Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Küçük Martı
Hydrocoloeus minutus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Küçük Martı, dünyanın en küçük martısıdır. Erişkin yaz giysisinde siyah başlığı, ince siyah gagası, kırmızı bacakları, çok açık gri kanat üstü ve çarpıcı koyu gri-siyah kanat altıyla tanınır. Kanat uçlarında büyük martılardaki gibi belirgin siyah uç alanı yoktur; arka kenar beyazdır. Uçuşu hafif, çevik ve deniz kırlangıcını andırır. Boyut, yuvarlakça kanat biçimi ve koyu kanat altı birlikte görüldüğünde tanı güçlüdür.
Kış giysisinde başlık kaybolur; baş beyaz, gözün arkasında koyu kulak lekesi ve tepede soluk gri iz kalır. Genç kuş erişkinden bütünüyle farklı kanat deseni taşır: üst kanatta koyu bir W, kuyruk ucunda siyah bant ve baş-boyun çevresinde koyu lekeler görülür. Bu nedenle koyu kanat altı erişkin işaretidir; gençte aynı görünüm beklenmez.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövde küçük, kısa ve narindir. Baş yuvarlak, gaga kısa ve incedir. Dinlenirken kanatlar uzun görünse de uçuşta genişçe ve yuvarlak uçlu izlenim verir. Erişkinin sırtı ve kanat üstü çok açık gri, boyun ve gövde beyazdır. Yazın başlık enseye kadar uzanır, fakat Karabaş Martıdaki kahverengimsi başlıktan daha siyah görünür. Ayaklar erişkinde kırmızı; gaga siyahtır.
Erişkin kış giysisinde açık renkli, küçük ve temiz görünür. Koyu kulak lekesi yüzün gerisinde belirgindir. Birinci yaş kuşta kanat üstündeki koyu W, koyu el telekleri ve kuyruk bandı dikkat çeker. İkinci yaş kuşlar erişkin ile genç arasında geçiş desenleri gösterebilir; tam erişkin kanat desenine ulaşmadan önce bazı koyu işaretleri korur. Yaş tayini tek bir siyah lekeye değil, kanat ve kuyruk deseninin bütününe dayanır.
Oiseaux.net Küçük Martı için 25–30 santimetre boy ve 70–80 santimetre kanat açıklığı verir. BTO BirdFacts erişkin ağırlığını 117,5 gramlık doğrudan temsilî değer olarak yayımlar. Kaynaklar ölçüleri eşeye göre ayırmadığından değerler iki kutuda ortak tür değeri olarak gösterilir; aralık uçları erkek ve dişiye paylaştırılmaz.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi tüy görünüşüyle sahada güvenilir biçimde ayrılamaz. Erkek ortalamada biraz iri olabilir, fakat ölçüler örtüşür ve tek kuşun boyutundan kesin eşey çıkarılmaz. Başlığın genişliği, kanat altının koyuluğu ya da bacak rengi eşey tayini sağlamaz; bunlar yaş, mevsim, tüy aşınması ve ışıkla değişebilir.
Genç bireyin üst kanadındaki koyu W, bilekten kanat ucuna ve sırt yönüne uzanan koyu alanların oluşturduğu güçlü bir desendir. Kuyruk ucunda siyah bant, baş ve ense çevresinde koyu kahverengi işaretler bulunur. Alt taraf genellikle beyazdır. Birinci kışa ilerlerken gövde ve baş açılır, ancak kanattaki koyu desen bir süre korunur. Bu desen genç Karabaş Martı ve bazı küçük deniz kırlangıçlarıyla dikkatli karşılaştırılmalıdır.
Üreme çoğunlukla kuzey Avrupa ile batı Rusya’nın sığ, bitkili iç sulak alanlarında koloniler halinde gerçekleşir. Yuva; ıslak bitki örtüsü içindeki zemin çukurundan, su üstünde yüzen bitki materyalinden yapılmış daha belirgin bir platforma kadar değişebilir. Kamış, saz, ot ve yaprak kullanılır. BTO tipik 2–3, gözlenen 1–5 yumurta; iki eşin katıldığı 23–25 günlük kuluçka ve yarı erken gelişen yavrularda yaklaşık 21–24 günlük uçma dönemi bildirir. Koloniye girilmez, yüzen yuvaya tekneyle yaklaşılmaz, alarm veren kuş izlenerek yuva bulunmaz ve konum yaygınlaştırılmaz.
Uçuşta Görünüm
Erişkinin uçuşta en güçlü işareti koyu gri-siyah kanat altıdır. Beyaz gövde ve açık kanat üstüyle keskin karşıtlık oluşturur. Kanat üstünde siyah uç bulunmaz; beyaz arka kenar ışıkta belirginleşebilir. Uçuş hafif, canlı ve esnektir. Kuş su yüzeyine yaklaşır, kısa süre asılı kalabilir, yüzeyden av alıp yeniden yükselir.
Gençte erişkinin tekdüze koyu kanat altı yerine üstten bakıldığında koyu W deseni ve siyah kuyruk bandı daha önemlidir. Uzakta Kara Sumruya benzeyen çevik hareketler gösterebilir; buna karşılık gövde oranı, kuyruk biçimi, kanat deseni ve martı baş-gaga yapısı birlikte değerlendirilir. Tek kanat yüzeyinin bulanık fotoğrafı kesin tanı için yeterli olmayabilir.
Sürü halinde göç ederken küçük gruplar su yüzeyi üzerinde dağınık biçimde beslenebilir. Kuvvetli rüzgârda kıyıdan veya deniz gözlem noktasından geçebilir. Kuşu uçuş işareti görmek için yerden kaldırmak doğru değildir; doğal hareket beklenir ve aynı bireyin yaş giysisi kaydedilir.
Ses ve Davranış
Çağrılar ince, keskin ve kısa hecelerden oluşur; kolonide daha sık ve çeşitli sesler duyulur. Karabaş Martı ve küçük deniz kırlangıçlarının bazı çağrıları uzaktan karışabileceğinden, yazıya geçirilmiş tek bir ses kesin teşhis sayılmaz. Kayıtta sesi çıkaran bireyin görüntüsü, yaş giysisi ve davranışı korunmalıdır.
Beslenirken deniz kırlangıcı gibi suyun hemen üstünde hafifçe uçar; yüzeydeki böcekleri ve küçük su canlılarını gagasıyla toplar. Zaman zaman kısa dalış veya yüzeyden küçük balık alma görülebilir. Üreme döneminde uçan sucul böcekler önemliyken, kışın küçük balıklar ve deniz omurgasızları daha fazla yer tutabilir. Karada ya da çok sığ suda yürüyerek de beslenebilir.
Üreme dışında toplulukçudur; beslenme ve dinlenme alanlarında onlu gruplar, uygun koşullarda daha büyük yığınlar oluşabilir. Toplu bulunması her alanın kalıcı kışlama merkezi olduğu anlamına gelmez. Fırtına, rüzgâr yönü, böcek çıkışı ve küçük balıkların yüzeye yaklaşması kısa süreli yoğunlaşmalar yaratabilir.
Karıştırılabilecek Türler
Karabaş Martı daha iri, daha uzun ve sivri kanatlı görünür. Erişkin yaz giysisindeki başlığı kahverengimsi, gagası ve bacakları daha güçlüdür; kanat altı Küçük Martıdaki gibi bütünüyle koyu değildir ve dış kanatta siyah-beyaz desen görülür. Kışın iki türde de kulak lekesi bulunabileceğinden boyut ve kanat deseni önem kazanır.
Akdeniz Martısı daha iri ve ağır yapılıdır; erişkinin geniş beyaz kanadı ve siyah başlığı uzaktan benzerlik yaratabilir. Gagası daha kalın ve kırmızı, bacakları daha uzun, uçuşu daha güçlüdür. Küçük Martının koyu kanat altı, siyah ince gagası ve küçük yuvarlak silueti ayırıcıdır.
Kara Sumru özellikle genç Küçük Martının çevik uçuşuyla karıştırılabilir. Kara Sumrunun daha dar kanatları, kısa kuyruğu, farklı gövde oranı ve mevsime bağlı koyu baş-gövde deseni vardır. Genç Küçük Martının üst kanattaki W’si ile siyah kuyruk bandı martı yapısıyla birlikte aranır.
Bonapart Martısı Avrupa’da olağandışı olsa da fotoğraf değerlendirmesinde gündeme gelebilir. Daha iri yapı, farklı birinci yaş kanat deseni ve erişkinde dış kanat uçlarındaki siyah alan ayrım sağlar. Nadirlik tek başına eleme ölçütü değildir; tam kanat deseni ve coğrafi kanıt gerekir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üremede sığ tatlı veya acı su gölleri, bataklıklar, turbalıklar, nehir havzaları ve zaman zaman kıyı lagünleri kullanılır. Çamurlu sığ su, yüzen ya da su üstüne çıkan yoğun bitki örtüsü ve yakın beslenme alanı önemlidir. Koloniler başka küçük martı veya sumrularla aynı geniş sulak alanda bulunabilir. Su düzeyinin hızlı değişmesi ve bitki örtüsünün kesilmesi yuvaları etkiler.
Yuva Yeri
Yuva ıslak bitki örtüsü içindeki zeminde, otlu küçük adada, saz kenarında ya da su üzerinde yüzen bitki platformunda olabilir. Yapısı bulunduğu yere göre sığ bir çukurdan sap, yaprak ve otla örülmüş belirgin bir yığına kadar değişir. Tipik 2–3 yumurtayı iki eş 23–25 gün kuluçkaya yatırır; yavrular yaklaşık 21–24 günde uçar. Koloniye girilmez ve tekne rotası yuvaların arasından geçirilmez.
Günlük Alan Kullanımı
Göçte deniz kıyıları, açık deniz, haliçler, lagünler, büyük göller, rezervuarlar ve geniş nehirler kullanılır. Kuşlar böcek yoğunlaşması veya küçük balıkların yüzeye çıkışı üzerine kısa süreli beslenme grupları oluşturabilir; sonra başka su kütlesine geçebilir. Dinlenme için sakin kıyı, şamandıra çevresi ya da açık su seçilebilir. Sürü gözlemci nedeniyle yön değiştiriyor veya sürekli kalkıyorsa mesafe artırılır.
Dünya Yayılışı
Küçük Martı Palearktik ağırlıklı bir türdür. Başlıca üreme alanları Finlandiya, Baltık ülkeleri, Belarus, batı Rusya ve Sibirya’nın uygun sulak alanlarında bulunur; Kuzey Amerika Büyük Göller çevresinde küçük ve düzensiz bir üreme uzantısı da oluşmuştur. Üreme dışında Batı Avrupa’nın Atlantik kıyıları, Baltık, Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresine yayılır. Dünya dağılımı mevsime göre güçlü biçimde değişir; geniş ülke boyaması her uygun noktada düzenli bulunduğu anlamına gelmez.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye türün güney ve güneybatı yönlü hareket ağı içinde, başlıca geçiş ve kışlama bağlamında yer alır. Karadeniz ve Marmara kıyıları, boğazlar, büyük iç göller, deltalar ve kıyı lagünleri uygun dönemlerde kullanılabilir. Sayılar yıl, hava ve besin koşullarına göre büyük değişkenlik gösterebilir. Üreme alanı kuzeyde olduğundan yazın görülen tek birey Türkiye’de üreme kanıtı değildir; yuva, yumurta veya yavru belgelenmeden böyle bir sonuç çıkarılmaz.
Göç Yolculuğu
EURING’in Eurasian-African Bird Migration Atlas verileri, kuzey Avrupa’da üreyen kuşların çoğunlukla batı ve güneybatıya, Britanya ile Batı Avrupa’nın Atlantik kıyılarına yöneldiğini; daha az sayıda bağlantının Akdeniz yönünde olduğunu gösterir. İlk yaş kuşlar temmuzda hareket etmeye başlayabilir, sonbahar geçişi ağustos sonundan kasım başına uzanabilir; ilkbahar dönüşü hızlıdır ve Finlandiya-Baltık üreme alanlarına varış çoğunlukla nisan sonu ile mayısta gerçekleşir. Türkiye’deki olağandışı halkalama bağlantıları rotanın mümkün bir parçasını gösterir, her bireyin aynı koridoru kullandığını kanıtlamaz.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Üreme döneminde beslenmenin büyük bölümünü sucul böcekler oluşturur; tatarcıklar, yusufçuklar, kınkanatlılar, mayıs sinekleri ve başka uçan ya da yüzeyde bulunan omurgasızlar alınır. Göçte böcekler önemini korur. Kışın küçük balıklar ile deniz ve tatlı su omurgasızlarının payı artabilir. Av bileşimi bölge, mevsim ve yüzeydeki geçici bolluğa göre değişir; tek gözlem bütün türün diyeti sayılmaz.
Nasıl Avlanır?
Su yüzeyinin hemen üzerinde hafifçe uçar, kısa süre asılı kalır ve avı yüzeyden gagasıyla alır. Uçan böcekleri havada yakalayabilir; küçük balık ve omurgasızlar için yüzeye dokunur veya kısa, sığ bir dalış yapar. Sığ kıyıda yürüyerek ya da yüzerek de beslenebilir. Beslenen sürünün önünü tekneyle kesmek, yem atmak veya fotoğraf için kuşları tekrar tekrar kaldırmak doğal enerji bütçesini bozar. Av kaydı yalnız görüntünün izin verdiği düzeyde yapılır.
İlginç Bilgiler
## Dünyanın En Küçük Martısı Küçük Martının erişkin ağırlığı BTO’da 117,5 gram olarak verilir; bu değer birçok güvercinden bile düşüktür. Küçük boyuna karşın deniz üstünde güçlü göç yapabilir ve fırtınalı koşullarda kıyı gözlem noktalarından geçebilir. “Küçük” sözcüğü genç bir martıyı değil, ayrı bir türü anlatır. ## Kanat Altı Erişkini Ele Verir Birçok martıda kanat altı açıkken erişkin Küçük Martıda koyu gri-siyahtır. Üst kanat ise çok açık gri ve siyah uçsuzdur. Aynı kuşun üstten ve alttan bu kadar farklı görünmesi, dönüş yapan sürüde güçlü bir açık-koyu yanıp sönme etkisi yaratır. Genç kuşta aynı desen bulunmadığından yaş mutlaka hesaba katılır. ## Genç Kuşun W Deseni Birinci yaş kuşun kanat üstündeki koyu işaretler, kuş uçarken belirgin bir W biçimi oluşturur. Siyah kuyruk bandı da eşlik eder. Bu desen yaşla değişir; Küçük Martı tam erişkin görünümünü birden değil, ara giysiler üzerinden kazanır. Dolayısıyla her Küçük Martıda koyu kanat altı aramak gençleri gözden kaçırabilir. ## Deniz Kırlangıcını Andıran Beslenme Küçük Martı su yüzeyine hafifçe yaklaşarak böcek ve küçük su canlılarını toplar. Bu çevik hareket martılardan çok deniz kırlangıçlarını hatırlatır. Davranış yararlı bir ipucudur, ancak Kara Sumru gibi türlerle karışma olasılığı nedeniyle kanat deseni ve baş-gaga yapısıyla doğrulanır. ## Yaşa Göre Göç Takvimi Göç atlası ilk yaş kuşların erişkinlerden daha erken, temmuz içinde hareket etmeye başlayabildiğini; sonbahar göçünün ağustos sonundan kasım başına uzanabildiğini bildirir. Bunlar Avrupa ölçeğindeki genel örüntülerdir. Türkiye’de her yıl aynı gün ve sayıyı beklemek doğru değildir; hava ve besin yoğunluğu geçişi değiştirebilir.
Ada Martısı
Ichthyaetus audouinii
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Erişkin Ada Martısını tek bir renkten değil; koyu kırmızı gaga, koyu göz, gri-yeşilimsi bacak, açık gri sırt ve uzun-dar kanat birleşiminden tanıyın. Genç kuşlarda erişkinin kırmızı gagası ile temiz beyaz-gri giysisi bulunmadığından önce yaş sınıfını belirleyin. Uzak gözlemde gövde oranı, kanat ucu ve kuyruk birlikte görülmeden kesin karar vermeyin.
Genel Görünüm ve Duruş
Ada Martısı, iri martılar arasında daha ince gövdeli, uzun kanatlı ve zarif duruşlu bir kıyı kuşudur. Erişkinin beyaz başı, açık gri sırtı ve koyu kanat uçları ilk bakışta başka martıları hatırlatabilir. Asıl değerli birleşim koyu kırmızı gaga, koyu göz ve gri-yeşilimsi bacaktır. Kuşun yaşı belirlenmeden yalnız gaga rengine dayanarak karar verilmemelidir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkek kuşun başı ve alt tarafı beyaz, sırt ile kanadın iç bölümü açık gridir. Gaganın ucuna yakın koyu bir bant ve en uçta daha açık, sarımsı alan bulunur. Gözün koyuluğu, açık renkli baş üzerinde küçük ve belirgin bir göz görünümü verir. Tünemiş kuşta siyah kanat uçları kuyruk gerisinde uzanır. Güneş altında parlayan gaga fotoğrafta turuncuya kayabilir; gölgeli ve aydınlık görüntüleri birlikte değerlendirin.
Erişkin dişi de aynı temel renk ve deseni taşır. Erkek ve dişi için birbirinden tamamen farklı tüy renkleri aramak doğru değildir. Tek başına duran bir bireye yalnız görünüşünden güvenle eşey atamak çoğu zaman mümkün olmaz. Karşılaştırma levhası iki eşeyin genel görünümünü öğretir; bir eşey belirleme testi değildir. Ölçü kutularında aynı tür geneli aralıklarının kullanılması da bu örtüşmeyi anlatır, ayrı ayrı ölçülmüş eşey aralıkları iddiası taşımaz.
Genç kuşta erişkinin temiz beyaz-gri görünümü henüz yoktur; kahverengi desen, koyu gaga ve kanat altında belirgin çizgilenme görülür. Üstten açık sağrı alanının koyu kuyrukla ilişkisi önemlidir. Sonraki tüy değişimlerinde baş ve gövde açılırken kanat ve kuyrukta koyu alanlar kalabilir. Bu nedenle yarı beyaz başlı bir kuşu otomatik olarak tam erişkin saymayın. Yaş notu, benzer martılarla karşılaştırmanın hangi özellikler üzerinden yapılacağını belirler.
Uçuşta Görünüm
Üstten erişkinin açık gri iç kanadı ile siyah dış kanadı birlikte izlenir. Alttan görülen gövde ve kanat örtüleri, üst kanadın deseniyle aynı şey değildir. Gençlerin çizgili kanat altını erişkinin üst kanat levhasında aramayın. Uzak kuşta tek bir siyah kanat ucundan teşhis yapmak yerine mümkünse dönüş anını bekleyip iki açıyı da belgeleyin.
Karıştırılabilecek Türler
Gümüş Martının erişkininde sarı gaga ve sarı bacaklar, daha güçlü baş-gaga yapısıyla birlikte değerlendirilir. Ada Martısı'nda kırmızı gaga ve koyu gri-yeşilimsi bacak birleşimi aranır. Gençlerde bu erişkin renk karşılaştırması geçerli değildir.
Akdeniz Martısının üreme giysisindeki erişkininde koyu baş ve uçuşta beyaz kanat uçları önemlidir. Ada Martısı erişkininde baş beyaz, kanadın dış bölümü siyahtır. Kış ve genç giysilerinde baş rengi tek başına yeterli olmaz.
Genç iri martıların gagası henüz erişkininki gibi olmadığından yapı, kanat altı, sağrı ve kuyruk birlikte belgelenmelidir. Kötü ışıkta veya tek açıyla çekilmiş fotoğraf kesin teşhisi desteklemiyorsa tür düzeyinde zorlamamak daha doğrudur.
Ses ve Davranış
Deniz yüzeyi üzerinde beslenen veya kıyıda dinlenen kuşları uzaktan tarayın. Martı benzeri çağrıları görsel özelliklerden bağımsız bir kesinlik işareti olarak kullanmayın. Ses kaydı alırken aynı anda hangi bireyin ses verdiğini izlemek, kalabalık bir martı grubundan gelen sesi yanlış türe bağlama riskini azaltır.
Yuva, Yumurta ve Kuluçka
Ada Martısı, kıyı adaları ve adacıklardaki kayalık veya seyrek bitkili zeminde sığ bir yuva çukuru kullanır; ağaç üzerine dal yığını kurmaz. Bir yuvada genellikle 2–3 yumurta bulunur. Bu, her çiftin aynı sayıda yavru büyüteceği anlamına gelmez. Kuluçka yaklaşık 28 gün sürer; başlangıç zamanı bölgeye ve yıla göre değişir. Genel Akdeniz takvimi Türkiye'deki her koloniye kesin gün olarak uygulanmamalıdır.
Yuvayı bulmak için adaya çıkmayın, yetişkinleri havalandırmayın ve koloni konumunu ayrıntılı yayımlamayın. Alarm veren kuşlar veya topluca havalanma görülürse uzaklaşın.
Biyometri
| Ölçü | Erkek | Dişi |
| --- | --- | --- |
| Toplam boy | yaklaşık 50 cm | yaklaşık 50 cm |
| Kanat açıklığı | yaklaşık 130 cm | yaklaşık 130 cm |
| Ağırlık | 610 g | 610 g |
Bu üç ölçü için erkek ve dişiye özgü ayrı temsilî değer doğrulanmadı; iki kutuda aynı ortak tür değeri gösterilir. Boy ve kanat açıklığı Fundación CRAM'ın yaklaşık tür değerleridir; ağırlık BTO BirdFacts'in tür değeri olan 610 g'dır. Bunlar eşey belirleme ölçütü değildir; bireysel kuşlar farklı olabilir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kıyı adaları ve adacıkların sakin, açık veya seyrek bitkili bölümleri başlıca yuva ortamlarıdır. Zemindeki sığ yuva yeri ile yakın deniz beslenme alanı birlikte önem taşır. Ada yalnızca bir kaya parçası değil, yetişkinin besine ulaşabildiği ve yavruların rahatsız edilmeden büyüyebildiği bütün bir yaşam alanıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Kıyıya yakın deniz, koy ağızları, kıyı sulak alanları ve balıkçılıkla ilişkili alanlar gözlem için uygundur. Kıyıda dinlenen grupları uzaktan tararken küçük veya tek başına duran martıları atlamayın. Dalgakıranın ucuna yürüyüp kuşu kaçırmak yerine mevcut bakış noktasından gaga, göz ve bacak rengini sırayla kontrol edin.
Yuva Yeri
Yuva, çoğunlukla kıyı adası veya adacık üzerinde açık ya da seyrek bitkili zemindeki sığ çukurdur; çevredeki küçük taşlar ve bitki parçaları yapıya katılabilir. Bir kıyıda yazın yetişkin görmek yakında kesin yuva bulunduğunu göstermez. Koloni ancak yuvada oturan yetişkin, yumurta ya da yavru gibi doğrudan kanıtlarla değerlendirilir ve bu kanıtı ararken kuşların havalanmasına yol açılmaz.
Değişen Habitat Kullanımı
BirdLife'ın 2026 değerlendirmesi, bazı toplulukların limanlar ve insan etkisindeki alanlarda da yuvalandığını vurgular. Yeni bir ortama yerleşebilmesi, türün insan baskısından etkilenmediği anlamına gelmez. Araç hareketi, insanlar ve kirlilik bu alanlarda farklı riskler yaratır; geleneksel sessiz adaların korunması yine önemlidir.
Gözlem Mesafesi
Yuva taşı, küçük ada veya kıyı şeridinin tam koordinatını paylaşmak yerine bölgesel kayıt kullanın. Karaya çıkmadan teleskopla gözlem, koloniyi dolaşmaktan daha uygundur. Kuşların sizi izlemesi, sürekli alarm vermesi veya topluca havalanması yaklaşımın fazla olduğuna dair uyarıdır. Daha iyi fotoğraf için bu tepkiyi tekrar ettirmeyin.
Dünya Yayılışı
Üreme dağılımının merkezi Akdeniz havzasıdır; Atlantik'e açılan Portekiz kıyılarında da önemli koloniler bulunur. Koloniler bütün kıyı boyunca kesintisiz bir şerit oluşturmaz. Bir bölgede uygun görünümlü çok sayıda ada olması, her adada türün ürediği anlamına gelmez. Ada Martısı'nı yaygın kent martıları gibi her limanda beklemek bu nedenle yanıltıcıdır.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye'de Ege ve Akdeniz kıyıları ile adalarda yerel ve seyrek dağılımlıdır. Üreme, kıyıda beslenme, geçit ve kışlama kayıtlarını ayrı değerlendirmek gerekir. Yazın görülen her birey yakındaki bir yuvanın kanıtı değildir; kışın ise türün Türkiye'den bütünüyle ayrıldığı söylenemez. Deniz kıyısındaki gözlemi iç kesimlerde aynı sıklıkta beklemeyin.
Araştırmanın Gösterdiği ve Göstermediği
Özkan ve Yapan'ın 2024 tarihli çalışması, Türkiye'nin doğu Akdeniz kıyısında izlenen küçük bir koloninin 2016–2023 arasında 6–10 çift düzeyinde değiştiğini ve komşu adalar arasında yer değiştirdiğini bildirir. Bu yerel sonuç Türkiye toplamı değildir. Eski çift sayılarını bugünün ülke nüfusu gibi sunmak yerine araştırmanın alanını ve tarihini birlikte okumak gerekir.
Göç Yolculuğu
Üreme sonrasında kıyılar boyunca dağılma görülür. Batıdaki topluluklardan kuşlar Cebelitarık üzerinden Atlantik Afrika kıyılarına ulaşabilir; bazı bireyler Akdeniz'de kalır. Bu batı rotasını Türkiye'deki her kuşun izlediği zorunlu güzergâh gibi düşünmeyin. Sayfadaki aylık takvim biyolojik beklentiyi, kayıt yoğunluğu grafiği ise eldeki kayıtların ay dağılımını gösterir; ikisi aynı veri değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük deniz balıkları beslenmenin önemli bölümünü oluşturur; sardalya ve hamsi gibi sürü oluşturan balıklar kaynaklarda öne çıkar. Balığın deniz yüzeyine yakın bulunması kuşun ona ulaşmasını kolaylaştırır. Ancak Ada Martısı yalnız tek bir balık türüne bağlı, değişmez menülü bir avcı değildir; yerel fırsatlara göre başka besinler de kullanabilir.
Nasıl Avlanır?
Gece beslenebilmesi dikkat çekicidir. İspanya'daki izleme araştırmaları, balıkçı teknelerinin çalışma saatleri ve besin erişiminin kuşların deniz ile karasal alanlar arasındaki hareketleriyle ilişkili olduğunu gösterir. Bu yüzden öğlen bir kıyıda görülmemesi, o alanı gece de kullanmadığı anlamına gelmez. Araştırılan kolonideki saat düzenini bütün tür için katı bir kurala çevirmemek gerekir.
Balıkçılık ve Esneklik
Balıkçılık artıkları bazı koloniler için besin kaynağıdır; doğal avın yerini ne ölçüde aldığı bölgeye göre değişir. Karasal omurgasızlar ve diğer fırsatçı besinler de kullanılabilir. Ebro Deltası'ndaki bir çalışmada balıkçılık yapılmayan günlerde erkek ve dişilerin alan kullanımının aynı biçimde değişmediği görülmüştür. Bu, davranış esnekliğine örnektir; her erkeğin karada, her dişinin denizde beslendiği anlamına gelmez.
Beslenmeyi Gözlerken
Kuşun yalnız tekneyi izlemesini av başarısı saymayın; besini alıp almadığını ve ne taşıdığını ayrıca not edin. Yiyecek atarak kuşları yaklaştırmayın. Besin taşıyan yetişkini yuvasına kadar izlemek yerine bulunduğunuz noktadan gözlemi tamamlayın; yavru beslenmesini belgelemek için koloniye yaklaşmak gerekmez.
İlginç Bilgiler
## Ada Martısı Adının Ardındaki Bilimsel İsim İngilizce Audouin's Gull ve bilimsel audouinii adı doğa bilimci Victor Audouin'e atıfta bulunur. BTO, bilimsel tanımlamanın yazarını Payraudeau ve yılını 1826 olarak verir. Eski kaynaklardaki Larus audouinii ile güncel Ichthyaetus audouinii aynı türün farklı cins yerleşimleridir; yalnız bu ad farkı yüzünden iki ayrı tür kaydı oluşturulmamalıdır. ## Aynı Renk, Farklı Eşey Erkek ve dişinin benzer görünmesi, her türde belirgin bir renk farkı bulunmadığını gösterir. İki levhada ışık veya çizim tonunun değişmesi biyolojik bir eşey farkının kanıtı değildir. Karşılaştırma yaparken önce ortak tür özelliklerini öğrenmek, küçük ton farklarına ad vermekten daha yararlıdır. ## Gece de Çalışan Bir Kıyı Avcısı Denizi yalnız gündüz kullanan bir martı değildir. Gece beslenmesi, yüzeye yaklaşan avlar ve balıkçılıkla ilişkili fırsatlar sayesinde günlük hareket düzeninin önemli bir parçası olabilir. Kıyıda gündüz dinlenen kuşun hareketsiz görünmesi bütün gününü böyle geçirdiği anlamına gelmez; gözlem saati davranış kaydının önemli bir bölümüdür. ## Koloni Bir Yıldan Diğerine Yer Değiştirebilir Türkiye çalışmasında komşu adalar arasında yuvalama yeri değişimi kaydedilmiştir. Bir adadaki yuva sayısının düşmesi, yakın çevre araştırılmadan aynı büyüklükte ölüm oranı diye yorumlanamaz. Bunun tersi de geçerlidir: başka yere taşınma olasılığı, uzun dönemli yerel azalmayı yok saymak için gerekçe değildir. İzleme aynı yöntemle ve yeterince geniş alanda tekrarlanmalıdır. ## Koruma Durumunda Kaynağın Tarihi Önemli BirdLife'ın 16 Ocak 2026 açıklamasında tür küresel ölçekte Hassas (VU) olarak verilir. Daha eski çevrim içi rehberlerde görülebilen düşük risk kategorisiyle çelişki olduğunda güncel değerlendirme esas alınmalıdır. 2025'te kabul edilen uluslararası eylem planı, besin koşulları, yırtıcı memeliler ve insan baskısı gibi sorunları birlikte ele alır. ## Kayıt Sayısı Kuş Sayısı Değildir Sayfadaki aylık kayıt yoğunluğunda bir kuş farklı günlerde birden fazla gözlem üretmiş olabilir. Çok ziyaret edilen bir liman, daha az ziyaret edilen bir adadan fazla kayıt verebilir. Grafikte yüksek sütun görmek tek başına o ay daha büyük nüfus bulunduğunu kanıtlamaz; gözlem çabası ve kayıtların kapsamı da bilinmelidir. ## Güvenilir Bir Kayıt Nasıl Zenginleşir? Tarih, geniş bölge, tahmini yaş, birey sayısı, davranış ve teşhiste kullanılan özellikleri birlikte yazın. Fotoğrafın hangi açıdan çekildiğini belirtin; üst kanat ile alt kanat görüntüsünü karıştırmayın. Emin olmadığınız eşey veya yaşı boş bırakmak, tahminle doldurulmuş ayrıntılı bir kayıttan daha değerlidir.