kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Maskeli Örümcekkuşu (Lanius nubicus)
VS
Seçildi Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu (Lanius collurio)

Maskeli Örümcekkuşu

Lanius nubicus

Takım Passeriformes
Familya Örümcekkuşugiller (Laniidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İnce uzun kuyruklu yapı ile beyaz alın, siyah sırt, geniş beyaz omuz ve turuncu böğür paketi ayırıcıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Maskeli Örümcekkuşu Lanius nubicus küçük ve uzun kuyruklu bir örümcekkuşudur. Erişkin erkekte beyaz alın ile omuzlar, siyah tepe ve sırtla belirgin karşıtlık oluşturur. Alt taraf beyaz, böğürler turuncudur.

Genel Görünüm ve Duruş

İnce yapısı, küçük başı ve uzun, dar kuyruğu dikkat çeker. Gaga öteki birçok örümcekkuşununkine göre narindir.

Gaganın ucu kancalıdır; yakaladığı besinleri parçalarken bu yapıdan yararlanır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin dişide aynı temel düzen daha soluktur; sırt siyahtan çok koyu gridir ve böğürlerin turuncusu daha az canlıdır. Işık ve yaş, bu farkların tek fotoğrafta değerlendirilmesini zorlaştırabilir.

Gençlerde tüyler gri-kahverengi ve belirgin pullu desenlidir; alın ile omuzlar açık renklidir. Sonbahara doğru bazı erişkin özellikleri ortaya çıkabilir.

Uçuşta Görünüm

Kanadındaki beyaz leke, siyah-beyaz görünüşün önemli parçalarındandır. Uçuşta uzun kuyruk da seçilir. Tek bir beyaz kanat lekesine dayanmak yerine kuşun yapısı ve baş deseni birlikte incelenmelidir.

Ses ve Davranış

Alarm çağrısı kuru ve serttir. Ötüşü daha uzun, kesik kesik yinelenen bir dizidir.

Karıştırılabilecek Türler

Kızıl Başlı Örümcekkuşu Lanius senator erişkinken kızıl-kestane tepe ve enseyle ayrılır. Gençte bu erişkin baş rengi aranmaz; genç Kızıl Başlı da pullu desenli olabilir.

Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu Lanius collurio erkeğinin sırtı kestane, başı gridir. Dişi ve gençler kahverengimsi ve çizgili olduğundan erişkin erkeğin renkleriyle tanınamaz. Genç kuşlarda üst tüyler, kanat ve kuyruk deseni birlikte incelenmelidir.

Kara Alınlı Örümcekkuşu Lanius minor erişkinken gri üst tarafı ve alındaki geniş siyah alanla ayrılır. Gençlerinde alın siyah değildir. Dolayısıyla “siyah alın yoksa Maskelidir” biçiminde bir kural genç kuşlarda kullanılamaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Seyrek ağaçlı, çalılarla açıklıkların bir arada bulunduğu alanlarda ürer. Zeytinlik ve açık orman da kullanılabilir. Kuzey Makedonya, Bulgaristan ve Yunanistan için 2021’de yayımlanan bir çalışma, 2000–2019 üreme dönemi kayıtlarından aynı harita hücresine düşen tekrarlar çıkarılınca kalan 207 konumu modelledi. Ağaçlıkla çalılığın geçiş alanları uygunlukla ilişkiliydi. Ancak bunlar 207 kuş veya 207 doğrulanmış yuva değildir; model, Türkiye’nin bütün zeytinliklerinde aynı yoğunluğu ölçmez.

Yuva Yeri

Yuva küçük bir ağaçta veya çoğu zaman dikenli bir çalıda gizlenir. Yaprak ve ince dallardan sıkı bir çanak yapılır; içi daha yumuşak lif, tüy veya kılla döşenir. SEO/BirdLife uzman hesabında olağan yumurta sayısı 4–6 olarak verilir. Oiseaux.net derlemesinde kuluçkayı dişinin yaklaşık iki hafta yürüttüğü, yavruların 18–20 gün içinde uçmaya başladığı belirtilir. Bu değerler Türkiye’de aynı yöntemle ölçülmüş tek bir yuva grubunun sonucu değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Yalnız açık arazideki tellerde aranacak bir kuş değildir. Ağaç ve çalıların yanlarındaki kısmen örtülü tünekleri de kullanır; avı izlerken çevredeki yapraklar arasında kolayca gözden kaçabilir.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı Yunanistan’dan Doğu Akdeniz üzerinden İran’ın güneybatısına uzanır. Güncel AviList v2025b, bu kuşu Lanius nubicus adıyla ve alt tür ayrımı yapmadan tanır. Kışın Afrika’nın orta kesimlerine ve Arap Yarımadası’nın güneybatısına göç eder; kışlama alanını yalnız Afrika ile sınırlamak eksik olur.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 bölgesel değerlendirmesi, Türkiye’nin batı ve güneyindeki üreyen göçmenlerden söz eder. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 30.000–90.000 çift tahmini bulunur. Bu geniş aralık sınırlı veriye dayanan uzman tahminidir; 2026’da yapılmış tam sayım değildir. Aynı tabloda Türkiye’nin nüfus eğilimi bilinmiyor olarak gösterilir.

Göç Yolculuğu

Bütün toplulukları göçmendir. Üreme ile kışlama alanları arasındaki yolculukta Doğu Akdeniz çevresinden geçer. Bu geniş geçiş alanı, her Türkiye kuşunun aynı rotayı izlediğinin kanıtı değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcekler, özellikle çekirgeler ve kınkanatlılar temel besinidir. Küçük kertenkeleler ve kuşlar da yakalanabilir.

Nasıl Avlanır?

Tünekte bekleyip avın üzerine atılır; yerde veya yapraklar arasında av toplayabilir, uçan böceği de kısa bir kovalamayla yakalayabilir. Büyük avı dikene ya da tele geçirerek tutabilir ve daha sonra tüketmek üzere bırakabilir.

İlginç Bilgiler

## Siyah Maskeyi Sınayan Deney İsrail’in Eilat bölgesinde mart–mayıs 2010 ve 2011’de yapılan deney, siyah yüz maskesinin avlanmayla ilişkisini araştırdı. Analize alınan 20 erişkin erkeğin yedisinin maskesi beyaza, beşininki siyaha boyandı; sekizine boya uygulanmadı. Her kuşun 25 av girişimi izlendi. Beyaza boyananlar güneşe daha çok sırtlarını döndü ve diğer iki gruptan daha düşük av başarısı gösterdi. Boya çıktıktan sonra yeniden gözlenebilen dört kuşun yönelimi değişti; fakat bu küçük gruptaki başarı artışı istatistiksel olarak kesinleşmedi. Bulgular siyah maskenin parlak güneşte avlanmaya yardım ettiğini destekler. Avın gölgesini daha iyi görme ve yaklaşırken fark edilmeme açıklamaları ise ayrı ayrı doğrudan ölçülmüş mekanizmalar değildir. Deney açık gökyüzünde, çöl ortamında ve yalnız erişkin erkeklerde yapıldı; sonuç her yaşa ve her hava koşuluna aynı biçimde genellenemez. ## Dal Üzerindeki Eşleşme Gösterisi Güney Bulgaristan’ın üç bölgesinde 2000–2010 arasındaki farklı yıllarda yapılan gözlemler, erkeğin eşleşme öncesi gösterisini ayrıntılandırdı. Erkek dalda kanatlarını titretebiliyor, daha yüksek noktadan aşağı doğru adımlarken başını ve gövdesini öne eğebiliyordu. Uçuş gösterisi ise yalnız iki kez gözlendi: erkek zikzak çizerek kanat çırpıyor ve ötüyordu. Az sayıdaki bu kayıt, her kısa uçuşun eşleşme gösterisi sayılmasına izin vermez. Aynı çalışmada erkeklerin dişiye besin verdiği de gözlendi. Av taşıyan bir erişkin görmek, tek başına yuvada yavru bulunduğu anlamına gelmez. İncelenen ötüşlerde başka kuşların seslerini taklit etme saptanmadı. ## Kıbrıs’ta Mevsimler Arasındaki Fark Kıbrıs’ta Aralık 2003–Kasım 2013 döneminde yapılan düzenli gözlemlerde, Maskeli Örümcekkuşu sonbaharda ilkbahardan daha çok kaydedildi. Çalışmada 717 kayıt içinde toplam 1.973 kuş gözlemi bulunur; bunlar 1.973 ayrı işaretli birey değildir. Yazarın bütün türlere ait gözlemlerinin %78’i adanın batısındaydı ve üreme ormanlarına yaptığı ziyaretler azdı. İlkbaharda kuşların daha doğudan geçiyor olabileceği yorumu, bu mevsim farkını açıklayan bir olasılıktır. Bu çalışma aynı bireyleri yıl boyunca izlemedi; dolayısıyla Türkiye’deki her kuşun kapalı bir çember çizdiği sonucunu vermez. Sonbahardaki artışın içinde göçmenlerle yerel üreme sonrasındaki hareketlerin birbirine karışabildiği de dikkate alınmalıdır.

Takım Passeriformes
Familya Örümcekkuşugiller (Laniidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Erkekte mavi-gri baş; kalın siyah maske; kızıl-kestane sırt; koyu kanat; kancalı güçlü gaga

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu, Lanius collurio, güçlü gagalı küçük bir avcı ötücüdür. Erişkin erkeğin gri başı, siyah göz maskesi ve kestane kızılı sırtı belirgin bir birliktelik oluşturur. Dişi ve gençler daha kahverengidir; onlarda erkeğin parlak renklerini aramak yerine tüy deseni ve gövde biçimi birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga güçlü ve ucunda kancalıdır. Erkeğin boğazı beyaz, alt tarafı açık somon pembedir; kuyruk sokumu başı gibi gridir. Kancalı gaga bütün örümcekkuşlarında bulunduğu için tek başına türü ayırmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin başı, sırtı ve kuyruğu daha kahverengidir. Gözün gerisindeki koyu bant erkeğinkinden daha soluk olabilir. Açık renkli göğüs ve yanlardaki ince koyu yaylar, pullu bir görünüm verir. Bazı dişiler erkeğe benzer renkler taşısa da alttaki çizgili desen korunabilir.

Genç kuş dişiye benzer; fakat sırt ve kanat tüylerinin koyu çizgili, açık kenarlı görünümü daha belirgindir. Yavru tüylerinden erkek veya dişi ayrımı yapılamaz. Bazı dişiler de genç benzeri üst taraf taşıdığı için, pullu bir sırtı tek başına kesin yaş işareti saymamak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Uzun kanatları göç uçuşuna uygundur; uçuşu kararlı ve doğrudandır. Üreme alanında zemine yakın kısa uçuşlar yapabilir. Kuşun kısa mesafedeki hareketiyle uzun göçteki uçuşunu aynı görünüm sanmamak gerekir.

Erkeğin kuyruğunda siyah ve beyaz karşıtlığı belirgindir. Dişinin kuyruğu daha kahverengi, dış tüyleri daha soluk ve kenarları beyazdır. Bu eşey farkı, uçan her kuşta aynı siyah beyaz desenin beklenmemesi gerektiğini gösterir. Kuyruk, baş ve sırt renkleriyle birlikte değerlendirilir.

Ses ve Davranış

Ötüşü fazla uzağa taşımayan, çeşitli ve geveze bir ezgidir; başka kuşların seslerinden taklit parçaları içerebilir. Alarm çağrıları daha sert ve keskindir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Moğolistan Örümcekkuşu, Lanius isabellinus, daha kum rengi üst tarafı ve kızıl kuyruğuyla ayrılabilir. Dişisindeki açık kanat lekesi küçük veya görünmez olabilir; gençleri daha pulludur. Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu dişi ve gençleriyle karşılaştırırken yalnız bir kanat lekesi ya da sıcak kahverengi ton yeterli değildir.

2. Kızıl Başlı Örümcekkuşu, Lanius senator, erişkinde kestane renkli tepe ve ense, koyu sırt ve açık omuz alanlarıyla ayrılır. Gençler daha benzer olabilir: Kızıl Başlı’nın sırtı daha gri ve omuz tüyleri daha açıktır. Erişkinin kızıl başlığını her gençte aramak doğru değildir.

3. Kara Alınlı Örümcekkuşu, Lanius minor, erişkinde gri üst taraf, alna uzanan siyah bant ve uçuşta beyaz kanat alanları taşır. Kestane kızılı bir sırtı yoktur. Genç kuşta siyah alın bulunmadığından, bu özelliğin yokluğu türü tek başına elemez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık otlukla sık çalıların yan yana olduğu alanları kullanır. Fundalık, meyve bahçesi ve çalı şeritleri korunmuş tarım alanları bu birleşimi sağlayabilir. Tünek, yuva örtüsü ve avlanmaya açık zemin bir arada bulunmalıdır; yalnız geniş bir tarlanın varlığı bütün bu gereksinimleri karşılamaz.

Norveç’in güneyinde 1995–2009 arasında incelenen 71 yuva, çam ormanındaki açılmış alanlarda ardıç çalılarının önemini gösterdi. Yuvaların yüzde 92’si ardıçtaydı. Bu yerel bulgu, türün bütün yayılışında yalnız ardıç kullandığı anlamına gelmez; başka bölgelerde dikenli çalılar veya genç iğne yapraklılar kullanılabilir.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla sık bir çalı veya küçük ağaçta gizlenir. Sap, ince dal, ot ve yosunla çanak kurulur; içi ince kökler, kıl veya yün gibi daha yumuşak malzemeyle döşenebilir. Yuvaya besin taşıyan erişkinin peşinden çalılığa girilmemelidir.

BTO’nun Britanya kuşları için uzman kitaplardan hazırladığı derlemede tipik sayı 4–6 yumurtadır. Kuluçkayı dişi yürütür; tipik süre 14 gün, yavrunun yuvada kalışı 14–15 gündür. Olağan durum bir kuluçkadır; istisnai ikinci kuluçka da belirtilir. Bunlar Türkiye’ye ait yuva ölçümleri değildir; ilk yuvanın başarısızlığından sonraki yeni deneme de ayrı düşünülmelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Çalı tepesi, çit kazığı veya tel gibi çevreyi görebildiği tüneklerde belirginleşir. Tehlike hissettiğinde çalının içinde saklanabilir; bu nedenle aynı kuş bazen çok kolay, bazen güç görülür. Yuvalama döneminde çiftler ayrı alanlar kullanır ve erkekler yakınlarına gelen başka erkeklere karşı saldırgan olabilir.

Dünya Yayılışı

Avrupa’nın büyük bölümü, Anadolu ve doğuda Asya’nın batısındaki üreme alanları, türün geniş yayılışını oluşturur. Kışın Doğu Afrika’nın tropikal kesimleriyle Afrika’nın güneyine gider. Avrupa göç atlası bu iki mevsimsel alanı ayırır; türün bütün yıl aynı kıtada veya aynı ülkede kaldığı düşünülmemelidir.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu’nu yazın üreyen ve göç geçişinde görülen bir tür olarak listeler. Bu kayıt, Türkiye’nin her noktasındaki gözlemin üreme kanıtı olduğunu göstermez. Kesin geliş ve ayrılış günleri veya her ay için ülke çapında tek bir düzen bu listeden çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

2022 tarihli Avrupa göç atlasının uzman sentezi, sonbahar hareketlerinin çoğunun Avrupa’nın güneydoğusu ve Doğu Akdeniz çevresinde toplandığını, ilkbahar dönüşünün Afrika’nın doğusu ve Kızıldeniz çevresinden daha doğulu bir yol izlediğini anlatır. Halkalar ve ışık kaydedicileri aynı yolculuğun farklı parçalarını gösterir; sentez, Türkiye’deki her bireyin izlenmiş güzergâhı değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

İri böcekler önemli besindir; küçük kuşlar ve kemirgenler de alınabilir. Bazı avlar dikenlere veya tele saplanır. Böyle bir av deposu, kuşun bütün gün yediği her şeyi göstermez; yakalanıp hemen tüketilen besinler orada görülmeyebilir.

Nasıl Avlanır?

Açık bir tünekten bekleyip zemindeki ava iner; uçan iri böcekleri de yakalayabilir. Dikenler, avı sabitleyip parçalamasına ve daha sonra kullanmasına yardım eder. Bu davranışın yalnız depolama işlevi olduğu veya bütün avların aynı süre saklandığı söylenemez.

İlginç Bilgiler

## Av Deposu ve Gerçek Tüketim İtalya, Fransa ve Polonya’nın tarım alanlarında 2013 Mayıs–Temmuz döneminde yapılan araştırmada 244 av deposunda 426 av ve nesne kaydedildi. Yuvalama evreleri arasında, depolardaki avların tahmini ortalama ağırlığı değişiyordu; yavru besleme evresindeki değer daha yüksekti. Araştırmacılar ağırlığı her avı tartarak değil, tanımlanan canlılara ait yayınlardaki değerlerden hesapladı. Bu nedenle sonuç kuşların günlük tükettiği toplam besin veya yavruların gerçek enerji alımı değildir. ## Besini Saymak ve Tartmak Polonya’nın batısındaki Wielkopolska bölgesinde 1999–2000 döneminde yapılan beslenme araştırması, yavruya getirilen avları, kusulan sindirilmemiş artıkları ve av depolarını birlikte inceledi. Omurgasızlar av sayısında çok baskındı; fakat toplam kuru ağırlıktaki payları daha düşüktü. Az sayıdaki daha iri omurgalı, sayı olarak küçük görünse de besin kütlesinde daha fazla yer tutabiliyordu. Bu, “kaç av yenmiş?” ile “ne kadar besin alınmış?” sorularının farklı olduğunu gösterir; yerel sonuç Türkiye’nin değişmez besin oranı değildir. ## Hava ile Av Türü Arasındaki İlişki Wielkopolska’daki Polonya beslenme çalışması, 1999–2000 döneminde omurgalı avların yakalanmasına ilişkin alanı genişleterek 64 kayıt topladı. Yağışlı günlerde omurgalı av daha sık kaydedildi. Hava ile av türü arasındaki bu yerel ilişki, kuşun yalnız yağmurda omurgalı yediği anlamına gelmez. İnceleme, gözlenen avlarla sınırlıdır; her günün eksiksiz besin tüketimini veya yağmurun tek başına neden olduğu bir değişimi kanıtlamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...