ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki Mono Gölü’nde yapılan 1980–1981 araştırması, mide içeriğinin nasıl yorumlanması gerektiğini de gösterir. 26–27 Ekim 1980’deki karşılaştırmada 12 gündüz örneğinin yalnız birinde karides yokken 12 gece örneğinin 11’inde bulunmamıştır. Buna rağmen bazı başka av kalıntıları gece de kalmıştır. Yazarlar bunu farklı avların midede farklı sürelerle kalmasıyla açıklamayı daha olası bulmuştur. Dolayısıyla gece midesinde bir böcek kalıntısı bulunması, kuşun onu mutlaka o gece yakaladığını kanıtlamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...