kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Küçük Kartal (Hieraaetus pennatus)
VS
Seçildi Arı Şahini (Pernis apivorus)

Küçük Kartal

Hieraaetus pennatus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Altı parmaklı uzun kanat, uzun kare kuyruk, renk biçimi, üst örtü bandı, sağrı V ve tüylü tarsus.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük Kartal (Hieraaetus pennatus), Şahin boylarında, uzun ve uçları belirgin parmaklı kanatlarıyla kartal görünümünde bir yırtıcıdır. Kuyruğu uzundur ve ucu kare gibi kesilir. Açık ve koyu renkli kuşlar bulunur; yalnız açık karına veya koyu gövdeye bakarak tür kararı vermeyin.

Genel Görünüm ve Duruş

Konmuş kuşta bacakların ayak parmaklarına kadar tüylerle kaplı olması yararlıdır. Ayaklar sarıdır. İngilizce adındaki “botlu” anlamı, bu tüylü bacak görünümünü anlatır; sahada bu küçük ayrıntının her uzaklıkta görülebileceği varsayılmaz.

Üstten, koyu kanatların üzerinde açık devetüyü renkli bir bant ve kuyruk tabanında V biçimli açık alan seçilebilir. Kanadın gövdeyle birleştiği ön bölümdeki iki küçük beyaz leke, önden bakıldığında ışık gibi görünür. Bu işaret açıya bağlıdır; tek başına kullanılmaz.

Açık biçimde alt taraf beyazımsıdır ve koyu uçuş tüyleriyle güçlü karşıtlık oluşturur. Koyu biçimde alt taraf siyahımsı-kahverengi görünür; kuyruk ve kanadın iç uçuş tüyleri daha açık olabilir. Bu iki renk biçimi aynı türün görünümleridir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi tüy görünüşünde benzerdir; iki eşeyde de açık veya koyu kuşlar bulunabilir. Uzman yaşlandırma rehberi yalnız çok küçük veya çok büyük bireylerin ölçülerle ayrılabildiğini belirtir. Bu ölçüm sınırları tek bir fotoğraftaki tahmini boyla eşey tayini yapılabileceği anlamına gelmez.

Genç kuş erişkine benzer. Taze uçuş tüylerinde açık kenarlar, daha az belirgin kuyruk bantları ve koyu kahverengi göz görülebilir. Erişkinde göz daha kızılımsı, kanat ve kuyruk bantları daha belirgindir. Yaş değerlendirmesi tüylerin yenilenmesi ve aşınmasıyla birlikte yapılır; yalnız kahverenginin sıcaklığı yeterli olmaz.

Uçuşta Görünüm

Süzülürken kanatlar hemen hemen düz durabilir. Kanatları Şahine göre daha uzun ve dar, kuyruğu daha uzundur. Uçtaki ayrılmış uzun tüyler parmak gibi görünür. Açık renkli kuşta kanadın altındaki beyaz-koyu sınırı, üstten ise açık kanat bandını arayın; farklı açıları birlikte değerlendirin.

Ses ve Davranış

Üreme alanında ince ve ıslıklı “pi-piii” benzeri çağrılar çıkarabilir; yuvada başka, daha kısa ses dizileri de duyulur. Yazılı heceler yaklaşık anlatımdır. Yakındaki başka yırtıcıların sesiyle karışmaması için ses veren kuşun görüntüsü ve davranışı da görülmelidir.

Çiftlerin gösteri uçuşunda orman üzerinde yükselişler ve ağaç tepelerine doğru ani dalışlar görülebilir. Avlanma dalışıyla çift gösterisinin bağlamı ayrılmalıdır. Yuva ağacına yaklaşmak veya avla dönen kuşu izlemek yerine davranışı uzaktan gözleyin.

Karıştırılabilecek Türler

Şahin (Buteo buteo; Common Buzzard) daha geniş kanatlı ve daha kısa kuyruklu, başı omuzları arasına gömülmüş gibi görünür. Rengi çok değişkendir; açık karnı Küçük Kartalla karışabilir. Kanat altındaki bantları, kanat genişliğini ve kuyruk oranını birlikte karşılaştırın.

Kara Çaylak (Milvus migrans; Black Kite), koyu Küçük Kartalla karışabilir. Çaylağın kuyruğu sığ çatallıdır; açıldığında çatal daha az belirgin görünebilir. Tek bir kareyle karar vermek yerine kuyruk biçimini birkaç hareket sırasında izleyin, Küçük Kartalın üst kanat desenini de karşılaştırın.

Arı Şahini (Pernis apivorus; European Honey-buzzard) daha ince, öne uzanan baş-boyun bölümüyle ayrılabilir. Erişkinin kuyruğunda uçtaki koyu banda ek olarak tabana yakın belirgin bantlar bulunur. Alt tarafı da açık veya koyu olabildiğinden, renk yerine baş ve kuyruk desenine bakın.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme için ağaçlı alanlarla açık avlanma yerlerinin yan yana bulunduğu çevreleri kullanır. Yapraklı veya iğne yapraklı ormanlar, korular, çalılıklar ve açıklıklar birlikte önemlidir. Kış alanlarında ağaçlı savan gibi daha açık çevrelerde de bulunabilir; bu nedenle yalnız sık ormanla tanımlanmaz.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla ağaçta, dallardan kurulan ve yeşil yapraklarla döşenen bir platformdur. Uzman hesapta genellikle iki yumurta, dişinin kuluçkası sırasında erkeğin av getirmesi ve yavruların yaklaşık 50–55 günde yuvadan ayrılması anlatılır. Cezayir’in Chettabah ormanında 2013–2015’te, haftada iki ziyaretle izlenen yuvalarda kuluçka 33–38 gün olarak bildirilmiştir. Bu yerel süre Türkiye için değişmez bir sayı değildir.

Günlük Alan Kullanımı

İspanya’nın 12 ilinde, 2011–2014 arasında GPS ile izlenen 16 erişkin kuşta alan kullanımı üreme evresine göre değişmiştir. Yavrular yuvadan ayrıldıktan sonraki göç öncesi dönemde, yuvadan uzaklık ve bir saatte kat edilen mesafe artmıştır. Bu örneklem, Türkiye’deki her kuşun günlük saat çizelgesini göstermez.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı Avrupa ve kuzey Afrika’dan Asya’ya uzanır; Sahra’nın güneyindeki Afrika’da da üreyen toplulukları vardır. Kışın Afrika’nın sıcak bölgeleri, Hindistan ve daha doğudaki Asya alanları kullanılır. Her topluluk aynı yere gitmez; Afrika’daki üreme kuşlarıyla Avrupa’dan gelen kış ziyaretçileri karıştırılmamalıdır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin kuşlarını derleyen 2021 tarihli bilimsel çalışmada Küçük Kartal, yazın üreyen ziyaretçi ve geçit kuşu olarak listelenir. Bu kayıt, her ormanlık yerde ürediğini göstermez. Alan üzerinde uçan bir bireyle, yuva veya yavru kanıtı bulunan çift birbirinden ayrılır.

Göç Yolculuğu

Birçok topluluk uzun mesafeli göç yapar; fakat bütün bireyler için “tam göçmen” demek fazla kesindir. İspanya’daki kuşları inceleyen 2016 tarihli çalışma, önceki araştırmalara dayanarak bazı bireylerin Akdeniz çevresinde kışladığını da aktarır. Bu derleme bilgisi, Türkiye’deki halkasız bir kuşun kış yerini veya rotasını belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük ve orta boy kuşlar, kertenkele gibi sürüngenler ve küçük memeliler avları arasındadır. İspanya’nın orta kesimindeki üç alanda 1978–1981 döneminde toplanan 202 av kaydında memeliler, kuşlar ve sürüngenler birlikte bulunmuştur. Yerel besin bileşimi, tek bir grubun her yerde temel av olduğu sonucunu vermez.

Nasıl Avlanır?

Açıklık üzerinde süzülüp yerdeki ava dalabilir; çalı ve ağaçların arasında çevik takip uçuşuyla da avlanabilir. Avı pençeleriyle yakalar. Hem açık hem ağaçlı alanı kullanabilmesi, tek bir av yöntemine bağlı olmadığını gösterir.

İlginç Bilgiler

## Yuva Ağacının Ötesindeki Alan İspanya’da 2011–2014 arasında GPS ile izlenen 16 erişkinin hepsinde, üreme dönemi içinde yuvadan 20 km’yi aşan hareketler kaydedilmiştir. Kuşlar çoğunlukla yuvaya yakın bulunsa da bu uzak hareketler, korunması gereken alanın yalnız yuva ağacından ibaret olmadığını gösterir. Mesafe, bütün tür için sabit bir avlanma yarıçapı değildir. ## Yuva ve Çift Sayısı İspanya’nın Murcia bölgesinde 1998–2015 boyunca yapılan izleme, tek bir çiftin alanında birden fazla yuva bulunabildiğini ve yıllar arasında kullanılan yuvanın değişebildiğini gösterir. Araştırmacılar bu nedenle yuvayı ve çiftin savunduğu alanı ayrı kayıt birimleri olarak tutmuştur. Uzaktan görülen her büyük dal platformunu başka bir çift saymak doğru değildir. ## Eski Cins Adı Küçük Kartal bazı bilimsel yayınlarda Aquila pennata adıyla geçer. Güncel listede Hieraaetus pennatus kullanılır. İspanya’daki 2016 GPS araştırmasının başlığındaki eski ad da bu kuşa aittir; başka bir kartalın verisiyle birleştirilmez. ## Av Kaydının Yöntemi İspanya’nın orta kesimindeki 1978–1981 beslenme araştırmasında av kayıtları, yuvada ve tüneklerin altında bulunan av kalıntılarıyla, kuşun sindiremediği parçaları dışarı çıkardığı yumaklardan elde edilmiştir. Bu yöntem tanınabilen kalıntılara dayanır; her avlanma anının izlendiği bir kamera kaydı değildir. Sayısal av oranıyla avların toplam kütlesi de aynı şey değildir.

Arı Şahini

Pernis apivorus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Öne çıkan küçük baş, uzun kuyruk ve kanat tutuşunu birlikte değerlendir. Erişkin ve genç göz/gaga dibi ile bant düzenleri farklıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Arı Şahini (Pernis apivorus; European Honey Buzzard), küçük ve öne uzanan başı, belirgin ince boynu ve uzun kuyruğuyla tanınan bir gündüz yırtıcısıdır. Gövdesi açık, koyu veya kızıl tonlarda olabilir; siluet ve tüy deseni birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Tünemiş kuşta da ince baş ve gaga dikkat çeker. Dallarda veya yerde rahatça yürüyebilir; besin araması gökyüzüyle sınırlı değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkekte baş çoğunlukla gri, dişide kahverengidir. Erişkinin gözü sarı, gaga dibindeki yumuşak bölüm koyu gri-mavidir. Gençte göz koyu, gaga dibi sarıdır. Genç kuşun açık veya koyu giysisi tek başına eşeyini göstermez.

Gençte kuyruk bantları erişkinin düzeninden farklı olabilir. Bazılarında erişkine benzeyen veya çok silik bantlar bulunur. Yaş değerlendirmesinde bu değişkenlik ile göz ve gaga dibi birlikte dikkate alınır.

Uçuşta Görünüm

Erişkinin kuyruğunda genellikle uç yakınında bir koyu bant, köke yakın iki bant bulunur. Koyu bilek lekesi kanadın altındadır. Süzülürken kanatlar çoğunlukla gövde düzeyinde, uçları biraz aşağıda tutulur; tek anlık duruş kesin ölçüt değildir.

Ses ve Davranış

İnce, dalgalanan ıslığı üreme alanına yerleşirken daha sık, yuvalama ilerledikçe daha seyrek duyulabilir. Yuva yakınında rahatsız edildiğinde çağrı sertleşebilir. Ses almak için yuvaya yaklaşılmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Şahin (Buteo buteo; Common Buzzard), daha iri başlı ve kısa boyunlu görünür; kuyruğu da daha kısadır. Arı Şahininin öne çıkan küçük başı ve uzun kuyruğu ayırmaya yardım eder.

Küçük Kartal (Hieraaetus pennatus; Booted Eagle), açık giyside beyazımsı gövde ve kanat örtüleriyle koyu uçuş tüyleri arasında belirgin karşıtlık gösterir. Koyu giyside aynı açık gövde görülmez.

Tepeli Arı Şahini (Pernis ptilorhynchus; Crested Honey Buzzard, ayrıca Oriental Honey-buzzard) zor bir benzeridir. AlUla rehberinde daha geniş kanat, altı belirgin uç tüyü ve daha kısa kuyrukla ayrılır; Arı Şahininde genellikle beş uç tüy belirgindir. Tüyler kapalıysa bu sayı güvenle okunamaz; yalnız tepelik izlenimi yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremede olgun ormanlara, beslenmede çevredeki açıklıklara gereksinim duyar. Yaprak döken, iğne yapraklı ve karışık ormanları; besin ararken çayır ve otlakları kullanır.

Yuva Yeri

Uygun eski dal yuvasını kullanabilir veya ağaçta yenisini yapabilir. İçindeki yapraklı sürgünler yuvalama boyunca yenilenir.

BTO’nun Avrupa kaynaklarına dayanan uzman derlemesinde tipik yumurta sayısı 2, kuluçka 30–35 gün, yavrunun uçabilir duruma gelmesi 40–44 gündür. Kuluçkayı çoğunlukla dişi üstlenir; erkek de katılabilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş ortalamalar değildir.

Günlük Alan Kullanımı

İstanbul Boğazı’ndaki 2006 araştırmasında, kuşların yamaçlardaki yükselen havadan yararlanırken hem dönerek hem düz süzüldüğü anlatılır. Bu nedenle kuşlar aynı yönde düz bir çizgi izlemek zorunda değildir; sayımda hareket yönünü takip etmek önemlidir.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı Avrupa’dan batı Asya’ya, İran ve Sibirya’ya kadar uzanır; Türkiye de bu coğrafyadadır. Kışın temel yayılışı Sahra’nın güneyindeki Afrika’dır.

Türkiye’deki Durumu

Üner ve arkadaşlarının İstanbul Boğazı’nda 18 Mart–31 Mayıs 2006 araştırmasında, 72 sayım gününde toplam 538 saatlik gözlemle 9.085 Arı Şahini sayılmıştır. Nokta, Sarıyer ile Rumelifeneri arasındaki Keskin Viraj’dır. İlk kuş 12 Nisan’da görülmüş, yoğun geçit 30 Nisan’dan sonra başlamıştır. Üç gün sayım yapılamamış, hava bazı gözlem saatlerini sınırlamıştır. Bu sayı Türkiye’nin toplam üreyen kuş sayısı değildir.

Göç Yolculuğu

İsveç’in güneybatısında 1997–2000’de verici takılan kuşları inceleyen araştırmada, izlenen altı erişkin Cebelitarık üzerinden Afrika’ya geçmiştir. Üç gencin yolları daha farklıdır; seyrek konumlar nedeniyle bazılarının deniz geçiş yeri kesinleşmemiştir. Bu küçük örneklem Türkiye’deki bütün Arı Şahinleri için aynı göç çizgisini sağlamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Yaban arısı yuvalarındaki gelişmekte olan yavruları yer: yumuşak gövdeli larvalar ile erişkin böceğe dönüşüm evresindeki pupaları peteklerle alabilir. Başka iri böcekleri, bazen kurbağa, küçük sürüngen ve kuşları da tüketir. Temel besini bal değildir.

Nasıl Avlanır?

Güçlü ayaklarıyla toprağı eşeleyip gömülü böcek yuvasına ulaşır. Göz ve gaga çevresindeki sert tüyler korunmaya yardım eder; burun delikleri dar yarıklardır. Bunlar tam bağışıklık sağlamaz. Petek parçaları yerinde yenebilir veya yavruya taşınabilir; iki ebeveyn de yavru besler.

İlginç Bilgiler

## Kanatlarını Sırtı Üzerinde Hareket Ettirme Erkeğin kur uçuşunda kanatlarını sırtının üzerine kaldırıp birkaç kez hareket ettirdiği, alkışa benzetilen bir gösteri görülebilir. ## Bir Geçiş Sayımının Kapsamı İstanbul Boğazı’ndaki 2006 çalışma tek noktanın görüş alanıyla sınırlıdır. Makale, bazı eski sayımlarda Arı Şahini ile Şahinin karıştırılmış olabileceğini belirtir. Geçmiş sayıları karşılaştırırken tarih, yöntem ve tür tanısı birlikte kontrol edilmelidir. ## Genç ile Erişkinin Farklı Yolları İsveç’in güneybatısındaki 1997–2000 kuşlarını inceleyen 2003 makalesi, yaşa bağlı yol farklarında deneyim, yön bulma ve uçuş koşullarını olası açıklamalar olarak tartışır. Hangisinin tek başına belirleyici olduğunu deneyle kanıtlamaz. Vericiler her gün çalışmadığından bağlantı çizgileri kesintisiz uçuş kaydı değildir. İsveç’in güneybatısındaki aynı 1997–2000 araştırmasında on kuşa verici takılmış, dokuzunun göçü değerlendirilebilmiştir. Bir erişkinle bağlantı üreme alanında kesilmiş; bir gencin Afrika’daki son varış noktası kesinleşmemiştir. Bağlantının kaybolması ölüm kanıtı değildir; örneklem ve eksik konumlar genellemeyi sınırlar.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...