kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Küçük Sarıbacak (Tringa flavipes)
VS
Seçildi Kara Kızılbacak (Tringa erythropus)

Küçük Sarıbacak

Tringa flavipes

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Büyük Sarıbacaktan daha küçük, ince gagalı ve hafif yapılıdır; uçuşta kanat çizgisi yoktur ve bacaklar kuyruğu aşar.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Küçük Sarıbacak, uzun sarı bacakları ve ince boynuyla zarif görünen bir kıyı kuşudur. Koyu renkli gagası ince ve düzdür; başının uzunluğuna yakın ya da biraz daha uzun görünür. Üst taraf gri-kahverengi, alt taraf açıktır.

Küçük Sarıbacak, Lesser Yellowlegs ve Tringa flavipes aynı türün adlarıdır. Alaska ile Kanada’da üreyen bu tür, Türkiye’de olağandışı bir konuktur.

Genel Görünüm ve Duruş

Küçük, yuvarlak baş ve dar göğüs; uzun bacaklarla birlikte hafif bir görünüm oluşturur. Sırt ve kanatlardaki açık benekler, çizgili boyun ve beyaz karın dikkat çeker. Benzer Büyük Sarıbacakla tüy deseni çok benzediğinden, renk yerine yapıya ağırlık verin.

Üreme görünümünde baş, boyun ve göğüsteki ince çizgiler daha belirgindir. Üreme dışında genel gri-kahverengi ton yumuşar, çizgiler azalır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin görünüşleri benzerdir. Kanada’nın 2020 uzman değerlendirmesi, hiçbir yaşta yalnız dış görünüşle güvenilir eşey ayrımı yapılamadığını belirtir.

Genç kuşun sırtında ince açık benekler, göğsünde daha silik ve dağınık çizgiler görülebilir. Baş tepesi çevresinden biraz daha koyu görünerek başa takkeli bir görünüm verebilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta koyu kanatlar ile beyaz kuyruk üstü alan ve açık kuyruk birbirinden ayrılır. Bu beyazlık sırta doğru uzun bir kama oluşturmaz. Türkiye’nin ilk kayıt makalesinde kare biçimli olarak tarif edilir. Bacaklar kuyruk gerisine uzanır.

Uçuşu hafif ve rahattır. Kanatlar üzerinde belirgin açık bir kanat çizgisi beklenmez.

Ses ve Davranış

Sık duyulan çağrı tek ya da iki notalı, ıslığı andıran “tu” veya “tu-tu” biçiminde tarif edilir. Erkeğin kur uçuşundaki tekrarlanan çağrısı farklıdır ve üreme alanından uzakta daha seyrek duyulur.

Göç ve kışın başka kıyı kuşlarına karşı daha hoşgörülü olabilir; üreme alanında yuva yakınını güçlü biçimde savunur. Erkekler kur sırasında yükselip alçalan uçuşlar yapabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Büyük Sarıbacak (Tringa melanoleuca; Greater Yellowlegs), daha iri ve güçlü yapılıdır. Gagası baştan belirgin uzun, daha kalın ve çoğu kez hafif yukarı kıvrıktır. Küçük Sarıbacağın daha kısa, ince ve düz gagası yararlıdır. Aynı uzaklıktaki kuşları karşılaştırın; yalnız bacak rengini kullanmayın.

Bataklık Düdükçününün (Tringa stagnatilis; Marsh Sandpiper) gagası iğne gibi incedir. Beyaz kaşı ve gaga kökü çevresindeki açık tüyler dikkat çeker; bacakları donuk sarı veya yeşilimsi gri olabilir. Beyaz arka alanın biçimi de karşılaştırılır; yalnız ince gövde iki türü ayırmaz.

Orman Düdükçününün (Tringa glareola; Wood Sandpiper) açık kaşı göz arkasına daha belirgin uzanır. Bacakları sarımsı yeşil olabilir; beyaz kuyruk üstü alanı Küçük Sarıbacakla benzeşebilir. Küçük Sarıbacağın daha uzun bacaklarını ve kapalı kanadının daha fazla uzayan uçlarını da karşılaştırın.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Amerika’daki üreme alanlarında açık veya yarı açık kuzey ormanları, ıslak çayırlar, bataklıklar ve göletlerin yan yana bulunduğu yerleri kullanır. Yuva kuru zeminde olsa da beslenmek için yakındaki sulak alanlara gider.

Yuva Yeri

Yuva yerde, çoğunlukla kuru zemindeki sığ bir çukurdur; kuru ot ve yapraklarla az miktarda döşenir. Kütük, yanmış ağaç kökü veya dal yığınının yanında bulunabilir. Yuva aramak için çevresindeki örtüyü dağıtmayın.

Kanada’nın 2020 uzman değerlendirmesinde tipik yumurta sayısı dörttür; iki eşeyin paylaştığı kuluçka 22–23 gün sürer. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş yuva değerleri değildir.

Yuvadan çıkmak, uçmak ve bağımsızlaşmak ayrı aşamalardır. Michigan Üniversitesi uzman derlemesinde, Küçük Sarıbacak yavrularının birkaç saat içinde yuvadan çıktığı ve yaklaşık 22–23 günlükken uçabildiği anlatılır. Ebeveynler bu sırada korumayı sürdürebilir; dişi daha erken ayrılırsa erkek yavrularla kalabilir. Bu genel derleme, Türkiye’de ölçülmüş yavru gelişimi değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Göç ve kış döneminde tatlı veya acı su bataklıkları, göl ve gölet kenarları, çamurluklar ve su basmış tarlalarda bulunabilir. Geniş çıplak çamur alanlarından çok bitkili sığlıklarda rastlanması, türün beslendiği avları ararken göz önünde tutulmalıdır.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı Alaska’nın iç kesimlerinden Kanada üzerinden doğuda batı Labrador’a kadar uzanır. Kışlama alanları Amerika Birleşik Devletleri’nin güneyinden Karayipler’e ve Güney Amerika’nın güneyine kadar yayılır. Avrupa ve Batı Asya’daki olağandışı kayıtlar, ana Amerika yayılışını değiştirmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin ilk doğrulanmış kaydı, Samsun’daki Kızılırmak Deltası’nın Düden alanında 27 Kasım 2006’da yakalanıp halkalanan genç kuştur. Kaydı açıklayan İngilizce makale 2008’de yayımlandı. Bu bir üreme kaydı veya düzenli Türkiye göç yolu değildir; aynı kuşa ait görüntüler de birden çok ayrı kuş gibi sayılmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Kuzey Amerika’daki farklı üreme yerlerinden gelen kuşlar güneye aynı yoldan gitmeyebilir. Alaska ve Kanada’da 2018–2020’de konum cihazıyla işaretlenen erişkinleri ele alan çalışma, doğu Kanada kuşlarının Atlantik yönündeki yolları daha fazla kullandığını gösterdi. Türkiye’deki bir konuğa bu örneklerin güzergâhı atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Sucul ve karasal böceklerle, ayrıca salyangoz, solucan, kabuklu ve küçük balıklarla beslenir. Kınkanatlılar, su böcekleri, yusufçuk yavruları ve uzun bacaklı sineklerin larvaları besinine girer. Amerika’daki uzman derleme, yaz besininde böceklerin ağırlık taşıdığını belirtir.

Nasıl Avlanır?

Sığ suda yürüyüp yüzeydeki veya yüzeye yakın avları gagalar. Bazen gaga ucunu su içinde sağa sola hareket ettirir. Uzun bacakların taşıdığı ince gövdeyi ve hızlı küçük av hamlelerini izleyin; kuşu besinle kendinize çekmeyin.

İlginç Bilgiler

## Benzerlik ve Akrabalık Birbirine benzemek en yakın akraba olmak demek değildir. Farklı düdükçün türlerinin DNA’sını karşılaştıran 2005 çalışmasında Küçük ve Büyük Sarıbacak, birbirinin en yakın iki kolu olarak çıkmadı. Araştırmacılar yanlış tür örneklemiş olma olasılığını da, ek bireylerin gen dizilerini karşılaştırarak kontrol etti. Sarı bacak rengi tek başına evrimsel akrabalık ağacını kurmaya yetmez. ## Bir Kuşun İki Yolculuğu Aynı kuş farklı yıllarda farklı yol kullanabilir. Alaska’nın Anchorage çevresinde üreyip Haiti’nin batısında kışlayan bir erkek, 2018–2019 ve 2019–2020 döngülerinde izlendi. Üreme ve kışlama yerleri benzer kalırken göçe çıkış zamanı ile izlediği yol değişti. Bu tek bireylik gözlem, türün her kuşunun her yıl yol değiştirdiğini kanıtlamaz. ## Farklı Sayımların Sınırları Kanada’nın 2020 değerlendirmesi, 1970–2019 üreme kuşu sayımlarına dayanan ülke eğiliminde belirgin azalmayı bildirir. Aynı rapor, göç sayımlarının farklı yılları ve başka alanları kapsadığını da gösterir. Bu yüzden iki izleme dizisinin yüzdeleri aynı örneklemmiş gibi birleştirilemez. Üreme, mola ve kışlama sulak alanları birlikte korunmalıdır; bir alandaki iyi sayım bütün yolculuğun güvenli olduğu anlamına gelmez. ## Av Bölgesinde Bulunmak Bir kuşun av baskısı olan bir bölgede bulunması, vurulduğunun doğrudan kanıtı değildir. Alaska ve Kanada’da 2018–2020’de işaretlenen 110 erişkinin 85’inden güneye göçte kullanılabilir takip verisi gelen çalışmada, doğu Kanada kuşları av bölgelerinde daha fazla bulunuyordu. Bu mekânsal çakışma riski gösterir; gerçek ölüm sayısı için ayrıca kanıt gerekir. Cihazın susması da tek başına ölüm demek değildir.

Kara Kızılbacak

Tringa erythropus

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Üremede kara ve ince beyaz benekli gövde; çok uzun kırmızı bacak; ince kırmızı-kara gaga; beyaz sırt-sağrı kaması ve beyaz kanat çizgisiz koyu kanat

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Kızılbacak (Tringa erythropus), ince gövdeli, uzun bacaklı ve iğne gibi uzun gagalı bir kıyı kuşudur. Yaz giysisinin siyah zemini üzerindeki beyaz benekler dikkat çeker. Sonbahar ve kışta üstü gri, altı beyaz görünür.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga siyahımsıdır; kırmızı özellikle alt gaganın tabanındadır. Gaga ince ve düze yakın, ucu hafif aşağı kıvrıktır.

Yazın siyah gövde üzerinde beyaz tüy kenarları bulunabilir; koyu görünüş tekdüze bir siyah boya gibi düşünülmemelidir. Kış giysisinde gözün önündeki koyu çizginin üzerinde dar beyaz bir kaş bulunur. Üst taraf Kızılbacağınkinden daha açık ve sade gridir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi genellikle daha açık renklidir; baş ve alt taraf tüylerinde daha fazla beyaz uç bulunabilir. Bu değişken fark kesin eşey tayini sağlamaz.

Genç kuş kış erişkininden kahverengimsi ve daha koyudur. Üstte yoğun açık benekler, gri alt tarafta kahverengimsi enine çizgiler vardır; çene ve boğaz beyazımsıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta beyaz kanat altı örtüleri ve koltuk altı, koyu uçuş tüylerinden ayrılır. Sırtın beyaz alanı da açığa çıkar.

Ses ve Davranış

Uçuş çağrısı keskin, hızlı bir “tü-vit” ıslığıdır; ses önce alçalıp sonra yükselir.

Karıştırılabilecek Türler

Kızılbacak (Tringa totanus) daha toplu ve kahverengi görünür. Uçuşta belirgin geniş beyaz arka kanat kenarını açar. Kara Kızılbacakta bu geniş beyaz bant bulunmaz; uzun ince gaga ve daha zarif yapı da karşılaştırmaya katılır.

Yeşilbacakta (Tringa nebularia) gaga hafif yukarı kıvrıktır; bacaklar yeşilimsi, alt taraf beyazdır. Uçuşta onun da sırt ortasında geniş beyaz alan görüldüğünden, beyaz sırt tek başına Kara Kızılbacağı kanıtlamaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzey Avrupa’daki üreme ortamı ağaçlı tundra, tayga bataklıkları ve turbalıklardır. Orman kenarındaki açık, nemli kesimler önemlidir. Buradaki yuva çevresi ile göç sırasında kullanılan tuzlu veya acı su havuzları, türün yaşam döngüsünün farklı bölümleridir.

Yuva Yeri

Kuzey Avrasya üremesini özetleyen Bouglouan hesabında yuva, ot ve yapraklarla döşenen sığ bir yer çukurudur. Genellikle 4 yumurta, son yumurtadan başlayarak 23–24 gün kuluçka verilir. Erkek bakımın çoğunu üstlenebilir; yavrular yaklaşık 28 günde uçar.

Oiseaux.net’in kuzey üreme ortamını anlatan hesabı yaklaşık 21 gün kuluçka bildirir; sürenin hangi yumurtadan sayıldığını belirtmez. Kaynaklar arasındaki bu fark korunmalıdır; iki değerin ortasından yeni bir kesin gün hesaplanamaz.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında tuzlalar, çamurlu haliçler ve acı su lagünleri kullanılır. Beslenirken su gövdesinin altına kadar ulaşabilir. Kuzeydeki yuva yerinden farklı olan bu sığlıklar, su içindeki avlara erişim sağlar.

Dünya Yayılışı

AviList bu türü alt türlere ayrılmayan Spotted Redshank adıyla kabul eder. Üreme kuşağı İskandinavya’dan Rusya içlerinden geçerek Kuzeydoğu Sibirya’daki Çukotka’ya uzanan ağaçlı tundradır. Kış alanları güney Britanya Adaları ve tropikal Afrika’dan Güney Asya üzerinden Güneydoğu Çin ile Tayvan’a yayılır. Üreme alanıyla kış alanı aynı değildir; bütün bireyler bu geniş kuşağın tamamını dolaşmaz.

Türkiye’deki Durumu

İzmir Gediz Deltası’nın 1990–2007 kayıtlarını inceleyen İngilizce araştırma, Kara Kızılbacağı geçiş göçmeni ve kış ziyaretçisi olarak sınıflandırır. Mevsim analizi, üç gözlemcinin 432 gözleminden oluşan ve bütün kıyı kuşlarını kapsayan 5.043 kayda dayanır; her hafta için en yüksek sayı kullanılmıştır. Bu yerel veri türün deltadaki durumunu anlatır, bütün Türkiye’ye ait eşzamanlı sayım değildir.

BirdLife’ın 2021 Avrupa ekinde Türkiye için ayrı bir kış nüfusu satırı verilmez. Belge, kış alanındaki bazı ülkelerin veri bildirmediğini açıkça belirtir. Bu boşluk, Türkiye’de türün kışlamadığını göstermez; Gediz’in tarihli saha kayıtlarıyla birlikte okunmalıdır. Bu kaynaklardan güncel bir Türkiye toplamı veya ülke çapında artış-azalış yüzdesi çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Nicole Bouglouan’ın kuzey Avrasya yaşam döngüsünü özetleyen uzman hesabı, dişilerin erkek ve gençlerden önce güneye ayrılabildiğini anlatır. Bu genel örüntü Türkiye’deki tek bir erken kaydın dişi olduğunu göstermez; eşey, gözlem tarihinden bağımsız kanıt ister.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinleri arasında su böcekleri, küçük yumuşakçalar ve başka sucul omurgasızlar vardır. Uzun gagasıyla yumuşak zeminden av çıkarabilir, su yüzeyindeki böcekleri de alabilir.

Nasıl Avlanır?

Yüzerken başını suya daldırıp gövdesini öne eğebilir. Gagasını su içinde yanlara süpürerek, yüzeyden toplayarak veya zemini yoklayarak avlanır.

Gana’nın Songor ve Keta lagünlerinde Ekim–Kasım 1994’te yapılan gözlemlerde Kara Kızılbacak, küçük balıklarla beslenen toplu gruplara katılmıştır. Araştırmacılar, gagası kısmen su içindeyken ilerleme ve gagayı yanlara süpürme gibi yöntemler tarif eder. Bu sonuç, Türkiye’nin her sulak alanında balığın başlıca besin olduğunu göstermez.

İlginç Bilgiler

## Besin Topağından Çimlenen Tohum İspanya’nın güneybatısındaki Odiel tuzlalarında 2001 ilkbaharında toplanan dokuz Kara Kızılbacak besin topağının beşinde sağlam tohum bulundu. Bunlar kuşun ağızdan çıkardığı sindirilememiş parçalardır. 2006’da yayımlanan çalışmada bu örneklerden ayrılan dokuz sağlam tohumun beşi, 2003’teki 30 günlük laboratuvar denemesinde çimlendi. Sonuç, besini çoğunlukla hayvansal olan bir kuşun canlı tohum taşıyabildiğini gösterir. Fakat tohumların kuşla ne kadar yol aldığı izlenmemiştir. ## Toplu Hareket ve Nedeni Gana’da Songor ve Keta lagünlerinin Ekim–Kasım 1994 gözlemlerinde, Kara Kızılbacağın bulunduğu 47 beslenen grup kaydının 14’ü, yönü eşgüdümlü veya çok sıkışık toplu beslenme olarak sınıflandırılmıştır. Araştırmacılar gruplar oluşmadan önceki ve sonraki balık yoğunluğunu güvenilir biçimde ölçememiştir. Bu nedenle “birlikte avlanma avı artırdı” açıklaması, gözlenen toplu hareketten ayrı bir yorum olarak kalır; kesinleşmiş bir iş bölümü deneyi değildir. ## Yerel Zirve ile Ülke Toplamı Gediz Deltası’nın 1990–2007 gözlem derlemesindeki Kara Kızılbacak en yüksek sayısı, yılın 41. haftasında 500 bireydir. Değer, 2011’de yayımlanan araştırmanın haftalık gözlem kayıtlarından gelir; kış ortası toplamı veya Türkiye nüfusu değildir. Aynı çalışma, mevsim analizinde rastlantısal gözlemlerin bütün deltayı kapsamadığını özellikle belirtir. Yerel bir zirveyle ülke toplamının ayrı tutulması bu nedenle önemlidir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...