Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Küçük Gümüş Martı
Larus canus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Küçük Gümüş Martı (Larus canus), gri sırtlı, beyaz gövdeli, orta boy bir martıdır. İnce sarı-yeşil gagası ve yeşilimsi-sarı bacaklarıyla, iri ve güçlü gagalı martılardan ayrılır. Erişkinin gagasında onların belirgin kırmızı beneği bulunmaz.
Genel Görünüm ve Duruş
Yuvarlak başı ve görece küçük gagası, iri martılara göre narin bir görünüm verir.
Göz rengi değişkendir: canus alt türünde çoğunlukla koyu görünürken, heinei bireylerinde açık göz de görülebilir. 2016 tarihli Avrupa ve Asya örneklerini karşılaştıran tanı çalışması, göz rengini kanat deseniyle birlikte değerlendirmiştir.
Üreme giysisinde baş beyazdır; kışın baş ve ensede koyu çizgiler belirir. Kış gagasında siyah bir bant bulunabilir ve bu bant gagayı tamamen çevreleyebilir. Bu nedenle “gagada tam halka varsa Küçük Gümüş Martı değildir” kuralı doğru değildir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişinin temel tüy deseni benzerdir. Polonya’nın Gdańsk Körfezi’nde 2007–2015 kışlarında incelenen 214 erişkinde erkeklerin ölçüleri ortalama olarak daha büyük bulunmuş, fakat eşeyler önemli ölçüde örtüşmüştür. Araştırmada 201 canlı kuşun eşeyi DNA ile, aynı bölgeden 13 ölü kuşunki beden incelemesiyle belirlenmiştir. Tek fotoğraftaki büyüklük farkı kesin eşey tayini sağlamaz.
Genç kuşun sırtı ve kanat örtüleri koyu kahverengi, tüy kenarları açıktır; bu desen pul pul görünür. Alt tarafı beyaz üzerinde gri-kahverengi beneklidir. Gaga pembe tonlu ve uçta genişçe koyu, bacaklar pembedir. Beyaz kuyruğun ucunda geniş koyu bant vardır. Kanat ucunda erişkinin belirgin beyaz benekleri henüz görülmez.
Uçuşta Görünüm
Erişkin uçarken gri kanat üstü, beyaz arka kenar ve siyah dış uçlarda beyaz benekler görülür. Kuyruk beyazdır. Kanat çırpışları arasında süzülebilir; uçuşunu yalnız kısa süzülüşlerle tanımlamak doğru olmaz. Gençte kahverengi kanat deseni ve koyu kuyruk bandı daha belirgindir.
Ses ve Davranış
Çağrısı tiz, güçlü bir ses olarak duyulur. Kalabalık martı sürüsünde sesin hangi bireyden geldiği görülmeden yalnız çağrıya dayanarak tanı konmaz.
Üreme dışında başka martılarla birlikte beslenebilir ve suya yakın toplu geceleme alanlarında toplanabilir. Üreme döneminde ise çevre koşullarına göre tek çift halinde veya kolonilerde yuvalar.
Karıştırılabilecek Türler
Gümüş Martı (Larus michahellis; Yellow-legged Gull) daha iri ve güçlü gagalıdır. Erişkinin bacakları sarı, alt gagasında kırmızı benek vardır. Küçük Gümüş Martı’nın daha narin gövdesi ve ince gagasıyla birlikte karşılaştırılır. Pembe bacak, bu türün erişkini için temel işaret değildir.
Kuzey Gümüş Martısı (Larus argentatus; European Herring Gull) iri gövdeli ve daha güçlü gagalıdır. Batı Avrupa’daki argenteus erişkinlerinin bacakları pembe, gözleri açıktır; alt gagada kırmızı benek bulunur. Küçük Gümüş Martı’nın daha küçük ve narin yapısı yanında gaga, bacak ve kanat deseni de kontrol edilir.
Karabaş Martı (Chroicocephalus ridibundus; Black-headed Gull) daha ince yapılıdır. Erişkinde gaga ve bacaklar kırmızı tonludur; üreme giysisinde başta koyu kahverengi başlık, kışın gözün gerisinde koyu kulak lekesi seçilir. Uçuşta kanadın dış bölümünün siyah-beyaz deseni farklıdır.
Akdeniz Martısı (Ichthyaetus melanocephalus; Mediterranean Gull) erişkinde kalın kırmızı gagası ve kırmızı bacaklarıyla ayrılır. Tam erişkinin uçuş tüyleri beyazdır; üreme giysisinde başlığı siyahtır. Genç ve henüz erişkin görünümüne ulaşmamış kuşların kanatlarında koyu alanlar bulunduğundan, beyaz kanat kuralı bütün yaşlara uygulanmaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme alanlarında su yakınındaki bataklıklar, kumullar, çakıllıklar ve kayalık çıkıntılar kullanılabilir. Britanya’daki uzman tür hesabında binalarda yuvalama da belirtilir. Tatlı su çevresindeki güvenli adacık ve yükseltiler de kullanılabilir. Yuva, kuru ot, ince dal ve yosun gibi malzemelerden yapılmış alçak bir çanaktır.
Yuva Yeri
BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik sayı üç yumurta, iki eşin paylaştığı kuluçka 22–28 gün, uçabilecek duruma gelme süresi 34–36 gündür. Yavrular yürüyebilir, fakat başlangıçta yuvanın yakınında kalır. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş yuva verisi değildir; gözlem için yuvaya yaklaşılmaz.
Günlük Alan Kullanımı
Almanya’nın Wismar Körfezi’nde 2016, 2017 ve 2019 üreme mevsimlerinde sırasıyla 9, 13 ve 9 kuşun GPS kayıtlarıyla beslenme alanları incelenmiştir. Özellikle 2016 ve 2017’de, bitki örtüsü az olan mısır ve şeker pancarı tarlaları çevredeki bulunma oranlarına göre daha çok kullanılmıştır. Yazarlar bunu topraktaki küçük canlılara erişimin kolaylaşmasıyla ilişkilendirir. Aynı tercih bütün tarlalar, mevsimler veya Türkiye için kesinleştirilemez.
Dünya Yayılışı
Üreme alanı İzlanda, Britanya ve İskandinavya’dan Rusya’nın doğusuna, Kamçatka’ya kadar uzanır. Güncel taksonomide canus, heinei ve kamtschatschensis adlı üç alt tür yer alır. Kış alanları topluluğa göre değişir: batıda Avrupa kıyıları ve Kuzey Afrika, heinei için Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresi, doğuda ise Doğu Asya kıyıları önemlidir.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’nin kuşlarını derleyen 2021 tarihli bilimsel çalışmada Larus canus, kış ziyaretçisi olarak listelenir. 2016 tanı araştırmasının İstanbul’dan incelenen kış örnekleri de heinei alt türünü içerir. Bunlar Türkiye’de ürediğini göstermez; yazın görülen bir bireyden yuvalama sonucu çıkarılamaz.
Göç Yolculuğu
Avrupa’daki halka geri bildirimlerini derleyen göç atlasında, göç eden toplulukların genel hareketi kuzeydoğudan güneybatıya yönelir. Sonbahar hareketinin zamanı yaşa ve bölgeye göre değişir; ilkbahar dönüşü çoğunlukla mart ve nisandadır. Atlasın Karadeniz çevresinden az halka geri bildirimi içermesi, burada kışlayan kuş bulunmadığı anlamına gelmez. Bu bölge heinei için bir kış alanıdır.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Solucan, böcek, balık ve leş gibi farklı besinlerden yararlanabilir. Almanya’nın Kiel kentindeki iki çatı kolonisinde Temmuz 2001’de toplanan 73 ve 77 kusmuk topağı incelendiğinde kiraz, toprak solucanı ve böcek kalıntıları bulunmuş; bir kolonide çift kabuklu yumuşakçalar da belirgin olmuştur. İnsan yiyeceği artıkları iki örneklemde azdır. Bu kalıntılar bütün yılın besin oranlarını ya da tüketilen toplam kütleyi göstermez.
Nasıl Avlanır?
Kısa çimde ayaklarını hızla yere vurması dikkat çekebilir. Britanya’daki Wildlife Trusts uzman hesabı, bu hareketi küçük omurgasızların yüzeye çıkmasıyla ilişkilendirir. “Yağmuru taklit ettiği” açıklaması burada kontrollü bir deneyin sonucu olarak sunulmaz; davranışı görmek, yakaladığı canlının solucan olduğunu tek başına kanıtlamaz.
İlginç Bilgiler
## Eski Adların Anlamı Eski kaynaklarda “Mew Gull” adı daha geniş bir kuş grubu için kullanılmış olabilir. Güncel AviList, Kuzey Amerika’daki Larus brachyrhynchus’u ayrı tür, Short-billed Gull olarak tanır. Bu nedenle eski bir yayındaki Mew Gull adı, bilimsel adı ve çalışma yeri kontrol edilmeden Küçük Gümüş Martı’ya ait veri sayılmaz. ## Çatıda Yuva Almanya’nın Schleswig-Holstein bölgesinde 2000–2002’de altı çatıdaki yuva yerleri incelenmiştir. Çoğu yuva çakıl veya küçük taşlarla kaplı düz çatılardadır; bazıları kuru bitki parçaları üzerindedir. Küçük duvarlar ve başka yapıların yakınları da kullanılmıştır. Bu araştırma, çatı yuvasının gerçekten kullanıldığını gösterir; her şehirde aynı yaygınlıkta olduğunu göstermez. ## Uzun Ömür Kaydı BTO’nun Britanya için derlediği bilgilerde, üreme yaşına ulaşmış kuşun tipik yaşam beklentisi yaklaşık on yıldır. Halka taşıyan bir birey için 2013’te kaydedilen süre ise 27 yıl 10 ay 22 gündür. Tipik beklenti ile tek bir uzun ömür kaydı aynı şey değildir; bu değerler her yavrunun on yıl yaşayacağını söylemez.
Büyük Kara Sırtlı Martı
Larus marinus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Büyük Kara Sırtlı Martı çok iri bir martıdır. Erişkinde beyaz baş ve gövde, siyaha yakın sırt, pembe perdeli ayaklar ve alt yanında kırmızı lekesi bulunan güçlü sarı gaga birlikte aranır. Genç kuşun gövdesi ise kahverengi ve beyazla yoğun biçimde desenlidir.
Genel Görünüm ve Duruş
Kalın gövdeli ve güçlü gagalıdır; konduğunda hafif kambur durabilir. Uçuşu ağır görünür. Uzaklıktan kaynaklanan boy yanılsamasına karşı yalnız büyüklüğü değil, gövdenin dolgunluğunu ve gaganın kalınlığını da değerlendirmek gerekir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkekle dişinin tüy deseni benzerdir; erkek genellikle daha hacimli görünür. Kış erişkininin başıyla boynunda hafif gri-kahverengi çizgiler belirebilir. Bu mevsimsel çizgiler eşey işareti değildir.
İlk kışta sırt ve kanatlar gri-kahverengi, sarımsı kahverengi ve beyazla damalıdır; boyunla göğüs çizgilidir. Sağrı açık, kuyruk uç bandı siyahtır. Gençlerin koyu gagası ilk kışta iki renkli görünebilir; uçuş tüyleri siyahımsıdır. Erişkinin koyu sırtına geçiş yaklaşık dört yıla yayılır; ara yaştaki tüyler tek bir siyah işaretle yaşlandırılmaz.
Uçuşta Görünüm
Geniş kanatların arka kenarında belirgin beyaz bir şerit, dıştaki koyu uçuş tüylerinin uçlarında iri beyaz alanlar vardır. İri baş, kalın boyun ve gaga uçuşta da seçilir. Kanat çırpışı güçlüdür; deniz üstünde alçaktan süzülebilir.
Ses ve Davranış
Kalın ve boğuk çağrıları, iri yapısıyla birlikte değerlendirilir. “Haô-haô” gibi duyulan sesler çıkarabilir; yazılı heceyi kesin tanı anahtarı saymamak gerekir. Tek başına veya küçük kolonilerde ürer, yuva çevresini savunur.
Karıştırılabilecek Türler
Kara Sırtlı Martı Larus fuscus daha ince yapılı ve daha narin gagalıdır; erişkininin bacakları genellikle sarıdır. Onun da bazı alt türleri siyaha yakın sırtlıdır. Genç Kara Sırtlıların bacakları pembe olabildiğinden, pembe bacağı her yaşta tek başına tür kanıtı saymayın.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kıyı adaları ve kumullarda, bitkilerle örtülü yerlerde yuva kurabilir. Kaya çıkıntıları ve bazı yerlerde çatılar da kullanılır. Bunlar Türkiye’de düzenli ürediğinin kanıtı olarak sunulmaz.
Yuva Yeri
Yerdeki çanak bitki parçaları ve tüylerle döşenir; kaya veya bitki siperine yakın olabilir. İnsan artığı ip ve plastik de taşınabildiğinden kıyıda çöp bırakılmamalıdır. Britanya kuşları için hazırlanan BTO uzman derlemesi tipik iki–üç yumurta, iki eşin paylaştığı 27–28 günlük kuluçka ve 50–55 günlük uçuşa gelişim süresi verir. Cornell’in Kuzey Amerika hesabında kuluçka 30–32 gündür. İki derlemedeki farkın nedeni burada doğrulanamadığı için bunlar tek bir 27–32 günlük aralıkmış gibi birleştirilmez; Türkiye’de ölçülmüş süreler olarak da sunulmaz.
Günlük Alan Kullanımı
Açık deniz, haliç ve kıyıda beslenebilir; büyük iç sularla tarlalarda da görülebilir. Dinlenen kuşun bulunduğu kıyı parçası, yuva alanıyla aynı yer olmak zorunda değildir.
Dünya Yayılışı
Kuzey Atlantik çevresinin türüdür. AviList v2025b, üreme alanını güney Grönland ve İzlanda’dan Svalbard ile Baltık ülkelerine, Kuzey Amerika’da kuzeydoğu Kanada’dan Büyük Göller ve New Jersey kıyılarına uzanan alanlar olarak verir. Kışın güneybatı Avrupa ve Florida kıyılarına ulaşır. Larus marinus bu listede alt türlere ayrılmaz.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye’nin 2007–2011 kayıtlarını değerlendiren, 2014’te yayımlanan İngilizce kuş raporu türü rastlantısal konuk veya seyrek kış ziyaretçisi olarak tanımlar. İstanbul, Filyos ve Kızılırmak çevresinden kayıtlar verir; bu dönemdeki kayıtların çoğunun aynı uzun süre kalan bireye ait olabileceğini belirtir. Bu tarihli değerlendirme, 2026 için ülke çapında sayım yerine geçmez.
Göç Yolculuğu
EURING/CMS atlasında Britanya ve İrlanda kuşlarının bir bölümü yerleşik veya kısa mesafede hareketli, kuzey Avrupa toplulukları ise daha göçmen görünür. Norveç ve kuzey Finlandiya kuşlarının Danimarka, doğu Britanya ve kuzey Fransa’yla kış bağlantıları vardır. Bu Avrupa halkalama örüntüsü, Türkiye’deki her kuşa aynı kökeni veya yolu atamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Balık, yengeç, midye ve denizkestanesi gibi avlar alır; leş ve atıklardan da yararlanır. Başka kuşların yumurtalarını, yavrularını ve bazen erişkinlerini yiyebilir. Kuzey Amerika hesabındaki bu geniş besin listesi, her bireyin aynı avı seçtiği anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
Kıyıda veya su yüzeyine yakın avlanır. Bazı kabuklu avları sert zemine bırakarak kırar; başka kuşların yakaladığı besini de çalabilir. Bu davranışları görmek için martıları yemlemek veya öteki kuşların yuvalarını açığa çıkarmak gerekmez.
İlginç Bilgiler
## Çiftler Arasında Besin Farkı Galler’in Skokholm Adası’nda 7 Mayıs–9 Temmuz 2017’de 26 üreyen çiftin yuvaları çevresinden 1.035 kusuntu topağı toplandı. Bunlar kuşun geri çıkardığı, tüy ve kemik gibi sindirilemeyen parçaları içeren küçük yığınlardır. 2019’da yayımlanan çalışma, farklı av gruplarını kullanan çiftlerin yanında belirli avlara daha çok yönelen çiftler de buldu. Sert kalıntılara dayanan bu yöntem bütün avları eşit temsil etmeyebilir; topaklardaki kuş veya memeli payı, doğrudan yenilen etin ağırlığı demek değildir. Aynı adadaki çiftler bile tek bir beslenme kalıbına sığmaz. ## Her Konum Av Yakalama Değildir Kanada’nın Newfoundland kıyısındaki North Cabot Adası’nda 2018’de sekiz erişkine GPS kaydedicisi takıldı. 2021’de yayımlanan çalışmada, balık bolluğunun değiştiği dönemlerde karşılaştırılabilen kuşlar farklı tepkiler verdi: bazıları alan kullanımını değiştirirken bazıları benzer düzeni sürdürdü. Örneklem küçüktü ve çoğu yuvasını kaybetmiş erkekti. Konumlar 15 dakikada bir alındığından yavaş hareketli bir nokta beslenme kadar dinlenmeyi de gösterebiliyordu; haritadaki her nokta doğrudan av yakalama kanıtı değildi. ## Uzun Yaşam Kaydı BTO’nun Britanya halkalama hesabında 2015’te belirlenen en uzun kayıt 26 yıl, 8 ay ve 8 gündür. Bu, ortalama ömür değildir; halkalı bir bireyin ulaşabildiği yaşı gösterir. Yavruların çoğunun bu yaşa ulaştığı veya her erişkinin bu kadar yaşayacağı sonucu çıkarılamaz.
