kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Küçük Kerkenez (Falco naumanni)
VS
Seçildi Boz Doğan (Falco columbarius)

Küçük Kerkenez

Falco naumanni

Takım Falconiformes
Familya Doğangiller (Falconidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Açık tırnak, lekesiz erkek sırtı, gri kanat paneli, sade yüz ve koloni davranışı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük Kerkenez (Falco naumanni), Kerkeneze benzeyen narin yapılı, uzun kanatlı ve kuyruklu küçük bir doğandır. İngilizce adı Lesser Kestrel’dir. Erkek daha kolay, kahverengi dişi ve gençler ise daha güç ayırt edilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Konmuş kuşta kanat uçları, kuyruğun uç bölümündeki geniş koyu banda kadar uzanabilir. Kuyruk, Kerkenezinkine göre biraz daha kısadır.

Göz koyu kahverengidir; sarı olan gözün çevresindeki halkadır. Gaganın tabanındaki tüysüz bölüm ve ayaklar da sarıdır. Tırnaklar beyazımsıdır; bu küçük ayrıntı ancak yakından ve iyi ışıkta değerlendirilebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkeğin başı ve kuyruğu mavi-gridir. Sırtı lekesiz kestane rengindedir; kanadın üstündeki geniş mavimsi alan, koyu uçuş tüyleriyle karşıtlık oluşturur. Alt tarafı açık devetüyü renginde, küçük koyu beneklidir. Kuyruğun ucuna yakın geniş siyah bant bulunur.

Dişinin başı çizgili, sırtı koyu desenli ve kuyruğu bantlıdır. Kuyrukta gri renk de görülebilir; bu yüzden gri kuyruk tek başına erkek olduğunu göstermez. Erkeğin geniş mavi kanat alanı ve lekesiz sırtı dişide bulunmaz.

Genç kuşlar dişiye benzer. Tüy desenleri yeterince belirgin olmadığında genç erkek ile dişiyi güvenilir biçimde ayırmak mümkün değildir. İlk kısmi tüy değişiminden sonra vücut erişkine benzeyebilirken kanat ve kuyrukta gençlik tüyleri kalır. Bazı ikinci yıl erkekleri hâlâ dişiye benzer görünebilir; kahverengi bir kuşu hemen dişi saymayın.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu hafif, hızlı kanat çırpışlıdır. Kerkeneze göre kanat uçları biraz daha yuvarlak, hareketleri daha zarif görünebilir. Havada asılı kalarak yere bakar, ancak bunu Kerkenez kadar uzun süre sürdüremeyebilir. Dişi ve gençlerde koyu dış kanat ile daha açık iç bölüm arasındaki karşıtlık yardımcıdır.

Ses ve Davranış

Çağrısı Kerkenezinkine benzer, fakat daha boğuk ve uzatılmış duyulur. Uçuşta tiz, tekrarlı sesler çıkarabilir.

Topluluk halinde yaşaması belirgindir. Üreme döneminde koloniler oluşturur; kışlama alanlarında ortak tüneklere toplanır ve yiyeceğin bol olduğu yerlerde birlikte avlanabilir. Kur sırasında erkek, dişinin üzerinde daireler çizerek uçabilir ve yerdeki dişiye doğru dalışlar yapabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kerkenez (Falco tinnunculus), özellikle dişi ve genç kuşlarda başlıca benzer türdür. Erkek Kerkenezin kestane sırtı siyah beneklidir; tırnakları koyudur ve yüzündeki bıyık benzeri koyu çizgi daha belirgindir. Kahverengi kuşlarda yüz, üst taraf deseni, kanat oranları ve tırnak rengi birlikte incelenmelidir.

Aladoğan (Falco vespertinus), erişkin erkekte gövdesi ve kanatları da koyu mavimsi-gri olan, bacak çevresinde kızıl tüyler taşıyan bir doğandır. Dişisi açık renkli başı, mavimsi-gri üst tarafı ve koyu kanat bantlarıyla ayrılır. “Kızıl Ayaklı Doğan” adı burada ikinci bir türü anlatmaz; aynı bilimsel ada ait bu kuşla yapılan karşılaştırmadır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanlarında kurak ve açık arazileri kullanır. Köy ve kasabalardaki yapılar ile bunların çevresindeki avlanma açıklıkları bir arada önem taşır.

Yuva Yeri

Duvar ve çatı boşlukları, eski binalar, harabeler, kaya yüzeylerindeki oyuklar ve taş ocakları yuva yeri olabilir. BirdLife Güney Afrika’nın türün üreme alanlarına ilişkin uzman derlemesi, genellikle 3–6 yumurta ve 26–29 günlük kuluçka bildirir. İki eş de katılır, fakat kuluçkayı çoğunlukla dişi sürdürür. Yavrular yaklaşık 36 günde uçabilecek duruma gelir, ardından yaklaşık bir hafta daha ebeveynlerine bağımlı kalır. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş bir yuva örnekleminin sonuçları değildir. Yuva boşluğuna yaklaşarak kuşları rahatsız etmeyin.

Günlük Alan Kullanımı

Güney Portekiz’de Belver, Pardieiro ve Mértola kolonilerinden 2000 ve 2004 yıllarında toplam 88 yetişkin radyo vericileriyle izlendi. Belver ve Pardieiro’daki beslenme noktaları koloniye daha yakınken Mértola’daki kuşlar daha uzağa gidiyordu. Araştırma, nadasların ve tahıl tarlalarının alan kullanımındaki önemini gösterdi; bir koloninin avlanma uzaklığı bütün tür için sabit mesafe değildir.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı Akdeniz havzasından doğu Çin’e kadar uzanır. Kışın güney Asya ve güney Afrika’ya kadar görülebilir. Güncel taksonomi bu alan boyunca Küçük Kerkenezi tek bir tür olarak kabul eder; tanınmış alt türü yoktur.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye için 2021’de yayımlanan İngilizce omurgalı derlemesinde yaz ziyaretçisi ve geçit kuşu olarak listelenir. Bu, üreme döneminde ülkede bulunduğunu ve göç sırasında da görüldüğünü anlatır. Her yerde aynı bollukta olduğu veya tek bir kaydın orada ürediğini kanıtladığı anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Türün önemli bir bölümü göç eder; ancak Akdeniz’de yerleşik bireylerin bulunduğu topluluklar da vardır. Bu nedenle bütün Küçük Kerkenezleri zorunlu göçmen saymak doğru değildir. İspanya ve İtalya’da izlenen kuşların yolculukları, Türkiye’deki her bireyin aynı yolu kullandığını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

İri böcekler ve başka eklembacaklılar beslenmesinde önemlidir. Iğdır’ın Aralık ilçesi ile Ağrı Dağı arasındaki yarı kurak alandan 30 Nisan 2018’de toplanan 17 besin yumağında 182 av kaydı belirlendi. Av sayısının yüzde 59,34’ü böceklerden oluşuyordu; böğü denen örümceğimsiler, akrepler, sürüngenler ve az sayıda küçük memeli de saptandı. Bu oran tek yer ve tarihteki küçük örnekleme aittir; yıl boyunca Türkiye’deki bütün kuşların besin oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Alçak uçuşla zemini tarar, kısa süre havada asılı kalıp avının üzerine iner. Bir tünekten bekleyerek ya da yerde yürüyerek de besin arayabilir. Uçan böcekleri havada yakalayabilir ve küçük avlarını uçarken yiyebilir. Kertenkele ve küçük memeli gibi omurgalıları da alır.

İlginç Bilgiler

## Yuva ve Beslenme Alanı Güney Portekiz’deki Mértola kolonisi, yuvayı korumakla beslenme alanını korumanın birlikte düşünülmesi gerektiğini gösterir. 1995–2007 arasında 120’den fazla yapay yuva yeri sağlanmasına karşın çift sayısı 81’den 25’e düştü. Koloni çevresindeki uygun avlanma alanlarının payı da 1990 ile 2002 arasında azalmıştı. Bu gözlemsel çalışmada yuva sayısının tek başına toparlanmayı sağlamadığı görüldü; araştırmacılar habitat bozulmasını düşüşün olası başlıca açıklaması olarak değerlendirdi. ## Gece Yolculuğu Gündüz göç eden bir doğanın gece de yol alabildiğini vericiler ortaya koydu. 2014–2019’da İspanya ve İtalya’da işaretlenen kuşlardan 70 yetişkinin 141 tamamlanmış göç yolculuğu incelendi. Akdeniz ve Sahra gibi geçilmesi güç alanlarda uçuş hem gündüz hem gece sürdü. Bu sonuç, yalnız incelenen göçleri anlatır; her kuşun her gece uçtuğu veya Türkiye’deki bireylerin hızlarının aynı olduğu anlamına gelmez. ## Bölgesel Koruma Durumu Bir türün dünya ölçeğindeki durumu ile bir bölgede yaşadığı sorun aynı olmayabilir. BirdLife Güney Afrika’nın 2025 değerlendirmesi, Güney Afrika, Lesotho ve Esvatini kapsamındaki Küçük Kerkenezi bölgesel olarak “Hassas” sınıfına aldı. Aynı hesap dünya değerlendirmesini “Asgari Endişe” olarak bildirir. Bu iki sınıf çelişmez; farklı coğrafi kapsamları anlatır.

Boz Doğan

Falco columbarius

Takım Falconiformes
Familya Doğangiller (Falconidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sivri kanat, uzun bantlı kuyruk, tıknaz yapı ve küçük kuşlara alçak hızlı kovalamaca birlikte ayırıcıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Boz Doğan küçük, sıkı gövdeli ve güçlü bir doğandır. Sivri kanatlarını hızlı ve art arda vurarak uçar. Alt tarafındaki koyu çizgiler ve bantlı kuyruğu, uçuş biçimiyle birlikte değerlendirilmelidir.

İngilizce adı Merlin, bilimsel adı Falco columbarius’tur. AviList v2025b bu tür içinde dokuz alt tür tanır. Bu nedenle farklı ülkelerdeki bütün Boz Doğanların aynı koyulukta görünmesi beklenmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Boz Doğan geniş göğüslü, toplu yapılıdır. Tünemiş kuşun kanat uçları kuyruğun sonuna ulaşmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Avrasya erkeğinin üst tarafı genellikle gri, alt tarafı devetüyü renkli ve çizgilidir. Dişi ile gençler daha kahverengidir. Kahverengi bir kuş bu yüzden otomatik olarak erişkin dişi sayılmaz. Daha iri görünmek de ölçeği bilinmeyen tek bir fotoğrafta eşeyi kesinleştirmez.

Renk farkının coğrafi bir yönü de vardır. Cornell’in Kuzey Amerika karşılaştırmasında kıyıdaki koyu topluluklar ile daha soluk kır toplulukları ayrılır. Türkiye’nin doğusuna kadar kışlayabilen pallidus grubunun erkeği ise açık gri üstlüdür. Bu biçimler, aynı kuşun art arda geçtiği yaş evreleri değildir.

Uçuşta Görünüm

Sivri kanatlarla güçlü, hızlı ve kesintisiz vuruşlar yapar. Küçük kuşların peşinden ani yön değişiklikleriyle gidebilir. Kanat altı koyudur; bu özelliği çizgili gövdeyle birlikte değerlendirin.

Ses ve Davranış

Alarmı erkeklerde hızlı, tiz “ki ki ki” dizileri olarak tarif edilir; dişinin sesi daha kalındır. Üreme dışında genellikle sessizdir.

Karıştırılabilecek Türler

Kerkenezin (Falco tinnunculus; İngilizce Common Kestrel veya Eurasian Kestrel) erkeğinde kızıl sırt, gri baş ve geniş koyu uç bantlı gri kuyruk görülür. Avlanırken havada asılı kalması da tipiktir. Boz Doğan erkeğinin daha bütünlüklü gri üst tarafıyla karşılaştırırken yaş ve eşeyi de hesaba katın.

Atmaca (Accipiter nisus; Eurasian Sparrowhawk) benzer büyüklükte ve uzun kuyrukludur. Ayrımda Boz Doğanın sivri kanatları ve hızlı vuruş düzeni önemlidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzey Avrupa’daki aesalon topluluğu parçalı orman, tundra, fundalık ve turbalıkları kullanır. Küçük kuş avının bulunduğu açık veya yarı açık alanlar önemlidir.

Yuva Yeri

Kendi dal yuvasını kurmaz; bölgeye göre eski bir karga veya yırtıcı kuş yuvasını kullanabilir, açık tundrada yerde de yuvalanabilir. BTO’nun Britanya kuşları derlemesinde tipik yumurta sayısı 4–5, gözlenen kuluçka aralığı 28–32 gündür. Kuluçkayı çoğunlukla dişi, bazen erkek yapar. Yavruların uçacak duruma gelmesi için tipik süre 27,5–30,5 gün verilir. Bunlar Türkiye’deki bir yuva grubundan elde edilmiş sonuçlar değildir. Yuvaya yaklaşmayın ve yerini paylaşmayın.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın küçük kuş sürülerinin bulunduğu açık kır, tarla ve kıyı alanlarında aranabilir. Cornell’in hesabı çayırları ve açık ormanları da kapsar. Bu alanlar av arama ortamıdır; bir kıyıda görülmesi kuşun su içinde avlandığı anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Kuzey Amerika ile Avrasya’nın kuzey kuşağında yayılır. AviList’in alt tür alanları İzlanda’dan kuzey Avrasya’ya, Sibirya’ya, Orta Asya’nın bozkır ve dağlarına; öte yanda Kuzey Amerika’ya uzanır. Üreme ve kışlama alanları aynı değildir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye, türün kışlama coğrafyası içindedir. Göksu Deltası’nda 12–18 Mart 2000’de yapılan yırtıcı kuş araştırmasında Boz Doğan hemen her gün bir–iki kuşla gözlendi. Bu tarihli kayıt, aynı sayının her kış bütün Türkiye için geçerli olduğu veya bölgede ürediği anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Avrupa göç atlasında İzlanda kuşlarının güneydoğuya, Britanya kuşlarının ada içinde güneye veya Avrupa kıtasına, kıtadaki kuzey kuşlarının ise çoğunlukla güneybatıya hareketleri ayrılır. Bu farklı bağlantılar tek bir zorunlu boğaz geçidine işaret etmez. Atlas, en az 50 kilometre uzaklıktaki yeniden bulunmaları haritalar; yakın çevrede kalan kuşlar aynı biçimde görünmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Temel besini, uçarken yakaladığı kuşlardır. Kıyılarda küçük kıyı kuşlarının bulunduğu alanları da kullanır. Göksu Deltası’nın Mart 2000 gözlemlerinde bir dişinin havada Kır Kırlangıcı yakaladığı kaydedilmiştir. Tek av kaydı, bütün beslenmesinin o türden oluştuğunu göstermez.

Nasıl Avlanır?

Avını tünekten bekler veya uçarak arar; yakaladığını çoğu kez yerde ya da alçak bir tünekte yer. Zaman zaman büyük böcek ve küçük memeliler de alır.

İlginç Bilgiler

## Yuva Kamerasıyla Görülen İş Bölümü Kanada’nın Weyburn kentinde, richardsonii alt türünden bir çift ile dört yavrusu 25 Nisan–22 Temmuz 2020 arasında bir yuva kamerasıyla izlendi. 2022’de yayımlanan çalışmada dişi, küçük yavruların ısıtılması ve beslenmesinde öne çıkarken erkek ilk dönemde çoğunlukla avı dişiye getiriyordu. Bu yuvada erkek, yavruların ortalama çıkım tarihinden 17 gün sonra avı doğrudan yavrulara taşımaya başladı. Kamera, erişkinleri yalnız yuvaya girip çıkarken görmekle yavruya kimin nasıl besin verdiğini izlemenin farklı bilgiler sağladığını gösterir. Bunun bir çiftin ve bir sezonun kaydı olduğu unutulmamalıdır; Türkiye’de görülen bütün kuşlara değişmez bir iş bölümü veya gün çizelgesi olarak aktarılamaz. ## Aynı Kentte Üremek ve Kışlamak Boz Doğan her yerde aynı ölçüde göç etmez. Kanada’nın Saskatoon kentindeki 1985–1988 araştırmasında kışın 22–38 kuştan oluşan topluluk, neredeyse bütünüyle yerel doğumlu kuşlardan oluşuyordu. Kışın yakalanan 45 kuştan 20’si daha sonra kentte üredi. Araştırmacılar, kışı aynı yerde geçiren bazı erkeklerin üreme alanına daha aşina olmasının bir yarar sağlayabileceğini öne sürdü. Bu olası açıklama, göç etmemenin her kuşta daha başarılı üreme sağladığının deneysel kanıtı değildir. Başka bir kentte görülen kış kuşunun orada doğduğunu veya yazın aynı yerde yuvalayacağını da göstermez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...