kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Macar Ördeği (Netta rufina)
VS
Seçildi Boz Kaz (Anser anser)

Macar Ördeği

Netta rufina

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İri yuvarlak baş, erkekte mercan kırmızısı gaga ve geniş beyaz üstkanat paneli birlikte ayırt edicidir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Macar Ördeği Netta rufina, iri ve yuvarlak başlı bir ördektir. Üreme giysisindeki erkek turuncu-kestane başı, kırmızı gagası, siyah göğsü ve beyaz yanlarıyla dikkat çeker.

Genel Görünüm ve Duruş

Dişide koyu kahverengi tepe ve ense, gri-beyaz yanaklarla karşıtlık oluşturur. Gövde kahverengi, karın daha gridir. Gaga koyudur; ucundaki sert bölümün hemen gerisinde pembe bir bant bulunabilir. Başın biçimini yüz ve gaga deseniyle birlikte değerlendirin.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek, üreme sonrasındaki sade giysisinde dişiye benzer; kırmızı gagası ve gözü, daha kabarık başı ve daha beyaz kanadı ayrımı destekler. Renkli erkek giysisini taşımayan her kuş dişi değildir.

Gençler erişkin dişiye benzer, ancak daha koyu görünebilir. Gagaları çoğunlukla siyahtır; kenarlarındaki pembe, erişkin dişidekinden daha sınırlıdır. Bu nedenle genç ile dişiyi tek bir soluk renk izlenimiyle ayırmak güçtür.

Uçuşta Görünüm

Kanat üstünde geniş beyaz bir bant, açılmış kanadın uzunluğu boyunca uzanır; kanadın ön bölümü kahverengidir. Dişide aynı desen daha donuktur. Uçan bir kuşta bu bandı, başın iriliği ve gaga ayrıntısıyla birlikte arayın.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Erkek ilkbaharda hırıltılı bir soluk verişi andıran ses çıkarabilir; dişinin çağrısı daha kaba ve gıcırtılıdır. Sesin hangi davranış sırasında çıkarıldığı, yazılı bir ses benzetmesinden daha açıklayıcıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Elmabaş Patka Aythya ferina erkeğinde baş kestane-kızıl, sırt ve kanat üstü belirgin gridir; siyah gaganın üzerinden gri-mavi bir bant geçer. Macar Ördeğinin erkeği kırmızı gagası ve beyaz yanlarıyla ayrılır. Dişi Elmabaşın başı yandan daha üçgen görünür; gözünün ardında soluk bir iz bulunabilir.

Pasbaş Patka Aythya nyroca daha küçük ve toplu yapılıdır. Erişkin erkekte kestane gövde, beyaz göz ve belirgin beyaz kuyruk altı öne çıkar. Dişinin gözü kahverengidir; gençte kuyruk altı saf beyaz olmayabilir. Her kahverengi ördeğe erişkin erkeğin göz rengini uygulamayın.

Kara Ördek Melanitta nigra dişisinde de açık yanak ve koyu tepe vardır. Buna karşılık gövdesi daha koyu kahverengidir ve kuyruğu görece uzundur. Macar Ördeğinde açık kanat bandını ve gaga desenini de kontrol edin; açık yanak tek başına yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Sazlarla çevrili göller ve yoğun kıyı bitkileri bulunan su alanlarını kullanır. Avrupa’nın batısında küçük, bitkili göletlerde de görülebilir. Kışın kıyıya yakın göllerden ve bazı deniz kıyılarından yararlanabilir.

Yuva Yeri

Yuva suya yakın yerde veya sığ su içindeki bitkiler arasında gizlenir; bitki parçalarıyla yapılır ve dişinin hav tüyleriyle döşenir. İspanya için hazırlanan uzman derlemesinde ortalama yaklaşık on yumurta ve dişinin yürüttüğü 26–28 günlük kuluçka anlatılır. Yavrular uçmadan önce, çıktıktan kısa süre sonra yuvadan ayrılır. İlk uçuş için Oiseaux.net 40–50 gün verirken, 2021 İspanya derlemesi İsviçre’deki tek bir yavru ailesinden 68 günlük bir kayıt aktarır. Aynı gözlem kümesine dayanmayan bu bilgiler Türkiye’de her yavrunun aynı gün uçacağı biçiminde yorumlanmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Hindistan’ın Batı Bengal sulak alanlarındaki kışlayan kuşları inceleyen 2020 yayını, gündüz gözlemlerinde dinlenmenin sabah yüksek, yüzme ve beslenmenin ise öğle saatlerinde daha belirgin olduğunu bildirir. Bunlar o alanlardaki gündüz gözlemleridir; geceyi veya Türkiye’deki bütün gölleri temsil eden değişmez bir günlük takvim değildir.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı Avrupa’dan Orta Asya’ya, kuzeybatı Çin ve batı Moğolistan’a uzanır. Avrupa’daki alanları parçalıdır; doğuda daha geniş yayılır. Güneybatı Avrupa’da yerleşik topluluklar bulunur. Diğer bölgelerdeki göçmenler kışı Doğu Akdeniz’den kuzey Hindistan, Çin’in güney-orta bölümü ve kuzey Myanmar’a uzanan alanlarda geçirir. Bu geniş yayılış, her gölün aynı mevsimde ve aynı yoğunlukta kullanıldığı anlamına gelmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de hem ürer hem kışlar. BirdLife’ın 2021 Avrupa derlemesinde Türkiye’nin üreme tahmini 2002–2012 dönemi için 1.000–3.000 çift olarak verilir; bu, sınırlı veriden genişletilmiş bir tahmindir. Kış tablosunda 2013–2019 için 5.100–96.000 birey bildirilir. Üreme çiftleri ile kış bireyleri aynı birim değildir; bu eski dönem değerleri güncel bir sayım gibi okunmamalıdır. Derlemede Türkiye’nin nüfus eğilimi de yeterli veri olmadığı için bilinmiyor görünür.

Göç Yolculuğu

Göç davranışı bütün topluluklarda aynı değildir. Orta ve kuzeydoğu kesimlerdeki kuşların kışın güneye yönelmesi ile güneybatı Avrupa’daki yerleşiklik ayrılmalıdır. Doğu Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresindeki kışlama alanlarına yapılan hareketlere, uçuş tüyü değiştirme alanlarına gidişler de eklenir. Bu nedenle yazın kalabalık bir sürü görmek, bütün kuşların o gölde ürediğini göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinleri ağırlıkla su bitkileridir; sualtı çayırlarından bitki parçaları ve tohumlar alır. Taş yosunları ve başka sualtı bitkileri önemlidir. Böcek, yumuşakça ve küçük kabuklu gibi hayvansal besinleri de alabilir; her gölde bunların aynı payda olduğu söylenemez.

Nasıl Avlanır?

Yüzeyden toplama, gagasını veya başını suya sokma, baş aşağı dönme ve tam dalışı kullanabilir. Hindistan’ın Batı Bengal sulak alanlarındaki kış gözlemlerini ele alan 2020 makalesinde, sığ suda iki eşeyin de özellikle gaga daldırma ve baş aşağı beslenmeden yararlandığı bildirildi. Bu bulgu, her beslenme hareketinin tam dalış olmadığını gösterir; Türkiye için sabit bir dalış derinliği vermez.

İlginç Bilgiler

## Kışın Sualtı Çayırları Almanya’daki Konstanz Gölü’nün Zeller See bölümünde, 2001–2002 kışında iki kıyı alanında 56 kafesle su kuşlarının ulaşabildiği ve ulaşamadığı bitkiler karşılaştırıldı. Kış ilerledikçe dışarıdaki taş yosunu örtüsü yaklaşık iki metre derinliğe kadar azaldı; kafes içinde daha uzun süre korundu. Ancak alanda Macar Ördeğinin yanında başka otçul su kuşları da vardı. Macar Ördekleri aralık sonundaki buzlanmadan sonra büyük ölçüde ayrılmışken, sonraki bitki tüketiminde sakarmekeler baskındı. Sonucu yalnız Macar Ördeğinin etkisi diye sunmak doğru olmaz. Çalışma, bu göldeki bitkilerle kuşların mevsim boyunca birbirini nasıl etkileyebildiğini gösterir. ## Başka Yuvaya Yumurta Bırakmak Bir dişi, yumurtasını başka bir ördeğin yuvasına bırakabilir. İspanya’nın güneybatısındaki Guadalquivir bataklıklarında 1977–1978 ve 1984–1989’da yapılan gözlemler bunu Yeşilbaş Anas platyrhynchos yuvalarında belgeledi. Eski su kanalları çevresinde incelenen 62 Yeşilbaş yuvasının bazılarında Macar Ördeği yumurtaları bulundu; birden fazla türün yumurta bıraktığı karışık yuvalar ayrıca değerlendirildi. Başka türün yumurtasına bakılması, melezleşmeyle aynı olay değildir. Yumurtanın anne ve babası, onu kuluçkaya yatıran kuştan farklı olabilir. ## Uçamadan Geçen Tüy Değişimi Uçuş tüylerini yenilerken bir süre uçamaz. İspanya uzman derlemesinde bu tüylerin aynı dönemde döküldüğü ve uçuşun yaklaşık dört hafta kesilebildiği anlatılır. Tüy değiştirmek için başka bir sulak alana gidiş, kışı geçirmek için yapılan göçle aynı amaçta değildir. Bu dönemde sürüyü tekneyle kovalamamak gerekir. ## Bir Kuşun Kökeni Bir kuşu doğal yayılışı dışındaki bir parkta görmek, onun yabani kökenli olduğunu tek başına kanıtlamaz. BTO’nun Britanya değerlendirmesi, doğada yaşayan Macar Ördeklerinin çoğunu koleksiyonlardan gelen ve sonradan üreyen topluluklarla ilişkilendirir; Avrupa’dan ulaşan yabani kuşların da bulunabileceğini belirtir. Bu Britanya örneği, Türkiye’deki doğal toplulukların kaçak kuş sayılması için gerekçe değildir. Yer ve köken bilgisi, tanımlanan tür kadar dikkatle kaydedilmelidir.

Boz Kaz

Anser anser

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İri açık gaga, pembe bacak ve uçuşta çok açık gri kanat ön bölümü birlikte ayırıcıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Boz Kaz, iri gövdeli, kahverengimsi gri bir kazdır. Büyük, pembe–turuncu gagası ve pembe bacakları dikkat çeker. Uçuşta kanatlarının ön tarafı çok açık gri, kuyruk ucu genişçe beyaz görünür. Gaga rengi tek başına yeterli değildir; gövde yapısı ve kanat deseni de görülmelidir.

Bilimsel adı Anser anser’dir. Greylag Goose ve Amerikan yazımıyla Graylag Goose aynı türün İngilizce adlarıdır. AviList v2025b iki alt tür tanır: anser ve rubrirostris. Gaga, batıdaki anser topluluğunda daha turuncu, doğudaki rubrirostris topluluğunda daha pembe olabilir; bu fark tek başına fotoğraftan alt tür tayinine yetmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırt tüylerinin krem renkli kenarları pullu bir görünüm oluşturur; yanlarda beyaz çizgiler görülür. Kuyruk altı beyazdır. Bazı erişkinlerin karnında koyu lekeler de bulunabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel renk ve deseni taşır; erkek genel olarak daha iridir. Ancak tek bir fotoğrafta büyüklük, kuşun eşeyini güvenle belirlemez.

Küçük yavrunun havı sarımsı bej, gagası ile ayakları koyudur. Bu görünüş erişkinin pembe bacaklarıyla aynı değildir. Yaşını dikkate almadan yalnız bacak renginden türü dışlamamak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Kanat üstünün ön bölümü belirgin açık gri, uçuş tüyleri koyudur. Kanat altı örtü tüyleri de görece açıktır. Üstten ve alttan görülen açık alanlar aynı yüzey değildir; kanat açısı belli olmadan bir fotoğrafın desenini yorumlamamak gerekir.

Ses ve Davranış

Gür bağırışı, ardından gelen burundan çıkarılmış gibi duyulan seslerle evcil kazın çağrısını andırır. Gruplar özellikle üreme dışındaki dönemde belirginleşir. Bir arada uçan veya beslenen kuşların içinde aileler birlikte kalabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Sakarcanın (Anser albifrons; Greater White-fronted Goose) erişkininde beyaz alın ve belirgin siyah karın lekeleri vardır; bacakları turuncudur. Genç Sakarca bu beyaz alın ve siyah karın işaretlerini henüz taşımaz. Bu yüzden bir genç kuşta bu işaretleri görmemek, onu kendiliğinden Boz Kaz yapmaz.

Küçük Sakarca (Anser erythropus; Lesser White-fronted Goose) daha toplu görünümlü, kısa boyunlu ve küçük gagalıdır. İnce fakat belirgin sarı göz halkası da yardımcıdır. Baş, gaga ve gövde birlikte karşılaştırılmalı; yalnız beyaz alın görülmesine dayanılmamalıdır.

Boz Kaz, çok sayıda evcil kaz soyunun atasıdır. RSPB, Britanya’nın bazı bölgelerindeki toplulukların yeniden salınmış kuşlardan oluştuğunu anlatır. Bu geçmiş, görünüşü Boz Kaza benzeyen her park kuşunun yabani göçmen kabul edilemeyeceğini gösterir. Evcil köken ihtimali yalnız tek bir beyaz tüyden veya insana yakın durmaktan kesinleştirilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme döneminde kıyı bitkileri gelişmiş bataklıkları, göl ve akarsu çevrelerini kullanır. Kışın lagünler, haliçler ve iç kesimlerdeki göller ile çevrelerindeki tarım alanları önem kazanabilir. Besin aradığı kara alanlarıyla su kıyısı birlikte düşünülmelidir.

Yuva Yeri

Dişi, yerdeki yuvayı sap ve kamışlardan kurar; içini ince bitkiler ve havla döşer. BTO’nun Britanya kuşları derlemesi tipik yumurta sayısını 5–7, dişinin yürüttüğü kuluçkayı 27–28 gün verir. Yavruların uçabilir duruma gelmesi için 50–60 gün bildirilir. İspanya’daki SEO/BirdLife hesabında ise tipik yumurta sayısı 4–6’dır. Yuvadan erken ayrılan yavru yine ailesinin korumasına ihtiyaç duyar. Bu kaynak değerleri Türkiye’deki bir yuva grubunda ölçülmüş sonuçlar değildir. Yuva ve yavru grubuna yaklaşılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’nın güneyindeki yeniden yerleştirilmiş topluluklar, çakıl ocağı göletleri, göller ve baraj çevrelerinde yıl boyunca görülebilir. Bu yerel durum, her ülkedeki Boz Kazın yerleşik olduğunu göstermez. Dinlenme ve beslenme alanlarının kullanımı, topluluğun kökeniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ile Asya’da geniş bir yayılışı vardır. AviList, anser alt türünün kuzeybatı Avrasya’da, rubrirostris alt türünün kuzeydoğu Avrasya’da ürediğini belirtir. İki alt türün kışlama alanları Türkiye’ye kadar uzanır; doğudaki toplulukların kışlama coğrafyası Hindistan ve Kuzey Hindiçin’i de kapsar.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen ve kışlayan Boz Kazlar bulunur. BirdLife’ın 2021 derlemesinde üreme tahmini, 2002–2012 dönemi için 100–300 çifttir ve sınırlı veriden yapılan genişletmelere dayanır. Kış nüfusu, 2013–2019 için 140–880 birey olarak bildirilmiştir. Üreme ve kış eğilimleri bilinmiyor olarak işaretlenmiştir. Bunlar yeni bir ulusal sayım veya aynı birimle verilmiş iki sayı değildir.

Göç Yolculuğu

Bütün Boz Kazlar aynı uzaklığa göç etmez. EURING/CMS’nin 2022 atlası, Hollanda’daki üreyen toplulukları büyük ölçüde yerleşik, İskandinav kuşlarının hareketlerini ise ağırlıkla güneybatı yönlü anlatır. Yabanileşmiş evcil topluluklar da hareketlerin yorumunu zorlaştırabilir. Bu Avrupa bağlantılarından Türkiye’de görülen her sürü için aynı rota çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besini ağırlıkla bitkiseldir. Doğal veya yetiştirilen otsu bitkilerin yeşil kısımlarını, tohumlarını, köklerini ve yumrularını yer. Genç tahıl sürgünlerinden de yararlanır. Belirli bir tarlada beslenmesi, yıl boyunca yalnız o ürünü yediğini göstermez.

Nasıl Avlanır?

Otları gagasıyla koparır; su bitkilerinin kök ve kök gövdelerine de ulaşabilir. Örneğin SEO/BirdLife, İspanya’daki Guadalquivir bataklıklarında bir sazsı bitkinin toprak altı gövdelerinin önemini vurgular. Bu bölgesel beslenme biçimi, Türkiye’deki her sulak alana aynı oranla taşınamaz.

İlginç Bilgiler

## Aile Bağları ve Besinden Yararlanma Avusturya’nın Alm Vadisi’nde, 14–22 Şubat 2017 arasında insanlara alışık, serbest dolaşan bir topluluktan 38 Boz Kaz incelendi. Kar örtüsü nedeniyle doğal otlara erişemeyen kuşlara aynı tür hazır yem veriliyordu. Araştırmacılar 184 dışkı örneğiyle besinin ne kadarının sindirildiğini tahmin etti. Yavrularıyla birlikte olan eşlerde bu değer, yavrusuz eşlerden ve eşsiz kuşlardan daha yüksekti. Bu bir ilişkiydi; aile bağlarının sindirimi hangi yolla değiştirdiği deneyle gösterilmedi. Sonuç, Türkiye’deki bütün yabani sürüler için bir besleme önerisi veya değişmez kural değildir. ## Göç Koridorunda Genetik Benzerlik 2015’te yayımlanan bir araştırma, Norveç, Hollanda ve Fransa’daki kuşların tüylerinden elde edilen DNA’yı karşılaştırdı. Toplanan 174 örneğin 144’ünde bir DNA bölgesi, 169’unda başka genetik göstergeler incelenebildi. Örneklerin büyük bölümü 2010–2013 yıllarında alınmıştı. İncelenen alanlardaki kuşlar, coğrafyaya göre birbirinden kesin biçimde ayrılan genetik kümeler oluşturmadı. Bu, bütün Boz Kazların aynı olduğu ya da aynı göç yolunu izlediği anlamına gelmez. Çalışma Avrupa’nın Atlantik göç koridoruna odaklanmıştır; Türkiye’deki toplulukların genetik yapısı bu örneklerle belirlenmiş sayılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...