kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Küçük Gümüş Martı (Larus canus)
VS
Seçildi Kara Sırtlı Martı (Larus fuscus)
Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Koyu iris, küçük lekesiz sarı-yeşil gaga, yeşilimsi-sarı bacaklar ve siyah-beyaz kanat uçlu orta gri üst taraf birlikte ayırt edicidir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük Gümüş Martı (Larus canus), gri sırtlı, beyaz gövdeli, orta boy bir martıdır. İnce sarı-yeşil gagası ve yeşilimsi-sarı bacaklarıyla, iri ve güçlü gagalı martılardan ayrılır. Erişkinin gagasında onların belirgin kırmızı beneği bulunmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Yuvarlak başı ve görece küçük gagası, iri martılara göre narin bir görünüm verir.

Göz rengi değişkendir: canus alt türünde çoğunlukla koyu görünürken, heinei bireylerinde açık göz de görülebilir. 2016 tarihli Avrupa ve Asya örneklerini karşılaştıran tanı çalışması, göz rengini kanat deseniyle birlikte değerlendirmiştir.

Üreme giysisinde baş beyazdır; kışın baş ve ensede koyu çizgiler belirir. Kış gagasında siyah bir bant bulunabilir ve bu bant gagayı tamamen çevreleyebilir. Bu nedenle “gagada tam halka varsa Küçük Gümüş Martı değildir” kuralı doğru değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin temel tüy deseni benzerdir. Polonya’nın Gdańsk Körfezi’nde 2007–2015 kışlarında incelenen 214 erişkinde erkeklerin ölçüleri ortalama olarak daha büyük bulunmuş, fakat eşeyler önemli ölçüde örtüşmüştür. Araştırmada 201 canlı kuşun eşeyi DNA ile, aynı bölgeden 13 ölü kuşunki beden incelemesiyle belirlenmiştir. Tek fotoğraftaki büyüklük farkı kesin eşey tayini sağlamaz.

Genç kuşun sırtı ve kanat örtüleri koyu kahverengi, tüy kenarları açıktır; bu desen pul pul görünür. Alt tarafı beyaz üzerinde gri-kahverengi beneklidir. Gaga pembe tonlu ve uçta genişçe koyu, bacaklar pembedir. Beyaz kuyruğun ucunda geniş koyu bant vardır. Kanat ucunda erişkinin belirgin beyaz benekleri henüz görülmez.

Uçuşta Görünüm

Erişkin uçarken gri kanat üstü, beyaz arka kenar ve siyah dış uçlarda beyaz benekler görülür. Kuyruk beyazdır. Kanat çırpışları arasında süzülebilir; uçuşunu yalnız kısa süzülüşlerle tanımlamak doğru olmaz. Gençte kahverengi kanat deseni ve koyu kuyruk bandı daha belirgindir.

Ses ve Davranış

Çağrısı tiz, güçlü bir ses olarak duyulur. Kalabalık martı sürüsünde sesin hangi bireyden geldiği görülmeden yalnız çağrıya dayanarak tanı konmaz.

Üreme dışında başka martılarla birlikte beslenebilir ve suya yakın toplu geceleme alanlarında toplanabilir. Üreme döneminde ise çevre koşullarına göre tek çift halinde veya kolonilerde yuvalar.

Karıştırılabilecek Türler

Gümüş Martı (Larus michahellis; Yellow-legged Gull) daha iri ve güçlü gagalıdır. Erişkinin bacakları sarı, alt gagasında kırmızı benek vardır. Küçük Gümüş Martı’nın daha narin gövdesi ve ince gagasıyla birlikte karşılaştırılır. Pembe bacak, bu türün erişkini için temel işaret değildir.

Kuzey Gümüş Martısı (Larus argentatus; European Herring Gull) iri gövdeli ve daha güçlü gagalıdır. Batı Avrupa’daki argenteus erişkinlerinin bacakları pembe, gözleri açıktır; alt gagada kırmızı benek bulunur. Küçük Gümüş Martı’nın daha küçük ve narin yapısı yanında gaga, bacak ve kanat deseni de kontrol edilir.

Karabaş Martı (Chroicocephalus ridibundus; Black-headed Gull) daha ince yapılıdır. Erişkinde gaga ve bacaklar kırmızı tonludur; üreme giysisinde başta koyu kahverengi başlık, kışın gözün gerisinde koyu kulak lekesi seçilir. Uçuşta kanadın dış bölümünün siyah-beyaz deseni farklıdır.

Akdeniz Martısı (Ichthyaetus melanocephalus; Mediterranean Gull) erişkinde kalın kırmızı gagası ve kırmızı bacaklarıyla ayrılır. Tam erişkinin uçuş tüyleri beyazdır; üreme giysisinde başlığı siyahtır. Genç ve henüz erişkin görünümüne ulaşmamış kuşların kanatlarında koyu alanlar bulunduğundan, beyaz kanat kuralı bütün yaşlara uygulanmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanlarında su yakınındaki bataklıklar, kumullar, çakıllıklar ve kayalık çıkıntılar kullanılabilir. Britanya’daki uzman tür hesabında binalarda yuvalama da belirtilir. Tatlı su çevresindeki güvenli adacık ve yükseltiler de kullanılabilir. Yuva, kuru ot, ince dal ve yosun gibi malzemelerden yapılmış alçak bir çanaktır.

Yuva Yeri

BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik sayı üç yumurta, iki eşin paylaştığı kuluçka 22–28 gün, uçabilecek duruma gelme süresi 34–36 gündür. Yavrular yürüyebilir, fakat başlangıçta yuvanın yakınında kalır. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş yuva verisi değildir; gözlem için yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Almanya’nın Wismar Körfezi’nde 2016, 2017 ve 2019 üreme mevsimlerinde sırasıyla 9, 13 ve 9 kuşun GPS kayıtlarıyla beslenme alanları incelenmiştir. Özellikle 2016 ve 2017’de, bitki örtüsü az olan mısır ve şeker pancarı tarlaları çevredeki bulunma oranlarına göre daha çok kullanılmıştır. Yazarlar bunu topraktaki küçük canlılara erişimin kolaylaşmasıyla ilişkilendirir. Aynı tercih bütün tarlalar, mevsimler veya Türkiye için kesinleştirilemez.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı İzlanda, Britanya ve İskandinavya’dan Rusya’nın doğusuna, Kamçatka’ya kadar uzanır. Güncel taksonomide canus, heinei ve kamtschatschensis adlı üç alt tür yer alır. Kış alanları topluluğa göre değişir: batıda Avrupa kıyıları ve Kuzey Afrika, heinei için Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresi, doğuda ise Doğu Asya kıyıları önemlidir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin kuşlarını derleyen 2021 tarihli bilimsel çalışmada Larus canus, kış ziyaretçisi olarak listelenir. 2016 tanı araştırmasının İstanbul’dan incelenen kış örnekleri de heinei alt türünü içerir. Bunlar Türkiye’de ürediğini göstermez; yazın görülen bir bireyden yuvalama sonucu çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Avrupa’daki halka geri bildirimlerini derleyen göç atlasında, göç eden toplulukların genel hareketi kuzeydoğudan güneybatıya yönelir. Sonbahar hareketinin zamanı yaşa ve bölgeye göre değişir; ilkbahar dönüşü çoğunlukla mart ve nisandadır. Atlasın Karadeniz çevresinden az halka geri bildirimi içermesi, burada kışlayan kuş bulunmadığı anlamına gelmez. Bu bölge heinei için bir kış alanıdır.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Solucan, böcek, balık ve leş gibi farklı besinlerden yararlanabilir. Almanya’nın Kiel kentindeki iki çatı kolonisinde Temmuz 2001’de toplanan 73 ve 77 kusmuk topağı incelendiğinde kiraz, toprak solucanı ve böcek kalıntıları bulunmuş; bir kolonide çift kabuklu yumuşakçalar da belirgin olmuştur. İnsan yiyeceği artıkları iki örneklemde azdır. Bu kalıntılar bütün yılın besin oranlarını ya da tüketilen toplam kütleyi göstermez.

Nasıl Avlanır?

Kısa çimde ayaklarını hızla yere vurması dikkat çekebilir. Britanya’daki Wildlife Trusts uzman hesabı, bu hareketi küçük omurgasızların yüzeye çıkmasıyla ilişkilendirir. “Yağmuru taklit ettiği” açıklaması burada kontrollü bir deneyin sonucu olarak sunulmaz; davranışı görmek, yakaladığı canlının solucan olduğunu tek başına kanıtlamaz.

İlginç Bilgiler

## Eski Adların Anlamı Eski kaynaklarda “Mew Gull” adı daha geniş bir kuş grubu için kullanılmış olabilir. Güncel AviList, Kuzey Amerika’daki Larus brachyrhynchus’u ayrı tür, Short-billed Gull olarak tanır. Bu nedenle eski bir yayındaki Mew Gull adı, bilimsel adı ve çalışma yeri kontrol edilmeden Küçük Gümüş Martı’ya ait veri sayılmaz. ## Çatıda Yuva Almanya’nın Schleswig-Holstein bölgesinde 2000–2002’de altı çatıdaki yuva yerleri incelenmiştir. Çoğu yuva çakıl veya küçük taşlarla kaplı düz çatılardadır; bazıları kuru bitki parçaları üzerindedir. Küçük duvarlar ve başka yapıların yakınları da kullanılmıştır. Bu araştırma, çatı yuvasının gerçekten kullanıldığını gösterir; her şehirde aynı yaygınlıkta olduğunu göstermez. ## Uzun Ömür Kaydı BTO’nun Britanya için derlediği bilgilerde, üreme yaşına ulaşmış kuşun tipik yaşam beklentisi yaklaşık on yıldır. Halka taşıyan bir birey için 2013’te kaydedilen süre ise 27 yıl 10 ay 22 gündür. Tipik beklenti ile tek bir uzun ömür kaydı aynı şey değildir; bu değerler her yavrunun on yıl yaşayacağını söylemez.

Kara Sırtlı Martı

Larus fuscus

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Koyu arduvaz sırt, sarı bacak ve uzun-dar kanatlı yapı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Sırtlı Martı (Larus fuscus), uzun ve sivri kanatlı bir martıdır. Erişkinde beyaz baş ve gövde, koyu sırtla karşıtlık oluşturur. Dinlenirken kanat uçları kuyruğun epey ötesine uzanır. Yaş, teşhisin ilk adımıdır: kahverengi genç kuşta erişkinin sarı bacaklarını ve düz koyu sırtını aramamak gerekir.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkinin sırtı ve kanat üstü koyu gridir; bazı topluluklarda siyaha yaklaşır. Sarı gaganın alt bölümünde kırmızı leke vardır. Baş üreme döneminde beyazken kışın ince gri-kahverengi çizgiler kazanabilir. Koyu sırt bütün kuşun siyah olduğu anlamına gelmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır; erkek genellikle biraz daha iridir. Tek başına duran bir kuşun cinsiyetini yalnız renk veya görünür büyüklükle güvenle söylemek zordur.

Gençlerin tüyleri koyu kahverengi, tüy kenarları daha açıktır. İlk kış boyunca gaga çoğunlukla koyu, bacaklar pembemsidir. Sonraki tüy değişimlerinde sırta gri tüyler gelir; bacaklar da sararmaya başlar. Erişkin görünüşüne birkaç yılda ulaşır, bu nedenle ara yaştaki kuşlar siyah-beyaz ve kahverengi tüyleri birlikte taşıyabilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta erişkinin uzun kanadında koyu üst yüzey, siyah uçlar ve uçlardaki beyaz lekeler seçilir. Gençte koyu uçuş tüyleri ile geniş koyu kuyruk ucu, daha açık kuyruk sokumuyla karşıtlık oluşturur. Yaşları farklı iki kuşu aynı kanat deseni göstermedikleri için ayrı tür saymamak gerekir.

Ses ve Davranış

Sesi genizden gelen, keskin bir kahkahayı andırır. Uzun çağrı sırasında başını önce kaldırıp sonra indirebilir. Kısa ve art arda sesler uçuşta da duyulur. Sesle baş hareketini birlikte izlemek, kalabalık sürüde hangi kuşun çağırdığını bulmaya yardım eder.

Karıştırılabilecek Türler

Büyük Kara Sırtlı Martı (Larus marinus) daha iri ve ağır yapılıdır; gagası belirgin biçimde daha kalın, erişkinin bacakları et pembesidir. Kara Sırtlı Martının erişkin bacakları sarıdır. İki türde de koyu sırt bulunabildiği için yalnız sırt rengini kullanmak yeterli değildir.

Genç Gümüş Martı (Larus michahellis), genellikle daha güçlü gövdeli ve kalın gagalı görünür. Genç Kara Sırtlı Martı daha isli kahverengi ve uzun kanatlıdır. Kanat açıldığında iç taraftaki uzun uçuş tüylerinde belirgin açık pencere olmaması Kara Sırtlı Martıyı destekler; Gümüş Martıda bu alan az da olsa daha açıktır. Ara tüy değişimindeki kuşlarda bu farklar zayıflayabilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Avrupa’daki üreme yerleri arasında kıyı adaları, alçak kıyılar ve bitkili açık alanlar bulunur. BTO’nun Britanya hesabı, bazı yerlerde kent çatılarıyla sanayi yapılarının da kullanıldığını belirtir. Bu örnekler Türkiye’de her benzer çatıda ürediği anlamına gelmez.

Yuva Yeri

Yuva, çoğunlukla yerde, kimi zaman kaya çıkıntısında veya çatı üzerinde, ot ve başka bitkisel parçalarla kurulan sığ bir çanaktır; iki eş de yapımına katılır.

BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik yumurta sayısı 3, görülen aralık 1–4’tür. İki eş de kuluçkaya yatar; verilen süre 24–27 gündür. Hav tüyleriyle çıkan yavruların ilk uçuşu 30–40 gün sonra gerçekleşir. Bunlar bu kaynak kapsamındaki sürelerdir; Türkiye’de ayrıca ölçülmüş sonuçlar gibi sunulamaz. Koloniyi uzaktan gözlemek, yuvalardaki kuşları rahatsız etmeden izlemeye yardım eder.

Günlük Alan Kullanımı

İngiltere’nin Cumbria bölgesinde 2017 ve 2018’in 4–19 Haziran günlerini inceleyen GPS araştırması, 42 kuştan 713 tamamlanmış yolculuk elde etti. Alan kullanımı için yetersiz kayıtlı kuş-yıllar ayrıca çıkarıldı. Barrow-in-Furness kent kolonisindeki kuşlar kent alanlarını, South Walney kıyı kolonisindekiler kıyı alanlarını daha çok seçti. Kent kolonisi bu çalışmada çatıda değil, yerdeydi. Saatlik konumlar yolculuğu beslenmeden bütünüyle ayıramıyordu; iki koloninin farklılığını bütün türe genellemek uygun değildir.

Dünya Yayılışı

AviList’in güncel sınıflandırması Kara Sırtlı Martı içinde beş alt tür tutar: graellsii, intermedius, fuscus, heuglini ve barabensis. Türün kapsamı, yalnız Batı Avrupa’daki koyu sırtlı kuşlarla sınırlı değildir. Üreme alanları Grönland’ın güneybatısından Avrupa üzerinden Kuzey ve Orta Asya’ya uzanır.

Graellsii Kuzey Atlantik ve Batı Avrupa’da, intermedius Danimarka ile Batı Norveç’te, fuscus ise Kuzey Norveç’ten Beyaz Deniz’e uzanan bölgede ürer. Heuglini, Kola–Yamal tundrasında; barabensis Güneydoğu Ural, Batı Sibirya ve Kuzey Kazakistan bozkırlarında bulunur. Kış dağılımı topluluğa göre Batı ve Doğu Afrika’dan Orta Doğu ve Güney Asya’ya değişir.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 30–90 kışlayan birey bildirir; veriyi kısmi kapsamlı olarak işaretler. Bu tarihli değer güncel Türkiye toplamı değildir. Eksik kapsamlı kış verisinden ülkedeki bütün mevsimleri veya kesin üreme durumunu çıkarmak da doğru olmaz.

OSME’nin 2025 bölge listesi fuscus biçimini Türkiye ve Doğu Akdeniz’de kaydeder. Aynı liste doğudaki bazı biçimleri farklı takson sınırlarıyla ele alır. Bu nedenle eski bir kayıttaki “Kara Sırtlı Martı” adı, ayrıntılı tanım olmadan burada kullanılan beş alt türden birine kesin olarak atanamaz.

Göç Yolculuğu

Avrupa Göç Atlası’nda Batı Avrupa’daki graellsii ve intermedius bağlantıları çoğunlukla güneybatıya, Batı Afrika yönüne uzanır. Kuzey ve doğu Baltık’taki fuscus bağlantıları ise Orta Doğu ve Doğu Afrika’ya yönelir. Bunlar farklı toplulukların halkalama bağlantılarıdır; Türkiye’de görülen her bireyin aynı ülkelerden geçtiği anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Balıkla birlikte solucan, böcek ve yenebilen insan artıkları da tüketir. Bu nedenle yalnız balıkla beslenen bir deniz kuşu değildir. Aynı sürüde başka büyük martılarla besin arayabilir; kıyı, tarla ve atık bulunan alanlar farklı besin fırsatları sunar.

Nasıl Avlanır?

Uçarken su yüzeyine alçalır; yüzerken, sığ suda ilerlerken veya karada yürürken gördüğü besinleri gagasıyla alır. Başka kuşların bulduğu yiyeceği kapması da mümkündür. Balık, yumuşakça, kabuklu, küçük kuş ve yumurtaların yanı sıra tohum ve meyve de besinleri arasındadır. Besin listesi, bunların her yerde aynı oranda yenildiği anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Kısa Göç Her Zaman Az Yol Değildir Hollanda’nın Texel adasındaki araştırmada, 2010–2015 döneminde 19 kuştan elde edilen, birer yıl süren 38 izlem kaydı incelendi. Her kayıt 1 Haziran–31 Mayıs arasındaki GPS verilerini kapsıyordu. Kayıt kapsamı yetersiz döngüler çıkarılmış, konum aralıkları eşitlenmişti. Britanya’da kışlayanların kış alanına uzaklığı, Batı Afrika’ya gidenlerden çok daha kısaydı. Buna rağmen yıl boyunca biriken yol açısından bu iki grup arasında anlamlı fark bulunmadı. Fransa’da kışlayanların toplam yolu ise diğer gruplardan daha düşüktü. Dolayısıyla sonuç “bütün kısa ve uzun göçmenler eşit yol gider” diye özetlenemez. Ayrıca ölçülen yol, harcanan enerjinin doğrudan ölçümü değildir. ## Bir Konum Bir Öğün Değildir İngiltere’nin Bristol kentinde 2016–2018 üreme dönemlerini araştıran başka bir çalışmada 12 kuşa GPS takıldı; cihazı bozulan birinin verisi dışarıda bırakıldı. Yuva çevresi dışındaki 21.143 konumun yalnız beşi denizdeydi ve hepsi tek kuşun tek yolculuğuna aitti. Bu örnek, denize yakın bir koloninin besinini mutlaka denizden toplamayacağını gösterir. Araştırmacılar GPS ile uğranan yerin saptanabildiğini, fakat orada yenilen besinin türünün ve miktarının doğrudan belirlenemediğini vurgular. Az sayıdaki kent kuşunun sonucu Türkiye’deki bütün kolonilere aktarılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...