Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Kutup Sumrusu
Sterna paradisaea
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Kutup Sumrusu, Sterna paradisaea, kısa gagalı, çok kısa bacaklı ve uzun çatallı kuyruklu bir sumrudur. Üreme giysisindeki erişkinde siyah başlık, beyaz yanaklar, gri alt taraf ve koyu kırmızı gaga birlikte aranır. Birbirine benzeyen sumrularda yalnız gaga rengine bakarak karar verilmez.
Genel Görünüm ve Duruş
Küçük, yuvarlak başı ve yere yakın gövdesi konmuş kuşa toplu bir görünüm verir. Üreme erişkininin dış kuyruk tüyleri, katlanmış kanat uçlarını biraz geçer. Kış giysisinde alın beyazlaşır, gaga siyaha döner ve kuyruk uzantıları kısalır; yaz kuşunun bütün işaretleri kışın aranmaz.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkekle dişinin tüy görünüşü benzerdir. Bu nedenle tek bir fotoğraftan, kırmızının koyuluğundan ya da balık taşıma davranışından kesin erkek veya dişi tanısı yapılmaz.
Genç kuşun sırtı ve kanat üstü pullu desenlidir; alnı beyaz, tepesi düzensiz koyu renklidir. Kuyruğu erişkininki kadar uzun değildir. Üreme dışı erişkinde de beyaz alın görülür, gaga ve bacaklar siyahtır. Beyaz alın tek başına gençlik işareti sayılmaz.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta uzun ve dar kanatların altındaki ince koyu arka kenar dikkati çeker; kanat üstü ucunda Sumru’daki gibi belirgin koyu bir alan görülmez. Gri gövdeyle beyaz yanakların karşıtlığı ve uzun kuyruk da değerlendirilir. Bu işaretler, aynı kuşun farklı açılardan görülebildiği iyi ışıkta daha anlamlıdır.
Ses ve Davranış
Çağrıları keskin ve tizdir. Norveç Kutup Enstitüsü sesi yükselen “kree-errr” gibi yazar; benzer Sumru çağrısının sonu daha aşağı iner. Sesin yazıyla gösterimi yalnız bir ipucudur; görülen kuşun baş ve kanat işaretleriyle birlikte değerlendirilir.
Karıştırılabilecek Türler
En önemli benzeri Sumru’dur: Common Tern, Sterna hirundo. Bu türün gagası daha uzun, üreme giysisinde genellikle kırmızı ve siyah uçlu, bacakları daha uzundur; dış kuyruk tüyleri kapalı kanat uçlarına ulaşmaz. Kutup Sumrusunda baş daha yuvarlak, alt taraf daha gri görünür. Genç ve kış giysilerindeki ayrım daha zordur; baş, gaga, bacak ve kanat deseni birlikte görülmeden kesin karar verilmez.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Koloniler kumlu ya da çakıllı kıyılarda, alçak adalarda ve açık tundrada kurulabilir. Kuzeyde iç kesimlerin göl, nehir ve gölet çevreleri de üreme alanıdır.
Yuva Yeri
Yuva, açık zeminde açılan ve az miktarda bitkiyle döşenebilen sığ bir çukurdur. BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı 1–2, gözlenen aralık 1–3; iki eşin paylaştığı kuluçka 20–24 gün, ilk uçuş 21–24 gün olarak verilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş yuva verileri değildir. Yavrular uçmadan önce yuvadan çıkıp yakınında saklanabilir. Kolonide kuşlar alarm verip saldırmaya başladığında gözlemci geri çekilmelidir.
Günlük Alan Kullanımı
Norveç Kutup Enstitüsünün Svalbard hesabında, üreme döneminde kıyıya yakın suların, üreme dışı dönemde ise açık denizin kullanıldığı belirtilir.
Dünya Yayılışı
Kutup Sumrusu kuzey yarımkürenin yüksek enlemlerinde ürer. Grönland, İzlanda, Britanya Adaları ve Kuzey Avrupa’dan Sibirya’ya, Alaska ve Kanada’ya uzanan yayılışı vardır. Üreme alanları yalnız deniz kıyılarından oluşmaz; kuzeydeki iç göl ve nehir çevreleri de kullanılır. Üreme dışı dönemin önemli kısmını Güney Okyanusu’nda, Antarktika çevresindeki buz kuşağının yakınında geçirir.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin Mart 2025 Bölge Listesi, Kutup Sumrusunu Türkiye için normal yayılışının dışında seyrek görülen bir konuk olarak değerlendirir. Bu, düzenli bir yaz ziyaretçisi ya da Türkiye’de üreyen bir tür olduğu anlamına gelmez. Listede Hazar’a nehirler üzerinden geçiş olasılığı soru olarak yer alır; kesinleşmiş Türkiye göç yolu gibi anlatılamaz.
Göç Yolculuğu
2007–2008’de Grönland ve İzlanda’dan izlenen kuşlar, Kuzey Atlantik’te durakladıktan sonra güneye farklı yollarla gitti. 2010 tarihli araştırmada Afrika’nın batısı ile Brezilya kıyısı üzerinden ilerleyen yollar ve Antarktika çevresindeki kışlama alanı gösterildi. Geri alınan 11 cihazın verileriyle hesaplanan yıllık göç yolu ortalaması 70.900 kilometreydi; üreme mevsimindeki yerel dolaşmalar buna katılmadı. Bunlar ışık kaydedicilerinden çıkarılmış yaklaşık uzaklıklardır; her kuşun değişmez yolculuğu veya Türkiye’den geçen bir rota değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük balıklar ve kabuklular başlıca besinleridir; üreme döneminde su yüzeyindeki ve havada uçan böcekleri de alır. Deniz ve iç su ortamları aynı besin listesini sunmadığından her yerde tek bir balık türüne bağlı olduğu düşünülmemelidir.
Nasıl Avlanır?
Çoğu kez rüzgâra karşı yavaş uçar, kısa süre havada durur ve avına doğru suya dalar. Su yüzeyinden kaparak da beslenir. Başka bir kuşu avını bırakmaya zorladığı besin çalma davranışı görülebilir; başarılı bir avın mutlaka dalışla yakalanmış olması gerekmez.
İlginç Bilgiler
## Kaydedilen yolun sınırları Göçü kaydetmekle bütün kuşları izlemek aynı şey değildir. 2007’de Grönland’daki bir kolonide 50, İzlanda’daki bir kolonide 20 kuşa takılan ışık kaydedicilerinden 2008’de toplam 11’i geri alınabildi. On cihazda bir yıllık, bir cihazda altı aylık bilgi vardı. Araştırmacılar gün doğumu ve batımı saatlerinden konum çıkardı; kutup gündüzünde ve ekinoks çevresinde boşluklar oluştu. Bu yüzden yolun bazı parçaları yaklaşık olarak birleştirildi. Geri alınamayan cihaz, kuşun öldüğünü tek başına göstermez; araştırmacılar cihazlı bazı kuşları görmüş ama yakalayamamıştı. ## Yumurta ile yuva başarısı farklıdır Faroe Adaları’nın Streymoy adasında, 2003’te incelenen Kaldbaksbotnur kolonisinde 99 üreyen çift vardı. Yakından izlenen 30 yuvadaki 47 yumurtadan 42 yavru çıktı; her yuvada en az bir yavru bulundu. Makalenin “yüzde 100 çıkış başarısı” dediği ölçü bu son durumu anlatıyordu, bütün yumurtaların açılmasını değil. Kolonide sayılan uçabilir yavruların en yüksek toplamı ise 22’ydi. Araştırmacılar uzun otlar arasında bazı yavruların gözden kaçmış olabileceğini belirtti. ## Besin taşımanın güçlüğü Aynı 2003 Faroe Adaları çalışmasında izlenen 96 besin getirme girişiminin 47’si, başka Kutup Sumrularının avı çalmaya çalışmasıyla kesintiye uğradı. Her saldırı besinin çalınmasıyla bitmedi. Araştırmacılar düşük yavru besleme sıklığı, küçük avlar ve sık çalma girişimlerini besin sıkıntısına işaret eden bulgular olarak yorumladı. Bu, deneyle gösterilmiş tek bir ölüm nedeni veya bütün koloniler için sabit bir oran değildir. ## Karın erimesi ve yuva seçimi Norveç Kutup Enstitüsünün Svalbard hesabında, üreme yerinin seçimi karın erimesiyle ilişkilendirilir. Kuşlar alana kar varken gelebilir; erime geciken bazı yıllarda yuvalamayabilir. Bu kuzey adalarındaki yağmur ve kar, yumurta ve küçük yavruların kaybına yol açabilir. Aynı hesap, kuşların yuva yerlerini sık değiştirmesi ve üremeye katılımın yıldan yıla değişebilmesi nedeniyle nüfus eğilimini izlemenin zor olduğunu vurgular.
Ada Martısı
Ichthyaetus audouinii
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Erişkin Ada Martısında koyu kırmızı gaga, koyu göz, gri-yeşilimsi bacaklar ve açık gri sırt birlikte aranır. Genç kuş kahverengi desenlidir ve erişkinin kırmızı gagasını taşımaz.
Genel Görünüm ve Duruş
İri martılar arasında ince gövdesi, uzun-dar kanatları ve uzun bacaklarıyla dikkat çeker. Erişkinde baş ve alt taraf beyaz, sırt açık gridir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkinde koyu kırmızı gaganın ucuna yakın siyah bant, en uçta sarımsı bölüm bulunur. Göz koyudur; bacaklar koyu gri ile yeşilimsi gri arasında görünebilir. Kanat uçları siyahtır.
Erişkin dişi ve erkeğin tüy renkleri benzerdir; yalnız tüylere bakarak güvenilir eşey tayini yapılamaz.
Genç kuş kahverengi desenlidir; kanat altında belirgin koyu-açık desen görülür. Sağrı, yani sırtın kuyruk önündeki bölümü koyucadır. Kuyruk dibini üstten örten tüylerde U biçimli beyaz alan, beyaz uçlu koyu kuyrukla birlikte değerlendirilir. Yaş ilerledikçe baş ve gövde açılır; kanat ve kuyruktaki koyu tüyler daha uzun süre kalabilir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta ince gövde ve uzun, dar kanatlar belirgindir. CIESM, benzer iri martılara göre kanat vuruşları arasında daha uzun süzüldüğünü belirtir. Erişkinin kanadında açık gri iç bölümle siyah uçlar karşıtlık oluşturur.
Karıştırılabilecek Türler
Gümüş Martı (Larus michahellis) erişkinde daha iri, güçlü başlı ve geniş kanatlıdır; gagası ve bacakları sarıdır. Gençlerde iki tür de kahverengi olduğundan erişkin renkleri kullanılmaz. Ada Martısının ince yapısı, desenli kanat altı ve kuyruk çevresindeki açık-koyu alanlar birlikte değerlendirilir.
Kara Sırtlı Martının (Larus fuscus) gençleri de Ada Martısının gençlerine benzer. Ada Martısında desenli kanat altı, kuyruk dibindeki U biçimli beyaz alan ve koyu kuyruk birlikte incelenir; tek işaretle kesin karar verilmez.
Ses ve Davranış
Fransız müze tür hesabı alarm sesini kalın, diğer bazı çağrılarını boğuk ve art arda gelen sesler olarak anlatır. Başka martılarla birlikteyken sesin hangi kuşa ait olduğu görülmelidir.
Yuva, Yumurta ve Kuluçka
CIESM, 2–3 yumurta ve 28 günlük kuluçka verir; Fransız müze hesabının Korsika sentezinde çoğunlukla üç yumurta ve 26–33 gün bildirilir. İlk uçuş için 2025 uluslararası eylem planı yaklaşık 6–7 hafta, eski müze hesabı 35–40 gün verir. Kaynaklar ortalanmaz; ilk uçuş tam bağımsızlık değildir. Bunlar Türkiye’nin bütün yuvalarında ölçülmüş süreler değildir.
Bu üç ölçü için erkek ve dişiye özgü ayrı temsilî değer doğrulanmadı; iki kutuda aynı ortak tür değeri gösterilir. Boy ve kanat açıklığı Fundación CRAM'ın yaklaşık tür değerleridir; ağırlık BTO BirdFacts'in tür değeri olan 610 g'dır. Bunlar eşey belirleme ölçütü değildir; bireysel kuşlar farklı olabilir.
Biyometri
| Ölçü | Erkek | Dişi |
| --- | --- | --- |
| Toplam boy | yaklaşık 50 cm | yaklaşık 50 cm |
| Kanat açıklığı | yaklaşık 130 cm | yaklaşık 130 cm |
| Ağırlık | 610 g | 610 g |
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kıyı adaları ve adacıkların sakin, açık veya seyrek bitkili bölümleri başlıca üreme ortamlarıdır. Besin kaynaklarına erişim ve insan rahatsızlığının azlığı önemlidir.
Günlük Alan Kullanımı
Kıyıya yakın deniz alanlarını kullanır. İspanya’nın Ebro Deltası’ndaki 2011 GPS araştırmasında deniz, balıkçı limanları ve çeltik alanları birlikte incelenmiştir; bu yerel kullanım bütün koloniler için zorunlu değildir.
Yuva Yeri
Yuva yerdeki sığ çukurdur; otlar, deniz yosunu ve başka bitki parçalarıyla çevrilebilir.
Değişen Habitat Kullanımı
BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması, bazı toplulukların limanlar ve insan etkisindeki alanlarda da yuvalandığını vurgular. Yeni bir ortama yerleşebilmesi, türün insan baskısından etkilenmediği anlamına gelmez. Araç hareketi, insanlar ve kirlilik bu alanlarda farklı riskler yaratır; geleneksel sessiz adaların korunması yine önemlidir.
Gözlem Mesafesi
Koloniye çıkmadan teleskopla gözlem yapın ve yuvaların tam koordinatlarını paylaşmayın. Alarm veren veya topluca havalanan kuşlardan uzaklaşın.
Dünya Yayılışı
Üreme dağılımının merkezi Akdeniz havzasıdır; Atlantik kıyısındaki Portekiz’de de koloniler bulunur. Yuvalayan topluluklar kesintisiz bir kıyı şeridi oluşturmaz.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de Ege ve Akdeniz kıyıları ile adalarda yerel ve seyrek dağılımlıdır. Üreme, beslenme, geçit ve kışlama kayıtları ayrılmalıdır. Yazın görülen her kuş yakındaki yuvanın kanıtı değildir; kışın da Türkiye’den bütünüyle ayrılmaz.
Araştırmanın Gösterdiği ve Göstermediği
Özkan ve Yapan’ın 2024 araştırması, Türkiye’nin Mersin/Aydıncık kıyısındaki küçük koloniyi 2016–2020 ve 2023’te izledi. Yayın, 2016–2023 dönemi için 6–10 çift ve komşu iki ada arasında yer değiştirme bildirir; 2018 ve 2023’te tam yuva sayımı yapılamamıştır. Bu yerel sonuç güncel Türkiye toplamı değildir.
Göç Yolculuğu
Üreme sonrasında kıyılar boyunca dağılabilir. Batıdaki topluluklardan kuşlar Cebelitarık üzerinden Afrika’nın Atlantik kıyılarına ulaşırken bazıları Akdeniz’de kalır. Bu batı rotası Türkiye’deki her kuşun zorunlu güzergâhı değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük deniz balıkları, özellikle sardalya ve hamsi gibi sürü oluşturan balıklar önemlidir. Yüzeye yakın avlara ulaşabilir; besinleri yerel fırsatlara göre çeşitlenir.
Nasıl Avlanır?
İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de 36 erişkinin GPS kayıtlarıyla oluşturulan habitat modellerinde, deniz ve karasal alan kullanımı günün saatine ve balıkçılık faaliyetine göre değişiyordu. Gece de koloni dışında etkinlik kaydedildi. Bu kolonideki düzen bütün Türkiye kuşlarına genellenmez.
Balıkçılık ve Esneklik
Balıkçılık artıkları ve karasal omurgasızlar da yenir. İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de izlenen 22 erkek ve 15 dişinin besin arama yolculukları, balıkçılığın yapıldığı ve yapılmadığı günlerde eşeylere göre farklı değişmiştir. Çeltik alanı kullanım oranında erkek–dişi farkı istatistiksel olarak anlamlı değildi; Türkiye için sabit bir eşey tercihi çıkarılamaz.
Beslenmeyi Gözlerken
Yiyecek atarak kuşları yaklaştırmayın.
İlginç Bilgiler
## Adının ve Bilimsel Adının Kökeni İngilizce Audouin's Gull ve bilimsel audouinii adı doğa bilimci Victor Audouin'e atıfta bulunur. BTO, bilimsel tanımlamanın yazarını Payraudeau ve yılını 1826 olarak verir. Eski kaynaklardaki Larus audouinii ile güncel Ichthyaetus audouinii aynı türün farklı cins yerleşimleridir; yalnız bu ad farkı yüzünden iki ayrı tür kaydı oluşturulmamalıdır. ## Yeni Bir Üreme Alanına Yerleşmek İspanya’nın batı Akdeniz kıyılarındaki üreme topluluklarını 1981–2015 döneminde inceleyen 2017 araştırması, yaşı üreme deneyiminin göstergesi olarak kullandı. Kuşlar, 3–4 yaşında olanlar “deneyimsiz”, en az 5 yaşındakiler “deneyimli” sayılarak ayrıldı. Yeni alanlara yerleşenlerde ikinci grup daha fazlaydı. Bu sınıflandırma, her bireyin geçmişte kaç kez ürediğinin doğrudan ölçümü değildir. Araştırmacılar, boş bir alanın güvenliğini öğrenmenin zaman isteyebileceğini tartışır; bu, karar mekanizmasına ilişkin yorumdur. Bir önceki yıl üremede başarısız olmak da tek başına yeni yere taşınmayı açıklamamıştır. ## Renkli Halkalar Ne Anlatır? Portekiz’in Algarve bölgesindeki üreme topluluğunda okunan renkli halkalar, İspanya’daki on farklı toplulukta halkalanmış kuşları ortaya koymuştur. 2025–2035 eylem planı bunu Leal ve Lecoq’un 2005 izlemesine dayanarak aktarır; yeni bir 2025 deneyi değildir. Yuva yapılan yer her bireyin doğum yeri olmayabilir. ## Koruma Planı Birden Fazla Ülkeyi Bağlar BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması türü küresel Hassas (VU) olarak verir. 2025’te kabul edilen uluslararası eylem planı 2035’e kadar üreme ve kışlama alanlarını korumayı, besin koşulları ile insan baskılarını izlemeyi hedefler. 2026, açıklamanın tarihidir; yeni IUCN değerlendirmesi olduğu iddia edilmez.
