kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Küçük Orman Kartalı (Clanga pomarina)
VS
Seçildi Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla)

Küçük Orman Kartalı

Clanga pomarina

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kompakt Clanga silueti, alttan çift açık karpal yay, açık örtü-koyu telek ilişkisi ve paçalı tarsus.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük Orman Kartalı (Clanga pomarina; Lesser Spotted Eagle), toplu gövdeli, orta boylu bir kartaldır. Başı ve gagası kartal ölçüsünde küçük görünür. Erişkinde açık kahverengi gövde ile koyu uçuş tüyleri iki tonlu bir görünüm oluşturur. Benzer Büyük Orman Kartalına göre genellikle daha küçük ve daha açıktır; yaş ve ışık bu karşılaştırmayı etkiler.

Genel Görünüm ve Duruş

Konmuş kuşta kancalı gaga, küçük baş ve tüylü bacaklar dikkat çeker. Gözün renkli kısmı gençte kahverengi, erişkinde daha açık sarımsı olabilir.

Erişkinin kanat üstündeki kısa örtü tüyleri, sırtın ve uzun uçuş tüylerinin bir bölümünden daha açık görünür. Kanadın dış bölümünde uçuş tüylerinin tabanındaki açık alan belirginleşebilir. Bu farklı tonlar, yukarıdan bakıldığında sırtın daha koyu görünmesine yol açar.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy desenleri benzer; dişi genellikle daha iridir. Estonya’daki dört çifti inceleyen, 2022’de yayımlanmış araştırmada eşeyler yalnız büyüklükle değil, yumurtlama ve yuvadaki davranışla da doğrulandı. Uzaktaki tek bir kuşun fotoğrafı aynı denetim olanağını sağlamaz.

Genç kuşta kahverengi zemin daha koyudur. Kanadı örten tüylerin uçlarındaki krem lekeler, kanat üstünde ve altında açık sıralar oluşturabilir. Gövde altında ince açık çizgiler de bulunur. Sonraki tüy değişimlerinde bu lekeler azalır; birkaç beyaz nokta, kesin takvim yaşı vermeye yetmez.

Uçuşta Görünüm

Süzülürken geniş kanatların uçları parmakları andırır; kanadın dış uçları hafif aşağıda tutulabilir. Büyük Orman Kartalına göre kanatlar daha dar ve daha yuvarlak uçlu görünür, bu da kuyruğu görece uzun gösterir. Kanat biçimi ve duruş, yalnız renk kadar dikkatle değerlendirilmelidir.

Alttan bakıldığında bilek çevresindeki iki açık yay yararlı bir işarettir. Biri dış uçuş tüylerinin, diğeri onları örten kısa tüylerin tabanında seçilebilir. Ancak genç Büyük Orman Kartalında da ikinci yay bulunabilir. Bu nedenle “çift virgül gördüm, tür kesin” yaklaşımı güvenilir değildir; kanat tüylerinin çizgileri ve kuşun yaşı da okunmalıdır.

Genç ve ara yaştaki Küçük Orman Kartalının uzun kanat tüylerinde koyu ve açık çizgiler daha sık, genişlikleri birbirine yakın olabilir. Büyük Orman Kartalının gençlik tüylerinde çizgiler genellikle daha ince ve seyrektir. Tam erişkin tüylerinde bu fark azalabilir; aynı yaştaki kuşları karşılaştırmak önemlidir.

Ses ve Davranış

Üreme alanında tiz, çınlayan ve tekrarlanan çağrılar çıkarır. Uzman hesabı sesi “kyek-kyek-kyek” benzeri hecelerle tarif eder. Bu yazım yaklaşık bir benzetmedir; kaydın hangi kuştan geldiği de görülmelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Büyük Orman Kartalında (Clanga clanga; Greater Spotted Eagle) geniş kanatlar ve görece kısa kuyruk daha ağır bir siluet oluşturur. Erişkinde alt kanadı örten kısa tüyler çoğu kez uzun uçuş tüylerinden koyudur; Küçük Orman Kartalında bu ilişki genellikle tersidir. Genç Büyük Orman Kartalının açık tüy uçları da daha yaygındır. Ara görünümlü bireylerde iki türden birini zorla seçmeyin.

Bozkır Kartalının (Aquila nipalensis; Steppe Eagle) gençlerinde, kanat altının orta bölümünden geçen geniş bir açık bant dikkat çeker. Bu bant, Küçük Orman Kartalının bilek çevresindeki iki küçük yayıyla aynı desen değildir. Tüyler değiştikçe bant silikleşebildiği için bu karşılaştırmayı erişkine aynen taşımayın.

Şahin (Buteo buteo; Common Buzzard), daha kısa ve toplu siluetlidir; başı iri, kuyruğu kısa görünür. Rengi çok değişken olabilir. Alt kanadın uzun uçuş tüyleri, koyu bireylerde bile çoğunlukla kısa örtü tüylerinden açıktır. Bir Şahin koyu kahverengi olduğu için onu kartal saymayın; desen ve oranlar birlikte okunmalıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Olgun ormanla açık beslenme alanlarının yan yana bulunduğu yerlerde yaşar. Alçak ormanlar ve sulak alan çevreleri uygun olabilir; dağ ormanlarında da bulunur. Orman kenarları ve az yoğun kullanılan tarım alanları, ağaçlık ile avlanılabilen açık zemini bir araya getirir.

Yuva Yeri

Yuva, ağaçta dallarla yapılan bir platformdur. Çoğunlukla iki yumurta bırakılır; genellikle yalnız bir yavru yuvadan ayrılır. Yuvalı ağacı uzaktan izleyin.

Estonya’nın doğu ve güneydoğusunda 2011–2017 kamera ve konum verilerini inceleyen araştırmacının metninde, ilk yumurtanın kuluçka süresi 14 ölçümde 38–43 gün, ortanca değer 39 gündür. Yavrunun yuvadan ayrılması 10 ölçümde 56–63 gün sürmüştür. Bu çalışmada ayrılma, yavrunun altı saatten uzun süre yuvada bulunmamasıyla tanımlanır; bu süreleri Türkiye’nin kesin üreme takvimi veya tam bağımsızlık yaşı saymayın.

Günlük Alan Kullanımı

Yuva ile beslenme alanı aynı yer değildir. Estonya’nın Jõgeva ve Tartu bölgelerindeki dört çifti ele alan, 2022’de yayımlanmış araştırma, tarım arazisi, orman ve sulak alanların yan yana bulunduğu yerlerde yapılmıştır. Yalnız yuva ağacına bakmak, kuşun bütün günlük gereksinimlerini anlatmaz. Yuva yakınındaki sessizliği ve açık beslenme alanlarını birlikte korumak gerekir.

Dünya Yayılışı

Doğu Avrupa’dan Hazar çevresindeki alçak alanlara uzanan kuşakta yerel olarak ürer; dağılım kesintisiz değildir. Kışlama alanları güney Afrika’ya uzanır. Türkiye ve Kafkasya, üreme alanının kenarında yer alır. Aynı ormanlık bölgedeki her kahverengi kartalın bu tür olduğu dağılım haritasından çıkarılamaz.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye için 2021’de yayımlanan İngilizce omurgalı derlemesinde yaz ziyaretçisi ve geçit kuşu olarak listelenir. İstanbul Boğazı, sonbahar göçünde önemli bir geçiş alanıdır. Buna karşılık yazın görülen tek bir kartal, yakınında yuva bulunduğunu göstermez; üreme değerlendirmesi yuva, yavru veya başka doğrudan kanıt gerektirir.

Göç Yolculuğu

İstanbul Boğazı ve Süveyş üzerinden doğu Akdeniz’i dolaşan yol, uyduyla izlenen pek çok kuşta görülmüştür. Az sayıda kuş başka geçitleri de kullanabilir. 2009’da Almanya’dan göçe başlayan kuşları karşılaştıran araştırmada yaş ve yetiştirilme geçmişine göre farklı yollar izlendi. Bu sonuç, her bireyin aynı çizgiyi izlemek zorunda olmadığını gösterir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinine tarla fareleri gibi küçük memeliler, kurbağalar, başka küçük omurgalılar ve iri böcekler girebilir. Yerdeki avları ve uçmakta zorlanan veya genç kuşları da yakalayabilir. Bu çeşitlilik, Türkiye’de her besin grubunun sabit bir oranda tüketildiği anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Açık zemini alçak ve yavaş süzülerek tarayabilir. Bir tünekten bekleyip avını yerde yakalar; yürüyerek de av arayabilir.

İlginç Bilgiler

## İlk Göçte Deneyim İlk göçte deneyim önem taşıyabilir. 2009’da Almanya’da, Letonya’dan getirilen 12 genç kartalla doğal yuvada büyüyen sekiz genç kuş uyduyla izlendi. Getirilen grubun dördü, diğer grubun yedisi Afrika’ya ulaştı. Araştırmacılar, çıkış zamanının deneyimli kuşlarla karşılaşma ve göç yolunu öğrenme fırsatını etkileyebileceği sonucuna varır. Bu tek yıllık, küçük gruplu karşılaştırma; bütün genç kartallar için sabit bir başarı oranı veya her bireyin belirli bir erişkini izlediğinin doğrudan kanıtı değildir. ## Boğaz Sayımının Kapsamı Bir göç sayımı, hangi dönemin ve hangi yöntemlerin sonucu olduğu bilinerek okunmalıdır. Türkiye’de İstanbul Boğazı’nın Anadolu yakasında 22 Eylül–10 Ekim 2008 arasında dört istasyon eşzamanlı çalıştı. Saat, yön ve uzaklık bilgileriyle olası tekrar sayımlar düzeltildiğinde toplam 58.327 Küçük Orman Kartalı bildirildi. Araştırmacılar bütün sonbahar göç dönemini kapsamadıklarını açıkça belirtir. Bu toplam, her yıl değişmeyen dünya nüfusu değildir; dört istasyonun ham sayıları da doğrudan toplanıp yeni toplam diye kullanılamaz. ## Melezleşmenin Kanıtı Benzer kartallarda melezleşme de teşhisi güçleştirebilir. Avrupa’daki 14 topluluğun 1994–2009 örneklerini inceleyen genetik çalışmada, Küçük ve Büyük Orman kartalları arasında melezleşme saptandı. Örneklerin seçimi rastgele değildi; bazı alanlarda özellikle seyrek Büyük Orman Kartalları ve olası melezler araştırılmıştı. Bu nedenle çalışmadaki oranları Türkiye’deki bütün kartallara aktarmayın. Ara renkli bir kuş da yalnız görünüşüne bakılarak genetik açıdan doğrulanmış melez sayılmaz. ## Kameradaki Lokmalar Yuvadaki kameralar, kartalın getirdiği lokmayı ayrıntısıyla gösterebilir. Estonya’nın Jõgeva ve Tartu bölgelerinde dört çiftin incelendiği, 2022’de yayımlanmış araştırmada 1.451 av getirilişi kaydedildi; bunların 187’si tanımlanamadı. Tanımlananlarda memeliler ve kurbağalar başlıca gruplardı. Ancak yuvaya taşınmadan av yerinde yenilen küçük besinler görülemedi. Sonuç, erişkinlerin yedikleri her şeyi kapsamaz; lokma sayısı da besinin toplam ağırlığıyla aynı ölçü değildir.

Ak Kuyruklu Kartal

Haliaeetus albicilla

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş dikdörtgene yakın kanatlar, kısa kuyruk ve iri gaga; gençte beyaz kuyruk beklenmez.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla; White-tailed Eagle) iri gagası, çok geniş kanatları ve kısa kuyruğuyla tanınır. Erişkinde sarı gaga, açık baş-boyun ve beyaz kuyruk vardır. Gençte koyu gaga ve kuyruk bu erişkin desenini göstermez.

Genel Görünüm ve Duruş

Kahverengi gövdeli, ağır yapılıdır. Erişkinin başı soluk bejdir; mutlaka bembeyaz baş beklenmez.

Kısa kuyruk açıldığında kama biçimindedir. Beyazlık kuyruk tüylerindedir; kuyruk altındaki koyu örtü tüyleri aynı bölüm değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer renkler taşır; dişi daha iridir. Tek kuşun fotoğraftaki büyüklüğü güvenli eşey ölçütü değildir.

Genç koyu kahverengi, koyu gagalı ve koyu gözlüdür. Açık bej lekeler gövdeyi ve kanat örtülerini alacalandırabilir; kuyruk tüylerinin açık merkezleri koyu kenarlıdır. Erişkin görünümü yıllarla gelişir. Ara giysilerde kuşun kesin yaşı her zaman belirlenemez.

Uçuşta Görünüm

Geniş kanatlar, ayrılan uç tüyleri, öne çıkan iri baş ve kısa kuyruk uçuşta birlikte aranır. Erişkinin beyaz kuyruğu kahverengi kanatlarla karşıtlık yapar; gençte bu karşıtlık bulunmaz.

Ses ve Davranış

Uyarısı güçlü “kiyok” veya “kuik” benzeri seslerdir. Hızlı “vuak” dizileri havlamayı andırır; yavrunun ince besin isteme sesi farklıdır. Üreme dışında çoğunlukla sessizdir.

Karıştırılabilecek Türler

Kaya Kartalının (Aquila chrysaetos) kuyruğu görece uzun, ensesi altın-kızıl kahverengidir. Gençte kanat teleklerinin ve kuyruğun beyaz tabanları koyu uçlarla çevrilidir. Ak Kuyruklunun kısa kuyruğu, iri başı ve geniş kanatları koyu gençte de karşılaştırılır.

Kızıl Akbaba (Gyps fulvus; Griffon Vulture) geniş kanatlı, kısa kuyrukludur; ancak uzun ince boynu, küçük açık başı ve boyun yakası farklıdır. Ak Kuyruklu Kartalın bütünüyle tüylü iri başı ve derin gagası vardır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Finlandiya Lapland’ında 2020’de yayımlanan çalışmada 113 yuva bölgesinin çevresi 221 rastgele alanla karşılaştırıldı. Yuvaların 10 kilometre çevresinde göl, turbalık ve bataklıkların payı daha yüksekti. Bu modelleme Türkiye için ölçülmüş bir yuva çevresi veya zorunlu alan sınırı değildir.

Yuva Yeri

İri ağaçta veya kıyı kayalığında dal yuvası kurar; içini ot, yosun ve benzeri malzemeyle döşer. Çiftin dönüşümlü kullandığı yuvalar olabilir; eski dal yığını tek başına etkin yuva sayılmaz.

BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik yumurta sayısı iki, bildirilen aralık 1–3’tür. İki ebeveyn kuluçkaya katılır; süre 38 gün, yavrunun uçabilir duruma gelişi 70–75 gün verilir. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş üreme süreleri değildir. Aktif yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Deniz kıyısında kaya, iç sularda iri ağaç üzerinde uzun süre sessizce tüneyebilir. Yalnız gökyüzünü tarayan gözlemci böyle bir kuşu kaçırabilir.

Dünya Yayılışı

Groenland, İzlanda ve Avrupa’dan Asya üzerinden Kamçatka ve Japonya’ya uzanır. Deniz kıyılarıyla büyük nehirler, göller ve baraj gölleri kullanılır. Avrupa’da dağılımı parçalıdır; kuzey ve Baltık çevresinde yoğunlaşır.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye için 2002–2012’de 20–40 üreyen çift, 2013–2019’da 5–20 kış bireyi tahmini verir. Dönemleri ve birimleri farklı bu sayılar toplanmaz veya 2026 sayımı sayılmaz. Türkiye eğilimi için veri yetersizdir; tek kuş gözlemi yuva kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

Avrupa’nın çoğunda yerleşiktir; kuzey ve kuzeydoğu topluluklarında göç görülür. Gençler daha geniş alanlara dağılabilir. EURING/CMS atlasında İsrail’de işaretlenmiş bir gencin ertesi yaz Türkiye’nin Karadeniz kıyısında yeniden görülmesi anlatılır. İki karşılaşma aradaki yolu veya bütün türün zorunlu rotasını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Balık, kuş, memeli ve leşten yararlanır. Roy Dennis Vakfının Güney İngiltere’de yeniden yerleştirilen kuşları izlediği projede kalıntı, dışkı topağı, kamera ve saha gözlemleri birlikte kullanılır. Gençlerde leş önemlidir; üreme yaşındaki kuşlarda balık payı artar. Bu kurumsal proje sonucu bütün Türkiye kuşlarına aynı besin oranını vermez.

Nasıl Avlanır?

Su yüzeyine alçaktan yaklaşarak balığı ayaklarıyla yakalayabilir. Başka kuşun yakaladığı besini alması da bildirilmiştir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Finlandiya Lapland’ının 2020 çalışmasında 45 yuva bölgesinden 763 hayvana ait besin kalıntısı tanımlandı. Çoğu veri 2017–2018’den, ek kayıtlar 1993–2013’tendi. Çevrede göl ve sulak alan arttıkça balık kalıntılarının payı yükseldi. Ren geyiği yavrusu kalıntıları ise hayvanın kartal tarafından öldürüldüğünü göstermedi; av ile leşten yararlanma bu yöntemle kesin ayrılmadı. İskoçya’da 1998–2017 üreme dönemlerini inceleyen, 2023’te yayımlanan çalışma 92 yuva bölgesinden 293 örnekte 11.375 besin kalıntısı tanımladı. Kıyı bölgelerinde deniz kuşları ve balıklar önemliydi. Yuvadan kalıntı toplama küçük veya yumuşak avı ve balığı eksik gösterebilir; kalıntı oranları bütün yılın tüketim oranları değildir. Bu çalışma hem yerel besin çeşitliliğini hem yöntemin sınırını gösterir. İskoçya’nın Rum Adası’ndaki yeniden yerleştirme 1975’te başladı. Güney İngiltere’nin 2019’da başlayan ayrı projesinde 2023’te doğada büyüyüp uçan ilk yavru kaydedildi. Bunlar uzman ekiplerin izlediği iki ayrı koruma programının tarihli sonuçlarıdır.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...