kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Ortanca Ağaçkakan (Dendrocoptes medius)
VS
Seçildi Ak Sırtlı Ağaçkakan (Dendrocopos leucotos)

Ortanca Ağaçkakan

Dendrocoptes medius

Takım Piciformes
Familya Ağaçkakangiller (Picidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Açık yüz, kırmızı tepe, çizgili alt taraf ve yaygın pembe-kırmızı kuyruk altı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ortanca Ağaçkakan, Dendrocoptes medius, beyazımsı yüzlü, kırmızı tepeli ve görece kısa, narin gagalıdır. Boyun yanındaki siyah leke gagaya veya enseye bağlanmaz. İnce koyu alt taraf çizgileri ve karna doğru yayılan pembe kuyruk altı tanımayı destekler.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırtın merkezi siyahtır; geniş beyaz oval alanlar omuz tüylerindedir. Siyah kanatlarda beyaz benek sıraları, dış kuyruk tüylerinde beyaz işaretler bulunur. Erişkin gözünün renkli bölümü kızıl kahverengi veya kırmızıdır; gaga koyu gri, bacaklar kurşuni gridir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

İki erişkin eşey de kırmızı tepelidir. Erkekte renk çoğu zaman daha canlı olsa da tek bir renk tonu güvenli eşey tayini sağlamaz. Gençler daha mat ve düşük karşıtlıklıdır; baştaki kırmızı daha dar, beyaz alanlar yer yer kahverengimsi olabilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu dalgalıdır. Üstten kanatlardaki açık benekler ve dış kuyruktaki beyaz bantlar seçilebilir. Bu desenler başka ağaçkakanlarda da bulunduğundan uçan kuşta yalnız kanat rengine dayanarak karar verilmez.

Ses ve Davranış

Kısa çağrısı Orman Alaca Ağaçkakanınınkinden daha yumuşaktır; hızlı diziler de yapar. Alan ilanında uzayan, burundan gelen yakınmalı sesler belirgindir. Yuva çevresindeki hafif vuruşlar düzenli davul sesi değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Genç Orman Alaca Ağaçkakanı, Dendrocopos major (Great Spotted Woodpecker), kırmızı tepesiyle benzer. Onun güçlü gagası ve enseye uzanan siyah yüz çizgisi ayırıcıdır. Ortanca’nın açık yüzü, çizgili alt tarafı ve pembe kuyruk altı birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yaşlı yaprak döken ormanları, özellikle meşelikleri kullanır. Meşe-gürgen, meşe-kayın ve yayılışının güneydoğusunda kayın ormanlarında da yaşar. Küçük, yalıtık korulara göre büyük orman kütleleri daha tipiktir.

Yuva Yeri

İki eş, çürüyen gövde veya kalın dalda bir kovuk oyar. Uzman tür hesabı tipik 5–6 yumurta, eşlerin sırayla üstlendiği 11–14 günlük kuluçka ve 22–23 günlük yuva dönemi verir. Bunlar İran araştırmasının ayrı bölgesel değerleriyle birleştirilerek yeni bir ortalama yapılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Günlük etkinliği çoğunlukla ağaçların üst katında, gövde, dal ve ince sürgünler üzerinde geçer. Bu nedenle ormanda bulunduğu halde, yüksek taçların arasında gözden kaçabilir.

Dünya Yayılışı

Ilıman Avrupa’daki yayılışı güneydoğuda Türkiye, Kafkasya ve İran’ın Zagros Dağları’na uzanır. Kesintisiz bir kuşak oluşturmaz; uygun yaşlı yaprak döken ormanlarla ilişkilidir.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi bu türü yerleşik olarak listeler. Ülke türün doğal yayılışı içindedir; bu kayıt her orman parçasında bulunduğu veya aynı yoğunlukta ürediği anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Genellikle yerleşiktir; yerel dolaşmalar yapabilir. Bu kaynaklar Türkiye üzerinden düzenli uzun mesafeli göç rotası göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Özellikle böcekler ve diğer eklembacaklıları yer. Kınkanatlılar, karıncalar, tırtıllar ve örümcekler besinleri arasındadır. Meyveler ve mevsime göre kayın, gürgen gibi ağaçların tohumları da yenir.

Nasıl Avlanır?

Kabuk yüzeyindeki ve çatlaklarındaki küçük avları toplar. Gagasını derin odun kazısında Orman Alaca Ağaçkakanı kadar kullanmaz; daha çok yüzeye yakın besinlere yönelir.

İlginç Bilgiler

## Bir araştırmadaki süreler İran’ın güneybatısında Yasouj çevresindeki 300 hektarlık ormanda 2018 ilkbaharında 18 aktif yuva izlendi. Araştırmada yumurta sayısı 3–7 idi; ilgili alt örneklem metinde sekiz, tabloda yedi yuva olarak verildiğinden sayı tutarsızlığı vardır. Beşer yuvada belirlenen kuluçka 11–13 gün, ilk yavrunun çıkışına kadar yuva dönemi 23–25 gündü. Bütün 18 yuvada her süre ölçülmüş değildir. ## Eşey farklarının sınırı İsviçre’nin kuzeydoğu düzlüklerinde 1994–1996 yıllarının ocak–haziran aylarında radyo vericileriyle izlenen kuşlar üzerine çalışma, 25 erkek ve 17 dişinin bütün ölçü özelliklerinde örtüştüğünü bildirdi. Erkekler ortalamada daha büyüktü; bu, görünüşü örtüşen her kuşun sahada kesin eşeylendirilebileceği anlamına gelmez.

Ak Sırtlı Ağaçkakan

Dendrocopos leucotos

Takım Piciformes
Familya Ağaçkakangiller (Picidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Uzun gaga, çizgili yanlar ve büyük beyaz omuz paneli yokluğu birlikte. Lilfordi sırtı lekesiz beyaz değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Sırtlı Ağaçkakan (Dendrocopos leucotos; White-backed Woodpecker) uzun güçlü gagası, çizgili yanları ve siyah-beyaz sıralı kanadıyla tanınır. Geniş düz beyaz omuz yaması yoktur; adı bütün bireylerin lekesiz beyaz sırtlı olduğunu söylemez.

Gövdeye dik tutunan iri bir ağaçkakandır. Açık alt tarafındaki koyu yan çizgileri ve pembe-kırmızı alt karın belirgindir.

Genel Görünüm ve Duruş

Türkiye’nin lilfordi görünümünde alt sırt koyu çizgili olabilir. Kuzeyli leucotos fotoğraflarındaki geniş beyazlık her kuştan beklenmez; kanat altında kalan sırt görülmeden beyazlık yok sayılmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkeğin tepesi kırmızı, dişinin siyahtır. İkisinde de benzer gövde ve yan çizgileri bulunur. Tepe görünmüyorsa genel irilik eşey tayini yaptırmaz.

Genç kuşlar daha mat ve kahverengimsi görünebilir. Fransa’nın batı Pirenelerindeki lilfordi kuşlarını ele alan 2015 yayını, yuvadan çıkan genç erkekleri kırmızı, dişileri siyah tepeli anlatır. Bu bölgesel bulgu, Türkiye’deki her genç kuşa yalnız tepe renginden kesin eşey etiketi vermek için yeterli değildir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanadın siyah-beyaz sıraları ve iri siluet seçilir.

Ses ve Davranış

Çağrısı boğuk “kik” benzeri olabilir. Oduna vurulan hızlı dizi sonuna doğru zayıflayabilir; iletişim için çıkarılan ritmik vuruşlar, besin ararken duyulan düzensiz darbelerle aynı şey değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Orman Alaca Ağaçkakanında (Dendrocopos major) büyük beyaz omuz yamaları ve çoğunlukla çizgisiz alt taraf vardır. Erişkin erkekte ense kırmızıdır; genç iki eşey kırmızı tepeli olabilir. Ak Sırtlının uzun gagası, çizgili yanları ve düz omuz yamasının yokluğu birlikte aranır.

Ortanca Ağaçkakanda (Dendrocoptes medius) erişkin iki eşey de kırmızı tepelidir; baş daha yuvarlak, gaga daha kısa ve yanak çizgisi kesintilidir. Yalnız kırmızı tepe Ak Sırtlıyı seçtirmez; gaga ve gövde-kanat deseni de karşılaştırılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Olgun yapraklı ve karışık ormanların ayakta kurumuş gövdeleri, çürüyen dalları ve devrilmiş odunu önemlidir. Yalnız kayın gibi bir ağaç türünün adı kuşun varlığını garanti etmez; odunun durumu da değerlendirilir.

Yuva Yeri

Orta İtalya’nın 1997–1999 kayın ormanı incelemesinde canlı ağaçların çürümüş bölümleri de yuva için kullanılmıştır. Bu bölgesel sonuç Türkiye’deki her yuvaya tek ağaç veya yükseklik şartı koymaz.

Oduna oyuk açarak yuvalar. Michigan Üniversitesi’nin ADW tür derlemesi 3–5 yumurta, 12–16 günlük kuluçka ve 25–28 günlük yuvada yavru dönemi verir. Fransa batı Pirenelerinin lilfordi araştırmasında 15 izleme örneğinde kuluçka 11–12 gündü. Bu farklı kapsamlar tek ortalamada birleştirilmez veya Türkiye süresi sayılmaz. İki ebeveyn oyuk açma ve bakımda görev alır.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz ölü ya da kurumakta olan ağaçlarda besin arar.

Dünya Yayılışı

Farklı alt türleri Avrupa’dan Asya’nın orman kuşağına uzanır. Kuzeyli leucotos Sibirya ve kuzeydoğu Çin’e, lilfordi güney Avrupa’dan Kafkasya’ya yayılır.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 500–1000 üreyen çift uzman tahmini verir. Bu 2026 ülke sayımı değildir. Türkiye’nin nüfus eğilimi için veri yetersizdir; fotoğraf sayılarıyla karşılaştırılıp kesin değişim oranı hesaplanmaz.

OSME’nin 2024 derlemesi lilfordi kuşlarını Türkiye’nin dağlık ormanlarında parçalı yayılışla, kuzey Türkiye’den Kafkasya’ya uzanan alanlarla ilişkilendirir. Bir ilde bulunması bütün genç ormanlarda eşit sıklıkta yaşadığını göstermez.

Göç Yolculuğu

Yerleşik bir türdür; düzenli uzun mesafeli mevsimsel göç beklenmez. Yerleşiklik her gün aynı ağaçta kalması demek değildir; sessiz bir kış ziyaretinde görülmemesi ülkeyi terk ettiğini kanıtlamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca odun ve kabukla ilişkili böceklerle larvalarını yer. Kınkanatlı larvaları önemlidir; örümcek, meyve ve tohum da alabilir. Genel menü Türkiye’deki her bireyin sabit besin oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Odunu gagalayarak içindeki böcek larvalarına ulaşır.

Fransa batı Pirenelerindeki lilfordi araştırmasında iki ebeveyn besin taşımış, getirme sıklığı yavruların yaşıyla değişmiştir. Her ziyaretin aynı miktarda besin taşıdığı veya aynı yavru sayısını gösterdiği varsayılmaz.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Batı Avusturya, doğu İsviçre ve Lihtenştayn Alplerinin 2016–2019 araştırmasında erişkin leucotos kuşları radyo vericileriyle izlendi. 2024’te çevrimiçi, 2025 cildinde yayımlanan sonuçlarda alanlar eşleşme ve üreme dönemlerinde daha küçüktü. Aynı verilere farklı alan hesapları uygulanınca tahminler de değişti. Bazı mevsimlerin örneklemi küçüktü; sonuç Türkiye lilfordi kuşlarının hektar gereksinimi değildir. Fransa batı Pirenelerinin lilfordi üremesini anlatan 2015 yayını, yuvadan çıkan gençleri dışarıdan gözleyerek değerlendirdi. Yuva içine müdahale edilmediğinden bazı gençler gözden kaçmış olabilir. Gözlenen sayı bütün yumurta veya yavruların eksiksiz sayımı kabul edilmez. Orta İtalya’nın 1997–1999 araştırmasında 40 yuva ağacı ve 61 beslenme ağacı ayrı ayrı çevredeki karşılaştırma ağaçlarıyla değerlendirildi. Yuva ile beslenme ağacını birlikte incelemek önemlidir; bulgular Türkiye için her yerde geçerli tek ağaç yaşı veya odun miktarı eşiği vermez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...