Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Küçük Gümüş Martı
Larus canus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Küçük Gümüş Martı (Larus canus), gri sırtlı, beyaz gövdeli, orta boy bir martıdır. İnce sarı-yeşil gagası ve yeşilimsi-sarı bacaklarıyla, iri ve güçlü gagalı martılardan ayrılır. Erişkinin gagasında onların belirgin kırmızı beneği bulunmaz.
Genel Görünüm ve Duruş
Yuvarlak başı ve görece küçük gagası, iri martılara göre narin bir görünüm verir.
Göz rengi değişkendir: canus alt türünde çoğunlukla koyu görünürken, heinei bireylerinde açık göz de görülebilir. 2016 tarihli Avrupa ve Asya örneklerini karşılaştıran tanı çalışması, göz rengini kanat deseniyle birlikte değerlendirmiştir.
Üreme giysisinde baş beyazdır; kışın baş ve ensede koyu çizgiler belirir. Kış gagasında siyah bir bant bulunabilir ve bu bant gagayı tamamen çevreleyebilir. Bu nedenle “gagada tam halka varsa Küçük Gümüş Martı değildir” kuralı doğru değildir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişinin temel tüy deseni benzerdir. Polonya’nın Gdańsk Körfezi’nde 2007–2015 kışlarında incelenen 214 erişkinde erkeklerin ölçüleri ortalama olarak daha büyük bulunmuş, fakat eşeyler önemli ölçüde örtüşmüştür. Araştırmada 201 canlı kuşun eşeyi DNA ile, aynı bölgeden 13 ölü kuşunki beden incelemesiyle belirlenmiştir. Tek fotoğraftaki büyüklük farkı kesin eşey tayini sağlamaz.
Genç kuşun sırtı ve kanat örtüleri koyu kahverengi, tüy kenarları açıktır; bu desen pul pul görünür. Alt tarafı beyaz üzerinde gri-kahverengi beneklidir. Gaga pembe tonlu ve uçta genişçe koyu, bacaklar pembedir. Beyaz kuyruğun ucunda geniş koyu bant vardır. Kanat ucunda erişkinin belirgin beyaz benekleri henüz görülmez.
Uçuşta Görünüm
Erişkin uçarken gri kanat üstü, beyaz arka kenar ve siyah dış uçlarda beyaz benekler görülür. Kuyruk beyazdır. Kanat çırpışları arasında süzülebilir; uçuşunu yalnız kısa süzülüşlerle tanımlamak doğru olmaz. Gençte kahverengi kanat deseni ve koyu kuyruk bandı daha belirgindir.
Ses ve Davranış
Çağrısı tiz, güçlü bir ses olarak duyulur. Kalabalık martı sürüsünde sesin hangi bireyden geldiği görülmeden yalnız çağrıya dayanarak tanı konmaz.
Üreme dışında başka martılarla birlikte beslenebilir ve suya yakın toplu geceleme alanlarında toplanabilir. Üreme döneminde ise çevre koşullarına göre tek çift halinde veya kolonilerde yuvalar.
Karıştırılabilecek Türler
Gümüş Martı (Larus michahellis; Yellow-legged Gull) daha iri ve güçlü gagalıdır. Erişkinin bacakları sarı, alt gagasında kırmızı benek vardır. Küçük Gümüş Martı’nın daha narin gövdesi ve ince gagasıyla birlikte karşılaştırılır. Pembe bacak, bu türün erişkini için temel işaret değildir.
Kuzey Gümüş Martısı (Larus argentatus; European Herring Gull) iri gövdeli ve daha güçlü gagalıdır. Batı Avrupa’daki argenteus erişkinlerinin bacakları pembe, gözleri açıktır; alt gagada kırmızı benek bulunur. Küçük Gümüş Martı’nın daha küçük ve narin yapısı yanında gaga, bacak ve kanat deseni de kontrol edilir.
Karabaş Martı (Chroicocephalus ridibundus; Black-headed Gull) daha ince yapılıdır. Erişkinde gaga ve bacaklar kırmızı tonludur; üreme giysisinde başta koyu kahverengi başlık, kışın gözün gerisinde koyu kulak lekesi seçilir. Uçuşta kanadın dış bölümünün siyah-beyaz deseni farklıdır.
Akdeniz Martısı (Ichthyaetus melanocephalus; Mediterranean Gull) erişkinde kalın kırmızı gagası ve kırmızı bacaklarıyla ayrılır. Tam erişkinin uçuş tüyleri beyazdır; üreme giysisinde başlığı siyahtır. Genç ve henüz erişkin görünümüne ulaşmamış kuşların kanatlarında koyu alanlar bulunduğundan, beyaz kanat kuralı bütün yaşlara uygulanmaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme alanlarında su yakınındaki bataklıklar, kumullar, çakıllıklar ve kayalık çıkıntılar kullanılabilir. Britanya’daki uzman tür hesabında binalarda yuvalama da belirtilir. Tatlı su çevresindeki güvenli adacık ve yükseltiler de kullanılabilir. Yuva, kuru ot, ince dal ve yosun gibi malzemelerden yapılmış alçak bir çanaktır.
Yuva Yeri
BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik sayı üç yumurta, iki eşin paylaştığı kuluçka 22–28 gün, uçabilecek duruma gelme süresi 34–36 gündür. Yavrular yürüyebilir, fakat başlangıçta yuvanın yakınında kalır. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş yuva verisi değildir; gözlem için yuvaya yaklaşılmaz.
Günlük Alan Kullanımı
Almanya’nın Wismar Körfezi’nde 2016, 2017 ve 2019 üreme mevsimlerinde sırasıyla 9, 13 ve 9 kuşun GPS kayıtlarıyla beslenme alanları incelenmiştir. Özellikle 2016 ve 2017’de, bitki örtüsü az olan mısır ve şeker pancarı tarlaları çevredeki bulunma oranlarına göre daha çok kullanılmıştır. Yazarlar bunu topraktaki küçük canlılara erişimin kolaylaşmasıyla ilişkilendirir. Aynı tercih bütün tarlalar, mevsimler veya Türkiye için kesinleştirilemez.
Dünya Yayılışı
Üreme alanı İzlanda, Britanya ve İskandinavya’dan Rusya’nın doğusuna, Kamçatka’ya kadar uzanır. Güncel taksonomide canus, heinei ve kamtschatschensis adlı üç alt tür yer alır. Kış alanları topluluğa göre değişir: batıda Avrupa kıyıları ve Kuzey Afrika, heinei için Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresi, doğuda ise Doğu Asya kıyıları önemlidir.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’nin kuşlarını derleyen 2021 tarihli bilimsel çalışmada Larus canus, kış ziyaretçisi olarak listelenir. 2016 tanı araştırmasının İstanbul’dan incelenen kış örnekleri de heinei alt türünü içerir. Bunlar Türkiye’de ürediğini göstermez; yazın görülen bir bireyden yuvalama sonucu çıkarılamaz.
Göç Yolculuğu
Avrupa’daki halka geri bildirimlerini derleyen göç atlasında, göç eden toplulukların genel hareketi kuzeydoğudan güneybatıya yönelir. Sonbahar hareketinin zamanı yaşa ve bölgeye göre değişir; ilkbahar dönüşü çoğunlukla mart ve nisandadır. Atlasın Karadeniz çevresinden az halka geri bildirimi içermesi, burada kışlayan kuş bulunmadığı anlamına gelmez. Bu bölge heinei için bir kış alanıdır.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Solucan, böcek, balık ve leş gibi farklı besinlerden yararlanabilir. Almanya’nın Kiel kentindeki iki çatı kolonisinde Temmuz 2001’de toplanan 73 ve 77 kusmuk topağı incelendiğinde kiraz, toprak solucanı ve böcek kalıntıları bulunmuş; bir kolonide çift kabuklu yumuşakçalar da belirgin olmuştur. İnsan yiyeceği artıkları iki örneklemde azdır. Bu kalıntılar bütün yılın besin oranlarını ya da tüketilen toplam kütleyi göstermez.
Nasıl Avlanır?
Kısa çimde ayaklarını hızla yere vurması dikkat çekebilir. Britanya’daki Wildlife Trusts uzman hesabı, bu hareketi küçük omurgasızların yüzeye çıkmasıyla ilişkilendirir. “Yağmuru taklit ettiği” açıklaması burada kontrollü bir deneyin sonucu olarak sunulmaz; davranışı görmek, yakaladığı canlının solucan olduğunu tek başına kanıtlamaz.
İlginç Bilgiler
## Eski Adların Anlamı Eski kaynaklarda “Mew Gull” adı daha geniş bir kuş grubu için kullanılmış olabilir. Güncel AviList, Kuzey Amerika’daki Larus brachyrhynchus’u ayrı tür, Short-billed Gull olarak tanır. Bu nedenle eski bir yayındaki Mew Gull adı, bilimsel adı ve çalışma yeri kontrol edilmeden Küçük Gümüş Martı’ya ait veri sayılmaz. ## Çatıda Yuva Almanya’nın Schleswig-Holstein bölgesinde 2000–2002’de altı çatıdaki yuva yerleri incelenmiştir. Çoğu yuva çakıl veya küçük taşlarla kaplı düz çatılardadır; bazıları kuru bitki parçaları üzerindedir. Küçük duvarlar ve başka yapıların yakınları da kullanılmıştır. Bu araştırma, çatı yuvasının gerçekten kullanıldığını gösterir; her şehirde aynı yaygınlıkta olduğunu göstermez. ## Uzun Ömür Kaydı BTO’nun Britanya için derlediği bilgilerde, üreme yaşına ulaşmış kuşun tipik yaşam beklentisi yaklaşık on yıldır. Halka taşıyan bir birey için 2013’te kaydedilen süre ise 27 yıl 10 ay 22 gündür. Tipik beklenti ile tek bir uzun ömür kaydı aynı şey değildir; bu değerler her yavrunun on yıl yaşayacağını söylemez.
Kutup Martısı
Larus hyperboreus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kutup Martısı, Larus hyperboreus, iri gövdesi, derin göğsü, büyük başı ve kalın gagasıyla güçlü yapılı bir kuzey martısıdır. Erişkinde açık inci grisi sırtla beyaz kanat uçları birlikte aranır. Soluk renk tek başına yeterli değildir; gaga ve gövde oranları da önemlidir.
Genel Görünüm ve Duruş
Erişkinin gözü ve gagası sarı, alt gaganın ucuna yakın lekesi kırmızı, bacakları pembedir. Yazın başı temiz beyazken kışın kahverengi çizgiler belirir. Kuyruk beyazdır. Dinlenen kuşta gaga kalınlığını ve başın büyüklüğünü görmek, uzaktaki beyaz kanat ucundan daha kolay olabilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek daha iri olabilir; bu fark, tek kuşun eşeyini bakarak kesinleştirmez. İzlanda’da üreme döneminden en az 40 erkek ve 25 dişiyi karşılaştıran 1969 yayını, erkeklerin daha uzun ve kalın gagalı olduğunu gösterdi. Araştırmacı, doğada eşeyleri ayırmanın güç olduğunu da belirtti.
Genç kuş krem, devetüyü ve beyazın değişen oranlarda karıştığı benekli bir görünüm taşır. Gözü koyu, gagası pembe dipli ve belirgin siyah uçludur. Ara yaşlarda erişkinin grisiyle gençlik desenleri bir arada görülebilir; çok beyazlaşmış bir genç, sırf rengi yüzünden erişkin sayılmaz.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta erişkinin çok açık gri kanat üstü, beyaz uçları ve açık alt tarafı dikkat çeker. Gençte de kanat uçları beyaz veya büyük ölçüde beyazdır. Kanat rengini değerlendirmek için kuşun doğal uçuşu beklenir; ışığın koyu alanları silmediğinden emin olunur.
Ses ve Davranış
Çağrıları başka iri martıların seslerine benzer; bazıları daha sert ve kabadır. Karışık bir sürüde yalnız ses tonuyla Kutup Martısı seçilmez. Görülen kuşun gaga yapısı, yaşı ve kanat ucu deseni birlikte incelenir.
Karıştırılabilecek Türler
İngilizce adı Iceland Gull olan Larus glaucoides daha küçük ve narin gagalıdır; kapalı kanat uçları kuyruğun oldukça ötesine uzanır. Kanat uçları alt türe göre beyazdan koyu griye, hatta siyaha değişebilir. Bu nedenle yalnız beyaz kanada bakılmaz; Kutup Martısı’nın daha güçlü baş-gaga yapısı ve gövdesi de değerlendirilir.
Kuzey Gümüş Martısı, Larus argentatus, erişkinde dış uçuş tüylerinin uç bölümlerinde siyah taşır. Bazı tüy uçları geniş beyaz alanlarla kaplı olsa da desenin bütünü Kutup Martısı’nın beyaz uçlu kanadından farklıdır. Karşılaştırma yalnız tek bir beyaz tüy ucuyla yapılmaz.
Bir başka yakın benzer, İngilizce adı Glaucous-winged Gull olan Larus glaucescens’tir. Erişkinde kanat uçları sırtla benzer gri tondadır; gençte de soluk kahverengi olabilir. İlk kış gaga çoğunlukla koyudur. Kutup Martısı’nın o yaştaki belirgin pembe-siyah gagası yararlı olsa da tek işaretle karar verilmez.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme yerleri Arktik kıyıların kayalık çıkıntıları, adaları ve kıyı düzlükleridir. Tundra göllerindeki adalar da kullanılabilir. Deniz kuşu kolonilerinin yakınında bulunması hem yuva çevresini hem besin kaynaklarını etkiler; bütün çiftler büyük ve sık bir koloni kurmaz.
Yuva Yeri
Yuva, ot, yosun, deniz yosunu ve küçük dalların ortası çukur bırakılarak yığılmasıyla kurulur. İki eş de yapım ve yavru bakımına katılır. BTO’nun uzman derlemesinde tipik üç, gözlenen aralıkta 2–4 yumurta; iki eşin paylaştığı 27–28 günlük kuluçka ve 45–50 günde ilk uçuş verilir. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş bir yuva dizisi değildir. Yavrular daha önce çevrede yürüyebilir; yuvadan çıkmaları uçabilecekleri anlamına gelmez. Yuvaya yaklaşılmadan uzaktan gözlem yapılmalıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme dışında kıyılar, limanlar, nehir ağızları ve iç göller kullanılabilir. Balık işleme alanlarıyla çöplükler de besin sağlayabilir. Kuzeyde buzların arasında açık su bulunması önemlidir; kıyıda veya gölde görünmesi tek başına yakında ürediğini göstermez.
Dünya Yayılışı
Kuzey Kutbu çevresinde; kuzey Avrupa ve Rusya, Grönland, İzlanda, Alaska ve Kanada’nın kuzeyinde ürer. Güncel AviList bu geniş tür içinde dört alt tür ayırır. Bunların sırt tonu ve büyüklüğü aynı değildir; yalnız açık renge bakılarak coğrafi bir gruba kesin ad verilmez.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de olağan dışı bir ziyaretçidir. Sandgrouse’un 2015 bölgesel raporu, 12 Aralık 2014’te Rize’de fotoğraflanan ilk kış kuşunu ülkenin ikinci kaydı olarak bildirir; ay sonuna kadar orada kaldığını yazar. Bu raporun kayıtları aktarması, ülke kayıt komitesinin kabul kararı yerine geçmez. Tek bireyden düzenli kışlama veya üreme sonucu çıkarılamaz.
Göç Yolculuğu
Yerleşik kalanlarla kısmen göç eden topluluklar vardır. EURING’in Avrupa halkalama derlemesinde Svalbard yavrularının sonraki kayıtları, adaların güneybatısından güneydoğusuna geniş bir alana dağılır. Kışın halkalanan bazı kuşların yeniden yakın yerlerde görülmesi, kışlama yerine bağlılığı düşündürür. Bu sınırlı Avrupa verisi Türkiye’ye sabit bir göç yolu çizmez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Balık, deniz solucanları, yumuşakçalar, kabuklular ve denizkestanelerini yer. Kuşlar ve yumurtaları, böcekler, meyveler, deniz yosunu, leş ve insan kaynaklı yiyecekler de alınabilir. Fırsatçı olması, her bireyin bu besinlerin hepsini aynı oranda tükettiği anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
Yürüyerek veya yüzerek av toplar; havadan alçalıp su yüzeyindeki besini kapabilir ve küçük kuşları uçarken yakalayabilir. Başka kuşların taşıdığı besini de alır. Avlanma, leşten yararlanma ve besin kapma aynı bireyde farklı zamanlarda görülebilen yöntemlerdir.
İlginç Bilgiler
## Ördeklerin Yakaladığı Besin Norveç’in Svalbard bölgesindeki Adventfjorden’de, 2008 ilkbaharında 62 deniz ördeği sürüsü gözlendi. Kutup Martıları 20 sürüye eşlik ediyor, altısında ördeklerin besinini kapmaya çalışıyordu; yalnız erişkin martılar görüldü. Suya dalıp kabuklu avla dönen ördeğe yaklaşan martı, aldığı besini kıyıya taşıyabiliyordu. Gözlemler 30 Nisan–9 Haziran arasındaki 14 günde, sürü başına yaklaşık 10–15 dakika sürdü. Araştırmacı bu sürenin saldırı ve başarı oranlarını hesaplamaya yetmediğini belirtti. Dolayısıyla sürü yanında duran her martı, o anda besin çalmış sayılmaz. ## Kandaki Kirleticiler ve Yeniden Görülme Norveç’in Bjørnøya adasında 1997’de 61 dişi ve 50 erkek erişkinden kan örneği alındı; 1998–2004 yeniden görülme kayıtlarıyla yerel sağkalım modellendi. Klor içeren kalıcı kirleticilerin en yüksek olduğu gruplarda sağkalım daha düşüktü; ilişkinin görüldüğü kirlilik eşiği dişilerde daha düşüktü. Ancak kirletici düzeyi yalnız bir yılda ölçülmüştü ve kesin yaşlar bilinmiyordu. Bu, her kuşun ölüm nedenini tek tek belirleyen bir deney değildir. Çalışma, kirlilikle yaşam olasılığı arasındaki ilişkiyi gösterirken, maddelerin etkilerini ve topluluk düzeyindeki sonucu ayırmanın güçlüğünü de açıklar. ## İki Kolonide İki Farklı Eğilim Norveç Kutup Enstitüsü’nün 2026’da güncellenen izlemesi, aynı bölgedeki bütün kolonilerin aynı yönde değişmediğini gösterir. Bjørnøya’da 1987’den beri izlenen üreyen topluluk belirgin azalırken, Kongsfjorden’de 2011’de başlayan izleme artışın ardından daha durağan bir görünüm bildirir. Sayılan şey etkin yuvalardır; yuva sayısı bütün bireylerin sayısıyla aynı değildir. Kongsfjorden’deki farkın nedeni kesinleşmemiştir. Daha az kirlilik ve kazlardan sağlanan besin, değerlendirilen olasılıklardır; kanıtlanmış tek açıklama gibi sunulmaz.
