kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Küçük İskete (Serinus serinus)
VS
Seçildi Boz Alamecek (Rhodospiza obsoleta)

Küçük İskete

Serinus serinus

Takım Passeriformes
Familya İspinozgiller (Fringillidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
11 cm yapı, kısa kuyruk, çizgili böğür, sarı sağrı ve cızırtılı ötüş.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük İskete (Serinus serinus), kısa ve kalın gagalı, küçük bir ispinozgildir. Kısa, uçta çatallı kuyruğu ve çizgili gövdesi seçilir. Bir kuşun sarı görünmesi yeterli değildir; gaga biçimi, gövde çizgileri ve kanat deseni birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi sıkı ve küçük, başı görece iri görünür. Çok kısa gaga pembe tonundan kahverengiye değişebilir; göz koyu, bacaklar pembemsidir.

Sırt ve kanat örtülerinde açık gri-bej zemin üzerinde koyu boyuna çizgiler bulunur. Böğürler açık renk üzerinde siyaha yakın çizgilidir. Bu çizgiler, sarı yüzlü erkeklerde de görülür.

Koyu kanatta, örtü tüylerinin açık uçları iki dar kanat çizgisi oluşturur. Bu çizgiler bireye göre beyazımsı veya sarımsıdır; Florya’daki geniş sarı alanla karıştırılmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

İlkbahar erkeğinin alın, boğaz ve göğsü parlak sarı ve büyük ölçüde çizgisizdir. Dişinin alın ve göğsü koyu çizgili, boğazı daha yeşilimsi sarıdır. Uzman tanı rehberi, bu görünümler arasında kalan bazı bireylerin tüy deseninden güvenle eşeylendirilemeyeceğini belirtir. Kış erkeğinde yeni tüylerin gri-yeşil uçları sarıyı kısmen örtebilir.

Genç kuş, dişiye benzer fakat daha sıcak kahverengi ve krem tonludur. Gövdesi belirgin çizgilidir; kuyruk sokumu da çizgili görünür. Bu nedenle erişkindeki parlak sarı kuyruk sokumu, yeni uçmuş her gençte aranmaz. Gençlerin eşeyi yalnız bu tüy deseninden belirlenemez.

Uçuşta Görünüm

Normal uçuşu dalgalıdır. Küçük ve sıkı gövdesi, kısa kuyruğu ve uçuşta açığa çıkan sarı kuyruk sokumu erişkin için yararlı ipuçlarıdır.

Ses ve Davranış

Erkek, ağaç tepesi, tel, direk veya anten gibi açık noktalardan ötebilir. Ötüşlü uçuşunda kanat vuruşları yavaşlar ve havada yay çizerek ilerleyebilir. Bu uçuş, olağan dalgalı uçuşundan farklıdır.

Ötüşü hızlı, tiz ve cızırtılı bir dizi halinde duyulur. Bu ses, yapraklar arasındaki küçük kuşu bulmayı kolaylaştırabilir; kalabalık bir yerde sesi çıkaran birey görülmeden kesin tür kararı verilmez.

Karıştırılabilecek Türler

Florya (Chloris chloris; European Greenfinch) daha iri, daha güçlü gagalıdır. Erişkinde kanat boyunca belirgin sarı alan ve kuyruk tüylerinin tabanında sarı bulunur. Küçük İskete’deki küçük gövde, kısa gaga ve çizgili böğürlerle birlikte karşılaştırılır; uzaklık nedeniyle yalnız büyüklük izlenimine dayanılmaz.

Kara İskete (Serinus pusillus; Fire-fronted Serin, güncel listede Red-fronted Serin) erişkin erkekte kırmızı alın ile isli siyah baş ve boğaz taşır. Gagası koyudur. Dişinin alın kırmızısı daha dar, genel rengi daha donuk olabilir.

Saka (Carduelis carduelis; European Goldfinch), erişkinde kırmızı yüzü, siyah-beyaz başı ve geniş sarı kanat bandıyla ayrılır. Genç Saka’nın yüzü kırmızı değildir, fakat sarı kanat bandı korunur. Bu nedenle sarısı az, çizgili bir genç kuşta yalnız baş rengine bakmak yeterli olmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Ağaç ve çalılarla tohumlu açık alanların yan yana bulunduğu yarı açık yerleri kullanır. Park, bahçe, meyve bahçesi ve açık iğne yapraklı ağaçlıklar uygun olabilir. Kesintisiz sık orman yerine, yuva örtüsü ile beslenebileceği otsu açıklıkların birlikte bulunduğu alanlar önemlidir.

Yuva Yeri

Dişi, sık yapraklı bir ağaç veya çalının dal çatalında küçük bir çanak yuva kurar; ince bitki lifleri ve yosun kullanır, içini kıl ve tüylerle döşer. BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik sayı 3–4 yumurta, kuluçka 11–13 gün ve yuvadan uçabilecek duruma gelme süresi 13–18 gündür. Kuluçkayı esas olarak dişi üstlenir. Bu derleme Türkiye’de ölçülmüş yuva verisi değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Güney İspanya’nın Jaén bölgesindeki zeytinliklerde 1990 ve 1991’de bitki örtüsü ile kuşların besin örnekleri birlikte incelenmiş; 1995’te başka alanlardan besin örnekleri alınmıştır. Çalışma, tohum veren otsu bitkilerin önemini gösterir. Yalnız ağaçların bulunması, aynı yerde yıl boyunca yeterli besin bulunduğunu göstermez.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Kuzey Afrika, güney ve orta Avrupa ile batı Asya’nın bir bölümünü kapsar. Güncel taksonomide ayrı alt türlere ayrılmaz. Bütün toplulukların göç davranışı aynı değildir; kuzeyde üreyen kuşlarda mevsimlik hareket daha belirgin olabilir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin kuşlarını derleyen 2021 tarihli bilimsel çalışmada Serinus serinus, yerleşik üreyen tür olarak listelenir. Bu sınıflama her bireyin bütün yıl aynı yerde kaldığını veya her ilde eşit yaygınlıkta bulunduğunu göstermez. Yerel yuvalamayı doğrularken yalnız ötüş değil, yuva yapımı ve yavru gibi üreme bulguları aranır.

Göç Yolculuğu

Avrupa’daki halka geri bildirimlerini derleyen göç atlasında batı topluluklarının İber Yarımadası’na ve bazılarının Kuzeybatı Afrika’ya yöneldiği görülür. Daha doğudaki Orta Avrupa topluluklarında İtalya ve Balkanlar yönü öne çıkar. Belirgin sonbahar hareketi ekimde, ilkbahar dönüşü mart–nisandadır. Bunlar Avrupa’daki işaretli kuşların bağlantılarıdır; Türkiye’de görülen halkasız bir bireye aynı yolculuk atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük tohumlar temel besinidir; tomurcuk, çiçek parçaları ve az miktarda küçük omurgasız da tüketebilir. Besin çeşitliliği yaşadığı yerdeki bitkilere bağlıdır. Yavru yetiştirirken bütün küçük kuşların mutlaka böceğe ağırlık verdiği varsayımı bu tür için doğru bir başlangıç değildir.

Nasıl Avlanır?

Güney İspanya’nın Jaén bölgesindeki araştırmada, kuşların otsu bitkilerin meyvelerini gagalarıyla işleyip içindeki tohumları çıkardığı gözlenmiştir. Aynı çalışmanın 1991’deki kontrollü besin seçimi denemesinde yedi erişkin, iki bitki arasında karşılaştırılmıştır. Bu küçük deney, doğal yaşamda yalnız o iki bitkiyi yediği anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Tohumla Büyüyen Yavrular Güney İspanya’nın Jaén zeytinliklerinde 1990, 1991 ve 1995’te incelenen yuva örneklerinde tohumlar baskındır; 1995’te incelenen 20 erişkinde de benzer besinler bulunmuştur. Araştırmacılar, bazı tohumların protein ve enerji içeriğinin yavru beslenmesini açıklayabileceğini öne sürer. Ancak besin örneklerinin çoğu ilk haftasını geçmiş yavrulardandır ve az da olsa böcek kalıntısı vardır. Sonuç “hiç böcek yemez” diye bütün türe genellenmez. ## Bölgeye Göre Üreme Zamanı Fas’ın Moulouya Yüksek Düzlüğü’nde 2016’da 65 yuvayı izleyen çalışmada ilk yuva yapımı 25 Nisan’da kaydedilmiştir; yumurtadan çıkış kayıtları temmuza kadar sürmüştür. Bu, belirli bir yer ve yılın üreme takvimidir. Başlangıç tarihini Türkiye’nin bütün bölgelerine taşımak veya yalnız tarihlerden kesin iklim nedeni çıkarmak doğru olmaz. ## Eski ve Yeni Tüyler Genç bir Küçük İskete ilk tüy değişiminde bütün kanat tüylerini yenilemeyebilir. Uzman yaş rehberi, eski ve yeni tüylerin kanatta yan yana kalabildiğini; bazı gençlerin ise daha kapsamlı değişim yaptığını belirtir. Bu yüzden tek bir aşınmış tüyden kesin yaş sonucu çıkarılmaz.

Boz Alamecek

Rhodospiza obsoleta

Takım Passeriformes
Familya İspinozgiller (Fringillidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kalın koyu gaga, açık kum rengi gövde ve uçuşta belirginleşen pembe-açık kanat parlaması.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Boz Alamecek, kum rengi gövdesiyle kuru çevreye karışan, kanadındaki parlak pembe ve gümüşümsü alanlarla dikkat çeken bir ispinozdur. Kısa, kalın ve koni biçimli gagası özellikle yakından belirgindir. Başın ve gövdenin sade rengiyle kanattaki renkli alanların karşıtlığı, ilk bakışta ayrı ayrı fark edilemeyebilir. Bu yüzden uzaktan yalnız kahverengi bir kuş görülmesi, kanadında pembe bulunmadığını göstermez.

Türün İngilizce adı Desert Finch, güncel bilimsel adı Rhodospiza obsoleta’dır. AviList bu adları aynı tür için verir. Eski yayınlarda görülen Rhodopechys obsoleta adı da aynı kuşun önceki cins yerleşimidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Ali ve Ripley’nin uzman el kitabı, üst tarafı soluk kahverengi, boğazla göğsü sarımsı kahverengi, karnı ise beyaz olarak anlatır. Böylece boğazın sıcak tonu ile karındaki beyaz alan aynı alt taraf içinde birbirinden ayrılır. Kanat koyu kahverengiye çalar; geniş pembe alanın yanında dış kenarlarda ve tüy uçlarında beyaz görülür. Gövdeye yakın uzun kanat tüylerinin kenarları ise sarımsı kahverengidir. Koyu kuyrukta da dış kenarlar ve uçlar açık renktir. Pembe kanat alanını bütün kanadın pembe olduğu biçiminde düşünmemek gerekir: koyu zemin, pembe bölüm ve beyaz kenarlar birlikte deseni oluşturur. Kitap gagayı güçlü, görece kısa; kanadı uzun olarak tanımlar.

British Birds’ün tanı yazısında üreme dönemindeki gaga siyah veya grimsi siyah olarak tarif edilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi aynı temel gövde ve kanat desenini taşır. Erkeğin gözünün önü ile gaga tabanı arasında sınırlı siyah bir alan bulunur; dişide bu maske yoktur. Cornell’in tür hesabındaki ayrım bütün başın siyah olması değildir; gözün önündeki küçük bölgedir. Yüz yandan ve yeterince aydınlık görülmediğinde bu ayrıntı gizlenebilir. Yalnız kanadın pembe görünmesine göre kuşa erkek demek doğru olmaz; dişi de renkli kanat desenini taşır.

Kazakistan’ın bölgesel rehberinde dişinin koyu tüyleri daha kahverengi, pembe kenarları erkeğinkinden daha soluk olarak anlatılır. Genç kuş da genel olarak dişiye benzer; kanatları daha donuk kahverengi, kanat üstündeki büyük örtü tüylerinin uçları pembemsi sarıdır. Gagası soluk sarımsı görünür. Dolayısıyla maskesi seçilmeyen, soluk gagalı her kuş yetişkin dişi sayılmaz; genç görünümü de düşünülmelidir.

Uçuşta Görünüm

Dinlenirken kanadın bazı desenleri yarı örtülü kalabilir; kuş havalandığında belirgin açık kanat çizgisi daha kolay seçilir. British Birds’ün 1986 tanı anlatımı, uzaktaki sade görünüş ile yakındaki renkli kanat arasında bu farkı vurgular.

Ses ve Davranış

Cornell’in uzman anlatımı şarkıyı, birbirine eklenen ve yer yer boğuk, vızıltılı duyulan notalarla tarif eder. Kısa çağrıları “çip” veya “çink” benzeri duyulabilir; araya uzayan vızıltılar da girer. Yazıyla verilen bu heceler gerçek sesin yaklaşık anlatımıdır. British Birds’ün anlatımında uçuş çağrısı hoş, titrek bir ses dizisi olarak tanımlanır.

Irak’taki doğrudan gözlemler yavru bakımı sırasında nasıl görünebildiğini örnekler. Ararat ve Rahim’in 2017 bildirisinde, 24 Nisan 2012’de Süleymaniye’nin kuzeybatısında bir çiftin derede su içip besin topladıktan sonra çiftlik çitinin içindeki yuvasına gittiği anlatılır. 9 Mayıs 2015’te kentin kuzeyindeki bir parkta kuşun yerden yaklaşık bir metre yüksekteki dalda yavrusunu beslediği görülmüştür. Mayıs 2016’da Erbil’in kuzeydoğusunda da yetişkinlerle genç kuşların birlikte bulunması kaydedilmiştir.

Suudi Arabistan’ın 2020 uzman rehberi, eşlerin üreme sırasında çiftler veya küçük gruplar halinde bulunduğunu, dişinin yuvayı yapmada başlıca rolü üstlendiğini ve kuluçkaya yattığını belirtir. Her iki yetişkin yavrularla ilgilenir. Rehber yuvayı dal ve otlardan yapılmış, içi ince ot, kıl veya yün gibi yumuşak malzemeyle döşeli derin bir çanak olarak tarif eder. Yuva bir ağaç veya çalıda, yerden 1–5 metre yüksekte bulunabilir. Aynı rehber kışın yüz bireye ulaşabilen gruplar bildirse de üreme döneminde çiftler veya küçük gruplar öne çıkar.

Kazakistan’ın bölgesel anlatımında çoğunlukla beş–altı yumurta, dişinin yaklaşık iki hafta kuluçkaya yatması ve yavruların 12–13 günlükken yuvadan ayrılması bildirilir. Erkek kuluçkadaki dişiye besin taşır; yavruları iki ebeveyn besler. Yuvadan ayrılma yaşı, yavrunun her bakım ihtiyacının aynı gün bittiği anlamına gelmez.

Kuşun yalnız kum üstünde dolaştığı düşünülmemelidir. Jem Babbington’ın Al Jouf’ta Aralık 2022 sonunda yaptığı gözlemlerde bir kuş elektrik teline tünemiş, bir erkekle dişi de büyük bir sulama tarlasının dış kenarındaki alçak bitkilerde görülmüştür.

Karıştırılabilecek Türler

Küçük Alamecekle (Bucanetes githagineus; İngilizce Trumpeter Finch) karıştırılabilir. Dutch Birding’in tanı karşılaştırmasında Boz Alamecek biraz daha iri oluşu, çoğunlukla koyu gagası ve kanat ile kuyruğundaki beyaz alanlarla ayrılır. Tanıda yalnız gaga rengine dayanmak yerine bu özellikler birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuru açık alanlarda yaşar; ağaçsız kum çölüyle sınırlı değildir. Oiseaux.net’in uzman derlemesi kurak ovaları, yarı çölü ve yağışla geçici su akan kuru vadileri sayar. Seyrek çalı, küçük ağaç ve bitki örtüsünün bulunduğu vahalar da kullanılır. Sulanan meyvelikler, bağlar, geniş bahçeler, parklar ve yol kenarındaki ağaçlar, tarım ve yerleşim çevresindeki uygun ortamlar arasındadır. Ortak özellik, açık zemin ile yer yer ağaç veya çalının bir arada bulunmasıdır.

Yuva Yeri

Ürdün’de Haşimi Üniversitesi çevresindeki 2006–2007 yuva araştırması, Boz Alameceğin zeytin çalılarıyla genç iğne yapraklı ağaçları kullandığını göstermiştir. Uzun ağaçlardaki yuvalar gövdeye daha yakın yerleştirilmişti. İncelenen ağaçlar arasında servi ve çam gibi türler, tek bir yuvada da keçiboynuzu bulunuyordu.

Günlük Alan Kullanımı

Al Jouf’taki uzman saha notu, büyük dairesel sulama tarlalarının yabani otlu kenarları ile çiftlik yanındaki kuru çalıları özellikle belirtir. Açık ekili alan, çevresindeki yabani ot ve yakın tüneklerin birlikte bulunması kuşun nerede aranabileceğini anlatır. Bu yerel gözlem bir tarlanın her bölümünün aynı derecede kullanıldığını göstermez. Kuşları izlerken suya veya beslenme zeminine gidiş yolunu kapatmamak gerekir.

Dünya Yayılışı

AviList, Boz Alameceği Türkiye’nin güneydoğusundan Çin’in kuzeyi ve Pakistan’ın kuzeyine uzanan bölgede yerel olarak gösterir. Bu geniş kuşak içindeki yayılış kesintisiz tek bir topluluk demek değildir. Suudi Arabistan’ın 2020 uzman rehberi ülkedeki yayılışın tarım alanlarının artmasıyla genişlediğini anlatır. Kuş 1975’e kadar daha çok kuzeybatıda seyrek bir ziyaretçi olarak bilinirken daha sonra Riyad, Hail, Al Jouf ve Tabuk gibi bölgelerde yerleşmiştir. Bu tarihler ve yer adları Suudi Arabistan’daki değişimi anlatır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’deki çekirdek yayılışı güneydoğudadır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde 2013–2019 dönemi için 3.000–6.000 üreyen çift tahmini yer alır. Yöntem, sınırlı verilere dayanan uzman görüşü olarak belirtilmiştir. Bu sayı güncel ve eksiksiz bir ülke sayımı değildir. Aynı tabloda kısa ve uzun dönem değişimler dalgalı olarak değerlendirilir; bu sınıflandırma düzenli artış ya da kesin azalma demek değildir.

Göç Yolculuğu

Bütün toplulukları göç etmeyen kuşlar olarak tanımlamak doğru değildir. OSME, Kazakistan’ın güneyinde üreme göçmeni kuşlarla az sayıdaki yerleşikleri ayırır; İran’da da yerleşik, yazın üreyen ve hareket eden topluluklar bildirir. Kazakistan’ın bölgesel kuş rehberinde ilkbaharda geliş ve Çokpak Geçidi’nde sonbahar geçişi anlatılır. Bu Kazakistan bilgisi, Türkiye kuşları için aynı aylara ve aynı yola sahip bir göç takvimi oluşturmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Beslenmesinin temelini tohumlar oluşturur. Oiseaux.net’in uzman derlemesinde küçük tomurcuklar, taze sürgünler ve zaman zaman böcekler de sayılır. Yabani bitki örnekleri arasında karaağaç ve baklagiller; tarım bitkileri arasında ayçiçeği ile buğday bulunur. Bu liste, her yörede bütün sayılan bitkileri aynı oranda yediği anlamına gelmez; belirli bir bitkinin tohumu, o çevrede ve mevsimde bulunmasına bağlıdır.

Nasıl Avlanır?

Besini çoğunlukla yerde, bitki örtüsünün altında veya yaprak döküntülerinin arasında arar. Böylece dallarda tünediği süre ile beslenirken kullandığı zemin birbirinden ayrılır. İsrail’deki 2008 makalesinin önceki yayınlara dayanan biyoloji özeti, üreme döneminde yaprak, tomurcuk ve böcek de alındığını belirtir. Bu bilgi makalenin 31 yuvasında ölçülmüş besin oranı değildir; yumurtaları inceleyen çalışmanın tür biyolojisi özetidir.

İlginç Bilgiler

## İki Yuvalama Girişimi İsrail’in Sede Boqer bölgesinde 1988’de izlenen 31 yuvalama girişiminde üç–beş yumurta bulunmuş, en sık dört yumurta görülmüştür. İki kez yuvalayan 13 çiftin ilk girişiminde yumurta sayısı daha yüksekti; hesaplanan yumurta hacmi farkı ise anlamlı değildi. İlk girişimdeki yumurtalar kendi aralarında daha değişkendi. Yumurtadan çıkan ve yuvadan ayrılan yavru sayılarında anlamlı fark saptanmaması, iki dönemin kesinlikle eşdeğer olduğunu kanıtlamaz. Araştırmacıların değişken çöl koşullarıyla ilgili strateji açıklaması da deneyle kanıtlanmış bir neden değil, bu bulgulardan geliştirdikleri yorumdur. ## Yuva Yüksekliği ve Başarı Yuvanın yüksekte olması her yerde aynı sonucu vermeyebilir. Ürdün’de, Haşimi Üniversitesi’nin sulanan ağaçlandırma alanında 2006–2007’de incelenen 59 Boz Alamecek yuvasında, daha yükseğe yerleştirilen yuvalarla başarılı sonuç arasında ilişki bulunmuştur. Araştırmacılar, bu alanda havadan yuva avlayan kuşların hemen hemen bulunmamasını olası açıklama olarak tartışır. Bu, bütün yırtıcıların yokluğu ya da yüksek yuvanın her ülkede güvenli olduğu anlamına gelmez. Araştırma bir ilişkiyi gösterir; yuvaları farklı yüksekliklere taşıyarak yapılmış bir deney değildir. ## Tek Kuşun Anlattığı Tek bir fotoğraflı kayıt, yeni bir üreme alanı bulunduğu anlamına gelmez. Hindistan’ın Haryana eyaletindeki Sirsa çevresinde 22 Kasım 2020’de yalnız bir Boz Alamecek fotoğraflanmış, kuşun yerde beslenmesi kısa süre izlenmiştir. Kaydı yayımlayan gözlemciler sonraki ziyaretlerde kuşu yeniden bulamamış ve bunu olası bir serseri kayıt olarak değerlendirmiştir. Bu tür bir bildirim yayılışın kenarını anlamaya yardım eder; aynı yerde düzenli kışlama veya yuvalama olduğunu tek başına göstermez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...