Hızlı Tanı

Küçük Sarıbacak, ince gövdeli, uzun boyunlu ve çok uzun parlak sarı bacaklı bir düdükçündür. Gaga koyu, düz, ince ve yaklaşık baş uzunluğundadır. Üst taraf gri-kahverengi üzerine ince açık benekli, alt taraf beyazdır; üreme giysisinde boyun ve göğüsteki çizgiler belirginleşir. Uçuşta bacaklar kuyruğun gerisine uzun biçimde taşar, kuyruksokumu ve sırtın ortası beyaz bir kama gibi görünür, kanatta belirgin açık çizgi oluşmaz.

En sık Büyük Sarıbacakla karışır. Boyut tek başına yanıltıcıdır; Küçük Sarıbacakta gaga daha ince ve daha kısa, baş daha yuvarlak, gövde daha zarif ve çağrı genellikle yumuşak iki hecelidir. Sarı bacaklar iki türde de bulunduğu için kesin işaret değildir. Türkiye'de olağandışı bir Kuzey Amerika konuğu olduğundan kayıt; gaga oranını, kanadı, beyaz sırt kamasını ve sesi gösteren bağımsız kanıtlarla desteklenmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövde küçük-orta boylu, göğüs dar, karın hafif ve bacaklar orantısız uzun görünür. Baş küçük, boyun ince, göz koyudur. Gözün önünde ve üstünde belirsiz açık bir çizgi görülebilir. Gaga bütünüyle koyu ve düz görünür; Büyük Sarıbacağın daha kalın, çoğu zaman hafif yukarı kıvrık ve baştan belirgin uzun gagası yoktur. Dinlenen kuşta kanat uçları kuyruğa yaklaşır, sarı bacaklar gövdenin altında ince çizgiler gibi durur.

Üreme giysisinde üst taraf daha koyu ve açık benekli, boyun-göğüs daha çizgilidir. Kış giysisinde sırt daha düz gri, alt taraf daha temiz beyaz görünür. Işık, çamur ve su bacak rengini yeşilimsi ya da donuk gösterebilir; bacağın rengi tek başına kullanılmaz. Paneldeki 23–25 santimetre boy, 59–64 santimetre kanat açıklığı ve 67–94 gram ağırlık Michigan Üniversitesi Animal Diversity Web'in doğrudan yayımladığı ortak tür aralıklarıdır; aralık uçları eşeylere paylaştırılmadan iki kutuda da gösterilir.

Beslenirken yüksek adımlarla hızlı yürür, boynunu ileri uzatır ve kısa gaga darbeleriyle yüzeydeki avı alır. Daha sakin eşeleme ile ani koşuları art arda kullanabilir. Derin suya girmek yerine çoğunlukla bacak boyuna uygun sığlıkta, bitkili çamur kenarında ve su birikintilerinde kalır. Dinlenirken tek bacağını gövdesine çekebilir; bu durumda sarı bacak işareti görünmeyebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ile dişi aynı temel giysiyi taşır. Dişi ortalamada biraz iri ve uzun gagalı olabilir, fakat ölçüler büyük ölçüde örtüşür; fotoğraftan güvenilir eşey tayini yapılmaz. Erişkinin taze üreme giysisinde sırt tüylerinin açık kenarları ve göğüs çizgileri belirgin, aşınmış yaz giysisinde daha silik olabilir.

Genç kuşun üst taraf tüylerinde daha düzenli krem kenarlar ve küçük açık çentikler vardır; bu desen sırtta daha düzgün pullu bir görünüm oluşturur. Alt taraf çoğunlukla açık, göğüs hafif çizgilidir. Bacaklar sarıdır, gaga erişkindeki gibi ince ve koyudur. Yaş tayini tek bir tüy kenarına değil bütün üst tarafın tazeliğine ve desen düzenine dayandırılır.

Üreme alanı Alaska ve Kanada'nın boreal kuşağındaki açık ya da yarı açık orman, bataklık ve ıslak çayırlardır. Yuva sudan genellikle 200 metre içinde, kütük, devrilmiş dal ya da alçak çalı yakınındaki kuru veya yosunlu zeminde sığ bir çöküntüdür; kuru ot, yaprak, yosun ve ince dallarla az miktarda döşenir. Cornell 3–5 yumurta ve 22–23 günlük kuluçka bildirir; tipik kuluçka dört yumurtadır ve iki eş kuluçkaya katılır. Tüylü yavrular çıktıktan birkaç saat sonra yürür ve kendi küçük avlarını toplar; yaklaşık 22–23 günde uçabilir. Alarm veren erişkin takip edilmez, yavruya yaklaşılmaz ve yuva konumu paylaşılmaz.

Uçuşta Görünüm

Kanatlar uzun ve sivrice, uçuş hızlı ve doğrudandır. Üstten kanat gri-kahverengi ve büyük ölçüde tekdüzedir; belirgin beyaz kanat çizgisi yoktur. Beyaz kuyruksokumu sırtın ortasına doğru dar bir kama halinde uzanır. Kuyruk beyaz zemin üzerinde koyu enine çizgiler taşır. Çok uzun sarı bacaklar kuyruğun gerisine belirgin biçimde uzanır.

Alttan kanatlar açık, uçuş telekleri daha koyu görünür. Büyük Sarıbacakla uçuşta boyut karşılaştırması ancak iki tür aynı karedeyse güvenlidir. Küçük Sarıbacağın daha hafif gövdesi, daha kısa ve ince gagası, yumuşak çağrısı ile çizgisiz kanadı birlikte değerlendirilir. Bataklık Düdükçününde beyaz kuyruksokumu düzeni, gaga ve genel oranlar farklıdır.

Kuş ürktüğünde ses çıkararak hızla yükselebilir ve sulak alan üzerinde dönüş yapabilir. Bir uçuş fotoğrafı için kuşu bilerek kaldırmak doğru değildir. Doğal kalkış beklenmeli; bacak, kuyruksokumu, kanat üstü ve baş-gaga oranını gösteren ayrı kareler alınmalıdır.

Ses ve Davranış

Temel çağrı berrak ama Büyük Sarıbacağınkinden daha yumuşak, çoğunlukla iki heceli bir ıslıktır; bazen bir ya da üç notaya değişebilir. Büyük Sarıbacak daha güçlü, çınlayan ve genellikle üç-dört notalı çağrı verir. Nota sayısı örtüşebileceği için ses tek başına kesin değildir; ses kaydının aynı bireyin görüntüsüyle bağlantısı korunmalıdır.

Göç ve kış döneminde başka kıyı kuşlarına karşı görece hoşgörülü olabilir; sığlıkta gevşek gruplar içinde beslenir. Üreme bölgesinde ise çiftler yuva çevresini güçlü biçimde savunur, yaklaşan canlıya uçuşla karşılık verebilir. Dişi yavrular uçmadan bölgeden ayrılabilir; erkek yavruları uçuşa kadar savunmayı sürdürebilir.

Avlanırken hızlı yürür, aniden durup gagalar, suyu kısa yana süpürmelerle tarayabilir ve bazen gece de beslenir. Salyangoz, sinek ve kınkanatlılar ile yusufçukların farklı yaşam evreleri önemli avlardır. Bir sürü içinde kuş sürekli baş kaldırıyor ya da uzaklaşıyorsa mesafe artırılmalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Büyük Sarıbacak belirgin biçimde daha iri ve güçlü yapılıdır; gagası baştan uzun, daha kalın ve çoğu zaman hafif yukarı kıvrıktır. Çağrısı daha yüksek, sert ve çoğunlukla üç-dört hecelidir. Tek başına kuşlarda boyut zor değerlendirildiğinden gaga oranı, göğüs yapısı, beslenme biçimi ve ses birlikte kullanılmalıdır.

Bataklık Düdükçünü daha zarif görünse de gagası daha uzun, çok ince ve hafif yukarı kıvrıktır; göz üstü çizgisi belirgin, bacaklar yeşilimsi-sarı ve ayak parmakları çok uzundur. Uçuşta beyaz sırt-kuyruksokumu deseni Küçük Sarıbacaktan farklıdır.

Orman Düdükçününün bacakları sarımsı-yeşil olabilir; fakat gövdesi daha kısa bacaklı, kaşı daha belirgin ve uçuşta beyaz kuyruksokumu daha kare görünür. Çağrısı da farklıdır. Su yüzeyindeki yansıma bacak rengini değiştirebileceği için yapı ve uçuş deseni kontrol edilir.

Sarı Bacaklı Kumkuşu çok daha küçüktür, daha kısa boyunlu ve kısa gagalıdır. Türkiye'de Küçük Sarıbacak iddiası olağandışı olduğundan, kanıt yetersizse kayıt daha geniş düdükçün grubu düzeyinde bırakılmalıdır.

Hızlı Tanı

Orman Düdükçünü, bilimsel adıyla Tringa glareola, ince yapılı, uzun bacaklı ve hareketli bir kıyı kuşudur. En yararlı ilk izlenim; belirgin beyaz kaş çizgisi, açık benekli kahverengi üst taraf, sarımsı-yeşil bacaklar ve zarif gövdedir. Kaş çizgisi gözün arkasına kadar uzanır. Gaga düz, koyu ve baş uzunluğuna yakın; boyun ince, kuyruk görece kısadır. Sığ tatlı sularda hızlı ve hafif adımlarla beslenir.

Kuş havalandığında koyu kanatlar, beyaz sağrı ve kuyruğa doğru uzanan beyaz alan görülür; kanatta belirgin beyaz bir şerit yoktur. İnce, çoğu zaman üç heceli ve ıslık gibi yükselen çağrı önemli bir destekleyici işarettir. Tanı yalnız bacak rengine ya da tek fotoğraftaki beneklere dayandırılmaz. Kaş, gövde oranı, kuyruk hareketi, uçuş deseni, sağrı ve doğal çağrı birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövde narin, göğüs dolgun ama ağır değil, bacaklar uzundur. Baş küçük ve yuvarlak, gaga ince ve düzdür. Üreme giysisinde üst taraf koyu kahverengi üzerine yoğun açık krem lekeli, baş ve boyun ince çizgilidir. Alt taraf beyaz; göğüs ve boyun yanları ince kahverengi çizgili, karın daha temizdir. Gözün önünde koyulaşan çizgi, beyaz kaşın belirginliğini artırır.

Üreme dışı erişkin daha soluk ve daha düzenli gri-kahverengi görünür; üst taraftaki açık lekeler küçülür. Su kenarında gövdesini öne eğerek yürür, sık sık durur ve çevreyi tarar. Yeşil Düdükçünündeki kadar koyu, karşıt ve tıknaz görünmez; Bataklık Düdükçününden ise daha küçük, kısa gagalı ve daha zariftir. Bacak rengi ışık, çamur ve su yansımasıyla değişebildiği için tek başına güvenilir değildir.

BTO tür için doğrudan 65 gram ağırlık yayımlar. Avustralya hükûmeti için hazırlanan tür değerlendirmesi doğrudan 56–57 santimetre kanat açıklığı verir. Animal Diversity Web 19–21 santimetrelik doğrudan boy aralığı yayımlar; aynı sayfadaki 120–134 milimetrelik “wingspan” kaydı biyolojik olarak kanat kirişi ölçüsünü andırdığı için açıklık alanında kullanılmaz. Panelde doğrudan ve anlamı açık ölçüler ortak tür değerleri olarak iki eşey kutusunda gösterilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ile dişi tüy görünüşü bakımından güvenle ayrılmaz. Üreme davranışında erkek şarkılı gösteri uçuşları yapabilir; yuvada ve yavrularda iki eşin görevleri dönem içinde değişir. Sahada boyut, benek yoğunluğu ya da bacak tonu kullanılarak eşey adı verilmez. Biyometri kutularındaki değerler de eşeylere paylaştırılmış uçlar değil, kaynağın ortak tür ölçüleridir.

Genç kuşun üst tarafı daha sıcak kahverengi, tüy kenarları daha düzenli krem ve sırt deseni daha pullu görünür. Göğüs çizgileri belirgin olabilir; sonbahar ilerledikçe tüy aşınması bu düzeni azaltır. Yaş tayininde taze tüy kenarları, örtü tüylerinin düzeni ve kanat aşınması birlikte aranır. Tek bir soluk fotoğraf genç ile üreme dışı erişkini kesin ayırmaya yetmeyebilir.

Yuva, kuzey Avrasya'nın ağaçlı bataklık, turbalık ve nemli fundalıklarında yerdeki sığ bir çukurdur; kuru yaprak ve otlarla döşenir. Bazen başka kuşların terk edilmiş eski yuvaları da kullanılabilir. Tipik kuluçka dört yumurtadır; Animal Diversity Web 3–4 yumurta, 22–23 günlük kuluçka ve 28–31 günlük uçma süresi verir. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra yürüyüp beslenebilen erken gelişmiş yapıdadır. Üreme alanında alarm veren kuş izlenmez, otlar ayrılmaz, yavru tutulmaz ve yuva konumu paylaşılmaz.

Uçuşta Görünüm

Havalanışı hızlıdır; dar ve sivrice kanatlar seri çırpılır. Üstten bakıldığında kanatlar koyu ve çizgisiz, sağrı beyazdır. Beyaz alan sırtın altından kuyruğun tabanına uzanır; kuyruk ince koyu çizgilidir. Yeşil Düdükçününde beyaz sağrı da bulunur, fakat onun üst tarafı daha koyu, kanatları daha geniş ve uçuşu daha güçlü görünür. Orman Düdükçünü daha hafif ve çevik bir izlenim verir.

Ayaklar kuyruk ucunu bir miktar aşabilir. Kalkışta verilen ince, hızla tekrarlanan ıslık çağrısı görüntüyü destekler. Kanat çırpışı ve rüzgâr sesi kaydı örtebileceğinden çağrı mümkünse kuş doğal biçimde uçarken kaydedilir. Kuşu ses almak için tekrar tekrar kaldırmak bilimsel gözlem değildir ve enerji kaybına yol açar.

Uzak uçan bireyde yalnız beyaz sağrı türü kanıtlamaz; birkaç Tringa türünde açık sağrı veya kuyruk deseni vardır. Kanat şeridinin olmaması, gövde büyüklüğü, bacak uzantısı, kuyruk deseni ve ses bir arada aranmalıdır. Fotoğraf pozlaması kanadı olduğundan açık gösterebilir; bu nedenle ham görüntü ve gözlem notları korunur.

Ses ve Davranış

En sık duyulan çağrı ince, temiz ve genellikle üç heceli bir ıslık dizisidir. Ton, Yeşil Düdükçünün daha güçlü ve ikili-üçlü çağrısından daha hafif algılanabilir. Üreme alanındaki şarkı uçuşunda erkek yükselip kanatlarını titreterek daha uzun diziler söyler. Yazıyla ses taklidi yaklaşık kalır; doğal kayıt, ritim ve hece yapısı tanıda daha değerlidir.

Beslenirken sığ suda ve çamur üzerinde hızlı yürür, yüzeydeki küçük omurgasızları toplar ve bazen gagasını suya kısa kısa sokar. Genellikle tek başına ya da gevşek küçük gruplar hâlindedir; göç duraklarında uygun beslenme alanında daha çok kuş toplanabilir. Tehlikede uyanık ve çeviktir, çoğunlukla çağrı vererek yükselir.

Tatlı su bataklıkları, sığ gölcük kenarları, taşkın düzlükleri ve arıtma havuzları göçte önemlidir. Emergent bitki örtüsü bulunan küçük sığ sularda gözden kaybolabilir. Gözlemci su kıyısıyla kuş arasına girmemeli, beslenme hattını kapatmamalı ve kuş sürekli uzaklaşıyorsa geri çekilmelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Yeşil Düdükçünü daha iri, kısa bacaklı ve tıknaz; üst tarafı çok daha koyu, alt tarafla karşıtlığı daha keskindir. Kaş çizgisi Orman Düdükçünündeki kadar düzenli biçimde göz arkasına uzanmaz. İkisinde de beyaz sağrı vardır; ayrım gövde oranı, bacak rengi, üst taraf tonu, kaş ve çağrı birlikte görülerek yapılır.

Bataklık Düdükçünü daha büyük, daha uzun ve hafif yukarı kıvrılan gagalı, çok uzun bacaklıdır. Uçuşta ayakları kuyruğun gerisine belirgin uzanır ve beyaz sırt kaması daha geniş görünür. Orman Düdükçününün gövdesi daha kısa, gagası daha narin ve kaşı daha güçlüdür.

Kara Kızılbacak üreme dışı giyside benzer solukluk gösterebilir, fakat daha iri, daha uzun gagalı ve genellikle kırmızımsı bacaklıdır. Kızılbacakta geniş beyaz arka kanat kenarı ve beyaz sırt kaması belirgindir. Dere Düdükçünü daha kısa bacaklı, uzun kuyruklu ve sürekli kuyruk sallayan yapıdadır; kanadında beyaz şerit gösterir. Her karşılaştırma normal fontta ayrı bir paragraf olarak değerlendirilir ve aynı ayrım başka bölümde gereksiz yere tekrarlanmaz.