kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Küçük Kartal (Hieraaetus pennatus)
VS
Seçildi Atmaca (Accipiter nisus)

Küçük Kartal

Hieraaetus pennatus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Altı parmaklı uzun kanat, uzun kare kuyruk, renk biçimi, üst örtü bandı, sağrı V ve tüylü tarsus.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük Kartal (Hieraaetus pennatus), Şahin boylarında, uzun ve uçları belirgin parmaklı kanatlarıyla kartal görünümünde bir yırtıcıdır. Kuyruğu uzundur ve ucu kare gibi kesilir. Açık ve koyu renkli kuşlar bulunur; yalnız açık karına veya koyu gövdeye bakarak tür kararı vermeyin.

Genel Görünüm ve Duruş

Konmuş kuşta bacakların ayak parmaklarına kadar tüylerle kaplı olması yararlıdır. Ayaklar sarıdır. İngilizce adındaki “botlu” anlamı, bu tüylü bacak görünümünü anlatır; sahada bu küçük ayrıntının her uzaklıkta görülebileceği varsayılmaz.

Üstten, koyu kanatların üzerinde açık devetüyü renkli bir bant ve kuyruk tabanında V biçimli açık alan seçilebilir. Kanadın gövdeyle birleştiği ön bölümdeki iki küçük beyaz leke, önden bakıldığında ışık gibi görünür. Bu işaret açıya bağlıdır; tek başına kullanılmaz.

Açık biçimde alt taraf beyazımsıdır ve koyu uçuş tüyleriyle güçlü karşıtlık oluşturur. Koyu biçimde alt taraf siyahımsı-kahverengi görünür; kuyruk ve kanadın iç uçuş tüyleri daha açık olabilir. Bu iki renk biçimi aynı türün görünümleridir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi tüy görünüşünde benzerdir; iki eşeyde de açık veya koyu kuşlar bulunabilir. Uzman yaşlandırma rehberi yalnız çok küçük veya çok büyük bireylerin ölçülerle ayrılabildiğini belirtir. Bu ölçüm sınırları tek bir fotoğraftaki tahmini boyla eşey tayini yapılabileceği anlamına gelmez.

Genç kuş erişkine benzer. Taze uçuş tüylerinde açık kenarlar, daha az belirgin kuyruk bantları ve koyu kahverengi göz görülebilir. Erişkinde göz daha kızılımsı, kanat ve kuyruk bantları daha belirgindir. Yaş değerlendirmesi tüylerin yenilenmesi ve aşınmasıyla birlikte yapılır; yalnız kahverenginin sıcaklığı yeterli olmaz.

Uçuşta Görünüm

Süzülürken kanatlar hemen hemen düz durabilir. Kanatları Şahine göre daha uzun ve dar, kuyruğu daha uzundur. Uçtaki ayrılmış uzun tüyler parmak gibi görünür. Açık renkli kuşta kanadın altındaki beyaz-koyu sınırı, üstten ise açık kanat bandını arayın; farklı açıları birlikte değerlendirin.

Ses ve Davranış

Üreme alanında ince ve ıslıklı “pi-piii” benzeri çağrılar çıkarabilir; yuvada başka, daha kısa ses dizileri de duyulur. Yazılı heceler yaklaşık anlatımdır. Yakındaki başka yırtıcıların sesiyle karışmaması için ses veren kuşun görüntüsü ve davranışı da görülmelidir.

Çiftlerin gösteri uçuşunda orman üzerinde yükselişler ve ağaç tepelerine doğru ani dalışlar görülebilir. Avlanma dalışıyla çift gösterisinin bağlamı ayrılmalıdır. Yuva ağacına yaklaşmak veya avla dönen kuşu izlemek yerine davranışı uzaktan gözleyin.

Karıştırılabilecek Türler

Şahin (Buteo buteo; Common Buzzard) daha geniş kanatlı ve daha kısa kuyruklu, başı omuzları arasına gömülmüş gibi görünür. Rengi çok değişkendir; açık karnı Küçük Kartalla karışabilir. Kanat altındaki bantları, kanat genişliğini ve kuyruk oranını birlikte karşılaştırın.

Kara Çaylak (Milvus migrans; Black Kite), koyu Küçük Kartalla karışabilir. Çaylağın kuyruğu sığ çatallıdır; açıldığında çatal daha az belirgin görünebilir. Tek bir kareyle karar vermek yerine kuyruk biçimini birkaç hareket sırasında izleyin, Küçük Kartalın üst kanat desenini de karşılaştırın.

Arı Şahini (Pernis apivorus; European Honey-buzzard) daha ince, öne uzanan baş-boyun bölümüyle ayrılabilir. Erişkinin kuyruğunda uçtaki koyu banda ek olarak tabana yakın belirgin bantlar bulunur. Alt tarafı da açık veya koyu olabildiğinden, renk yerine baş ve kuyruk desenine bakın.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme için ağaçlı alanlarla açık avlanma yerlerinin yan yana bulunduğu çevreleri kullanır. Yapraklı veya iğne yapraklı ormanlar, korular, çalılıklar ve açıklıklar birlikte önemlidir. Kış alanlarında ağaçlı savan gibi daha açık çevrelerde de bulunabilir; bu nedenle yalnız sık ormanla tanımlanmaz.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla ağaçta, dallardan kurulan ve yeşil yapraklarla döşenen bir platformdur. Uzman hesapta genellikle iki yumurta, dişinin kuluçkası sırasında erkeğin av getirmesi ve yavruların yaklaşık 50–55 günde yuvadan ayrılması anlatılır. Cezayir’in Chettabah ormanında 2013–2015’te, haftada iki ziyaretle izlenen yuvalarda kuluçka 33–38 gün olarak bildirilmiştir. Bu yerel süre Türkiye için değişmez bir sayı değildir.

Günlük Alan Kullanımı

İspanya’nın 12 ilinde, 2011–2014 arasında GPS ile izlenen 16 erişkin kuşta alan kullanımı üreme evresine göre değişmiştir. Yavrular yuvadan ayrıldıktan sonraki göç öncesi dönemde, yuvadan uzaklık ve bir saatte kat edilen mesafe artmıştır. Bu örneklem, Türkiye’deki her kuşun günlük saat çizelgesini göstermez.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı Avrupa ve kuzey Afrika’dan Asya’ya uzanır; Sahra’nın güneyindeki Afrika’da da üreyen toplulukları vardır. Kışın Afrika’nın sıcak bölgeleri, Hindistan ve daha doğudaki Asya alanları kullanılır. Her topluluk aynı yere gitmez; Afrika’daki üreme kuşlarıyla Avrupa’dan gelen kış ziyaretçileri karıştırılmamalıdır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin kuşlarını derleyen 2021 tarihli bilimsel çalışmada Küçük Kartal, yazın üreyen ziyaretçi ve geçit kuşu olarak listelenir. Bu kayıt, her ormanlık yerde ürediğini göstermez. Alan üzerinde uçan bir bireyle, yuva veya yavru kanıtı bulunan çift birbirinden ayrılır.

Göç Yolculuğu

Birçok topluluk uzun mesafeli göç yapar; fakat bütün bireyler için “tam göçmen” demek fazla kesindir. İspanya’daki kuşları inceleyen 2016 tarihli çalışma, önceki araştırmalara dayanarak bazı bireylerin Akdeniz çevresinde kışladığını da aktarır. Bu derleme bilgisi, Türkiye’deki halkasız bir kuşun kış yerini veya rotasını belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük ve orta boy kuşlar, kertenkele gibi sürüngenler ve küçük memeliler avları arasındadır. İspanya’nın orta kesimindeki üç alanda 1978–1981 döneminde toplanan 202 av kaydında memeliler, kuşlar ve sürüngenler birlikte bulunmuştur. Yerel besin bileşimi, tek bir grubun her yerde temel av olduğu sonucunu vermez.

Nasıl Avlanır?

Açıklık üzerinde süzülüp yerdeki ava dalabilir; çalı ve ağaçların arasında çevik takip uçuşuyla da avlanabilir. Avı pençeleriyle yakalar. Hem açık hem ağaçlı alanı kullanabilmesi, tek bir av yöntemine bağlı olmadığını gösterir.

İlginç Bilgiler

## Yuva Ağacının Ötesindeki Alan İspanya’da 2011–2014 arasında GPS ile izlenen 16 erişkinin hepsinde, üreme dönemi içinde yuvadan 20 km’yi aşan hareketler kaydedilmiştir. Kuşlar çoğunlukla yuvaya yakın bulunsa da bu uzak hareketler, korunması gereken alanın yalnız yuva ağacından ibaret olmadığını gösterir. Mesafe, bütün tür için sabit bir avlanma yarıçapı değildir. ## Yuva ve Çift Sayısı İspanya’nın Murcia bölgesinde 1998–2015 boyunca yapılan izleme, tek bir çiftin alanında birden fazla yuva bulunabildiğini ve yıllar arasında kullanılan yuvanın değişebildiğini gösterir. Araştırmacılar bu nedenle yuvayı ve çiftin savunduğu alanı ayrı kayıt birimleri olarak tutmuştur. Uzaktan görülen her büyük dal platformunu başka bir çift saymak doğru değildir. ## Eski Cins Adı Küçük Kartal bazı bilimsel yayınlarda Aquila pennata adıyla geçer. Güncel listede Hieraaetus pennatus kullanılır. İspanya’daki 2016 GPS araştırmasının başlığındaki eski ad da bu kuşa aittir; başka bir kartalın verisiyle birleştirilmez. ## Av Kaydının Yöntemi İspanya’nın orta kesimindeki 1978–1981 beslenme araştırmasında av kayıtları, yuvada ve tüneklerin altında bulunan av kalıntılarıyla, kuşun sindiremediği parçaları dışarı çıkardığı yumaklardan elde edilmiştir. Bu yöntem tanınabilen kalıntılara dayanır; her avlanma anının izlendiği bir kamera kaydı değildir. Sayısal av oranıyla avların toplam kütlesi de aynı şey değildir.

Atmaca

Accipiter nisus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Uzun kuyruk, kısa kanat ve çırpma-kayma uçuşu. Çakır ve Yaz Atmacası ile birden çok özelliği karşılaştır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Atmaca (Accipiter nisus; Eurasian Sparrowhawk), kısa, yuvarlak uçlu kanatları ve uzun kuyruğuyla tanınan küçük bir yırtıcıdır. Alt tarafı enine çizgili, ince ve uzun bacakları sarıdır. Dişi erkekten belirgin büyüktür; uzaktaki büyüklük izlenimi tek başına teşhis sağlamaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Konmuş kuşta küçük baş, ince gövde ve kancalı gaga görülür. Erişkin erkeğin sırtı mavi-gri, açık alt tarafındaki enine çizgiler kızıldır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi ve genç kuşlar üstten kahverengimsi, alttan açık zemin üzerinde kahverengi çizgilidir. Gençlerin dişiye benzemesi nedeniyle her kahverengi kuşa erişkin dişi denmez. Gözler sarı olabilir; bazı yaşlı kuşlarda turunculaşır. Göz rengi tek başına kesin yaşı göstermez.

Uçuşta Görünüm

Birkaç hızlı kanat vuruşunu kısa bir kayma izleyebilir. Kısa kanatlarla uzun kuyruk, uçuşta T biçimini andıran siluet oluşturur. Kanat, kuyruk ve gövde oranlarına birlikte bakılır.

Ses ve Davranış

Üreme döneminde keskin, art arda “kek-kek-kek” çağrıları duyulabilir. Woodland Trust rehberi Kerkenezin çağrısını da benzer hecelerle yazar; sesin harflerle taklidi iki türü tek başına ayırmaz. Kuşun görünüşüyle sesi birlikte değerlendirilir.

Karıştırılabilecek Türler

Çakır (Astur gentilis; Eurasian Goshawk) daha iri, güçlü gövdeli ve kalın bacaklıdır. Erişkinin açık kaşı belirgindir. Genç Çakırın alt tarafı boyuna çizgilidir; erişkinin enine çizgileri gençte aranmaz. Yapıyla baş deseni birlikte değerlendirilir.

Yaz Atmacasının (Tachyspiza brevipes; Levant Sparrowhawk) erişkin erkeğinde kahverengi-kızıl göz, açık kanat altı ve siyah kanat ucu dikkat çeker. Gençlerin kanat altında kahverengi çizgiler bulunur; erişkin erkeğin deseni bütün yaşlara uygulanmaz.

Kerkenez (Falco tinnunculus; Common Kestrel), sivri kanatları ve göz altındaki koyu çizgiyle ayrılır. Alt tarafındaki lekeler Atmacanın enine çizgilerine benzemez. Havada asılı kalarak av araması da yardımcıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yuva ve avlanma alanı için ağaç örtüsü önemlidir. İğne yapraklı ve karışık ormanların yanı sıra yapraklı orman, park ve tarım alanlarını da kullanabilir. Sık örtüyle açık avlanma alanının yan yana olması elverişlidir.

Yuva Yeri

Ağaçta, dallardan yapılmış bir platform yuvaya yumurtlar. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesinde tipik 4–5 yumurta, dişinin 33 günlük kuluçkası ve yavrunun 26,5–30,5 günlük yuva dönemi verilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuvadan ayrılan yavru hemen bağımsız olmaz; yuva uzaktan izlenir.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’daki BTO tür hesabı, kentler üzerindeki uçuşları ve bahçe yemliklerine av için gelişini de anlatır. Bu nedenle yalnız kesintisiz ormanda aranmaz; yerleşimler içindeki ağaçlı alanlarda da görülebilir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ve Asya’nın geniş bölümünde, Kuzey Afrika’da, Madeira ve Kanarya adalarında yaşar. EURING/CMS atlasına göre bazı topluluklar düzenli göç ederken bazıları kısmen göç eder veya çevreye dağılır. Kuzeye ve kuzeydoğuya gidildikçe mevsimlik yer değiştirme artar.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de ürer. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 döneminin üreme nüfusu tahmini bulunur. Yöntemi, sınırlı verilerden genişletilmiş tahmin olarak açıklanır; güncel bir sayım değildir. Aynı tabloda Türkiye’nin kısa ve uzun dönem eğilimleri veri yetersizliği nedeniyle bilinmiyor olarak verilmiştir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS halkalama atlasında İskandinavya ve Danimarka kökenli bazı kuşların Balkanlar, Yunanistan ve Türkiye’de yeniden bulunduğu bildirilir. Türkiye’de görülen her Atmacanın yerel olduğunu varsayamayız. Farklı bireylerin buluntu noktaları, tek kuşun kesintisiz göç rotası gibi birleştirilmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca besini kuşlardır. İskoçya’nın Ae Ormanı’ndaki üç yuvayı inceleyen Newton’ın 1978 yayınında erkeklerin getirdiği avlar dişilerinkinden küçüktür. Eşeyler arasındaki bu ortalama fark, tek bir avdan kuşun eşeyini anlamaya yetmez.

Nasıl Avlanır?

Avına ağaç, çalı veya yapıların arkasından sürpriz bir hamleyle yaklaşır. İskoçya’nın Edinburgh kentinde 2011–2012’de aynı alandaki iki üreme girişiminin video incelemesinde yavrular büyürken erkeğin besin getirme sıklığı azalmış, dişininki artmıştır; erkek yine daha sık av getirmiştir.

İlginç Bilgiler

## Yavru Gelişimindeki Fark Newton’ın 1978’de yayımladığı İskoçya Ae Ormanı araştırmasının üç yuvasında erkek yavrular dişilerden yaklaşık dört gün önce uçmuştur. Bunun kardeşler arasındaki rekabeti azaltabileceği açıklaması araştırmacının yorumudur; bütün yavrularda sınanmış bir neden değildir. ## Yağmurda Yavruyu Korumak İskoçya’nın Edinburgh kentinde 2011–2012’de aynı alandaki iki üreme girişiminin video çalışmasında yağış arttığında dişi yavruları daha uzun süre örtmüştür. Günlük av getirme sıklığıyla yağış arasında belirgin ilişki bulunmamıştır; küçük örneklem bütün yağmurlu günlerin besin koşulunu açıklamaz. ## Tarım İlacı Kullanımının Tarihsel Etkisi İngiltere’nin doğusunda 1979–1989 dönemini ele alan Newton ve Wyllie’nin 1992 yayını, eski tarım ilaçlarının kalıntılarındaki azalmayı Atmaca nüfusunun toparlanmasıyla ilişkilendirir. Yumurta kabuğunun kalınlaşması ve kırılmanın azalması, yavru çıkış başarısının artışıyla bağlantılıdır. Türkiye’de bugün aynı etkinin ölçüldüğü sonucu çıkarılamaz. ## Halkayla Belgelenmiş Uzun Yaşam BTO’nun halkalama kayıtlarında bir Atmaca 17 yıl 1 ayı aşan süreyle belgelenmiştir. Bu, aynı sistemde izlenmiş tek bireyin uzun kaydıdır; bütün Atmacaların beklenen ömrü veya dünyadaki en yüksek yaş değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...