kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kulaklı Batağan (Podiceps auritus)
VS
Seçildi Kara Boyunlu Batağan (Podiceps nigricollis)

Kulaklı Batağan

Podiceps auritus

Takım Podicipediformes
Familya Batağangiller (Podicipedidae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Düz tepeli siyah baş; gaga-gözden geriye düz altın kulak püskülü; kızıl boyun; kısa açık uçlu gaga

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kulaklı Batağan, Podiceps auritus, küçük ve sık gövdeli bir dalıcı su kuşudur. Düz, ince gagası ve köşeli başı dikkati çeker. Üreme giysisinde siyah başın göz arkasındaki sarı-turuncu tüy demetleri ile kızıl boyun birlikte seçilir. Kışın ise siyah baş üstü ile beyaz yanak arasındaki temiz sınır aranır.

Genel Görünüm ve Duruş

Üreme döneminde sırt ve baş koyudur; boynun önü ve yanları kestane kızılına döner, ense boyunca koyu bir şerit kalır. Altın renkli uzun baş tüyleri gözün arkasındadır; gagadan başlayan sarı bir şerit değildir. Koyu gaganın ucu açık renklidir, erişkinin gözü kırmızıdır. Kış görünüşünde sırt gri-siyah, alt taraf beyazdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkekle dişinin tüy deseni benzerdir; erkek ortalamada biraz iri olsa da fotoğraftan yalnız büyüklüğe bakarak güvenilir eşey seçilemez. Sonbahardaki gençlerde yanakta kahverengi çizgiler kalabilir. İlk kış kuşunun yanak sınırı daha silik, gözü daha soluk kırmızı ve gagası daha açık olabilir. Tüy değiştirirken hem kızıl hem siyah-beyaz parçalar görülür.

Uçuşta Görünüm

Sudan kalkarken yüzeyde koşarak hız kazanır. Havada doğruca ve hızlı uçar; kanat vuruşları çok sıktır. Uçarken başı kısa süre görüp kesin teşhis koymak yerine, suya konduğunda gaga ve yüz desenini yeniden kontrol etmek daha güvenlidir.

Ses ve Davranış

Üreme alanında tekrarlanan ince heceler, sert kısa çağrılar ve boğuk, titrek sesler çıkarır. Eşlerin gösterileri sırasında ses daha belirgindir; kışın genellikle sessizdir. Bu nedenle Türkiye’deki kış gözleminde ses duymamak türü dışlamaz.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Boyunlu Batağan, Podiceps nigricollis, en önemli benzeridir. Kışın başı daha kabarık, yüzündeki siyah-beyaz geçiş daha silik ve ince gagası hafif yukarı kıvrıktır. Üreme giysisinde boynu siyahtır; sarı baş tüyleri yana açılan bir yelpazeyi andırır. Kulaklı Batağan’da düz gaga, daha temiz beyaz yanak ve kızıl üreme boynu birlikte değerlendirilmelidir.

Kızıl Boyunlu Batağan, Podiceps grisegena, daha iri gövdeli, daha uzun boyunlu ve daha kalın gagalıdır. Gagasında sarı renk görülebilir; üreme döneminde koyu baş üstünün altında geniş gri-beyaz yanak taşır. Gözü Kulaklı Batağan’ın erişkinindeki gibi kırmızı değildir. Özellikle uzaktan, suya gömülmüş gövde küçük görünebildiği için yalnız boy karşılaştırması yeterli olmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanı genellikle kıyısında su üstüne çıkan bitkiler bulunan sığ tatlı sulardır. Açık su, besin aramaya; bitkili kenar ise yuvayı tutturmaya yarar. Kanada’nın 2023 uzman değerlendirmesi, suyla dolmuş insan yapımı çukurların da kullanılabildiğini bildirir. Buna karşılık her yapay göletin güvenli veya uygun olduğu sonucu çıkarılamaz.

Yuva Yeri

İki eş, su bitkileri ve çevreden topladıkları parçalarla bir platform yapar. Yuva çoğunlukla kıyı bitkilerine tutturulur; her zaman serbestçe yüzen bir sal değildir. Kaya veya sığ taban üzerine kurulmuş yuvalar da bilinir. İki eş kuluçkaya katılır ve yavrulara bakar. Yavrular ilk günlerde erişkinin sırtında taşınabilir; yuvaya yaklaşarak onları suya kaçırmamak gerekir.

BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı 4–5, kuluçka süresi 22–25 gün ve uçabilecek duruma gelme süresi 55–60 gün olarak verilir. Kanada’nın 2023 derlemesinde ilk uçuş için 41–50 gün bildirilir. Yavrunun kendi besinini aramaya başlaması, uçabildiği anlamına gelmez. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş yuva verileri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın korunaklı kıyı koyları ve körfezler önem kazanır; büyük göl ve başka iç sularda da görülebilir. Üremede yalnız küçük gölleri kullanmaz: İzlanda ve kuzey Norveç’te daha büyük su alanlarında da yuvalar bulunur. Bu nedenle kışın denizde görülen bir kuşun, yazın da aynı tuzlu ortamda yuvalaması beklenmemelidir.

Dünya Yayılışı

Avrasya’nın kuzeyinde ve Kuzey Amerika’da ürer; bütün bu geniş alanı kesintisiz doldurmaz. Güncel taksonomide Avrasya’daki auritus ile Kuzey Amerika’daki cornutus olmak üzere iki alt tür kabul edilir. Kışın daha güneydeki deniz kıyılarına ve açık su alanlarına çekilir. Avrasya grubunun kışlama alanları Avrupa kıyılarından Doğu Asya’ya kadar uzanır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de çok seyrek bir kış ziyaretçisidir. İngilizce yayımlanan Türkiye Kuş Raporu 2007–2011, kayıtların ağırlıkla ülkenin kuzeybatısından geldiğini belirtir; İstanbul kıyıları yanında Sarıyer Barajı’ndan da kış kaydı verir. Bu eski derleme güncel ülke toplamı değildir. Raporda belge yetersizliğinden kabul edilmeyen yüksek sayımlar da vardır; bunlar kesin nüfus bilgisi gibi kullanılamaz.

Göç Yolculuğu

İzlanda’nın kuzeydoğusundaki iki gölde üreyen 37 kuşa, 2009–2012 arasında ışık kaydedicileri takıldı. Kullanılabilir veri alınan 19 kuşun kayıtları, kışın çoğunlukla Britanya Adaları çevresindeki denizlere gidildiğini gösterdi. Bu bulgu, Türkiye’ye gelen bireylerin İzlanda’dan çıktığını göstermez; Türkiye kuşları için aynı bağlantı bu araştırmada izlenmedi.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Su böcekleri ve larvaları ile küçük kabuklular temel besinleri arasındadır. Özellikle deniz kıyısındaki kışlamada küçük balıklar da önemli olur. Yıl boyunca tek ve değişmez bir besin listesi beklenmemelidir.

Nasıl Avlanır?

Çoğu avını dalarak su içinde yakalar; yüzeyden veya yüzen bitkilerden böcek topladığı ve havadan geçen böceği kaptığı da olur. Bazı sürüler birlikte dalabilir. Bunun iş birliğiyle avlanma olduğu öne sürülse de, aynı anda dalmak tek başına iş birliğini kanıtlamaz.

İlginç Bilgiler

## Yavru Beslemede İki Eş Güney İsveç’teki 1,6 hektarlık bir gölde yedi çiftin yavru beslemesini inceleyen ve 2006’da yayımlanan araştırmada, erkek ve dişi besleme işini yaklaşık eşit paylaştı. Yavrular büyüdükçe her iki eşin besleme sıklığı arttı. Bu küçük örneklem, her alandaki iş bölümünün aynı olduğunu göstermez. ## Doğal ve Yapay Sular İsveç’in güneybatısında 2005–2011 arasında 41 üreme yerinin izlendiği araştırma, doğal ve yapay suların aynı sonuç vermediğini gösterdi. Yıllık çift sayısı 39–51 arasında değişiyordu. Çift başına yıllık yavru üretimi doğal sularda 1,23, yapay sularda 0,92 bulundu. Bunlar yumurta sayısı veya her yuvadaki kesin yavru sayısı değildir. Alanlar rastgele değiştirilmediği için farkın yalnız göletin yapay olmasından kaynaklandığı söylenemez. ## Üreme Alanını İzlemek Kuzey Norveç’in Troms ve kuzey Nordland kesimlerinde, 1991–2012 arasında 104 üreme alanı yılda iki ziyaretle izlendi. Başlangıçta kullanılan alanlardan yalnız 26’sında 2012’de hâlâ üreyen çiftler vardı. Başlangıçta daha az çift barındıran yerler daha kolay terk edildi. Ancak bireyler tek tek izlenmedi; aynı alandaki çiftlerin hep aynı kuşlar olduğu bilinmiyor. Araştırmacılar, düşüşün bütün türün nüfus kaybı mı yoksa yayılış sınırındaki değişim mi olduğunu ayırmak için daha geniş izleme gerektiğini belirtti. ## Tüy Yutmanın Olası İşlevi Bu batağan kendi tüylerinden bazılarını yutar; erişkinler yavrularına da tüy verebilir. Cornell’in uzman anlatımında, midede biriken tüylerin balık kılçıklarını sindirilene kadar tutmaya veya süzmeye yardımcı olabileceği belirtilir. Tüy yeme davranışı ile bunun nedenini açıklayan düşünce aynı kanıt değildir; işlev burada kesinleşmiş bir mekanizma olarak sunulmaz.

Kara Boyunlu Batağan

Podiceps nigricollis

Takım Podicipediformes
Familya Batağangiller (Podicipedidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kırmızı göz; ince hafif yukarı kalkık gaga; sivri arka tepe; üremede kara boyun, altın kulak yelpazesi ve kestane yanlar

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kara Boyunlu Batağan (Podiceps nigricollis), küçük başlı, ince boyunlu ve narin gagalı bir su kuşudur. Üreme giysisindeki erişkinde siyah baş ve boyun, gözün arkasından yayılan altın sarısı tüyler ve kestane renkli yanlar birlikte seçilir. Uzaktan süs tüyleri kaybolabilir ve kuş bütünüyle koyu görünebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kış giysisinde başın koyu tepesi kırmızı gözün altına kadar iner; yanak gri gölgeli, çene beyazdır. Bu sınır Kulaklı Batağandaki kadar keskin olmaz. Baş bazen tepeli, bazen daha yuvarlak görünebilir; tek bir baş biçimine güvenilmemelidir.

Gaganın üst kenarı düz olsa da alt kenarının dışbükeyliği, gagaya hafif kalkık bir görünüş verebilir. Bu yüzden “yukarı kıvrık” görünüşü, kalın ve belirgin biçimde eğri bir gagayla karıştırmamak gerekir.

Sırt çizgisi ovaldir; arka uç kısa ve kabarık görünür. Ayak parmakları ördekteki gibi bütünüyle perdeyle birleşmez; her parmağın yanındaki ayrı genişlemeler yüzmeye yardım eder. Bacaklar gövdenin gerisindedir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. Tek bir kuşun renginin daha parlak görünmesi güvenilir bir eşey ayrımı sağlamaz.

İlk gençlik giysisindeki kuşta başın yanları ve boyun erişkin kış giysisine göre daha kahverengimsi veya krem tonlu olabilir. Oiseaux hesabında gençlerin gözü kahverengimsi-kırmızı, gagası sarımsı olarak anlatılır. Dolayısıyla “her yaşta parlak kırmızı göz ve siyah gaga” kuralı yanlıştır.

Uçuşta Görünüm

Uçarken boynunu uzatır, ayakları geriye doğru ve hafif aşağı sarkık durabilir; kanatlarını hızlı çırpar. Bu genel batağan silueti tek başına tür tanısı sağlamaz.

Ses ve Davranış

Üreme alanında seslidir; yinelenen tiz notalar ve kur sırasında ıslıklar duyulur. Kışın daha sessizdir. Sürünün kalabalık olması, her bireyin sürekli ses çıkaracağı anlamına gelmez.

Karıştırılabilecek Türler

Kulaklı Batağan (Podiceps auritus), özellikle kışın benzer görünür. Onun beyaz yanağı ile koyu başı arasındaki sınır daha keskindir; düz gagasının ucu açık renklidir. Üreme giysisinde ise boynu kestane tonludur. Kara Boyunlunun siyah üreme boynu ve kışın gölgeli yanağıyla karşılaştırılmalıdır.

Küçük Batağan (Tachybaptus ruficollis) daha toplu, yuvarlak başlı bir görünüş taşır. Üreme giysisinde gaga tabanındaki sarı leke ve yüz-boyun yanlarının kızıl rengi yararlıdır. Kışın daha kahverengimsi görünür. Bu işaretler, yalnız büyüklük veya göz rengine bakmaktan daha kullanışlıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Britanya’daki BTO uzman hesabında üreme ortamı; sığ, besince zengin, su altında ve yüzeyde bol bitki bulunan göl ve havuzlar olarak anlatılır. Kışın daha korunaklı kıyı suları ve geniş rezervuarlar kullanılır. Bu, üremede aranan bitkili sığlık ile kışın kullanılan açık suyu ayırmaya yardım eder.

Yuva Yeri

Stanford’un Kuzey Amerika rehberinde yuva; taze ve çürümüş bitkilerden yapılan, sığ suda yükselen bitkilere tutturulmuş yüzen bir platformdur. Sırtında taşınan ve beslenen yavrular da anlatılır. Yuva çevresine girmek, hem bu dayanağı hem yavruların korunmasını bozabileceğinden uzaktan gözlem yapılmalıdır.

BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin üreme özetinde tipik yumurta sayısı 3–4, kaydedilmiş aralık 1–6; iki eşin üstlendiği kuluçka 20–22 gündür. Yavrular hav tüyleriyle kaplı çıkar ve yuvayı erken terk edebilir. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş üreme süreleri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışındaki dönemde tuzlu sular da önem kazanır. Cornell’in Kuzey Amerika anlatımında, bol tuzlu su karidesi ve sinek bulunan çok tuzlu göllerde büyük topluluklar kurduğu belirtilir. Tuzluluk tek başına yeterli açıklama değildir; besine de bakılmalıdır.

Dünya Yayılışı

AviList, türün Avrasya’da nigricollis, Afrika’da gurneyi, Kuzey Amerika’da californicus olmak üzere üç alt türünü kabul eder. Avrasya toplulukları batı Avrupa’dan Asya’nın doğusuna kadar parçalı biçimde ürer; kış alanları Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresiyle Asya’nın daha güneydeki kıyılarına uzanır. Afrika’daki gurneyi ise Etiyopya’dan Tanzanya ve güney Afrika’ya dağılmış yerleşik topluluklar oluşturur.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de hem üreyen hem kışlayan topluluklar vardır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinin ekinde, 2002–2012 verileri için 800–1.600 üreyen çift bildirilir; yöntem, sınırlı veriden yapılan çıkarıma dayalı “kısmi” tahmindir. Kış için 2013–2019 dönemine ait 2.100–10.000 birey verilir ve yöntem “tam sayım veya istatistiksel olarak sağlam tahmin” sınıfındadır. Aynı derlemede Türkiye’nin yakın dönem eğilimi veri yetersizliğinden bilinmiyor olarak işaretlenmiştir. Bu tarihli tahminler günümüzün kesin sayımı veya nüfusun değişmediğinin kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

Üreme ve kışlama alanları her toplulukta aynı değildir. Avrasya kuşları kışın kuzey Afrika kıyıları, Arap Yarımadası, Karadeniz ve Hazar gibi bölgelere yayılırken Kuzey Amerika kuşları Meksika’ya kadar uzanabilir. Bu kıtalar arası fark, bir Amerikan gölünde ölçülmüş göç takviminin Türkiye’ye aynen taşınamayacağını gösterir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinleri çoğunlukla su böcekleri ve bunların larvalarıdır. Bölgeye ve mevsime göre kabuklular, yumuşakçalar, iki yaşamlılar veya küçük balıklar da yenir. “Batağan” olması, besininin yalnız balıktan oluştuğu anlamına gelmez.

ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki Mono Gölü’nde 1980–1981’de toplanan 73 kuşun mide içeriği, Artemia cinsi tuzlu su karideslerinin önemini göstermiştir. Örneklerin 61’i gündüz, 12’si bir gece boyunca alınmıştır. Araştırmanın sonuçlarında, birleştirilmiş av sayısının yüzde 85’ten fazlası karidestir. Bu oran avların sayısına dayanır; biyokütle, bütün yıl veya Türkiye’deki besin oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Suyun içinde dalarak besin toplar; avın bulunduğu yere göre orta derinlikte veya dipte arayabilir. Küçük avları gagasıyla alır. Bu nedenle su yüzeyinde görülen kısa aramalar, beslenme davranışının yalnız bir bölümüdür.

İlginç Bilgiler

## Göç Öncesi Değişen Mide Jehl ve Henry’nin 2013 çalışması, ABD’nin batısında, 2006–2011 döneminin farklı tarihlerinden alınmış sekiz grubu karşılaştırır. Gruplarda 5–10’ar kuş bulunur; büyük bölümü erişkin ağırlıklıdır, açlıktan ölen gençler ayrı bir gruptur. Mide bölümleri çıkarılıp tartılarak incelenmiştir. Bekleme ve yoğun beslenme döneminde büyüyen mide, göç öncesinde küçülmüştür. Ancak yazarlar her küçülmeyi yararlı bir “uçuş uyarlaması” saymamıştır: salgı üreten mide bölümünün uzun uçuşta daha fazla küçülmesini, dokuların yenilenme hızlarıyla bağlantılı olabilecek bir yan sonuç olarak yorumlamıştır. Bu açıklama gözlenen ölçü değişimiyle aynı kesinlikte kanıtlanmış bir mekanizma değildir. ## Midedeki Kalıntı Ne Anlatır? ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki Mono Gölü’nde yapılan 1980–1981 araştırması, mide içeriğinin nasıl yorumlanması gerektiğini de gösterir. 26–27 Ekim 1980’deki karşılaştırmada 12 gündüz örneğinin yalnız birinde karides yokken 12 gece örneğinin 11’inde bulunmamıştır. Buna rağmen bazı başka av kalıntıları gece de kalmıştır. Yazarlar bunu farklı avların midede farklı sürelerle kalmasıyla açıklamayı daha olası bulmuştur. Dolayısıyla gece midesinde bir böcek kalıntısı bulunması, kuşun onu mutlaka o gece yakaladığını kanıtlamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...