kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kulaklı Orman Baykuşu (Asio otus)
VS
Seçildi Alaca Baykuş (Strix aluco)
Takım Strigiformes
Familya Baykuşgiller (Strigidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu göz, uzun kulak tüyü, ince gövde, uzun kanat ve dallanan alt taraf çizgileri.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kulaklı Orman Baykuşu, Asio otus, ince gövdeli, uzun kanatlı bir baykuştur. Başındaki uzun tüy demetleri, turuncuya çalan gözleri ve gözlerle gaga arasındaki beyazımsı V veya X deseni birlikte aranır. Bu demetler gerçek kulak değildir. Kuş onları yatırabildiğinden, püskülleri görünmeyen bir birey hemen başka tür sayılmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Yüzü pas rengi ile krem arasında değişir; yüz çevresinde koyu ve açık kenarlar bulunur. Sırtı gri, kızıl-kahverengi ve siyahımsı ince desenlerle ağaç kabuğuna benzer. Açık alt taraftaki koyu boyuna çizgiler, yatay küçük dallarla balık kılçığı gibi görünür. Kanat ve kuyrukta koyu bantlar, omuzlarda açık lekeler vardır. Rahatsız olunca gövdesini uzatıp incelterek gözlerini kısabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer desen taşır; ortalama renk ve büyüklük farkı tek fotoğraftan kesin eşey tayini sağlamaz. Küçük yavru önce beyaz, sonra gri kabarık tüylerle örtülür; yüzü koyudur. Büyüyen yavru tam uçmayı öğrenmeden yuvadan çıkıp çevredeki dallarda durabilir. Böyle bir kuşun yalnız görünmesi, mutlaka terk edildiği anlamına gelmez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun ve dar kanatları belirginleşir. Genellikle sakin, yumuşak ve sessize yakın bir uçuşla orman kenarı ve açıklıkların üzerinde avlanır. Gecenin karanlığında yalnız silueti görmek, türü güvenle ayırmaya yetmeyebilir.

Ses ve Davranış

Erkek, aralıklarla yinelenen boğuk bir “huu” sesi verir. Dişinin sesleri daha tiz ve burunlu olabilir. Büyük yavrunun yiyecek istemesi, gıcırdayan kapı veya eski salıncak sesini andıran, geceleri tekrarlanan ince bir çağrıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Kır Baykuşu, Asio flammeus, özellikle uçuşta karışabilir. Yüzü daha açık, gözleri sarı, baş tüyleri çok kısadır; açık arazide gündüz avlanması daha olağandır. Alttan bakıldığında kanadındaki koyu bilek lekesi iki türde de bulunur. Bu leke tek başına ayırıcı değildir; yüz rengi, karın çizgileri ve uçuş biçimi birlikte karşılaştırılmalıdır. Kulaklı Orman Baykuşu uçarken baş tüylerini yatırır; havada görünmemeleri şaşırtıcı değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Avlanabileceği açık alanla, saklanıp yuvalanabileceği ağaç veya sık çalı örtüsünün yan yana bulunması önemlidir. Çayır, tarla ve seyrek ağaçlıklar arasında beslenebilir. Kışın sık çamlıklar ve rüzgârı kesen ağaç şeritleri gündüz dinlenmeye elverişlidir; yalnız sık orman içi kuşu gibi düşünülmemelidir.

Yuva Yeri

Kendi dal yuvasını kurmak yerine, çoğunlukla başka iri kuşların bıraktığı yuvayı kullanır. BTO’nun Britanya için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı 3–4, dişinin kuluçka süresi 28 gün olarak verilir. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş sabit değerler değildir. Yavrular dallara dağıldıktan sonra da ebeveynler beslemeyi sürdürür; yuva ağacı ve çevresi rahatsız edilmemelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz ağaçların sık dallarında, bazen gövdeye yakın ve birkaç kuş bir arada saklanır. Kışın ortak dinlenme yeri kullanması, oranın üreme yeri olduğu anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Avrupa, Asya, Kuzey Afrika ve Kuzey Amerika’da geniş bir yayılışı vardır. Güncel listede Avrasya ve Kuzey Afrika’daki otus, Kanarya Adaları’ndaki canariensis ve Kuzey Amerika’daki tuftsi ile wilsonianus olmak üzere dört alt tür kabul edilir. Bu adlar ayrı kuş türleri değil, Asio otus içindeki coğrafi gruplardır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de hem üreme hem kışlama kayıtları vardır. Denizli’de bir kent parkında yavru büyüten aile incelenmiş; Edirne, İstanbul ve Kars’ta ise ortak kış tüneklerinden örnek toplanmıştır. Bir ildeki bu kayıt, bütün ilde aynı sıklıkta bulunduğunu veya aynı bireylerin yıl boyunca kaldığını göstermez.

Göç Yolculuğu

Avrupa halkalama kayıtlarını değerlendiren EURING/CMS atlası, güneyde çoğunlukla yerleşik, kuzeyde daha göçmen bir düzen bildirir. Kuzey ve doğu Avrupa kuşları daha uzun hareketler yapabilir; orta Avrupa’dan Karadeniz yönüne ulaşan az sayıda kayıt da vardır. Kış tüneğinde bir araya gelen kuşların çıkış yerleri aynı olmak zorunda değildir. Bu genel bağlantılardan Türkiye için sabit bir ülke zinciri veya kilometre üretilmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca küçük memelilerle beslenir; küçük kuşlar ve başka avlar da alabilir. Ocak–Şubat 2019’da Edirne, İstanbul ve Kars’taki üç kış tüneğinden toplanan 691 peletin incelendiği araştırmada, her alanda küçük memeliler baskındı. Kars’ta tarla fareleri, Trakya’daki iki alanda ise Mus cinsinden küçük fareler sayıca öne çıktı. Tek bir alanda bol görülen av, bütün Türkiye’nin değişmez besini değildir.

Nasıl Avlanır?

Açık alanın üzerinde alçaktan uçarak av arar; kuvvetli rüzgârda bir tünekten bekleyerek de avlanabilir. Yüzündeki geniş tüy halkası ve iki yanda tam karşılıklı durmayan gerçek kulak açıklıkları, sesin yönünü bulmasına yardımcı olur. Başındaki uzun püsküller bu açıklıklar değildir. Küçük avı çoğu kez bütün yutar; sindiremediği kemik, kıl ve tüyleri ağızdan bir yumak halinde çıkarır. Bu besin kalıntısına pelet denir.

İlginç Bilgiler

## Bir Kent Ailesinin Besinleri Denizli’de Nisan–Haziran 2014’te, bir erişkin çift ve iki yavrudan oluşan aileden 64 pelet toplandı. Bulunan 86 av kalıntısının tamamı kuştu; 78’i, yani yüzde 90,7’si Serçe, kalan sekizi Ev Kırlangıcı olarak tanımlandı. Sonuç bu aileye, bu döneme ve toplanan örneklere aittir; türün her yerde yalnız kuşlarla beslendiğini göstermez. ## Yuva Ağacının Önemi Aynı Denizli araştırmasında ilk yuva girişimi, yuva ağacının kesilmesiyle başarısız oldu. Çift yakın bir iğne yapraklıdaki başka dal yuvasına geçti ve iki yavru uçurdu. Kullanılan eski yuvaların hangi kuş tarafından yapıldığı kesin saptanmadı. Bu gözlem, kentte yaşayabilmenin yuva ağacının kaybını önemsiz kılmadığını gösterir. ## Pelet ile Kapan Aynı Şeyi Söylemeyebilir Edirne’deki Ocak–Şubat 2019 araştırmasında pelet sonucu, çevrede kapanla yakalanan 96 küçük memelinin dağılımıyla örtüşmedi. Kapanlarda orman fareleri daha sıkken peletlerde Mus cinsinden fareler öndeydi. Kapanların bütün av alanını örneklememesi ve memelilerin yakalanma olasılıklarının farklı olması olası açıklamalardır. Bu yüzden bir peletteki oran, çevredeki bütün farelerin oranı diye okunamaz. ## Türkiye’den Kış Üremesi Kayıtları Bursa, Eskişehir ve Ankara’dan 2018, 2019, 2023 ve 2024’te elde edilen 11 kış üremesi kaydı, 2025’te İngilizce yayımlandı. Bunların yedisi doğada görülen yavru grupları, dördü bakım merkezine getirilen tek yavrulardı. Yavruların görünüşünden yaş tahmini yapılıp kuluçka süresi geriye hesaplandığında, yumurtlama dönemleri kasım–ocak arasına yerleşiyordu. Bunlar yumurtaların başında tutulan günlük kayıtlar değildir. Araştırma, türün yalnız ilkbaharda ürediği düşüncesinin fazla katı olduğunu gösterir; ancak kış üremesinin tek nedeninin iklim değişikliği olduğunu kanıtlamaz. Hayatta kalma bilgisi yalnız üç bakım merkezi yavrusu ve doğadaki iki grup için bulunduğundan, ülke çapında başarı oranı çıkarılamaz.

Alaca Baykuş

Strix aluco

Takım Strigiformes
Familya Baykuşgiller (Strigidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Yuvarlak baş, koyu göz, kulak tüyünün bulunmaması ve alacalı gövdeyi sesle birlikte değerlendir; renk eşey değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Alaca Baykuş (Strix aluco; Tawny Owl) yuvarlak başlı, toplu gövdeli ve koyu gözlüdür. Başında kulak gibi yükselen tüy püskülü yoktur. Kahverengi-gri alacalı görünüşü ağaç kabuğuyla bütünleşebilir; baş, göz ve gövde birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Açık boynuz renkli, kancalı gagası kısmen yüz tüyleriyle örtülür. Omuz yakınında açık çizgiler; alt tarafta boyuna koyu çizgilerle daha ince enine işaretler bulunur. Yüz alanı yuvarlağa yakındır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

BTO’nun Britanya’da canlı kuşlardan derlediği verilerde dişiler genellikle daha iri ve ağırdır; ölçüler örtüşür. Güney Finlandiya’nın 1978–2008 renk kayıtlarını inceleyen araştırmada renk biçiminin yaş ve eşeyden bağımsız, kalıtılabilir olduğu bulunmuştur. Kızıl kuş erkek, gri kuş dişi diye ayrılmaz; ayrı fotoğraflardaki büyüklük de kesin eşey vermez.

Yavru önce grimsi beyaz hav tüyleriyle kaplıdır; sonra daha gevşek, ince bantlı genç tüyleri gelişir. Koyu gözler gündüz mavimsi yansıyabilir; yansıma gerçek göz rengi değildir.

Uçuşta Görünüm

Geniş, yuvarlak kanatları ve görece kısa kuyruğuyla hızlı, doğrudan uçar; güçlü kanat çırpışları görülür.

Ses ve Davranış

Erkeğin bölge ötüşünde uzun “huu”, duraklama ve titreşimli son bölüm duyulur. Dişi sıkça keskin “kivik” verir; çiftler karşılıklı seslenebilir. Dişi daha boğuk bir ötüş de çıkarır, temas çağrıları iki eşeyde de vardır. Tanıdık iki parçalı ses her seferinde tek kuştan gelmez.

Gündüz kovuk girişinde veya sık yapraklar içinde dinlenebilir; gündüz ötmesi de mümkündür. Yuva yakınında savunma davranışı gösterebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kulaklı Orman Baykuşu (Asio otus; Long-eared Owl) turuncu gözlü, daha ince-uzun duruşludur. Yükseltilebilen baş püskülleri gerçek kulak değildir; yatık durabilir. Püskülün görünmemesi tek başına Alaca Baykuş tanısı vermez.

Kukumav (Athene noctua; Little Owl) daha küçük, sarı gözlü ve geniş-yassı başlıdır. Üst tarafı açık beneklidir; gündüz dal, direk veya kayada görülebilir. Göz rengiyle baş biçimi birlikte incelenir; yalnız saate bakılmaz.

Peçeli Baykuş (Tyto alba; Western Barn Owl) kalp biçimli yüzü, açık alt tarafı ve bej üst tarafıyla ayrılır. Onun da gözü koyudur; yalnız göz rengi iki türü ayırmaz. Türkiye’nin Tyto alba taksonu karşılaştırılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yapraklı ormanlar, olgun ağaçlı parklar ve geniş bahçeler kullanılabilir.

Yuva Yeri

Doğal ağaç kovuğu ve uygun yuvalık kullanır; kaya boşluğu veya korunaklı yapı da yuva yeri olabilir. Dal ve çalıdan yeni bir yuva örmez. Kovuk içine ışık tutulmaz veya girişi açılmaz.

BTO’nun Britanya yuva kayıtları tipik 2–3 yumurta ve dişinin yürüttüğü 30 günlük kuluçka bildirir. Bu tipik değerdir; 1–6 yumurta da kaydedilmiştir. Erkek besin getirir. Britanya sayıları Türkiye’de her çiftin aynı sayıda yumurta bırakacağı anlamına gelmez.

BTO’nun Britanya verisinde tipik uçuşa geçiş dönemi 34,5–38,5 gündür; bağımsız yaşama yaşı değildir. Yuvadan ayrılmış yavruyu ebeveynler beslemeyi sürdürür. Tek başına görünen kabarık yavru hemen terk edilmiş sayılmaz; yakından izlemek için ele alınmaz.

Günlük Alan Kullanımı

İstanbul Belgrad Ormanı’nın 2007–2008 araştırmasında olgun yapraklı ağaçlar, dere ve gölet çevresiyle ilişki görülmüştür. Britanya’nın 2005–2006 ve 2018–2019 ev-bahçe araştırmasında da yapraklı ağaç örtüsüyle şehirleşme, alanın kullanımını etkilemiştir. Bunlar yerel ilişkilerdir; Türkiye’de her yuvanın su kenarında olması veya yapay ışığın etkisinin deneyle kanıtlandığı sonucu çıkarılmaz.

Dünya Yayılışı

Avrupa’nın büyük bölümünden batı Sibirya’ya; Anadolu, Kafkasya, Yakın Doğu, İran ve Orta Asya’nın dağlarına uzanır. Kuzey Afrika’da da bulunur. Eski geniş Alaca Baykuş kapsamındaki Himalaya, Çin ve Kore kayıtları güncel Strix aluco sınırlarına kontrolsüz aktarılmaz; Strix nivicolum ayrıdır.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa tablosunda Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 20.000–50.000 çift tahmini vardır. Kısmi veriye dayanır ve ülke eğilimleri belirsizdir. Bu 2026 sayımı değildir; gözlem sayısıyla üreyen çift sayısı birbirinin yerine kullanılamaz.

İstanbul Belgrad Ormanı’nda 26 Aralık 2007–29 Mart 2008 araştırması seslere verilen yanıtları konumlarıyla değerlendirerek 93 kuş tahmin etmiştir. Çalışma 2013’te yayımlanmıştır; saha yılı 2013 değildir. Bu tarihli yerel tahmin, bugünkü orman nüfusu veya Türkiye’nin bütün yoğunluğu sayılmaz.

Göç Yolculuğu

Erişkin çiftler alanlarında yerleşik kalabilir; düzenli uzun mesafeli göçmen değildir. Gençlerin doğdukları yerden ayrılması yerleşiklikle çelişmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük memeliler önemli avlardır; küçük kuş, kurbağa, böcek ve solucan da yiyebilir. Kullanılan besin ortamla döneme göre değişir. Her av grubunun her yerde eşit payı olduğu varsayılmaz.

Nisan 2009’da Karaman Kılbasan yakınındaki Karadağ kaya boşluğundan toplanan Alaca Baykuş topak ve besin kalıntılarında 38 av belirlenmiştir: 29 küçük memeli, dokuz kuş. Nedyalkov ve Boev’in 2016 çalışmasındaki bu sayılar kalıntı tanısına dayanır; besin ağırlığı değildir. Küçük örneklem Türkiye’nin yıllık oranı sayılmaz; aynı yayındaki Peçeli Baykuşun 32 avı bu türe aktarılmaz.

Nasıl Avlanır?

Mike Toms’un Britanya uzman anlatımında ağaçlıkta tünekten dinleyip avın üzerine uçma, daha açık alanda uçuşta av arama anlatılır. Tek yöntemle sınırlı değildir. Başını çevirip beklemesinden görünmeyen avın adı belirlenmez.

Sindiremediği kıl ve kemikleri ağızdan sıkıştırılmış topaklar halinde çıkarır; bunlar dışkı değildir. Topağın biçimi her durumda baykuş türünü kesin belirlemez.

İlginç Bilgiler

## Renk Biçimleri ve Kış Koşulları Güney Finlandiya’da 1981–2008 döneminin 466 üreyen erişkinine dayanan sağkalım modellerinde, çok karlı kışlarda kahverengi kuşların gri kuşlara göre daha düşük sağkalım gösterdiği bulunmuştur. Ilımanlaşan kışlarda fark azalmış, kahverengi biçimin payı artmıştır. Karell ve arkadaşlarının 2011 çalışması bunu kalıtılabilir renk üzerindeki seçilimle ilişkilendirir. Tek kuşun havaya göre rengini değiştirmesi değildir; Türkiye’de aynı hızın yaşandığını göstermez. ## Duyulmayan Kuş Her Zaman Yok Değildir Britanya’da 2005–2006 ve 2018–2019 araştırmasında, ekim–mart arasında haftada bir akşam 20 dakikalık ev-bahçe gözlemleri kullanılmıştır. İki dönemde 9.000’den fazla alan incelenmiştir. Tarih, saat, hava ve ay evresi kuşu fark etme olasılığını etkilemiştir. Hanmer ve arkadaşlarının 2022 yayını, tek ziyarette duyulmamanın yokluk olmadığını gösterir. Alan kullanımıyla gözlenebilirlik ayrı değerlendirilir; Britanya yöntemi Türkiye’nin kesin ziyaret sayısı kuralı değildir. ## Tam Karanlık ve Az Işık Aynı Değildir Mike Toms’un BTO uzman anlatımı, Alaca Baykuşun az ışıkta iyi gördüğünü fakat tam karanlıkta göremediğini açıklar. İşitmesi de avı bulmasına yardım eder. “Gece kuşu” olmak, gözün hiç ışığa ihtiyaç duymaması anlamına gelmez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...