kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kum Kırlangıcı (Riparia riparia)
VS
Seçildi Doğulu Kızıl Kırlangıç (Cecropis daurica)

Kum Kırlangıcı

Riparia riparia

Takım Passeriformes
Familya Kırlangıçgiller (Hirundinidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kahverengi sırt-sağrı, beyaz alt üzerinde kahverengi göğüs kuşağı ve kısa kuyruk.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kum Kırlangıcı, Riparia riparia, üstü mat kahverengi, altı beyaz küçük bir kırlangıçtır. Beyaz boğazıyla karnını ayıran kahverengi göğüs kuşağı, kısa ve az çatallı kuyrukla birlikte aranır. Sırtla sağrı aynı kahverengi görünür; kuyrukta uzun dış tüyler bulunmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Toplu gövdesine göre gagası küçüktür; kanatları sivri, kuyruğu kısadır. Gövdenin açık alt tarafı, koyu kanat altıyla karşıt görünür. Konmuş kuşta uçuş sırasında kaçırılan göğüs kuşağı daha rahat incelenebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi dış görünüşte çok benzerdir. Bir kuşun biraz daha koyu veya iri görünmesi, sahada güvenilir eşey tayini sağlamaz.

Genç kuşun sırt, baş ve kanat üstü tüylerindeki açık kenarlar, ince pullu bir görünüm oluşturur. Göğüs kuşağındaki açık kenarlar da deseni yumuşatabilir. Erişkinin belirgin işaretleri gençte daha silik görünebildiğinden yaş değerlendirmesinde bütün tüy düzeni incelenir.

Uçuşta Görünüm

Hızlı, hafif kanat vuruşlarının arasına kısa süzülmeler katar. Çoğu zaman su veya açık alan üzerinde alçaktan av arar; böcek peşinde sık yön değiştirir. Tek bir dönüşte göğüs kuşağı görünmeyebilir.

Ses ve Davranış

Çağrısı kısa, kuru ve pürüzlü bir cıvıltıdır. Şarkısı, benzer seslerin art arda bağlandığı bir gevezelenme gibidir. Koloni yakınında birçok kuş aynı anda ses verebilir; sesi, görülen kuşun biçimi ve tüy deseniyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Karıştırılabilecek Türler

Ev Kırlangıcı, Delichon urbicum, uzaktan karışabilir. Erişkininin üstü mavi parıltılı siyah, sağrısı belirgin beyazdır; altı beyaz olup Kum Kırlangıcı’nın kahverengi göğüs kuşağını taşımaz. Genç Ev Kırlangıcı daha mat görünür. Sağrı bakış açısından gizlenmişse, yalnız beyazlığı görememekle karar verilmez.

Kaya Kırlangıcı, Ptyonoprogne rupestris, daha iri ve topludur. Alt tarafı beyazdan çok açık kahverengidir. Kuyruğunu açtığında görülen beyaz, oval lekeler önemlidir; Kum Kırlangıcı’nda bu kuyruk lekeleri yoktur.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yuva kazılabilecek dik kum, kumlu kil veya mil yarları önemlidir. Doğal akarsu kıyıları yanında kum-çakıl ocaklarının dik yüzeyleri de kullanılabilir. Yakındaki su ve nemli açık alanlar, uçan böcek aramaya uygundur. Sırf toprakta delikler görülmesi, hepsinin o yıl kullanıldığı anlamına gelmez.

Yuva Yeri

Tünelin sonunda ot ve ince bitki parçalarıyla döşenen bir yuva odası bulunur. BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik 4–5 yumurta, iki eşin katıldığı 14–15 günlük kuluçka ve yavruların yuvadan çıkmasına kadar 19–21 gün verilir. Bunlar Türkiye’de bütün yuvalar için ölçülmüş sabit süreler değildir. Yuva yarına tırmanılmamalı, tünel ağzına nesne sokulmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz açık alanlarda birlikte beslenir; üreme dışında sazlık ve benzeri sulak alan bitkileri arasında toplu geceleyebilir. Koloninin yuva yüzeyiyle beslenme ve geceleme alanları, yaşamının farklı gereksinimlerini karşılar.

Dünya Yayılışı

Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika’da geniş bir üreme yayılışı vardır. Güncel AviList, Türkiye’yi de kapsayan riparia grubunun yanı sıra taczanowskii, ijimae ve Mısır’da üreyen shelleyi olmak üzere dört alt tür kabul eder. Kuzey Amerika’da kullanılan Bank Swallow ve Avrupa’daki Sand Martin adları bu aynı türü belirtir. Kışlama alanları Güney Amerika, Afrika ve güneydoğu Asya’ya uzanır; bütün grupların aynı rotayı izlediği düşünülmemelidir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de uygun toprak yarlarında üreyebilir. Van Gölü havzasında 20 Nisan–23 Eylül 2021’de incelenen dört koloniden ikisi doğal göl kıyısı yarlarında, ikisi yol yapımıyla oluşmuş yarmalardaydı. Bu kayıt, hem doğal hem insan eliyle açılmış yüzeyleri kullanabildiğini gösterir; Türkiye’nin her akarsu veya kum ocağının aynı büyüklükte koloni taşıdığını göstermez.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS’nin Avrupa halkalama atlasında göç bağlantıları tek bir çizgi oluşturmaz. Batı ve kuzeybatı Avrupa kuşları daha çok Batı Afrika’ya, doğu ve güneydoğu Avrupa kuşları Orta Doğu ve Doğu Afrika’ya bağlanır. Halkalama çalışmaları bölgeler arasında eşit yoğunlukta değildir; Afrika’dan geri bildirim de azdır. Bu genel örüntü, Türkiye’de görülen her bireyin başlangıç ve kışlama yerini kesinleştirmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca küçük, uçan böceklerle beslenir. SEO/BirdLife’ın uzman derlemesinde sinekler, sivrisinekler, yabanarıları, karıncalar ve birgün sinekleri gibi gruplar sayılır. Yerel böcek çıkışları değişebileceğinden, bu genel liste Türkiye için sabit bir besin oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Avını çoğunlukla uçarken yakalar; su ve açık zemin üzerinde böcekleri izlerken tek başına veya grupla beslenebilir. Zaman zaman su yüzeyinden ya da yerden böcek aldığı da bildirilir. Bu daha seyrek davranış, temel beslenme biçiminin havada avcılık olduğu gerçeğini değiştirmez.

İlginç Bilgiler

## Van Gölü’nde Yuva Zemini Van Gölü havzasındaki 2021 araştırmasında, dört koloninin her birinde kullanılan yirmi yuvadan olmak üzere toplam 80 yuvanın giriş çevresinden toprak örneği alındı. Örneklerde daha iri toprak taneleri, daha geniş tünel girişleriyle ilişkiliydi. Ancak kullanılmayan yuvalardan ve koloni bulunmayan uygun yüzeylerden karşılaştırma örneği alınmamıştı. Bu nedenle araştırma, belirli toprağın tek başına koloniyi oluşturduğunu veya bütün kazılmayan yüzeylerin uygunsuz olduğunu kanıtlamaz. ## Tünel Derinliği ve Başarı İngiltere’nin Lancashire bölgesinde, Lune Nehri üzerindeki iki koloninin 2015 üreme dönemini inceleyen araştırma, ayrıntılı verisi bulunan 768 yuva girişimini karşılaştırdı. İlk yavru gruplarında derin tünellerle başarı arasındaki ilişki olumlu, ikinci gruplarda ters yöndeydi. Tünellerde karbondioksit arttıkça üreme başarısının azaldığı gösterilemedi. Başarı ölçütü, en az bir yavrunun 16 güne ulaşmasıydı; bütün yavruların ilk uçuşunun tek tek izlendiği bir ölçüm değildi. Bu nedenle “daha derin yuva her zaman daha iyidir” sonucu çıkarılamaz.

Doğulu Kızıl Kırlangıç

Cecropis daurica

Takım Passeriformes
Familya Kırlangıçgiller (Hirundinidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Doğulu Kızıl Kırlangıç (Cecropis daurica), Türkiye faunasında karakteristik morfolojik yapısı ve yaşam alanı tercihleri ile ayırt edilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Doğulu Kızıl Kırlangıç, derin çatallı kuyruğu, turuncu-kızıl sağrısı ve açık renkli alt tarafındaki koyu boyuna çizgilerle tanınır. Sağrı, sırtın bitiminde kuyruğun hemen üstündeki bölgedir. Uzun kuyruk altı tüyleri siyahımsıdır ve alt tarafın açık rengiyle keskin bir sınır oluşturur. Çizgiler bazı topluluklarda ince ve seyrek, bazılarında kalın ve yoğundur; her bireyin aynı derecede çizgili olması beklenmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga kısa ve siyah, ağız geniştir. Göz koyu kahverengi, bacaklar kısa ve siyahtır. Erişkinin üst tarafı mavi parlaklık gösterir; kuyruk derin çatallıdır. Ense yakası ve alt tarafın çizgileri bölgeden bölgeye değişir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy renkleri birbirine benzer. Dişinin kuyruğu genellikle daha kısadır; fakat kuyruk uzunluğuyla tek başına kesin eşey belirlenmez. Genç kuşun üst tarafı daha mat ve kahverengidir; alt tarafındaki çizgiler ve sağrısının rengi daha soluktur. Kısa kuyruklu, soluk bir genci erişkin dişi saymamak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun kanatlar ve çatallı kuyruk belirgindir. Hong Kong’daki kuşlar, Kır Kırlangıcına göre daha ağır tempolu uçar ve kanatlarını düz tutarak daha uzun süzülür. Kuşun alt tarafı gölgeye girdiğinde ince çizgiler seçilmeyebilir. Bu yüzden aynı kuşun hem sırtını hem alt tarafını görmek, yalnız uçuş siluetine bakmaktan daha yararlıdır.

Ses ve Davranış

Hong Kong uzman rehberinde beslenen kuşların çağrısı yumuşak ve hafif burunsu bir nota olarak anlatılır. Şarkısı, bir ya da iki çağrı notasını izleyen burunsu çıtırtıya benzer. Bu yazılı betimleme tek başına kesin teşhis sağlamaz.

Karıştırılabilecek Türler

Kızıl Kırlangıç Cecropis rufula en yakın karışma türüdür. Onun sağrısının üstü kızıl-turuncu, alt kısmı beyazımsı; yüzü ve ense yakası daha yaygın turuncudur. Doğulu türde sağrı daha tek renk tarçın tonunda, gaga ile göz arası daha koyu, ense ortası koyu çizgili ve alt taraf çoğunlukla daha belirgin çizgilidir. Siyah kuyruk altı iki türde de vardır; yalnız bu işarete bakarak ayrılmazlar. Sağrı, yüz, ense ve alt taraf birlikte değerlendirilmelidir.

Ev Kırlangıcı Delichon urbicum, beyaz sağrısı ve daha az çatallı, uzun uzantıları olmayan kuyruğuyla ayrılır. Üst tarafı mavi-siyah, alt tarafı temiz beyazdır. Sağrı rengi ve kuyruk biçimi, bu iki kırlangıcı ayırırken birlikte kullanılabilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Tepelik açık alanlar, orman açıklıkları ve tarım arazileri üzerinde görülür. Yuva yapmak için kaya ya da yapıların korunaklı yüzeylerini kullanabilir. Yakın çevrede yuva malzemesi olarak toplayacağı çamurun bulunması da önemlidir.

Yuva Yeri

Yuva, çamurdan yapılmış kapalı bir oda ve dar giriş tünelinden oluşur; içine ot ve tüy taşınır. Japonya’nın resmî doğa araştırması özeti, ülkedeki kuşlar için bir yuvada genellikle 4–5 yumurta bildirir. Japonya’nın Ōtawara kentinde 2018’de öğretmen yönetiminde yapılan kamera gözlemleri de yaklaşık 14 günlük kuluçka süresi verir. Bu raporda üremeyi deneyen beş çift izlenmiştir; ancak süre hesabının başlangıcı ve kaç yuvadan elde edildiği ayrı açıklanmaz. Bu yüzden 14 gün, bütün tür için kesin bir süre olarak sunulamaz.

Günlük Alan Kullanımı

Hong Kong’da kuşlar yuva için çamur toplarken de izlenebilir. Aktif yuvanın girişini kapatmamak, tüneline dokunmamak ve kuşların giriş çıkışını engellemeyecek uzaklıktan gözlem yapmak gerekir.

Dünya Yayılışı

Güncel AviList sınıflandırmasında türün yayılışı güney Sibirya, Moğolistan ve Amur yöresinden Çin, Kore ve Japonya’ya; Himalayalar ve Hindistan üzerinden Güneydoğu Asya’ya uzanır. Aynı tür içinde değerlendirilen striolata alt türü Tayvan, Filipinler ve Sunda adalarında da bulunur. Avrupa ve Afrika’daki eski “daurica” kayıtları bu haritaya otomatik eklenemez; güncel sınıflandırma bu kuşları ayrı türlere ayırır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’deki kızıl sağrılı kırlangıçlarla ilgili eski yayınların hangi türü anlattığı ayrıca kontrol edilmelidir: bugünkü Cecropis rufula ile Doğulu Kızıl Kırlangıç aynı kayıt değildir. Bu incelemede, güncel dar anlamıyla Cecropis daurica için Türkiye’de düzenli üreme ya da yıllık geçişi gösteren bir kaynak doğrulanamadı. Bu eksiklikten bir Türkiye göç takvimi çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Kuzeydeki topluluklar kışın güneye iner. AviList, japonica için kışlama alanını kuzey Avustralya kıyılarına kadar verir. Çin’in Hong Kong bölgesinde ise tür yıl boyunca kaydedilir; sayılar özellikle kasım ve aralıkta artar. Bu yerel gözlem takvimi, bütün Asya’daki kuşların aynı aylarda göç ettiği anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Uçan böceklerle beslenir. Çin Bilimler Akademisi Kunming Zooloji Enstitüsünün japonica alt türü hesabında, batı Yunnan’dan alınmış beş kuşun mide içeriği anlatılır: kınkanatlı böcekler, karınca ve arıların bulunduğu zar kanatlılar ile termitler saptanmış, özellikle termitlerin çok olduğu belirtilmiştir. Bu küçük yerel örneklem, bütün türün besin oranlarını göstermez; örneklerin toplandığı yıl da bu beslenme notunda açıklanmaz.

Nasıl Avlanır?

Böcekleri havada yakalar. Hong Kong’da balık havuzları üzerinde beslenen küçük sürüler görülür.

İlginç Bilgiler

## Değişen Tür Sınırları Bir kuşun bilimsel adı aynı kalsa bile o adın kapsadığı tür grubu değişebilir. 2024’te yayımlanan, kırlangıç ailesinin DNA’sını karşılaştıran bir araştırmada, eskiden ayrı tür sayılan çizgili Asya kırlangıçları Cecropis striolata, genetik soy ağacında eski Cecropis daurica grubunun içinde yer aldı. Araştırmacılar bu gruplardan aldıkları örneklerin sınırlı olduğunu da vurguladı. Güncel AviList’in bu Asya kuşlarını bir tür altında toplaması yalnız çizgi sayısına dayanan bir karar değildir; renk, ses ve genetik kanıt birlikte değerlendirilir. ## Kabul Edilmiş Kayıt Nedir? İsrail kayıt komitesinin Şubat 2022 tarihli bülteni, Ma’agan Michael’da 21 Aralık 2019–10 Ocak 2020 arasında fotoğraflanan kuşu ülkenin ilk kabul edilmiş doğulu kaydı olarak verir. Aynı bültende Nekarot’taki 9 Ocak 2020 gözlemi kabul edilmez; fotoğrafların gerekli teşhis ayrıntılarını göstermediği belirtilir. Bu, kuşun mutlaka başka tür olduğunun kanıtlandığı anlamına gelmez. Bir kayıt listesine girebilmek için yeterli kanıt bulunmasıyla, türün orada bulunmasının mümkün olması ayrı konulardır. ## Haritadaki Noktaları Saymak Japonya’daki 1994 resmî araştırma raporunda Doğulu Kızıl Kırlangıç’ın koloni kayıtları, önceki araştırmaya göre daha az sayıda harita karesinde görünüyordu. Ancak yeni araştırma, on ya da daha fazla yuvanın toplandığı alanlara odaklanmıştı; tek yuvaların çoğu kapsama girmiyordu. Rapor bu nedenle haritadaki azalmayı doğrudan kuşların aynı oranda azalması diye yorumlamaz. Araştırma yöntemini bilmeden iki haritadaki nokta sayısını karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...