Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Küçük Martı
Hydrocoloeus minutus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Küçük Martı (Hydrocoloeus minutus; Little Gull), dünyanın en küçük martı türüdür. Koyu gagası, küçük ve narin yapısıyla dikkat çeker. Gözleri koyu kahverengidir. Erişkin üreme tüylerinde baş siyah, bacaklar kırmızıdır. Koyu kanat altı erişkinin güçlü işaretidir; genç kuşta aynı deseni beklemeyin.
Genel Görünüm ve Duruş
Gaga küçük, ince ve sivridir; bacaklar kısadır. Gövdesi toplu, kuyruğu kısadır. Kanatları başka martılara göre daha geniş ve erişkinde yuvarlak uçlu görünür; gençte kanat ucu daha sivridir. Bu yaş farkı, kuşun siluetini de değiştirir.
Kış tüylerinde erişkinin başı beyazlaşır. Gözün arkasında koyu bir leke, tepenin gerisinde gri veya koyu bir alan kalır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi görünüşte birbirine benzer. Erkeğin biraz daha iri olabilmesi, tek bir kuşu büyüklüğüne bakarak güvenilir biçimde eşeylendirmeye yetmez.
Genç kuşta kanat üstündeki koyu alanlar W biçimini andırır; beyaz kuyruk siyah bir uç bandıyla biter. Kanat altı erişkindekinden açıktır. İlk kışta baş ve gövde açılırken gençlik kanatları ve kuyruk deseni kalabilir. Daha sonraki tüy değişimlerinde kuyruk bandı kaybolduğu halde kanatta gençlik izleri görülebilir; tek bir tüy alanıyla kesin yaş vermeyin.
Uçuşta Görünüm
Erişkinin kanat üstü çok açık gri, kanat altı koyu gri-siyahtır; arka kenar beyazdır. Kanat ucunda geniş siyah bir alan bulunmaz. Kuş dönerken üst ve alt yüzün farklı renkleri belirginleşir. Uçuşu hafif ve çeviktir.
Ses ve Davranış
Çağrıları kısa, bazen tek veya iki heceli diziler halinde tekrarlanır. Koloni çevresinde farklı çağrılar duyulabilir. Uzman betimlemelerindeki yazılı sesler yaklaşık karşılıklardır; bir heceyi ezberlemek yerine kaydın hangi kuştan geldiğini de kontrol edin.
Üremede kendi türünden veya başka su kuşlarından oluşan kolonilerin yakınında bulunabilir. Göçte ve kışın da çoğunlukla topluluk halindedir; beslenir ve gece dinlenme yerlerini birlikte kullanır.
Karıştırılabilecek Türler
Karabaş Martı (Chroicocephalus ridibundus) daha iridir. Erişkin üreme tüylerinde kahverengi-siyaha çalan başlığı, koyu kırmızı gagası ve kanadın dış bölümündeki siyah-beyaz deseni ayrımda yararlıdır. Kışın onun da koyu göz çevresi lekeleri bulunur; yalnız bir “kulak lekesi” görmek Küçük Martıyı kanıtlamaz.
Akdeniz Martısı (Ichthyaetus melanocephalus), daha iridir; gagası daha kalın ve kırmızıdır. Tam erişkinde kanadın uçuş tüyleri beyazdır; genç kuşta koyu kanat alanları ve siyah kuyruk bandı bulunabilir. Bu nedenle “kanadı beyaz” karşılaştırmasını bütün yaşlara uygulamayın.
Kara Sumru (Chlidonias niger) su üzerinde çevik uçuşuyla benzer bir izlenim verebilir. Üreme tüylerinde başı ve gövdesi koyu, kanat altı açık gridir; kışın alt tarafı beyazlaşır ve göğüs yanındaki koyu leke dikkat çeker. Hareket benzerliği tek başına tür ayrımı değildir.
Kara Ayaklı Martının (Rissa tridactyla) gençlerinde de W biçimli üst kanat deseni bulunur. Bu ortak desen, Küçük Martı için tek başına yeterli değildir. Kara Ayaklı Martı daha iri ve daha dolgun yapılıdır; Küçük Martının küçük, toplu gövdesi ve kısa kuyruk biçimiyle karşılaştırın.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme alanları çoğunlukla iç kesimlerdeki tatlı su bataklıkları ve sığ göllerdir. Küçük adacıklar, kıyı bitkileri ve su üstündeki bitki yığınları yuva yeri sağlayabilir. Hafif tuzlu kıyı sulak alanları da kullanılır; her yuva yüzen bir platformda değildir.
Yuva Yeri
Yuva, su kıyısındaki bitki örtüsünde, saplarla yapılan sığ bir çukur veya daha belirgin bir bitki yığını olabilir. Britanya Ornitoloji Vakfının (BTO) uzman derlemesi tipik 2–3 yumurta ve iki eşin katıldığı 23–25 günlük kuluçka bildirir; yavruların 21–24 günlükken uçabildiğini belirtir. Hollanda’nın Lauwerszee bölgesinde 1975–1978 gözlemlerini inceleyen saha çalışması ise ortalama kuluçka süresini 21–22 gün, uçma yaşını yalnız iki yavruya dayanarak 3,5–4 hafta olarak bildirmiştir. Kaynakların kapsamı ve örneklemi aynı değildir; bunlardan yeni bir ortalama üretilemez. Yavrular uçmadan önce yuvanın çevresinde dolaşabilir; onları görmek için koloniye girmeyin.
Günlük Alan Kullanımı
Göçte büyük göller ve nehirler gibi iç suların yanı sıra deniz kıyılarını da kullanır. Kışın kıyı suları, haliçler ve lagünler daha belirgin yaşam alanları olur. Dinlenen kuşlar su üzerinde veya kıyıdaki açık alanlarda görülebilir; türü yalnız karada duran martı sürülerinde aramak yeterli değildir.
Dünya Yayılışı
Baltık bölgesinden doğuya, Ohotsk Denizi’ne; güneyde kuzey Kazakistan ve Çin’in kuzeydoğusuna uzanan alanlarda ürer. Kuzey Amerika’da Büyük Göller, Hudson ve James körfezleri çevresinde de seyrek üreme vardır. Kışın Kuzey Atlantik kıyılarıyla Kuzey, Akdeniz, Baltık, Karadeniz ve Hazar denizlerinin çevresine yayılır.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye için 2021’de yayımlanan İngilizce omurgalı derlemesinde geçit kuşu ve kış ziyaretçisi olarak listelenir. Yazın tek bir bireyin görülmesi o alanda üreme olduğunu göstermez. Sürü sayısını, tarihini ve bulunduğu su alanını kaydetmek yararlıdır; aynı gözlemden sabit bir göç güzergâhı çıkarılamaz.
Göç Yolculuğu
2022 Avrupa halkalama atlasında, Finlandiya ve Baltık bölgesinden gelen halkalama bağlantıları ağırlıkla batı ve güneybatıda, Birleşik Krallık ile batı Avrupa’nın Atlantik kıyılarına uzanır. Akdeniz’e uzanan daha az sayıda bildirim ve Türkiye’ye ait seyrek bağlantılar da vardır. Diğer bölgelerden veri az olduğu için bu kayıtlar bütün türün tek zorunlu rotasını göstermez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Üreme döneminde böcekler önemli besindir; uçan böcekler ve suyla ilişkili küçük omurgasızları alır. Göçte de böcekler tüketir, küçük balıklar ve kabuklular da besinine girebilir. Kuzey Amerika için Cornell uzman hesabı üreme dışı dönemde küçük balıkların önemli olabileceğini belirtir; bunu Türkiye’de ölçülmüş sabit bir oran gibi okumayın.
Nasıl Avlanır?
Suyun üzerinde alçaktan uçar, kısa süre asılı kalıp yüzeyden küçük avları toplar. Havada böcek yakalayabilir; suya başını sokabilir veya kısa bir dalış yapabilir. Yüzerek ve sığ suda yürüyerek de beslenir.
İlginç Bilgiler
## Komşu Koloniler ve Yavru Kaybı Başka bir türün yakınında yuvalamak her zaman tam koruma sağlamaz. Hollanda’nın Lauwerszee bölgesinde 1975–1978 araştırmasında, Karabaş Martıların Küçük Martı yumurta ve yavrularını aldığı doğrudan görüldü. 1978’de denetlenen 59 yuvadan yalnız beş yavru uçma yaşına ulaştı. Bunun bütün tür için olağan üreme başarısı olduğu söylenemez; çalışma alışılmadık, açık bir yaşam alanındaki kolonileri incelemişti ve kaybolan her yavrunun ölüm nedeni doğrudan gözlenmemişti. ## Olası Av ile Gerçek Besin Beslenen kuşun yakınındaki suyu incelemek, kuşun midesini incelemekle aynı şey değildir. Almanya’nın güneydoğu Kuzey Denizi alanını ele alan, 2006’da yayımlanmış araştırmada, Elbe ağzından altı, Helgoland çevresinden beş yüzey örneği ağla alındı. Elbe örneklerinde suya düşmüş böcekler; Helgoland örneklerinde balık yumurtaları, balık larvaları ve küçük kabuklular bulundu. Bunlar olası av kaynaklarıydı; her kuşun gerçekten hangi lokmayı yuttuğu doğrudan doğrulanamadı. ## Gözlem ve Üreme Kanıtı Görülen kuş ile doğrulanmış yuva ayrı kanıttır. Kanada’nın Manitoba eyaletinde 2010–2014 atlas çalışmasında Küçük Martı, Churchill çevresinde sekiz karede kaydedildi; üreme West Twin Gölü’nde doğrulandı. Gods Nehri çevresindeki üç başka karede de kuşlar görüldü, fakat olası yuvalama kesinleştirilemedi. Bu ayrım, bir türün haritada bulunmasıyla her kayıt alanında üremesi arasında fark olduğunu gösterir. ## Bildirimlerin Nasıl Oluştuğu 2022 Avrupa halkalama atlasında Küçük Martıya ait geri bildirimlerin yaklaşık %49’u ölü, hasta veya yaralı bulunan kuşlardan geliyordu. Bu, türün kuşlarının %49’unun öldüğü anlamına gelmez. Sağlıklı, işareti okunmayan veya yeniden görülmeyen bireyler aynı biçimde bildirilmez; kayıtların nasıl oluştuğu, göç ve yaşam süresi yorumunu etkiler.
Ada Martısı
Ichthyaetus audouinii
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Erişkin Ada Martısında koyu kırmızı gaga, koyu göz, gri-yeşilimsi bacaklar ve açık gri sırt birlikte aranır. Genç kuş kahverengi desenlidir ve erişkinin kırmızı gagasını taşımaz.
Genel Görünüm ve Duruş
İri martılar arasında ince gövdesi, uzun-dar kanatları ve uzun bacaklarıyla dikkat çeker. Erişkinde baş ve alt taraf beyaz, sırt açık gridir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkinde koyu kırmızı gaganın ucuna yakın siyah bant, en uçta sarımsı bölüm bulunur. Göz koyudur; bacaklar koyu gri ile yeşilimsi gri arasında görünebilir. Kanat uçları siyahtır.
Erişkin dişi ve erkeğin tüy renkleri benzerdir; yalnız tüylere bakarak güvenilir eşey tayini yapılamaz.
Genç kuş kahverengi desenlidir; kanat altında belirgin koyu-açık desen görülür. Sağrı, yani sırtın kuyruk önündeki bölümü koyucadır. Kuyruk dibini üstten örten tüylerde U biçimli beyaz alan, beyaz uçlu koyu kuyrukla birlikte değerlendirilir. Yaş ilerledikçe baş ve gövde açılır; kanat ve kuyruktaki koyu tüyler daha uzun süre kalabilir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta ince gövde ve uzun, dar kanatlar belirgindir. CIESM, benzer iri martılara göre kanat vuruşları arasında daha uzun süzüldüğünü belirtir. Erişkinin kanadında açık gri iç bölümle siyah uçlar karşıtlık oluşturur.
Karıştırılabilecek Türler
Gümüş Martı (Larus michahellis) erişkinde daha iri, güçlü başlı ve geniş kanatlıdır; gagası ve bacakları sarıdır. Gençlerde iki tür de kahverengi olduğundan erişkin renkleri kullanılmaz. Ada Martısının ince yapısı, desenli kanat altı ve kuyruk çevresindeki açık-koyu alanlar birlikte değerlendirilir.
Kara Sırtlı Martının (Larus fuscus) gençleri de Ada Martısının gençlerine benzer. Ada Martısında desenli kanat altı, kuyruk dibindeki U biçimli beyaz alan ve koyu kuyruk birlikte incelenir; tek işaretle kesin karar verilmez.
Ses ve Davranış
Fransız müze tür hesabı alarm sesini kalın, diğer bazı çağrılarını boğuk ve art arda gelen sesler olarak anlatır. Başka martılarla birlikteyken sesin hangi kuşa ait olduğu görülmelidir.
Yuva, Yumurta ve Kuluçka
CIESM, 2–3 yumurta ve 28 günlük kuluçka verir; Fransız müze hesabının Korsika sentezinde çoğunlukla üç yumurta ve 26–33 gün bildirilir. İlk uçuş için 2025 uluslararası eylem planı yaklaşık 6–7 hafta, eski müze hesabı 35–40 gün verir. Kaynaklar ortalanmaz; ilk uçuş tam bağımsızlık değildir. Bunlar Türkiye’nin bütün yuvalarında ölçülmüş süreler değildir.
Bu üç ölçü için erkek ve dişiye özgü ayrı temsilî değer doğrulanmadı; iki kutuda aynı ortak tür değeri gösterilir. Boy ve kanat açıklığı Fundación CRAM'ın yaklaşık tür değerleridir; ağırlık BTO BirdFacts'in tür değeri olan 610 g'dır. Bunlar eşey belirleme ölçütü değildir; bireysel kuşlar farklı olabilir.
Biyometri
| Ölçü | Erkek | Dişi |
| --- | --- | --- |
| Toplam boy | yaklaşık 50 cm | yaklaşık 50 cm |
| Kanat açıklığı | yaklaşık 130 cm | yaklaşık 130 cm |
| Ağırlık | 610 g | 610 g |
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kıyı adaları ve adacıkların sakin, açık veya seyrek bitkili bölümleri başlıca üreme ortamlarıdır. Besin kaynaklarına erişim ve insan rahatsızlığının azlığı önemlidir.
Günlük Alan Kullanımı
Kıyıya yakın deniz alanlarını kullanır. İspanya’nın Ebro Deltası’ndaki 2011 GPS araştırmasında deniz, balıkçı limanları ve çeltik alanları birlikte incelenmiştir; bu yerel kullanım bütün koloniler için zorunlu değildir.
Yuva Yeri
Yuva yerdeki sığ çukurdur; otlar, deniz yosunu ve başka bitki parçalarıyla çevrilebilir.
Değişen Habitat Kullanımı
BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması, bazı toplulukların limanlar ve insan etkisindeki alanlarda da yuvalandığını vurgular. Yeni bir ortama yerleşebilmesi, türün insan baskısından etkilenmediği anlamına gelmez. Araç hareketi, insanlar ve kirlilik bu alanlarda farklı riskler yaratır; geleneksel sessiz adaların korunması yine önemlidir.
Gözlem Mesafesi
Koloniye çıkmadan teleskopla gözlem yapın ve yuvaların tam koordinatlarını paylaşmayın. Alarm veren veya topluca havalanan kuşlardan uzaklaşın.
Dünya Yayılışı
Üreme dağılımının merkezi Akdeniz havzasıdır; Atlantik kıyısındaki Portekiz’de de koloniler bulunur. Yuvalayan topluluklar kesintisiz bir kıyı şeridi oluşturmaz.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de Ege ve Akdeniz kıyıları ile adalarda yerel ve seyrek dağılımlıdır. Üreme, beslenme, geçit ve kışlama kayıtları ayrılmalıdır. Yazın görülen her kuş yakındaki yuvanın kanıtı değildir; kışın da Türkiye’den bütünüyle ayrılmaz.
Araştırmanın Gösterdiği ve Göstermediği
Özkan ve Yapan’ın 2024 araştırması, Türkiye’nin Mersin/Aydıncık kıyısındaki küçük koloniyi 2016–2020 ve 2023’te izledi. Yayın, 2016–2023 dönemi için 6–10 çift ve komşu iki ada arasında yer değiştirme bildirir; 2018 ve 2023’te tam yuva sayımı yapılamamıştır. Bu yerel sonuç güncel Türkiye toplamı değildir.
Göç Yolculuğu
Üreme sonrasında kıyılar boyunca dağılabilir. Batıdaki topluluklardan kuşlar Cebelitarık üzerinden Afrika’nın Atlantik kıyılarına ulaşırken bazıları Akdeniz’de kalır. Bu batı rotası Türkiye’deki her kuşun zorunlu güzergâhı değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük deniz balıkları, özellikle sardalya ve hamsi gibi sürü oluşturan balıklar önemlidir. Yüzeye yakın avlara ulaşabilir; besinleri yerel fırsatlara göre çeşitlenir.
Nasıl Avlanır?
İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de 36 erişkinin GPS kayıtlarıyla oluşturulan habitat modellerinde, deniz ve karasal alan kullanımı günün saatine ve balıkçılık faaliyetine göre değişiyordu. Gece de koloni dışında etkinlik kaydedildi. Bu kolonideki düzen bütün Türkiye kuşlarına genellenmez.
Balıkçılık ve Esneklik
Balıkçılık artıkları ve karasal omurgasızlar da yenir. İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de izlenen 22 erkek ve 15 dişinin besin arama yolculukları, balıkçılığın yapıldığı ve yapılmadığı günlerde eşeylere göre farklı değişmiştir. Çeltik alanı kullanım oranında erkek–dişi farkı istatistiksel olarak anlamlı değildi; Türkiye için sabit bir eşey tercihi çıkarılamaz.
Beslenmeyi Gözlerken
Yiyecek atarak kuşları yaklaştırmayın.
İlginç Bilgiler
## Adının ve Bilimsel Adının Kökeni İngilizce Audouin's Gull ve bilimsel audouinii adı doğa bilimci Victor Audouin'e atıfta bulunur. BTO, bilimsel tanımlamanın yazarını Payraudeau ve yılını 1826 olarak verir. Eski kaynaklardaki Larus audouinii ile güncel Ichthyaetus audouinii aynı türün farklı cins yerleşimleridir; yalnız bu ad farkı yüzünden iki ayrı tür kaydı oluşturulmamalıdır. ## Yeni Bir Üreme Alanına Yerleşmek İspanya’nın batı Akdeniz kıyılarındaki üreme topluluklarını 1981–2015 döneminde inceleyen 2017 araştırması, yaşı üreme deneyiminin göstergesi olarak kullandı. Kuşlar, 3–4 yaşında olanlar “deneyimsiz”, en az 5 yaşındakiler “deneyimli” sayılarak ayrıldı. Yeni alanlara yerleşenlerde ikinci grup daha fazlaydı. Bu sınıflandırma, her bireyin geçmişte kaç kez ürediğinin doğrudan ölçümü değildir. Araştırmacılar, boş bir alanın güvenliğini öğrenmenin zaman isteyebileceğini tartışır; bu, karar mekanizmasına ilişkin yorumdur. Bir önceki yıl üremede başarısız olmak da tek başına yeni yere taşınmayı açıklamamıştır. ## Renkli Halkalar Ne Anlatır? Portekiz’in Algarve bölgesindeki üreme topluluğunda okunan renkli halkalar, İspanya’daki on farklı toplulukta halkalanmış kuşları ortaya koymuştur. 2025–2035 eylem planı bunu Leal ve Lecoq’un 2005 izlemesine dayanarak aktarır; yeni bir 2025 deneyi değildir. Yuva yapılan yer her bireyin doğum yeri olmayabilir. ## Koruma Planı Birden Fazla Ülkeyi Bağlar BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması türü küresel Hassas (VU) olarak verir. 2025’te kabul edilen uluslararası eylem planı 2035’e kadar üreme ve kışlama alanlarını korumayı, besin koşulları ile insan baskılarını izlemeyi hedefler. 2026, açıklamanın tarihidir; yeni IUCN değerlendirmesi olduğu iddia edilmez.
