Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Küçük Karabatak
Microcarbo pygmaeus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Küçük Karabatak (Microcarbo pygmaeus), kısa gagalı ve kısa boyunlu, küçük bir karabataktır. Gövdesi koyudur; iri karabataklara göre küçük başı ve uzun kuyruğu dikkat çeker. Boyut, baş-gaga oranı ve kuyruk birlikte değerlendirilir.
Genel Görünüm ve Duruş
Yuvarlak başı, boyun ve gövdeye göre küçük görünür; kuyruk uzundur.
Üreme giysisinde baş ve boyun koyu kızıl-kahverengi, gövde parlak koyu yeşilimsi-siyahtır. Baş, boyun ve gövdede serpiştirilmiş ince beyaz süs tüyleri seçilebilir. Kanat örtülerinde gri ton ve koyu tüy kenarları bulunur. Gözleri koyu kahverengi, bacakları siyahımsıdır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi aynı temel tüy görünümünü taşır.
Üreme dışı erişkinde beyaz süs tüyleri kaybolur; baş ve göğüs kızıl-kahverengi, boğaz beyazımsı olabilir. Gençte çene beyaz, boğaz ve göğüs kahverengi, karın daha açık kahverengi-beyazdır. Bu nedenle açık boğazı yalnız gençlik işareti saymak doğru olmaz.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta kısa baş-boyun bölümü ve geriye uzanan uzun kuyruk seçilir. Karabatak türünden daha küçük ve çevik görünür.
Ses ve Davranış
Genellikle sessizdir; üreme kolonisinde kurbağa sesini andıran çağrılar çıkarabilir. Kalabalık kolonide ses, görüntüyle birlikte değerlendirilir.
Balık avından sonra dal, kaya veya saz üzerine konup kanatlarını açabilir. Bu duruş başka karabataklarda da görülür; türü tek başına belirlemez.
Karıştırılabilecek Türler
Karabatak (Phalacrocorax carbo; Great Cormorant) çok daha iri ve güçlü gagalıdır. Erişkinde gaga tabanında belirgin sarı çıplak deri alanı bulunur. Gençte gövdenin altı açık olabilir; bu yüzden açık karın, Küçük Karabatak tanısı için yeterli değildir.
Tepeli Karabatak (Gulosus aristotelis; European Shag) daha iri, daha uzun ve ince gagalıdır. Erişkinin tüyleri yeşil parlaklıklı siyah, ilkbahar üreme giysisinde tepesi belirgindir. Daha çok deniz kıyısıyla ilişkilidir; tepe bütün yıl kalmaz ve habitat tek başına tür kararı verdirmez.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Geniş tatlı su bataklıkları, deltalar, göller ve yavaş akan sular çevresindeki sık bitki örtüsünü kullanır. Yuva için çalı, ağaç veya geniş sazlık bulunması önemlidir. Beslenme suyu ile güvenli yuva ve dinlenme desteği aynı yerde bulunmayabilir.
Yuva Yeri
Yuva, ot ve ince dallardan yapılan, yumuşak malzemelerle döşenen bir yapıdır; alçak ağaçta veya sazlıkta, su yakınında ya da su üzerinde kurulabilir. Uzman derlemede 3–6 yumurta ve iki ebeveynin paylaştığı 27–30 günlük kuluçka verilir. 1996 Avrupa eylem planı yavruların 6–7 haftada uçabildiğini belirtir. Yaklaşık 70 gün ise başka uzman hesapta bağımsızlaşma süresidir; ilk uçuşla aynı değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Karadağ’ın Skadar Gölü’nde 2006’da incelenen koloni, söğüt ve başka sık çalılarla kaplı sığ bir alandadır. Küçük Karabatak yuvaları farklı su kuşlarının yuvalarıyla iç içedir. Bu, gerçek bir karışık koloni örneğidir; bütün kolonilerin aynı bitkilerde veya aynı türlerle kurulduğu anlamına gelmez.
Dünya Yayılışı
Doğal yayılışı güneydoğu Avrupa’dan Orta Asya’ya uzanan göl ve nehir sistemlerini kapsar. Türkiye bu alanın içindedir. Büyük tatlı su bataklıkları, deltalar ve su içindeki bitki örtüsü önemlidir; bütün topluluklar tek bir göç yoluna bağlı değildir.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’nin kuşlarını derleyen 2021 tarihli bilimsel çalışmada Küçük Karabatak, yerleşik üreyen, geçit ve kış ziyaretçisi olarak listelenir. Aynı sulak alandaki kuşların hepsinin yıl boyunca kaldığı sonucu çıkarılmaz. Bir yaz gözlemi, o noktada yuva bulunduğunu tek başına göstermez.
Göç Yolculuğu
Yerleşik topluluklar ve kısa mesafeli hareketler birlikte görülür. Karadeniz ve özellikle Kuzey Hazar çevresindeki üreme kuşları güneye gidebilir. Bu bilgi, Türkiye’deki bir bireyin geldiği ülkeyi belirlemez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Başlıca besini küçük balıklardır. Karadağ’ın Skadar Gölü’ndeki bir koloniden 7 Haziran ve 21 Temmuz 2006’da alınan 98 balık örneğinde altı tür bulunmuştur; 83 örnek, Carassius auratus adlı bir sazangile aittir. Bunlar yavru besleme sırasında kusulan veya düşürülen balıklardır. Örnek sayısı kuş sayısı değildir ve oranlar Türkiye’deki bütün sulak alanlara genellenmez.
Nasıl Avlanır?
Avını suya dalıp su altında izleyerek yakalar. Genellikle tek başına veya küçük gruplar halinde avlanır. Uzman hesap, balık dışındaki bazı su canlılarının ve yumuşakçaların da zaman zaman alındığını belirtir; “yalnız balık yer” ifadesi gereğinden kesindir.
İlginç Bilgiler
## Besin Örnekleri Nasıl Karşılaştırılır? Karadağ’ın Skadar Gölü’nde 1973–1975 döneminden 64 kuşun mide içeriğinde 11 balık türü bulunmuştur. Bunlar 2006’daki koloni besin örnekleriyle karşılaştırıldığında yerel besin bileşiminde farklılık görülür. Ancak dönemler ve toplama yöntemleri farklıdır; aynı kuşların otuz yıl boyunca izlendiği bir deney değildir. ## Av Boyunun Sınırı İran’ın Siahkeshim alanında 2007’de yavruların besinini incelemek için alınan yalnız beş kusmuk örneğinde farklı balık türleri bulunmuştur. Ölçülen balıkların uzunluğu 5,35–16 cm arasında değişir. Bu küçük yerel örneklem, av boyunun her zaman 10 cm’nin altında olmadığını gösterir; bütün türün değişmez av sınırını belirlemez. ## Eski Bilimsel Ad Eski yayınlarda Phalacrocorax pygmeus adıyla karşılaşılabilir. Güncel listede Microcarbo pygmaeus adı kullanılır. Burada anlatılan Küçük Karabatak aynıdır; cins adı değişimi başka bir türün verisini eklemek için gerekçe oluşturmaz. ## Yuva ve Su Düzeyi İran’ın Siahkeshim alanında 2007’de izlenen 40 yuvada yumurta sayısı 2–6 arasında bulunmuştur. Araştırmacılar su düzeyinin azalmasının yırtıcılara erişim sağlayabileceğini, yükselmesinin de yuvaları su altında bırakabileceğini tartışır. Bu risk açıklaması, o çalışmada her su değişiminin nedeninin ve etkisinin deneyle kanıtlandığı anlamına gelmez.
Tepeli Karabatak
Gulosus aristotelis
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Tepeli Karabatak, deniz kıyısında görülen ince yapılı bir karabataktır. Karabatakla karşılaştırıldığında sivrice yükselen alnı, küçük başı ve ince gagası dikkat çeker. Adındaki tepe tüyleri üreme döneminde belirginleşir; yalnız tepeye bakarak tanınması beklenmez.
Genel Görünüm ve Duruş
Üreme giysisindeki erişkin uzaktan siyah görünür; yakından ve uygun ışıkta tüylerde şişe yeşili parıltılar seçilir. Alnın önündeki kısa tüy demeti öne kıvrılır. İnce gaganın ucu hafif kancalı, rengi sarımsı ve koyu tonların karışımıdır. Bacaklar siyahtır. Kısa tepeyi uzun, dik ve kalıcı bir taç gibi düşünmemek gerekir.
Gözün renkli bölümü yeşilimsi-turkuazdır; gaganın dip tarafında parlak sarı çıplak deri bulunur. Üreme dönemi dışında erişkinin tüyleri daha mattır, çenede açık renk belirir ve gaga daha sarımsı görünebilir. Bu değişimler, her tepeliksiz veya açık çeneli kuşun genç olmadığını gösterir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi aynı temel tüy görünümünü taşır. Tek kuşun yeşil parıltısına, tepesine veya matlığına bakarak kesin eşey söylenemez. İki eş de yavru bakımına katıldığı için, yavruyla ilgilenen bireyi doğrudan dişi saymak da doğru değildir.
Gençler erişkinin parlak siyah görünümünden farklıdır. Akdeniz alt türü Gulosus aristotelis desmarestii gençlerinde üst taraf kum rengine çalan kahverengi, alt taraf neredeyse beyaz olabilir; kanadın üstünü örten tüylerde de geniş açık alanlar bulunur. Dolayısıyla beyazımsı karın bu türü dışlamaz. Kuşlar yaş aldıkça koyulaşıp parlaklaşır. Baş ve gaga oranları, karın renginden daha güvenilir bir karşılaştırma sağlar.
Uçuşta Görünüm
Uçarken boyun genellikle Karabataktakinden daha düz tutulur; gövdenin karın tarafı hafif çıkıntılı görünebilir. Kanadın dış bölümü biraz daha küt, kanat vuruşları daha hızlı ve esnektir. Çoğu kez suya yakın uçar. Bunlar uçuşun birlikte değerlendirilen ipuçlarıdır; kanat uçlarının mutlaka daha sivri olması beklenmez.
Ses ve Davranış
Homurtu ve tıklama benzeri çeşitli sesler çıkarır. Bu sesler melodik bir ötüşten çok boğuk çağrılar şeklindedir. Yalnız ses benzetmesinden kesin tür teşhisi yapmadan, görülen kuşla bağlantısını değerlendirmek gerekir.
Kalabalık balık sürülerine rastlandığında çok sayıda Tepeli Karabatak bir araya gelebilir. BTO anlatımında, beslenen grubun arkasındaki kuşların uçarak öne geçtiği ve böylece grubun ilerlediği belirtilir. Aynı yerde toplanmaları, bütün avların ortaklaşa paylaşıldığı anlamına gelmez.
Karıştırılabilecek Türler
Karabatak (Phalacrocorax carbo), daha iri yapısı ve kalın gagasıyla en önemli benzeridir. Üreme giysisindeki erişkinde yanlarda, bacakların gövdeye birleştiği yerde beyaz bir leke bulunabilir; boğazda da belirgin açık alan vardır. Gençlerde beyaz karın yaygındır. Bu nedenle açık karınlı bir kuşta karar verirken başın biçimi ve gaganın kalınlığı da karşılaştırılır.
Küçük Karabatak (Microcarbo pygmaeus), belirgin biçimde küçük gövdesi, kısa gagası ve kısa boynuyla ayrılır. Erişkinin yaz tüyleri koyu ve bronz-yeşil parlaklıklı olabilir; gençlerde ve kış giysisinde boğaz beyazımsı, göğüs daha açıktır. Bu tür geniş tatlı su bataklıklarıyla deltaları kullanır. Yalnız kuşun koyu rengine bakmak yerine gaga ve boyun oranlarını karşılaştırmak daha yararlıdır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kayalık deniz kıyıları ve küçük adalarla güçlü bir bağı vardır. Beslenmek için yakındaki berrak kıyı sularını, kumlu veya kayalık dipleri kullanır. Bir adanın çevresindeki koylar ve adalar arasındaki kanallar da uygun olabilir. Bu yüzden yaşam alanı yalnız karadaki kaya yüzeyinden oluşmaz; çevresindeki beslenme suları da aynı bütünün parçasıdır.
Yuva Yeri
Yuva kaya çıkıntısına, yarığa veya mağara içindeki uygun bir sete kurulabilir. Dallar ve deniz yosunlarından yapılan yapı, kuşların dışkısıyla birbirine tutunmuş hacimli bir yuva haline gelir. BTO’nun tür derlemesinde tipik yumurta sayısı üç, bildirilen aralık 1–6’dır. Kuluçkayı iki eş paylaşır; derlemedeki süre 30–31 gündür. Yavrular çıplak ve bakıma muhtaç çıkar; uçuşa başlama için 48–58 günlük süre verilir. Bunlar yabancı uzman derlemesinin değerleridir, Türkiye’de tek bir yuvada ölçülmüş kesin günler değildir.
Günlük Alan Kullanımı
İskoçya’nın May Adası çevresinde 2009–2012 kışlarındaki halka araştırması, geceleme ve gündüz dinlenme yerlerinin farklı olabildiğini gösterdi. Kıyı kayaları, dik yamaçlar ve liman duvarları kullanılıyordu. Yakın dinlenme noktaları arasında gidip gelmek, uzak bir kışlama alanına göçle aynı hareket değildir.
Dünya Yayılışı
Tepeli Karabatak, kuzeydoğu Atlantik kıyılarıyla Akdeniz ve Karadeniz çevresinde yaşar. Güncel AviList üç alt tür tanır: Gulosus aristotelis aristotelis, İzlanda, Britanya Adaları ve İskandinavya çevresindeki Atlantik kıyılarında; G. a. riggenbachi batı Fas kıyılarında; G. a. desmarestii Akdeniz çevresinde bulunur. Son alt türün yayılışı Karadeniz’e de ulaşır. Eski yayınlardaki Phalacrocorax aristotelis adı, bugün Gulosus cinsine yerleştirilen aynı türe aittir. Alt türler arasındaki farklar, özellikle genç kuşların görünüşü değerlendirilirken önem taşır.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye’de ürediği doğrudan araştırmalarla bilinmektedir. Doğu Karadeniz’deki Giresun Adası’nda 2022 ve 2023 boyunca yapılan sayımlarda yılın her döneminde görüldü. Aynı çalışmada yuvalar yumurta döneminden yavruların uçuşuna kadar izlendi. Bu kayıtlar, yalnız kıyıda rastlanan tek bir kuştan farklı olarak, adadaki üremeyi belgeliyor. Bununla birlikte iki yıllık ada izlemesi, Türkiye’nin bütün kıyılarındaki güncel sayıyı veya nüfus yönünü tek başına göstermez.
Göç Yolculuğu
Türün her bireyi aynı hareket biçimini izlemez. İskoçya’nın May Adası’nda üremiş erişkinlerin renkli halkalardan tanındığı 2009–2010, 2010–2011 ve 2011–2012 kışlarındaki araştırmada, bazı kuşlar üreme alanı çevresinde kalırken bazıları başka kıyılara gitti. Aynı toplulukta yerleşik ve göç eden bireylerin bulunmasına kısmi göç denir. Bu İskoçya sonucu, Türkiye kuşları için belirlenmiş bir göç rotası veya bütün bireylerin her yıl yer değiştirdiği anlamına gelmez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Başlıca küçük balıklarla beslenir; deniz kabukluları, kafadanbacaklılar ve deniz solucanları gibi omurgasızlar da alınabilir. Balık listesi her kıyıda aynı değildir. İspanya’nın Mallorca Adası yakınında 2009 yazında tek ziyarette toplanan 60 kusmuk topağının incelendiği çalışmada 36 balık türü saptandı. En sık bulunan balık Boops boops idi. Bu, o örneklerin sonucudur; Türkiye kıyılarında en çok aynı balığı yediğini göstermez.
Nasıl Avlanır?
Su altında ilerlemek için perdeli ayaklarını kullanır. Yüzeyden dalar ve avı su içinde arar. İskoçya’nın May Adası’nda 2005 ve 2006 üreme dönemlerinde yavrularını büyüten dokuz erkeğe takılan kameralar, avlanmanın zemine göre değiştiğini gösterdi. Kayalık dipte kuşlar daha yatay ilerlerken kumlu dipte başlarını aşağı çevirip gagalarını kuma sokabiliyordu. Kumdaki arayışın küçük balıkları yakalamaya yönelik olduğu düşünüldü; her yakalama anı görüntülenemedi.
İlginç Bilgiler
## Üreme Başarısının Üç Aşaması Giresun Adası’nda 2022–2023’te izlenen 75 yuvada toplam 199 yumurta, bunlardan çıkan 114 yavru ve uçuşa ulaşan 75 yavru kaydedildi. Araştırmada yüzde 57,2 yumurtadan çıkma başarısı, çıkan yavrular için yüzde 65,7 uçuşa ulaşma oranı verilir. Başlangıçtaki yumurtaların uçan yavruya dönüşme oranı ise yüzde 37,6’dır. Bu üç oran farklı aşamaları anlatır; “yuvaların yüzde 37,6’sı başarılıydı” demek aynı sonuç değildir. Veriler Doğu Karadeniz’deki bu ada ve iki üreme dönemine aittir; bütün Türkiye’ye tek başarı oranı olarak taşınamaz. ## Besinin Küçük İzleri Mallorca, İspanya’daki 2009 yaz örneklerinde besin, balıkların kulak taşlarıyla tanındı. Bu küçük sert yapılar sindirimden sonra kusmuk topaklarında kalabiliyor. Araştırmacılar 808 kulak taşından 68’ini fazla aşındığı için tanıyamadı. Bu yüzden yöntem beslenmeyi doğrudan ve eksiksiz filme almakla aynı değildir. Topaklarda birkaç kabuklu kalıntısı da vardı; bunların yenen balıkların mide içeriğinden gelmiş olması mümkün görüldüğünden doğrudan kuşun avı diye sayılmadı. ## Aynı Kuşu Yeniden Görmek İskoçya’da 2009–2012 kışlarında May Adası’nda üremiş 882 halkalı erişkine ait 3.797 yeniden görme kaydı toplandı. Aynı kuşların farklı kışlarda benzer alanlarda bulunması, kışlama yerine bağlılığı destekledi. Bunlar 3.797 ayrı kuş değildir; bazı bireyler birçok kez görüldü. Araştırma bütün kuşların tüm kış boyunca nerede olduğunu da belirlemiyordu. Gözlem yerleri ve hava koşulları, bir halkanın okunma olasılığını etkileyebiliyordu. ## Kameranın Göremediği Av İskoçya’nın May Adası’nda 2005–2006’da dokuz erkekle yapılan kamera araştırması, görüntüde balık görülmemesinin her zaman avlanmanın başarısız olduğu anlamına gelmediğini gösterir. Kameralar 15 saniye arayla fotoğraf çekiyordu. Küçük bir avın yakalanıp yutulması iki kare arasında kalabilirdi. Araştırmacılar bu sınırlamayı özellikle belirtti; görüntüler iri ve yüzeye taşınan avı saptamaya daha elverişliydi.
