Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Küçük Martı
Hydrocoloeus minutus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Küçük Martı, dünyanın en küçük martısıdır. Erişkin yaz giysisinde siyah başlığı, ince siyah gagası, kırmızı bacakları, çok açık gri kanat üstü ve çarpıcı koyu gri-siyah kanat altıyla tanınır. Kanat uçlarında büyük martılardaki gibi belirgin siyah uç alanı yoktur; arka kenar beyazdır. Uçuşu hafif, çevik ve deniz kırlangıcını andırır. Boyut, yuvarlakça kanat biçimi ve koyu kanat altı birlikte görüldüğünde tanı güçlüdür.
Kış giysisinde başlık kaybolur; baş beyaz, gözün arkasında koyu kulak lekesi ve tepede soluk gri iz kalır. Genç kuş erişkinden bütünüyle farklı kanat deseni taşır: üst kanatta koyu bir W, kuyruk ucunda siyah bant ve baş-boyun çevresinde koyu lekeler görülür. Bu nedenle koyu kanat altı erişkin işaretidir; gençte aynı görünüm beklenmez.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövde küçük, kısa ve narindir. Baş yuvarlak, gaga kısa ve incedir. Dinlenirken kanatlar uzun görünse de uçuşta genişçe ve yuvarlak uçlu izlenim verir. Erişkinin sırtı ve kanat üstü çok açık gri, boyun ve gövde beyazdır. Yazın başlık enseye kadar uzanır, fakat Karabaş Martıdaki kahverengimsi başlıktan daha siyah görünür. Ayaklar erişkinde kırmızı; gaga siyahtır.
Erişkin kış giysisinde açık renkli, küçük ve temiz görünür. Koyu kulak lekesi yüzün gerisinde belirgindir. Birinci yaş kuşta kanat üstündeki koyu W, koyu el telekleri ve kuyruk bandı dikkat çeker. İkinci yaş kuşlar erişkin ile genç arasında geçiş desenleri gösterebilir; tam erişkin kanat desenine ulaşmadan önce bazı koyu işaretleri korur. Yaş tayini tek bir siyah lekeye değil, kanat ve kuyruk deseninin bütününe dayanır.
Oiseaux.net Küçük Martı için 25–30 santimetre boy ve 70–80 santimetre kanat açıklığı verir. BTO BirdFacts erişkin ağırlığını 117,5 gramlık doğrudan temsilî değer olarak yayımlar. Kaynaklar ölçüleri eşeye göre ayırmadığından değerler iki kutuda ortak tür değeri olarak gösterilir; aralık uçları erkek ve dişiye paylaştırılmaz.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi tüy görünüşüyle sahada güvenilir biçimde ayrılamaz. Erkek ortalamada biraz iri olabilir, fakat ölçüler örtüşür ve tek kuşun boyutundan kesin eşey çıkarılmaz. Başlığın genişliği, kanat altının koyuluğu ya da bacak rengi eşey tayini sağlamaz; bunlar yaş, mevsim, tüy aşınması ve ışıkla değişebilir.
Genç bireyin üst kanadındaki koyu W, bilekten kanat ucuna ve sırt yönüne uzanan koyu alanların oluşturduğu güçlü bir desendir. Kuyruk ucunda siyah bant, baş ve ense çevresinde koyu kahverengi işaretler bulunur. Alt taraf genellikle beyazdır. Birinci kışa ilerlerken gövde ve baş açılır, ancak kanattaki koyu desen bir süre korunur. Bu desen genç Karabaş Martı ve bazı küçük deniz kırlangıçlarıyla dikkatli karşılaştırılmalıdır.
Üreme çoğunlukla kuzey Avrupa ile batı Rusya’nın sığ, bitkili iç sulak alanlarında koloniler halinde gerçekleşir. Yuva; ıslak bitki örtüsü içindeki zemin çukurundan, su üstünde yüzen bitki materyalinden yapılmış daha belirgin bir platforma kadar değişebilir. Kamış, saz, ot ve yaprak kullanılır. BTO tipik 2–3, gözlenen 1–5 yumurta; iki eşin katıldığı 23–25 günlük kuluçka ve yarı erken gelişen yavrularda yaklaşık 21–24 günlük uçma dönemi bildirir. Koloniye girilmez, yüzen yuvaya tekneyle yaklaşılmaz, alarm veren kuş izlenerek yuva bulunmaz ve konum yaygınlaştırılmaz.
Uçuşta Görünüm
Erişkinin uçuşta en güçlü işareti koyu gri-siyah kanat altıdır. Beyaz gövde ve açık kanat üstüyle keskin karşıtlık oluşturur. Kanat üstünde siyah uç bulunmaz; beyaz arka kenar ışıkta belirginleşebilir. Uçuş hafif, canlı ve esnektir. Kuş su yüzeyine yaklaşır, kısa süre asılı kalabilir, yüzeyden av alıp yeniden yükselir.
Gençte erişkinin tekdüze koyu kanat altı yerine üstten bakıldığında koyu W deseni ve siyah kuyruk bandı daha önemlidir. Uzakta Kara Sumruya benzeyen çevik hareketler gösterebilir; buna karşılık gövde oranı, kuyruk biçimi, kanat deseni ve martı baş-gaga yapısı birlikte değerlendirilir. Tek kanat yüzeyinin bulanık fotoğrafı kesin tanı için yeterli olmayabilir.
Sürü halinde göç ederken küçük gruplar su yüzeyi üzerinde dağınık biçimde beslenebilir. Kuvvetli rüzgârda kıyıdan veya deniz gözlem noktasından geçebilir. Kuşu uçuş işareti görmek için yerden kaldırmak doğru değildir; doğal hareket beklenir ve aynı bireyin yaş giysisi kaydedilir.
Ses ve Davranış
Çağrılar ince, keskin ve kısa hecelerden oluşur; kolonide daha sık ve çeşitli sesler duyulur. Karabaş Martı ve küçük deniz kırlangıçlarının bazı çağrıları uzaktan karışabileceğinden, yazıya geçirilmiş tek bir ses kesin teşhis sayılmaz. Kayıtta sesi çıkaran bireyin görüntüsü, yaş giysisi ve davranışı korunmalıdır.
Beslenirken deniz kırlangıcı gibi suyun hemen üstünde hafifçe uçar; yüzeydeki böcekleri ve küçük su canlılarını gagasıyla toplar. Zaman zaman kısa dalış veya yüzeyden küçük balık alma görülebilir. Üreme döneminde uçan sucul böcekler önemliyken, kışın küçük balıklar ve deniz omurgasızları daha fazla yer tutabilir. Karada ya da çok sığ suda yürüyerek de beslenebilir.
Üreme dışında toplulukçudur; beslenme ve dinlenme alanlarında onlu gruplar, uygun koşullarda daha büyük yığınlar oluşabilir. Toplu bulunması her alanın kalıcı kışlama merkezi olduğu anlamına gelmez. Fırtına, rüzgâr yönü, böcek çıkışı ve küçük balıkların yüzeye yaklaşması kısa süreli yoğunlaşmalar yaratabilir.
Karıştırılabilecek Türler
Karabaş Martı daha iri, daha uzun ve sivri kanatlı görünür. Erişkin yaz giysisindeki başlığı kahverengimsi, gagası ve bacakları daha güçlüdür; kanat altı Küçük Martıdaki gibi bütünüyle koyu değildir ve dış kanatta siyah-beyaz desen görülür. Kışın iki türde de kulak lekesi bulunabileceğinden boyut ve kanat deseni önem kazanır.
Akdeniz Martısı daha iri ve ağır yapılıdır; erişkinin geniş beyaz kanadı ve siyah başlığı uzaktan benzerlik yaratabilir. Gagası daha kalın ve kırmızı, bacakları daha uzun, uçuşu daha güçlüdür. Küçük Martının koyu kanat altı, siyah ince gagası ve küçük yuvarlak silueti ayırıcıdır.
Kara Sumru özellikle genç Küçük Martının çevik uçuşuyla karıştırılabilir. Kara Sumrunun daha dar kanatları, kısa kuyruğu, farklı gövde oranı ve mevsime bağlı koyu baş-gövde deseni vardır. Genç Küçük Martının üst kanattaki W’si ile siyah kuyruk bandı martı yapısıyla birlikte aranır.
Bonapart Martısı Avrupa’da olağandışı olsa da fotoğraf değerlendirmesinde gündeme gelebilir. Daha iri yapı, farklı birinci yaş kanat deseni ve erişkinde dış kanat uçlarındaki siyah alan ayrım sağlar. Nadirlik tek başına eleme ölçütü değildir; tam kanat deseni ve coğrafi kanıt gerekir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üremede sığ tatlı veya acı su gölleri, bataklıklar, turbalıklar, nehir havzaları ve zaman zaman kıyı lagünleri kullanılır. Çamurlu sığ su, yüzen ya da su üstüne çıkan yoğun bitki örtüsü ve yakın beslenme alanı önemlidir. Koloniler başka küçük martı veya sumrularla aynı geniş sulak alanda bulunabilir. Su düzeyinin hızlı değişmesi ve bitki örtüsünün kesilmesi yuvaları etkiler.
Yuva Yeri
Yuva ıslak bitki örtüsü içindeki zeminde, otlu küçük adada, saz kenarında ya da su üzerinde yüzen bitki platformunda olabilir. Yapısı bulunduğu yere göre sığ bir çukurdan sap, yaprak ve otla örülmüş belirgin bir yığına kadar değişir. Tipik 2–3 yumurtayı iki eş 23–25 gün kuluçkaya yatırır; yavrular yaklaşık 21–24 günde uçar. Koloniye girilmez ve tekne rotası yuvaların arasından geçirilmez.
Günlük Alan Kullanımı
Göçte deniz kıyıları, açık deniz, haliçler, lagünler, büyük göller, rezervuarlar ve geniş nehirler kullanılır. Kuşlar böcek yoğunlaşması veya küçük balıkların yüzeye çıkışı üzerine kısa süreli beslenme grupları oluşturabilir; sonra başka su kütlesine geçebilir. Dinlenme için sakin kıyı, şamandıra çevresi ya da açık su seçilebilir. Sürü gözlemci nedeniyle yön değiştiriyor veya sürekli kalkıyorsa mesafe artırılır.
Dünya Yayılışı
Küçük Martı Palearktik ağırlıklı bir türdür. Başlıca üreme alanları Finlandiya, Baltık ülkeleri, Belarus, batı Rusya ve Sibirya’nın uygun sulak alanlarında bulunur; Kuzey Amerika Büyük Göller çevresinde küçük ve düzensiz bir üreme uzantısı da oluşmuştur. Üreme dışında Batı Avrupa’nın Atlantik kıyıları, Baltık, Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresine yayılır. Dünya dağılımı mevsime göre güçlü biçimde değişir; geniş ülke boyaması her uygun noktada düzenli bulunduğu anlamına gelmez.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye türün güney ve güneybatı yönlü hareket ağı içinde, başlıca geçiş ve kışlama bağlamında yer alır. Karadeniz ve Marmara kıyıları, boğazlar, büyük iç göller, deltalar ve kıyı lagünleri uygun dönemlerde kullanılabilir. Sayılar yıl, hava ve besin koşullarına göre büyük değişkenlik gösterebilir. Üreme alanı kuzeyde olduğundan yazın görülen tek birey Türkiye’de üreme kanıtı değildir; yuva, yumurta veya yavru belgelenmeden böyle bir sonuç çıkarılmaz.
Göç Yolculuğu
EURING’in Eurasian-African Bird Migration Atlas verileri, kuzey Avrupa’da üreyen kuşların çoğunlukla batı ve güneybatıya, Britanya ile Batı Avrupa’nın Atlantik kıyılarına yöneldiğini; daha az sayıda bağlantının Akdeniz yönünde olduğunu gösterir. İlk yaş kuşlar temmuzda hareket etmeye başlayabilir, sonbahar geçişi ağustos sonundan kasım başına uzanabilir; ilkbahar dönüşü hızlıdır ve Finlandiya-Baltık üreme alanlarına varış çoğunlukla nisan sonu ile mayısta gerçekleşir. Türkiye’deki olağandışı halkalama bağlantıları rotanın mümkün bir parçasını gösterir, her bireyin aynı koridoru kullandığını kanıtlamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Üreme döneminde beslenmenin büyük bölümünü sucul böcekler oluşturur; tatarcıklar, yusufçuklar, kınkanatlılar, mayıs sinekleri ve başka uçan ya da yüzeyde bulunan omurgasızlar alınır. Göçte böcekler önemini korur. Kışın küçük balıklar ile deniz ve tatlı su omurgasızlarının payı artabilir. Av bileşimi bölge, mevsim ve yüzeydeki geçici bolluğa göre değişir; tek gözlem bütün türün diyeti sayılmaz.
Nasıl Avlanır?
Su yüzeyinin hemen üzerinde hafifçe uçar, kısa süre asılı kalır ve avı yüzeyden gagasıyla alır. Uçan böcekleri havada yakalayabilir; küçük balık ve omurgasızlar için yüzeye dokunur veya kısa, sığ bir dalış yapar. Sığ kıyıda yürüyerek ya da yüzerek de beslenebilir. Beslenen sürünün önünü tekneyle kesmek, yem atmak veya fotoğraf için kuşları tekrar tekrar kaldırmak doğal enerji bütçesini bozar. Av kaydı yalnız görüntünün izin verdiği düzeyde yapılır.
İlginç Bilgiler
## Dünyanın En Küçük Martısı Küçük Martının erişkin ağırlığı BTO’da 117,5 gram olarak verilir; bu değer birçok güvercinden bile düşüktür. Küçük boyuna karşın deniz üstünde güçlü göç yapabilir ve fırtınalı koşullarda kıyı gözlem noktalarından geçebilir. “Küçük” sözcüğü genç bir martıyı değil, ayrı bir türü anlatır. ## Kanat Altı Erişkini Ele Verir Birçok martıda kanat altı açıkken erişkin Küçük Martıda koyu gri-siyahtır. Üst kanat ise çok açık gri ve siyah uçsuzdur. Aynı kuşun üstten ve alttan bu kadar farklı görünmesi, dönüş yapan sürüde güçlü bir açık-koyu yanıp sönme etkisi yaratır. Genç kuşta aynı desen bulunmadığından yaş mutlaka hesaba katılır. ## Genç Kuşun W Deseni Birinci yaş kuşun kanat üstündeki koyu işaretler, kuş uçarken belirgin bir W biçimi oluşturur. Siyah kuyruk bandı da eşlik eder. Bu desen yaşla değişir; Küçük Martı tam erişkin görünümünü birden değil, ara giysiler üzerinden kazanır. Dolayısıyla her Küçük Martıda koyu kanat altı aramak gençleri gözden kaçırabilir. ## Deniz Kırlangıcını Andıran Beslenme Küçük Martı su yüzeyine hafifçe yaklaşarak böcek ve küçük su canlılarını toplar. Bu çevik hareket martılardan çok deniz kırlangıçlarını hatırlatır. Davranış yararlı bir ipucudur, ancak Kara Sumru gibi türlerle karışma olasılığı nedeniyle kanat deseni ve baş-gaga yapısıyla doğrulanır. ## Yaşa Göre Göç Takvimi Göç atlası ilk yaş kuşların erişkinlerden daha erken, temmuz içinde hareket etmeye başlayabildiğini; sonbahar göçünün ağustos sonundan kasım başına uzanabildiğini bildirir. Bunlar Avrupa ölçeğindeki genel örüntülerdir. Türkiye’de her yıl aynı gün ve sayıyı beklemek doğru değildir; hava ve besin yoğunluğu geçişi değiştirebilir.
Akdeniz Martısı
Ichthyaetus melanocephalus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Akdeniz Martısında önce kuşun yaşını belirlemeye çalışın. Erişkinin açık gri sırtı, kar gibi açık kanat uçları, açık kanat altı ve kalın kırmızımsı gagası birlikte tanınmasına yardım eder. Üreme giysisinde baş siyah, kışın çoğunlukla beyazdır. Gençte kahverengi sırt ve koyu uçuş telekleri bulunduğundan erişkinin beyaz uç kuralını ona uygulamayın.
Genel Görünüm ve Duruş
Akdeniz Martısı, açık gri sırtlı, beyaz gövdeli ve erişkinde uzaktan beyaz görünen kanat uçlarıyla dikkat çeken küçük-orta boy bir martıdır. Karabaş Martıdan genellikle biraz daha iri ve daha kalın gagalı görünür. Tanıda yalnız başın koyuluğuna değil, yaşa uygun kanat deseni ile gaga yapısına birlikte bakın. Beyaz kanat ucu en kullanışlı erişkin işaretlerinden biridir; genç bireylerin de aynı görünmesi beklenmez.
Erişkin kışın siyah başlığını kaybeder; beyaz başta göz arkasına doğru koyu leke veya maske kalabilir. Bu nedenle kışın siyah baş aramak birçok kuşu gözden kaçırır. Göz arkasındaki koyuluk, kalın gaga ve açık kanatlar birlikte değerlendirilir. Karabaş Martının kış baş deseni de lekeli olduğundan yalnız kulak lekesi yeterli değildir.
Başlığı yüzünden Karabaş Martıyla karışabilir, fakat yalnız baş rengi yeterli değildir. Gaganın kalınlığı, kanat uçlarının erişkin yaştaki görünümü ve alt kanadın açıklığı aynı bireyde kontrol edilmelidir. Uzakta boyut karşılaştırırken kuşların aynı uzaklıkta olup olmadığını da göz önünde tutun.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Üreme giysisinde siyah başlık enseye doğru uzanır; koyu gözün çevresinde beyaz tüy alanları seçilir. Gaga ve bacaklar kırmızıdır, gagada koyu işaretler bulunabilir. Sırtın açık grisi beyaz kanat uçlarına geçer. Tek kuşta baş büyüklüğü veya gaga kalınlığıyla kesin erkek teşhisi koymak güvenilir değildir; tüy rengi açısından dişiyle büyük ölçüde benzerdir.
Dişi de aynı siyah başlıklı üreme giysisini ve beyaz kanat uçlarını taşır. Ortalama yapısal farklar bulunabilse de bu farkları uzaktaki her bireye uygulayarak eşey belirlemek doğru olmaz. Erkek–dişi levhaları iki görünüş örneğidir; fotoğraftaki kuşun eşeyini yalnız bunlarla kanıtlamaz. Yalnız kanat, gaga veya gövde boyuna bakılarak tek bireyin eşeyi kesin olarak belirlenmez.
Gençte sırt ve kanat örtüleri kahverengi desenlidir; erişkinin temiz beyaz kanat ucu kuralı geçerli değildir. İlk kışta sırt açılıp grileşirken gençlikten kalan koyu kanat tüyleri bulunabilir. İkinci kış kuşları erişkine çok yaklaşır ancak dış uçuş teleklerinde siyah işaretler sürebilir. Başta siyah başlık oluşması da tek başına tam erişkinlik kanıtı sayılmaz. Yaşı kanat, kuyruk ve başı birlikte görerek değerlendirin.
Suya yakın yerde, seyrek bitki örtülü zemin veya adacıklarda koloni halinde yuvalanabilir; başka martılarla aynı alanda bulunabilir. Yuva yerdeki çanak biçimli yapıdadır. Tipik yumurta sayısı üçtür. Kuluçka yaklaşık 23–25 gün sürer ve iki eş katılır. Yavruların bakımı iki ebeveynce yürütülür; uçabilir duruma gelmeleri genellikle 35–40 günü bulur. Türkiye'de eski halkalama araştırmaları Bolluk, Kulu ve Gediz'de yavru kayıtları sağlamıştır; geçmişteki koloni bilgisi bugün aynı yerde güvenli ziyaret veya aynı sayıda çift garantisi vermez.
Koloni yakınında ses çalarak kuşları ayağa kaldırmayın. Yuvadan ayrılmış gibi görünen yavrular da ebeveyn bakımına ihtiyaç duyar; gözlem yerini yetişkinlerin besin taşıma yolunu kapatmadan seçin.
Uçuşta Görünüm
Erişkin kuşun üst kanadı açık gridir ve uçları çoğunlukla bütünüyle beyaz görünür; Karabaş Martıdaki geniş siyah uç alanı yoktur. Parlak ışık koyu tüyleri olduğundan açık gösterebileceğinden gözlemi farklı açılardan tamamlayın. Alt kanat da açıktır. Küçük Martının erişkininde ise üstten açık görünen kanatla koyu alt kanat arasında güçlü fark vardır.
İlk yıl kuşları erişkin gibi beyaz uçlu değildir; kahverengi örtüler ve siyah dış telekler taşır. İkinci kışta sırt grileşmiş olsa bile kanat uçlarında koyu işaretler kalabilir. Bu yüzden koyu uç gördüğünüz bir martıyı yaşı anlamadan hemen elemek yanlıştır. Kuş konduğunda gaga, bacak, sırt ve baş desenini de kontrol edin. Sürünün içindeki bireyleri aynı yaşta veya aynı türde varsaymayın.
Ses ve Davranış
Çağrıları yükselip alçalan, biraz buruk tınlayan diziler hâlinde duyulabilir. Ancak yazıyla ses taklidi başka martılardan kesin ayrım sağlamaz. Karma kolonide veya kalabalık beslenme grubunda sesi hangi kuşun çıkardığını görmeden tür adıyla kaydetmeyin. Doğal çağrıyı tarih ve ortam bilgisiyle saklayın; özellikle üreme alanında tekrar tekrar ses çalmak yetişkinleri ve yavruları rahatsız eder.
Karıştırılabilecek Türler
Karabaş Martının üreme başlığı daha kahverengi tınlar. Uçuşta kanadın ön kenarındaki beyaz ile siyah uç alanı birlikte görülür; Akdeniz Martısının erişkininde uçlar çok daha açıktır ve gaga daha kalındır. Kışın iki türün de başında koyu lekeler olabileceği için yalnız kulak lekesine dayanmayın.
Küçük Martı daha ufak, kısa gagalı ve yuvarlak kanatlıdır. Erişkinin koyu alt kanadı en yararlı ayrımlardan biridir. Genç Akdeniz Martısı ise ayrı bir tür değil, bu türün farklı yaş giysisidir; kahverengi kanat örtüleri ve koyu uçları erişkin levhasındaki beyaz kanat kuralına uymaz. Önce yaş, sonra tür karşılaştırması yapın.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme Alanları
Koloniler suya yakın zeminlerde, uygun adacıklarda ve seyrek bitkili alanlarda kurulabilir. İç göller ile kıyı lagünleri farklı görünse de güvenli yuvalanma zemini ve ulaşılabilir besin ortak ihtiyaçlardır. Bir alanın sulu olması tek başına yeterli değildir; su düzeyi değişimi, kara bağlantısı ve insan baskısı yuvanın güvenliğini etkileyebilir. Koloni sınırına yaklaşmadan çevre kullanımını gözlemek gerekir.
Kıyı grupları: Dinlenen martıları uçurmadan tek tek tara.
İç göl ve adacık: Koloniyi uzaktan izle; güvenli yuva alanına girme.
Tarla ve sulak alan: Beslenme aramasını yalnız denizle sınırlama.
Yuva Yeri
Yuva: Suya yakın zeminde, adacık veya seyrek bitkili alanda koloni yuvası.
Yumurta: Tipik üç yumurta.
Kuluçka: Yaklaşık 23–25 gün; erkek ve dişi paylaşır.
Yavru: İki ebeveyn bakım verir; genellikle 35–40 günde uçabilir.
Günlük Alan Kullanımı
Kıyı ve Dinlenme
Üreme dışında kıyılarda ve sulak alanların açık kenarlarında başka martılarla bir arada bulunabilir. Dinlenen kuşların başı kanada sokuluysa ayırt edici yüz görünmeyebilir; doğal olarak uyanıp dönmesini bekleyin. Kanat açtırmak için grubu uçurmak teşhis yöntemi değildir. Gözlemci hareketi yüzünden sık sık yer değiştiren kuşlar, alanı normal koşullardaki gibi kullanamaz.
Beslenme Alanı Tek Tip Değildir
Martı adından dolayı yalnız açık denizde aranması doğru olmaz. Tarım alanları, iç sular ve kıyı beslenme sahaları da önemlidir. İtalya'da yapılan izleme araştırması aynı üreme topluluğunun farklı ortamları kullanabildiğini göstermiştir. Bu sonuç Türkiye'deki bütün kuşlara aynı alan oranını atamak için değil, aramayı denizle sınırlamamak için yararlıdır.
Gözlem İçin Doğru Mesafe
Kıyıdaki bir dinlenme grubunu uzaktan tarayıp kuşların kendiliğinden dönmesini bekleyin. Yuva veya yavru bulunan adacıklara çıkmayın; erişkinler alarm veriyorsa uzaklaşın. Beslenme ve koloni arasındaki hareketi kesmeyin. Hassas yerlerin ayrıntılı konumunu paylaşmadan habitat türünü ve genel bölgeyi kaydetmek, yararlı gözlem ile gereksiz baskı arasındaki dengeyi korur.
Dünya Yayılışı
Halka ve Harita
Okunabilen bir halka bireysel geçmişe bağlanabilir; sıradan bir gözlem noktası ise tek başına göç rotasını göstermez. Halka varsa kuşu yakalamadan, kendi doğal duruşunda görülen kodu ve tarihi kaydedin. Eksik karakterleri tahmin etmeyin. Aynı bireyin tekrarları ile farklı kuş sayısını ayırmak, bir alandaki toplamı anlamak için önemlidir; eski halka örneklerinden bütün tür için sabit kilometre çıkarılmaz.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye'de Dağılış
Akdeniz Martısı Türkiye'de yalnız adını aldığı deniz kıyısıyla sınırlı değildir. Kıyı sulak alanlarının yanı sıra iç bölgelerdeki uygun göllerde de üreme kayıtları vardır. Karadeniz çevresi türün önemli üreme bölgesidir; Türkiye'deki kuşları bu daha geniş coğrafi bağlam içinde düşünmek gerekir. Bir kıyıdaki kış topluluğu ile iç göldeki üreyen koloni aynı mevsimsel kullanım biçimini temsil etmez.
Tarihli Yerel Kanıtlar
2003 tarihli halkalama değerlendirmesi, 1997–2002 döneminde Konya'daki Bolluk ve Kulu göllerinde, ayrıca 2002'de Gediz Deltası'nda yavru halkalama çalışmalarını bildirir. Bunlar üreme geçmişini destekleyen kayıtlardır; sayfada güncel koloni büyüklüğü olarak kullanılmaz. ODTÜ Erdemli listesinde kış ve geçiş kullanımı belirtilmesi de kıyıların başka mevsimlerdeki önemini gösterir.
Göç Yolculuğu
Mevsimsel Hareket
İlkbaharda üreme alanlarına yöneliş ve geçiş, yazın üreme ve yavru bakımı, yaz sonundan itibaren dağılma ve sonbahar hareketleri görülür. Kışın kıyı ve uygun sulak alanlardaki martı grupları dikkatle taranabilir. Bölgesel tarihler örtüşür; ay kutuları bütün ülkede eş zamanlı varış veya ayrılış tarihleri değildir. Kuşun üreme giysisinde olması bulunduğu noktada yuvalandığını kanıtlamaz.
Aylık saha yorumu: Ocak: Karma martı grubunda yaşları ayrı değerlendir. Şubat: Başın kararması eşey göstergesi değildir. Mart: Başlık ve kanat ucunu aynı kuşta birlikte gör. Nisan: Üreme giysisi yerel yuva kanıtı değildir. Mayıs: Koloni adacıklarına çıkmadan gözle. Haziran: Alarm artarsa erişkinin yolunu açıp geri çekil. Temmuz: Gençlerin koyu kanatlarını erişkin ölçütüyle eleme. Ağustos: Yeni ve eski tüylerin birlikte bulunabileceğini hesaba kat. Eylül: İkinci kış kuşlarında dış telek siyahı kalabilir. Ekim: Göz arkasındaki lekeyi gaga ve kanatla birlikte oku. Kasım: Dinlenen grubu fotoğraf için uçurma. Aralık: Halka tekrarlarını yeni birey diye sayma.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Esnek Beslenme
Akdeniz Martısı tek bir besin grubuna bağımlı değildir. Yazın böcekler önemli olabilir; balık, solucan ve başka küçük hayvansal besinlerle birlikte uygun yerde farklı kaynaklardan da yararlanır. Bir grupta kuşun suda durması o anda balık avladığı anlamına gelmez. Besinin kendisi görünmediyse kaydı davranış düzeyinde tutun; av türünü veya beslenme oranını tahmin ederek kesinleştirmeyin.
Nasıl Avlanır?
Kara ve Su Arasında
Kuzey Adriyatik'te iki üreme alanında izlenen bireyler tarım arazisi, iç su ve deniz ortamlarını birlikte kullanmıştır. Araştırmada beslenme tercihleri birey, üreme evresi ve hava koşullarıyla değişmiştir. Bu, türün yalnız deniz balığıyla yaşadığı düşüncesini düzeltir; ancak çalışmanın İtalya'daki yüzdeleri Türkiye için geçerli besin oranları değildir. Yerel gözlemi kendi koşulları içinde değerlendirmek gerekir.
Yavru Bakımının Etkisi
Yumurta dönemindeki erişkinin kendi beslenmesi ile büyüyen yavrulara besin yetiştirmesi aynı gereksinim değildir. Ebeveynler koloni ile beslenme alanları arasında gidip gelebilir. Kolonide kısa süre görünmeyen kuşu yuvayı bırakmış diye kaydetmeyin. Çiftin dönüşlerini uzaktan, rahatsız etmeden izlemek davranışın daha doğru anlaşılmasını sağlar; yaklaşarak erişkini yuvadan kaldırmak bu doğal düzeni bozar.
İnsan Kaynaklı Besin
Fırsatçı beslenme, kuşları ekmek veya artıkla beslemek gerektiği anlamına gelmez. Yapay besin kuşların belirli noktada toplanmasına ve doğal davranışın değişmesine yol açabilir. Teşhis için yiyecek atmak yerine mevcut grubu izleyin. Yerde, su yüzeyinde veya havada arama davranışını ayrı not edin; besin kaynağını gerçekten gördüğünüz ölçüde tanımlayın. Böylece habitatın doğal işlevi hakkında daha kullanılabilir kayıt elde edilir.
İlginç Bilgiler
## Adı Bütün Dağılışını Anlatmaz Akdeniz Martısının üreme geçmişinde Karadeniz çevresi önemli yer tutar; Türkiye'de iç göllerde de yavru kayıtları vardır. Dolayısıyla yalnız Akdeniz kıyısında bulunması beklenmemelidir. Yer adını taşıyan bir kuş ismi, dağılışın sınırını çizmez. Haritada kıyı ve iç kesim kayıtlarını birlikte görmek türün farklı mevsimlerdeki ihtiyaçlarını anlamayı kolaylaştırır. ## Beyaz Kanat İçin Önce Yaş Erişkinin çok açık kanat uçları güçlü bir saha işaretidir, fakat genç ve ikinci kış kuşlarında siyah alanlar olabilir. Bu nedenle tek bir erişkin fotoğrafını bütün yaşların ölçüsü yapmak yanlış elemelere yol açar. Baş, sırt, kanat ve kuyruk aynı kuş üzerinde birlikte değerlendirilmelidir. Tüy değişimi sırasında yeni ve eski tüylerin yan yana olması da görünümü karıştırabilir. ## Eşeyden Çok Giysi Değişir Üreme giysili erkek ile dişi benzer görünürken aynı erişkinin yaz ve kış başı çok farklı olabilir. Siyah başlığı olmayan kuşu yalnız bu nedenle dişi saymak yanlıştır. Levhalar karşılaştırılırken eşey ile mevsim ayrımını karıştırmamak gerekir. Ölçü ortalamaları arasındaki fark da tek bireyin cinsiyetini fotoğraftan kesinleştirmek için yeterli değildir. ## Bir Halka, Bir Yaşam Öyküsü Türkiye'deki geçmiş halkalama çalışmaları, martıların hareketlerini birey düzeyinde izleme olanağı sağlamıştır. Halka kodunun tamamını doğal duruşta okuyabiliyorsanız tarih ve yerle birlikte saklayın; kuşu kovalamayın veya yakalamaya çalışmayın. Tekrarlanan okumalar bir bireyin alan kullanımını gösterebilir, fakat birden çok gözlem otomatik olarak birden çok kuş değildir. Küresel LC durumu da yerel üreme alanlarının korunmasını gereksiz kılmaz.