kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Kuyrukkakan (Oenanthe oenanthe)
VS
Seçildi Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka)

Kuyrukkakan

Oenanthe oenanthe

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Erkekte kül grisi sırt, siyah maske ve kanat; her eşeyde beyaz sağrı ve siyah ters T kuyruk

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kuyrukkakan, Oenanthe oenanthe, yerde beslenen, koyu bacaklı küçük bir kuştur. Üreme erkeğinin gri sırtı, siyah kanadı ve yüz maskesiyle beyaz kaşı dikkat çeker. Dişi ve sonbahar kuşları daha kahverengi görünebilir; türü tanımak için yalnız gri renk aranmamalıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Dinlenen kuş yatay ve toplu durabilir; çevresine dikkat kesildiğinde gövdesini dikleştirip uzun bacaklı görünür. Çoğunlukla yerde ya da alçak bir taş üzerinde bulunur. Duruşun değişmesi, aynı kuşun farklı fotoğraflarda farklı oranlarda görünmesine yol açar.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkeğin üst tarafı açık gri, kanatları siyah, göz çevresindeki bant koyudur. Boğaz, göğüs ve yanlar değişen ölçüde sarımsı kızıl tonlu, karın daha beyazdır. Gagası ve bacakları siyahtır. Dişide sırt kahverengimsi gri, kanatlar koyu kahverengi, yüz deseni daha siliktir. İyi görülen üreme giysilerinde bu farklar eşey ayrımına yardım eder.

Yeni uçmuş genç kuşun başı ve göğsü beneklidir; belirgin erkek maskesi yoktur, taze kanat tüylerinin kızılımsı kenarları seçilebilir. Sonbaharda erişkin erkeğin de siyah-gri karşıtlığı azalır. Bu yüzden kahverengi görünen her kuşa dişi denmez; yaş ve mevsim de hesaba katılır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta beyaz sağrı, yani sırtın kuyruğa bağlanan bölgesi, belirginleşir. Açılan kuyruğun beyaz yanları üzerinde siyah bir uç bandı ve siyah orta tüyler ters T biçimi oluşturur. Kuş konduğunda kanatlar sağrıyı, orta kuyruk tüyleri de beyazlığın bir bölümünü örtebilir. Başka kuyrukkakanlarda da benzer kuyruk deseni bulunduğundan baş ve sırt deseni de kontrol edilir.

Ses ve Davranış

Şarkısı ıslıklar, cızırtılar ve bazen başka kuşlardan alınmış ses parçaları içeren değişken bir dizidir. Çağrıları arasında ince “viit” ve kuru “çak” benzeri sesler bulunur. Tedirgin olduğunda kuyruğunu oynatıp gövdesini aşağı yukarı sallayabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Boz Kuyrukkakan, Isabelline Wheatear, Oenanthe isabellina, özellikle dişi ve sonbahar kuşlarıyla karışabilir. Biraz daha iri, gagası daha büyük, kuyruğu daha kısa ve bacakları daha uzun görünür. Kum rengi üst tarafıyla koyu kanat arasındaki karşıtlık daha yumuşaktır.

Kara Kulaklı Kuyrukkakan, Eastern Black-eared Wheatear, Oenanthe melanoleuca, erişkin erkekte daha beyazımsı sırt ve tepeyle ayrılır. Boğazı siyah veya açık olabilir; yalnız boğaz rengine bakmak güvenli değildir. Eski kaynaklardaki geniş Oenanthe hispanica kapsamı, güncel doğu türüyle sessizce eşitlenmemelidir.

Alaca Kuyrukkakan, Pied Wheatear, Oenanthe pleschanka, üreme erkeğinde yüz, boğaz, sırt ve kanatların birleşen geniş siyah alanıyla dikkat çeker. Dişisi daha kahverengidir ve ayrım zorlaşır. Kuyrukkakanın gri sırtlı erkeğini, Alaca Kuyrukkakanın siyah sırtlı erkeğiyle aynı yaş ve mevsim giysisinde karşılaştırmak gerekir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme ortamı, bitki örtüsü kısa ve görüşü açık taşlık arazilerdir. Kuzeyde kayaların serpiştiği kuru tundra, Avrasya’da açık yamaçlar ve kısa otlu alanlar kullanılabilir. Göç sırasında boş arsalar, açık tarlalar ve kıyı çayırları da geçici durak olur.

Yuva Yeri

Yuva kaya altındaki boşluk, taş yarığı veya eski hayvan oyuğu içinde, ot ve ince bitki parçalarından yapılmış bir çanaktır. BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı 5–6, kuluçka yaklaşık 14 gün, yuvadan ayrılış 15,5–16,5 gün olarak verilir. Kuluçkayı çoğunlukla dişi üstlenir; iki eş yavruyu besler. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş yuva değerleri değildir. Yuvayı görmek için taşı kaldırmak ya da oyuğa ışık tutmak yerine girişten uzakta kalınmalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Bireyler beslenme alanlarını savunabilir. Cornell’in tür hesabında bu savunmanın yalnız üreme yerinde değil, göç durakları ve kışlama alanlarında da görüldüğü belirtilir.

Dünya Yayılışı

Kuyrukkakan Avrupa ve Asya’nın geniş bir bölümünde, Grönland ve İzlanda’da, ayrıca Kuzey Amerika’nın kuzeydoğusu ile Alaska çevresinde ürer. Kışlama alanları ağırlıkla Sahra’nın güneyindeki Afrika’dadır. AviList v2025b, üç alt tür tanır. Atlas Dağları’nın Oenanthe seebohmi adlı kuşu ise ayrı tür olarak ele alınır; eski geniş Kuyrukkakan hesabıyla güncel kapsam karıştırılmamalıdır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen ve göç sırasında görülen bir türdür. OSME’nin Mart 2025 Bölge Listesi, Anadolu’yu libanotica alt türünün yayılışına yerleştirir ve Türkiye’den üreme bilgisi verir. Bu genel durum, kıyıda göç sırasında rastlanan her kuşun orada yuvaladığı veya bütün illerde aynı tarihte görüldüğü anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

2012’de yayımlanan bir araştırmada Alaska’da 2009’da cihaz takılan kuşlardan üçünün, Kanada’nın Baffin Adası’nda 2010’da cihaz takılanlardan birinin göçü kaydedildi. Alaska kuşları Asya üzerinden Afrika’nın doğusuna, Baffin kuşu Atlantik üzerinden Afrika’nın batısına ulaştı. Alaska kuşlarının sonbahar yolculuğu ortalama yaklaşık 14.600 kilometre olarak hesaplandı. Bu, ışık kaydedicileriyle izlenen az sayıdaki bireyin yaklaşık yoludur; Türkiye’de görülen her Kuyrukkakana uygulanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca böceklerle beslenir; kınkanatlılar ve larvaları, kelebekler, güveler, karıncalar ve başka küçük omurgasızları alır. Yaz sonu ve sonbaharda küçük meyveler de diyete katılır. Bu nedenle besini yalnız tek bir böcek grubundan veya yalnız meyveden oluşmaz.

Nasıl Avlanır?

Yerde kısa mesafeler ilerleyip durur ve avını toplar. Alçak bir taştan çevreyi tarayıp gördüğü böceğe doğru yere inebilir. Hareketli avın peşinde kısa koşular ve kanat çırpmalar yapması, bazen de böceği havada yakalaması mümkündür.

İlginç Bilgiler

## Tüylerde kalan yolculuk izi Alaska ve Kanada’da 2009–2011 dönemini kapsayan aynı göç araştırmasında, tüylerdeki hidrojenin farklı biçimleri de incelendi. Tüy büyürken çevreden gelen bu kimyasal iz, sonradan kışlama bölgesine ilişkin ipucu verebilir. Ancak kışın büyüdüğü düşünülen tüyler taşıyan yedi Kanada kuşunun üçündeki iz, karşılaştırılan Afrika bölgelerine uymadı. Araştırmacılar bu tüylerin göç sırasında Avrupa’da büyümüş olabileceğini belirtti. Bu nedenle kimyasal iz bir başlangıç ipucudur; tüyün nerede ve ne zaman büyüdüğü hesaba katılmadan kesin bir kışlama noktası vermez. ## Ot boyu ve nüfusun sürmesi İsveç’te Uppsala çevresinde 1996–2006 verileriyle yapılan araştırma, bir arazide kuş görülmesinin o alanın nüfusu sürdürebildiğini tek başına göstermediğini ortaya koydu. Merkezde 149 üreme alanının izlendiği çalışmada, erkeklere ait üreme ve yerel sağkalım bilgileriyle bir nüfus modeli kuruldu. Otlatılan, bitkisi sürekli kısa kalan alanlar ve çiftlik avluları; yoğun ve uzun bitki örtüsüne dönüşen ekili alanlara göre daha yüksek büyüme değerleri verdi. Bu sonuç, yalnız yuvadan çıkan yavru sayısına bakılarak verilebilecek habitat sıralamasından farklıydı. ## Görülmeyen kuş her zaman ölmüş değildir Aynı İsveç araştırmasında sağkalımın alt veri kümesi, 1996–2004 dönemindeki 329 erişkin erkeğin ve 1.880 işaretli yavrunun yeniden görülme kayıtlarına dayanıyordu. Bir daha görülmeyen kuşun ölmüş olmasıyla çalışma alanından kalıcı olarak ayrılması her zaman ayırt edilemedi. Bu yüzden hesaplanan değer “yerel sağkalım”dı. Araştırmacılar merkezi alandan başlayıp daha geniş çevrede arama yaparak bu sorunu azaltmaya çalıştı; yine de uzaklara dağılan kuşlar kaçırılmış olabilir. Bu sınır, İsveç’teki modelin bütün Türkiye için değişmez ölüm oranı gibi kullanılmasını engeller.

Alaca Kuyrukkakan

Oenanthe pleschanka

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Erkekte siyah sırtı, açık tepeyi ve kanada bağlanan koyu yüzü birlikte ara; yaş ve mevsimi değerlendir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka; Pied Wheatear) ince, koyu gagalıdır. Üreme erkeğinin açık tepe ve ensesi siyah sırtıyla karşıtlık oluşturur. Baş, sırt ve kuyruk birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Taş veya çalıdan çevresini izler, kuyruğunu yukarı aşağı oynatır. Katlı kuyruk beyaz yan tüy tabanlarını gizleyebilir; görülmeyen desen var sayılmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme erkeğinde yüz, çoğunlukla boğaz ve üst göğüs, boyun yanları, sırt ve kanatlar siyahtır. Tepe, ense ve alt taraf beyaz-krem olabilir. Tepe her kuşta bembeyaz değildir.

Dişinin sırtı kahverengi, kanadı koyu ve açık kenarlıdır. İlk genç görünüşünde sırt açık benekli, göğüs koyu desenlidir. Sonbaharda erkekteki sıcak renkli tüy uçları da siyah-beyazlığı örter; her kahverengi kuş dişi sayılmaz.

Erkek ve dişide açık boğazlı “vittata” görünüşü bulunabilir. Bu ad güncel listede ayrı tür değildir; açık boğaz tek başına Alaca Kuyrukkakanı dışlamaz veya melezliği kanıtlamaz.

Uçuşta Görünüm

Üreme erkeğinin kanat altı koyudur. Kuyruktaki beyaz taban, koyu orta tüyler ve siyah uç bandı ters T görünüşü verir. Bu desen başka kuyrukkakanlarda da vardır; tek başına tür tanıtmaz. Erkek kur uçuşunda yüksekte daireler çizip dik dalış yapabilir.

Ses ve Davranış

Değişken, ezgili ötüşü taklitler içerebilir; kayada veya kur uçuşunda öter. Doğal ses, benzer görünümlü kuşlarda yardımcıdır. Kıbrıs Kuyrukkakanının düzenli, hızlı ve böceksi ötüşüyle karşılaştırılır.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kulaklı Kuyrukkakanın (Oenanthe melanoleuca; Eastern Black-eared Wheatear) üreme erkeğinde sırt açıktır. Koyu yüz-boğaz, duruşla kanada yakın görünebilir; tek bağlantı çizgisine güvenilmez. Dişilerde yalnız sıcak-soğuk kahverengi tonundan kesin tanı konmaz.

Kıbrıs Kuyrukkakanı (Oenanthe cypriaca; Cyprus Wheatear) özellikle üreme dışında çok benzeyebilir. Daha kısa kanat ve kuyruk yardımcıdır; fotoğraf açısı oranları değiştirir. Ötüşle farklı açılar birlikte değerlendirilir. Eskiden Alaca’nın alt türü sayılsa da günümüzde ayrı türdür.

Ak Sırtlı Kuyrukkakanın (Oenanthe finschii; Finsch’s Wheatear) üreme erkeğinde orta sırt beyaz, baş ve gaga daha güçlü görünüşlüdür. Siyah kuyruk uç bandı daha eşit genişliktedir. Dişinin sırtı kahverengi-gri olduğundan erkeğe ait beyaz sırt ayrımı ona uygulanmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Seyrek bitkili taşlık zemin, kayalı yamaç ve dik yüzeylerde ürer. Kayalar tünek, çevredeki açıklıklar besin arama yeri sunar. Bütün tür için tek bir zorunlu yükselti verilmez.

Yuva Yeri

Ot ve saplardan çanak yuva, kaya veya toprak oyuğunda, taş altında ya da yapı boşluğundadır. İçi ince ot, kök, yün ve kılla döşenir. Etkin yuvanın taşları kaldırılmaz.

Kazakistan uzman hesabı genellikle 4–6 yumurta, dişide 13 günlük kuluçka ve iki ebeveynin yavru bakımını bildirir. Bunlar bölgesel rehber değerleridir; Türkiye’de ölçülmüş sabit süre veya yavrunun kesin ayrılma yaşı değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Göç ve kış döneminde otlatılmış açıklıklar ve çıplak zemin de kullanılır.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı doğu Romanya ve Bulgaristan’dan güney Rusya ve Asya içlerine uzanır; doğu Türkiye ve kuzey İran’ı da kapsar. Güney Yemen ve kuzeydoğu Afrika kış alanlarıdır. Geçit kuşunun geldiği yuva bölgesi yalnız tüyünden belirlenemez.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 100–500 üreyen çift uzman tahmini verir. Eğilim verileri yetersizdir; nüfusun artıp azaldığı belirsizdir. Bu 2026 ülke sayımı veya belirli bir yamaçtaki güncel yuva sayısı değildir.

Göç Yolculuğu

2026’da yayımlanan izleme araştırmasında Romanya Dobruca’da Mayıs–Haziran 2022’de 22 Alaca Kuyrukkakana ışık kayıt cihazı takılmış, 2023’te dört erkekten veri alınmıştır. Tahmini yollar Türkiye ve Arabistan üzerinden Somali’ye uzanmıştır. Işıktan hesaplanan konumlar kesin GPS noktaları değildir; dört erkeğin yolu bütün Türkiye ve Asya kuşlarının ortak rotası sayılmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcek ve küçük omurgasızlarla beslenir; kınkanatlılar, karınca, çekirge ve örümcekler örneklerdir. Tohum ve küçük meyve de alabilir.

Nasıl Avlanır?

Tünekten zemine hamleyle av alır, sonra tüneğe dönebilir. Kısa uçuşla havadaki böceği de yakalar; daha seyrek yapraklardan toplar. Gagada ayrıntısı seçilmeyen avın türü tahmin edilmez.

İlginç Bilgiler

## Bir Türün Farklı Görünüşleri Wassink’in Kazakistan Çokpak geçidinde Nisan 2002’de incelediği açık boğazlı dişi, bazı Kara Kulaklı Kuyrukkakan dişilerine çok benzemiştir. 2004 yazısı bu görünümlerin sahada güvenle ayrılamayabileceğini belirtir. Bu belirli kuş ve karşılaştırma, bütün dişilerin yalnız boğaz rengiyle tanınacağı anlamına gelmez. ## Kışın Yer Değiştirmek Romanya’da izlenen dört erkekten ikisi 2022–2023 kışında Somali’nin aynı geniş bölgesinde birden fazla alan kullanmıştır. Rime ve arkadaşlarının 2026 çalışması nedeni kesinleştirmemiştir. Yağış ve bitki örtüsü uzaktan algılama verileriyle incelenmiş; kuşların tek tek ne yediği ölçülmemiştir. Küçük örneklemdeki hareket bütün popülasyonun aynı tarihlerde aynı yolu kullandığına genellenmez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...