Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Küçük Martı
Hydrocoloeus minutus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Küçük Martı (Hydrocoloeus minutus; Little Gull), dünyanın en küçük martı türüdür. Koyu gagası, küçük ve narin yapısıyla dikkat çeker. Gözleri koyu kahverengidir. Erişkin üreme tüylerinde baş siyah, bacaklar kırmızıdır. Koyu kanat altı erişkinin güçlü işaretidir; genç kuşta aynı deseni beklemeyin.
Genel Görünüm ve Duruş
Gaga küçük, ince ve sivridir; bacaklar kısadır. Gövdesi toplu, kuyruğu kısadır. Kanatları başka martılara göre daha geniş ve erişkinde yuvarlak uçlu görünür; gençte kanat ucu daha sivridir. Bu yaş farkı, kuşun siluetini de değiştirir.
Kış tüylerinde erişkinin başı beyazlaşır. Gözün arkasında koyu bir leke, tepenin gerisinde gri veya koyu bir alan kalır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi görünüşte birbirine benzer. Erkeğin biraz daha iri olabilmesi, tek bir kuşu büyüklüğüne bakarak güvenilir biçimde eşeylendirmeye yetmez.
Genç kuşta kanat üstündeki koyu alanlar W biçimini andırır; beyaz kuyruk siyah bir uç bandıyla biter. Kanat altı erişkindekinden açıktır. İlk kışta baş ve gövde açılırken gençlik kanatları ve kuyruk deseni kalabilir. Daha sonraki tüy değişimlerinde kuyruk bandı kaybolduğu halde kanatta gençlik izleri görülebilir; tek bir tüy alanıyla kesin yaş vermeyin.
Uçuşta Görünüm
Erişkinin kanat üstü çok açık gri, kanat altı koyu gri-siyahtır; arka kenar beyazdır. Kanat ucunda geniş siyah bir alan bulunmaz. Kuş dönerken üst ve alt yüzün farklı renkleri belirginleşir. Uçuşu hafif ve çeviktir.
Ses ve Davranış
Çağrıları kısa, bazen tek veya iki heceli diziler halinde tekrarlanır. Koloni çevresinde farklı çağrılar duyulabilir. Uzman betimlemelerindeki yazılı sesler yaklaşık karşılıklardır; bir heceyi ezberlemek yerine kaydın hangi kuştan geldiğini de kontrol edin.
Üremede kendi türünden veya başka su kuşlarından oluşan kolonilerin yakınında bulunabilir. Göçte ve kışın da çoğunlukla topluluk halindedir; beslenir ve gece dinlenme yerlerini birlikte kullanır.
Karıştırılabilecek Türler
Karabaş Martı (Chroicocephalus ridibundus) daha iridir. Erişkin üreme tüylerinde kahverengi-siyaha çalan başlığı, koyu kırmızı gagası ve kanadın dış bölümündeki siyah-beyaz deseni ayrımda yararlıdır. Kışın onun da koyu göz çevresi lekeleri bulunur; yalnız bir “kulak lekesi” görmek Küçük Martıyı kanıtlamaz.
Akdeniz Martısı (Ichthyaetus melanocephalus), daha iridir; gagası daha kalın ve kırmızıdır. Tam erişkinde kanadın uçuş tüyleri beyazdır; genç kuşta koyu kanat alanları ve siyah kuyruk bandı bulunabilir. Bu nedenle “kanadı beyaz” karşılaştırmasını bütün yaşlara uygulamayın.
Kara Sumru (Chlidonias niger) su üzerinde çevik uçuşuyla benzer bir izlenim verebilir. Üreme tüylerinde başı ve gövdesi koyu, kanat altı açık gridir; kışın alt tarafı beyazlaşır ve göğüs yanındaki koyu leke dikkat çeker. Hareket benzerliği tek başına tür ayrımı değildir.
Kara Ayaklı Martının (Rissa tridactyla) gençlerinde de W biçimli üst kanat deseni bulunur. Bu ortak desen, Küçük Martı için tek başına yeterli değildir. Kara Ayaklı Martı daha iri ve daha dolgun yapılıdır; Küçük Martının küçük, toplu gövdesi ve kısa kuyruk biçimiyle karşılaştırın.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme alanları çoğunlukla iç kesimlerdeki tatlı su bataklıkları ve sığ göllerdir. Küçük adacıklar, kıyı bitkileri ve su üstündeki bitki yığınları yuva yeri sağlayabilir. Hafif tuzlu kıyı sulak alanları da kullanılır; her yuva yüzen bir platformda değildir.
Yuva Yeri
Yuva, su kıyısındaki bitki örtüsünde, saplarla yapılan sığ bir çukur veya daha belirgin bir bitki yığını olabilir. Britanya Ornitoloji Vakfının (BTO) uzman derlemesi tipik 2–3 yumurta ve iki eşin katıldığı 23–25 günlük kuluçka bildirir; yavruların 21–24 günlükken uçabildiğini belirtir. Hollanda’nın Lauwerszee bölgesinde 1975–1978 gözlemlerini inceleyen saha çalışması ise ortalama kuluçka süresini 21–22 gün, uçma yaşını yalnız iki yavruya dayanarak 3,5–4 hafta olarak bildirmiştir. Kaynakların kapsamı ve örneklemi aynı değildir; bunlardan yeni bir ortalama üretilemez. Yavrular uçmadan önce yuvanın çevresinde dolaşabilir; onları görmek için koloniye girmeyin.
Günlük Alan Kullanımı
Göçte büyük göller ve nehirler gibi iç suların yanı sıra deniz kıyılarını da kullanır. Kışın kıyı suları, haliçler ve lagünler daha belirgin yaşam alanları olur. Dinlenen kuşlar su üzerinde veya kıyıdaki açık alanlarda görülebilir; türü yalnız karada duran martı sürülerinde aramak yeterli değildir.
Dünya Yayılışı
Baltık bölgesinden doğuya, Ohotsk Denizi’ne; güneyde kuzey Kazakistan ve Çin’in kuzeydoğusuna uzanan alanlarda ürer. Kuzey Amerika’da Büyük Göller, Hudson ve James körfezleri çevresinde de seyrek üreme vardır. Kışın Kuzey Atlantik kıyılarıyla Kuzey, Akdeniz, Baltık, Karadeniz ve Hazar denizlerinin çevresine yayılır.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye için 2021’de yayımlanan İngilizce omurgalı derlemesinde geçit kuşu ve kış ziyaretçisi olarak listelenir. Yazın tek bir bireyin görülmesi o alanda üreme olduğunu göstermez. Sürü sayısını, tarihini ve bulunduğu su alanını kaydetmek yararlıdır; aynı gözlemden sabit bir göç güzergâhı çıkarılamaz.
Göç Yolculuğu
2022 Avrupa halkalama atlasında, Finlandiya ve Baltık bölgesinden gelen halkalama bağlantıları ağırlıkla batı ve güneybatıda, Birleşik Krallık ile batı Avrupa’nın Atlantik kıyılarına uzanır. Akdeniz’e uzanan daha az sayıda bildirim ve Türkiye’ye ait seyrek bağlantılar da vardır. Diğer bölgelerden veri az olduğu için bu kayıtlar bütün türün tek zorunlu rotasını göstermez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Üreme döneminde böcekler önemli besindir; uçan böcekler ve suyla ilişkili küçük omurgasızları alır. Göçte de böcekler tüketir, küçük balıklar ve kabuklular da besinine girebilir. Kuzey Amerika için Cornell uzman hesabı üreme dışı dönemde küçük balıkların önemli olabileceğini belirtir; bunu Türkiye’de ölçülmüş sabit bir oran gibi okumayın.
Nasıl Avlanır?
Suyun üzerinde alçaktan uçar, kısa süre asılı kalıp yüzeyden küçük avları toplar. Havada böcek yakalayabilir; suya başını sokabilir veya kısa bir dalış yapabilir. Yüzerek ve sığ suda yürüyerek de beslenir.
İlginç Bilgiler
## Komşu Koloniler ve Yavru Kaybı Başka bir türün yakınında yuvalamak her zaman tam koruma sağlamaz. Hollanda’nın Lauwerszee bölgesinde 1975–1978 araştırmasında, Karabaş Martıların Küçük Martı yumurta ve yavrularını aldığı doğrudan görüldü. 1978’de denetlenen 59 yuvadan yalnız beş yavru uçma yaşına ulaştı. Bunun bütün tür için olağan üreme başarısı olduğu söylenemez; çalışma alışılmadık, açık bir yaşam alanındaki kolonileri incelemişti ve kaybolan her yavrunun ölüm nedeni doğrudan gözlenmemişti. ## Olası Av ile Gerçek Besin Beslenen kuşun yakınındaki suyu incelemek, kuşun midesini incelemekle aynı şey değildir. Almanya’nın güneydoğu Kuzey Denizi alanını ele alan, 2006’da yayımlanmış araştırmada, Elbe ağzından altı, Helgoland çevresinden beş yüzey örneği ağla alındı. Elbe örneklerinde suya düşmüş böcekler; Helgoland örneklerinde balık yumurtaları, balık larvaları ve küçük kabuklular bulundu. Bunlar olası av kaynaklarıydı; her kuşun gerçekten hangi lokmayı yuttuğu doğrudan doğrulanamadı. ## Gözlem ve Üreme Kanıtı Görülen kuş ile doğrulanmış yuva ayrı kanıttır. Kanada’nın Manitoba eyaletinde 2010–2014 atlas çalışmasında Küçük Martı, Churchill çevresinde sekiz karede kaydedildi; üreme West Twin Gölü’nde doğrulandı. Gods Nehri çevresindeki üç başka karede de kuşlar görüldü, fakat olası yuvalama kesinleştirilemedi. Bu ayrım, bir türün haritada bulunmasıyla her kayıt alanında üremesi arasında fark olduğunu gösterir. ## Bildirimlerin Nasıl Oluştuğu 2022 Avrupa halkalama atlasında Küçük Martıya ait geri bildirimlerin yaklaşık %49’u ölü, hasta veya yaralı bulunan kuşlardan geliyordu. Bu, türün kuşlarının %49’unun öldüğü anlamına gelmez. Sağlıklı, işareti okunmayan veya yeniden görülmeyen bireyler aynı biçimde bildirilmez; kayıtların nasıl oluştuğu, göç ve yaşam süresi yorumunu etkiler.
Ak Kanatlı Sumru
Chlidonias leucopterus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Ak Kanatlı Sumru küçük, kuyruğu sığ çatallı bir bataklık sumrusudur. Üreme giysisindeki siyah baş ve gövde, açık üst kanatla ve beyaz sağrıyla karşıtlık oluşturur. Üreme dışı giysi daha açıktır.
Genel Görünüm ve Duruş
Baş yuvarlak, gaga incedir. Bıyıklı Sumruya göre daha küçük ve ince gagalıdır; su üzerinde besin ararken daha çevik görünür.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi erişkin benzerdir; siyah üreme giysisi yalnız erkeğe ait değildir. Baş, boyun ve alt gövde siyah; sağrı ve kuyruk beyazdır. Gaga kırmızımsı siyah, ayaklar kırmızıdır.
Gençte koyu kahverengimsi sırt, açık kanatlarla ve beyaz sağrıyla karşıtlık oluşturur. Göz arkasındaki koyu leke aşağı uzanır. İlk kış giysisine geçerken koyu sırt–açık kanat karşıtlığı azalır; genç, üreme erişkininin küçük kopyası değildir.
Üreme dışında alt taraf beyaz, sırt ve kanatlar açık gridir; göz arkasında koyu, aşağı uzanan kulak lekesi bulunur. Ara giyside açık ve koyu tüyler bir arada görülebilir. Tarih tek başına giysiyi belirlemez.
Uçuşta Görünüm
Üreme giysisinde üst kanadın ön kenarı beyaz, uçuş tüyleri daha gridir. Alttan görülen kısa örtü tüyleri siyahtır; uzun uçuş tüylerinin altı açık gridir. Bütün kanat altı siyah değildir; üst ve alt yüz karıştırılmamalıdır.
Ses ve Davranış
Hong Kong hesabında kuşlar gölet üzerindeki tellerde topluca dinlenir. Uçuş çağrıları Bıyıklı Sumrununkinden daha ince ve daha az pürüzlüdür. Bu bölgesel davranış örneği her konaklama yerinin aynı olduğunu göstermez.
Karıştırılabilecek Türler
Kara Sumrunun (Chlidonias niger) üreme giysisindeki sırt ve üst kanadı daha koyu gridir; kanat altı açıktır, Ak Kanatlının siyah alt örtü alanını taşımaz. Üreme dışında göğüs yanlarında koyu lekeler, daha koyu sağrı ve kuyruk görülür.
Bıyıklı Sumru (Chlidonias hybrida) daha güçlü gagalıdır; üreme giysisinde siyah tepeye karşı beyaz yanak ve çene, gri gövde görülür. Gençte sırt daha kaba kahverengi desenli, sağrı daha az beyazdır. Üreme dışında göz arkasındaki çizgi enseye uzanır; Ak Kanatlının aşağı inen yuvarlak kulak lekesinden farklıdır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Sığ, bitkili tatlı sularda ürer. Doğu Polonya’daki Bug Nehri çalışması, su tutan çayırların yanında eski nehir yatağından ayrılmış gölcüklerde yüzen bitkilerin de yuva desteği olduğunu anlatır.
Yuva Yeri
Yuva, bitki parçalarından yapılmış sığ bir çanaktır. Polonya’nın Bug Nehri kolonilerinde yuvalar yüzen Stratiotes aloides bitkisine dayanıyordu. Bu bitki Türkiye kolonilerinin zorunlu desteği değildir. Yüzen destek, dalga ve seviye değişimine dayanma garantisi değildir.
Polonya makalesinin Cramp’tan aktardığı kuzey toplulukları sentezinde tipik üç yumurta, yaklaşık 20 günlük kuluçka ve 24 günde ilk uçuş verilir. Yabancı uzman anlatısı kuluçkayı 18–22 gün ve iki yetişkinin ortak görevi olarak açıklar. Bu değerler Türkiye’de ayrıca ölçülmüş tek süre değildir; aralıklardan ortalama üretilmez. Aktif koloniye girilmez.
Günlük Alan Kullanımı
Yeni Zelanda’da sığ kıyı lagünleri, küçük haliçler ve yakındaki sulak alanlar kullanılır. Kıyı kaydı, türü yalnız deniz kuşu yapmaz; beslenme alanı ayrıca üreme kolonisi değildir.
Dünya Yayılışı
Doğu Avrupa’dan Asya’nın doğusuna uzanan alanlarda ürer. Kışlık yayılış Afrika, Güneydoğu Asya ve Avustralasya’ya uzanır. Bütün topluluklar tek bir kıtada kışlamaz; bütün kuşlar için tek kış hedefi verilmez.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye göç alanları arasındadır; üreme de bildirilmiştir. BirdLife’ın 2021 eki Türkiye üreme tahminini 2002–2012 dönemi kısmi verisine dayandırır. Bu eski veri 2026 sayımı değildir; ilkbaharda beslenen sürü ayrıca yuvalanma kanıtı sayılmaz.
Gaziantep Doğanpınar Sulama Göleti’nde 1 Şubat 2020’de fotoğraflanan erişkin, Kiat–Pyle makalesinde siyah üreme giysisinde ve açık giysiye geçişi başlamış olabilecek kuş olarak gösterilir. BirdLife’ın 2021 ekinde Türkiye için 2013–2019 kış varlığı da bildirilir. Bunlar kışın kesin yokluğu çürütür; bütün ülkede düzenli kışlama veya kış üremesini kanıtlamaz.
Göç Yolculuğu
Yeni Zelanda’ya gelen kuşların çoğu kuzeydeki üreme döngüsünü izler; orada seyrek üreme kayıtları da vardır. Yeni Zelanda yazı Türkiye kışına denk gelir; oradaki mevsim adları Türkiye takvimine aktarılmaz. Gözlem noktaları aynı bireyin izlenen rotası gibi birleştirilmez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Başlıca su böceklerini alır; küçük balık ve iribaş da yiyebilir. İribaş, kurbağanın suda yaşayan yavrusudur. Bu çeşitlilik, Türkiye’deki her alanda aynı besin oranlarının ölçüldüğü anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
Hong Kong hesabında yüzey üzerinde dolaşır, havada asılı kalıp yüzeydeki veya hemen alttaki ava yönelir. Yeni Zelanda hesabı havada böcek yakalamayı ve ara sıra suya girişi de bildirir; “hiç dalmaz” mutlak kuralı uygun değildir.
İlginç Bilgiler
## İlginç Bilgiler Polonya’nın Bug Nehri çevresinde 2007–2010’da dokuz kolonide 113 Ak Kanatlı ve 92 Kara Sumru yuvası izlendi. En az bir yavru çıkmasıyla tanımlanan başarı Ak Kanatlıda daha düşüktü; kuvvetli rüzgâr, koloninin yeri ve yumurtlamanın başlangıcıyla ilişkiliydi. Bu, yavruların uçana kadar yaşama oranı değildir; Türkiye’ye aynı kayıp oranı atanamaz. Polonya’nın Morzyczyn–Prostyn çevresindeki iki eski nehir yatağı gölcüğünün başka incelemesinde 96 Ak Kanatlı yuvası izlendi. Makale saha yıllarını 2007, 2009–2010 ve 2016 olarak sıralar. En az bir yavru çıkan yuvalar yoğun kıyı bitkilerine daha yakın ve daha erken kurulmuştu. Su yükseldiğinde yumurtaların ıslanması, fırtınada bitki kümelerinin sürüklenmesi gözlendi; bitkinin desteğini neden kaybettiği ise mekanizma yorumudur. Kiat ve Pyle’ın Ortadoğu incelemesinde 2017–2022 kışlarında görüntülerle değerlendirilen 96 kuşun 94’ü siyah üreme giysisinde erişkindi. Afrika karşılaştırmasıyla müze ve İsrail halkalama verileri de kullanıldı; bunlar tek yıllık ülke sayımı değildi. Afrika’da henüz bilinmeyen üreme alanlarından kuzeye göç olasılığı, yazarların tartıştığı hipotezlerden biridir. Bu açıklamanın güçlüklerini de tartışırlar; bulunmuş bir koloni bildirmezler.
