kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Ortanca Ağaçkakan (Dendrocoptes medius)
VS
Seçildi Alaca Ağaçkakan (Dendrocopos syriacus)

Ortanca Ağaçkakan

Dendrocoptes medius

Takım Piciformes
Familya Ağaçkakangiller (Picidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Açık yüz, kırmızı tepe, çizgili alt taraf ve yaygın pembe-kırmızı kuyruk altı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ortanca Ağaçkakan, Dendrocoptes medius, beyazımsı yüzlü, kırmızı tepeli ve görece kısa, narin gagalıdır. Boyun yanındaki siyah leke gagaya veya enseye bağlanmaz. İnce koyu alt taraf çizgileri ve karna doğru yayılan pembe kuyruk altı tanımayı destekler.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırtın merkezi siyahtır; geniş beyaz oval alanlar omuz tüylerindedir. Siyah kanatlarda beyaz benek sıraları, dış kuyruk tüylerinde beyaz işaretler bulunur. Erişkin gözünün renkli bölümü kızıl kahverengi veya kırmızıdır; gaga koyu gri, bacaklar kurşuni gridir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

İki erişkin eşey de kırmızı tepelidir. Erkekte renk çoğu zaman daha canlı olsa da tek bir renk tonu güvenli eşey tayini sağlamaz. Gençler daha mat ve düşük karşıtlıklıdır; baştaki kırmızı daha dar, beyaz alanlar yer yer kahverengimsi olabilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu dalgalıdır. Üstten kanatlardaki açık benekler ve dış kuyruktaki beyaz bantlar seçilebilir. Bu desenler başka ağaçkakanlarda da bulunduğundan uçan kuşta yalnız kanat rengine dayanarak karar verilmez.

Ses ve Davranış

Kısa çağrısı Orman Alaca Ağaçkakanınınkinden daha yumuşaktır; hızlı diziler de yapar. Alan ilanında uzayan, burundan gelen yakınmalı sesler belirgindir. Yuva çevresindeki hafif vuruşlar düzenli davul sesi değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Genç Orman Alaca Ağaçkakanı, Dendrocopos major (Great Spotted Woodpecker), kırmızı tepesiyle benzer. Onun güçlü gagası ve enseye uzanan siyah yüz çizgisi ayırıcıdır. Ortanca’nın açık yüzü, çizgili alt tarafı ve pembe kuyruk altı birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yaşlı yaprak döken ormanları, özellikle meşelikleri kullanır. Meşe-gürgen, meşe-kayın ve yayılışının güneydoğusunda kayın ormanlarında da yaşar. Küçük, yalıtık korulara göre büyük orman kütleleri daha tipiktir.

Yuva Yeri

İki eş, çürüyen gövde veya kalın dalda bir kovuk oyar. Uzman tür hesabı tipik 5–6 yumurta, eşlerin sırayla üstlendiği 11–14 günlük kuluçka ve 22–23 günlük yuva dönemi verir. Bunlar İran araştırmasının ayrı bölgesel değerleriyle birleştirilerek yeni bir ortalama yapılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Günlük etkinliği çoğunlukla ağaçların üst katında, gövde, dal ve ince sürgünler üzerinde geçer. Bu nedenle ormanda bulunduğu halde, yüksek taçların arasında gözden kaçabilir.

Dünya Yayılışı

Ilıman Avrupa’daki yayılışı güneydoğuda Türkiye, Kafkasya ve İran’ın Zagros Dağları’na uzanır. Kesintisiz bir kuşak oluşturmaz; uygun yaşlı yaprak döken ormanlarla ilişkilidir.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi bu türü yerleşik olarak listeler. Ülke türün doğal yayılışı içindedir; bu kayıt her orman parçasında bulunduğu veya aynı yoğunlukta ürediği anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Genellikle yerleşiktir; yerel dolaşmalar yapabilir. Bu kaynaklar Türkiye üzerinden düzenli uzun mesafeli göç rotası göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Özellikle böcekler ve diğer eklembacaklıları yer. Kınkanatlılar, karıncalar, tırtıllar ve örümcekler besinleri arasındadır. Meyveler ve mevsime göre kayın, gürgen gibi ağaçların tohumları da yenir.

Nasıl Avlanır?

Kabuk yüzeyindeki ve çatlaklarındaki küçük avları toplar. Gagasını derin odun kazısında Orman Alaca Ağaçkakanı kadar kullanmaz; daha çok yüzeye yakın besinlere yönelir.

İlginç Bilgiler

## Bir araştırmadaki süreler İran’ın güneybatısında Yasouj çevresindeki 300 hektarlık ormanda 2018 ilkbaharında 18 aktif yuva izlendi. Araştırmada yumurta sayısı 3–7 idi; ilgili alt örneklem metinde sekiz, tabloda yedi yuva olarak verildiğinden sayı tutarsızlığı vardır. Beşer yuvada belirlenen kuluçka 11–13 gün, ilk yavrunun çıkışına kadar yuva dönemi 23–25 gündü. Bütün 18 yuvada her süre ölçülmüş değildir. ## Eşey farklarının sınırı İsviçre’nin kuzeydoğu düzlüklerinde 1994–1996 yıllarının ocak–haziran aylarında radyo vericileriyle izlenen kuşlar üzerine çalışma, 25 erkek ve 17 dişinin bütün ölçü özelliklerinde örtüştüğünü bildirdi. Erkekler ortalamada daha büyüktü; bu, görünüşü örtüşen her kuşun sahada kesin eşeylendirilebileceği anlamına gelmez.

Alaca Ağaçkakan

Dendrocopos syriacus

Takım Piciformes
Familya Ağaçkakangiller (Picidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Enseye birleşmeyen yanak çizgisi, az beyazlı kuyruk ve yaşa göre baş deseni birlikte değerlendirilir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Alaca Ağaçkakanın (Dendrocopos syriacus; Syrian Woodpecker) sırtı siyah, omuzları geniş beyazdır. Beyaz yanağı boynun açık yanına kesintisiz geçer; kuyruğu az beyaz işaretlidir. Yüz ve kuyruk birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga uzun ve güçlüdür. Açık alt tarafta, özellikle yanlarda ince koyu çizgiler bulunabilir. Büyük beyaz omuz alanları kanattaki küçük beyaz işaretlerden ayrıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkekte ense kırmızı, dişide siyahtır; ikisinin de tepesi siyahtır. Kuyruk altı çoğunlukla pembemsi, bazen daha kırmızıdır. Renk yoğunluğu tek başına başka tür veya melez göstermez.

Gençte kırmızılık tepede bulunur. Gerard Gorman’ın Avrupa teşhis notlarında genç dişilerin kırmızısı daha küçük, kimi baş açılarında zor görülürdür. Alt taraf kirli ve çizgili olabilir. Kırmızı tepe erişkin erkek işareti sayılmaz; küçük renk parçasından kesin eşey belirlenmez. Erişkinde göz koyu kırmızı, gençte daha kahverengidir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta siyah-beyaz kanatlar ve kuyruk deseni izlenir. Dış kuyruk tüylerindeki beyazlık azdır.

Ses ve Davranış

Çağrısı Orman Alaca Ağaçkakanının keskin sesinden çoğunlukla daha yumuşaktır. Davul denen hızlı gaga vuruşları da iletişim sağlar; duyulan her vuruş besin çıkarma değildir. Ses görünüşle eşleştirilir.

Karıştırılabilecek Türler

Orman Alaca Ağaçkakanının (Dendrocopos major; Great Spotted Woodpecker) erişkininde yanaktaki siyah bağlantı enseye ulaşır; dış kuyruk daha beyazdır. Gençte yüz bağlantısı eksik görünebilir. Her iki türün erkeğinde kırmızı ense bulunduğundan yüz, kuyruk ve yaş birlikte incelenir.

Ortanca Ağaçkakan (Dendrocoptes medius; Middle Spotted Woodpecker) iki erişkin eşeyde de kırmızı tepeli, açık yüzlü ve daha zayıf gagalıdır. Boynun koyu lekesi gaga dibine ve enseye bağlanmaz. Kırmızı tepeli genç kuşlarda gaga, yüz ve alt taraf çizgileri karşılaştırılır.

Küçük Ağaçkakan (Dryobates minor; Lesser Spotted Woodpecker) serçeye yakın küçüklükte, ince gagalıdır. Sırtı enine siyah-beyaz çizgili, kuyruk altı kızıl alansızdır. Küçük silüet tek başına yeterli değildir.

Orta Avrupa’da, özellikle Polonya’da Alaca ve Orman Alaca Ağaçkakanının karışık çiftleri ve melezleri belgelenmiştir. Bakai, Gorman ve Kajtoch’un 2026 derlemesi 149 yayını inceler. Olağandışı yüz deseni tek başına melez kanıtı değildir; bireysel değişkenlik de değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Parklar, bahçeler, meyvelikler, yol kenarı ağaçları ve tarım alanlarındaki koruları kullanabilir. Geniş, kapalı ormanla sınırlı değildir. Yerleşim yakınında görülmesi kuşun kafes kaçağı olduğunu göstermez.

Yuva Yeri

Yuva gövde veya kalın dalda oyulur. Güneydoğu Polonya’da 2007–2009 araştırması, 122 üreme alanıyla 122 kontrol alanında 20 metre yarıçaplı örnek noktaları karşılaştırmıştır. Ağaç türü çeşitliliği ve zayıflamış ağaçlarla ilişkiler bulunmuştur. Bu gözlemsel sonuçlar, Türkiye’de tek ağaç türünü zorunlu kılmaz.

Ağaçta oyduğu boşlukta ürer. Güneydoğu Polonya’da 2003–2006 çalışmasında 56 yumurta takımında 2–7 yumurta görülmüş; en sık beş bulunmuştur. Kuluçka 37 yuvada 9–13 gün, yavru dönemi 36 yuvada 24–30 gündür. Güneybatı İran Yasouj’da 2016–2017 çalışmasında 26 takımda 3–5 yumurta, sekiz yuvada 9–13 günlük kuluçka ve on yuvada 25–28 günlük yavru dönemi kaydedilmiştir. Kuluçka son yumurtadan ilk yavrunun çıkışından önceki güne kadar hesaplanmıştır; bunlar Türkiye’deki her yuvanın sabit süreleri değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Besin ararken yerden ağaç tepesine kadar farklı katları kullanabilir; beslenme yeriyle yuva arasında uçabilir. Besin taşıyan erişkinin yolunu kapatacak kadar yaklaşılmaz, yuva deliği açılmaz.

Dünya Yayılışı

Yayılışı Balkanlar, Orta ve Doğu Avrupa’nın bazı kesimleri, Anadolu, Yakın Doğu, Kafkasya ve İran’ı kapsar. “Syrian” adı yalnız Suriye’de yaşadığını göstermez. Avrupa’daki yayılma bilimsel çalışmalarda izlenmiştir; bütün ülkelerde aynı sıklıkta bulunduğu varsayılmaz.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 150.000–400.000 çift tahmini verir ve veri kalitesini yetersiz işaretler. Bu, 2026 kesin sayımı değildir. Belirsiz ülke eğilimi, sayının değişmediği anlamına da gelmez.

Göç Yolculuğu

Türkiye’de üreyen, yerleşik bir türdür; düzenli uzun mesafeli göçmen değildir. Yerleşiklik her bireyin aynı ağaçtan hiç ayrılmaması demek değildir. Türkiye için ayrıntılı aylık yolculuk dizisi veya sabit rota bu taramada doğrulanmadı.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Böcek ve larvaların yanında meyve, tohum ve yemiş yer. Sert besini bir çatlakta sabitleyip işleyebilir.

Nasıl Avlanır?

Güneydoğu Polonya’da 2003–2006 araştırmasında 11 bağımsız yavru grubuna 4.315 besin getirme ziyareti kaydedilmiştir. Yavru gelişiminin beş günlük dilimlerinde, çoğunlukla farklı günlerde sabah ve akşam dörder saatlik gözlemlerde hayvansal besinler daha sık getirilmiş; ilk günlerde kınkanatlı böcek larvaları, ileride tırtıllar önem kazanmıştır. Ceviz, kiraz ve vişne de taşınmıştır. Bunlar ziyaret içeriğidir; besin tartılmadığından ağırlık veya enerji payı değildir. Bütün gün kesintisiz izleme yapılmamış, Türkiye’nin bütün yuvaları için aynı menü gösterilmemiştir.

İlginç Bilgiler

## Ebeveynlerin Görevleri Güneydoğu Polonya’nın 2003–2006 araştırmasında oyuk açma 11 çiftte, gündüz kuluçka 14 çiftte incelenmiştir. Besleme verisi 11 çifte ait 1.399 ziyarettir. Erkek oyuk açmaya daha çok katılmış; gündüz kuluçka ve besin getirme katkılarında belirgin eşey farkı bulunmamıştır. Bu sonuç gece-gündüz her çiftte kesin yarı yarıya paylaşım demek değildir; ziyaretten besin ağırlığı çıkarılmaz. ## Yuva Boşluğu İçin Rekabet Güneybatı İran Yasouj’da 2016–2017 araştırmasında Sığırcık (Sturnus vulgaris; Common Starling, eski adla European Starling) ile yuva boşluğu rekabeti kaydedilmiştir. Sığırcığa bağlanan 14 yuva kaybının sekizi doğrudan görülmüş, altısı izlerden çıkarılmıştır. Gözlem ile çıkarım aynı kesinlikte değildir. Bu, başka türe yumurta bırakarak yavru büyüttürme davranışı değildir; Türkiye’deki kayıp oranı sayılmaz. ## Başka Kuşlara Kalan Boşluklar Güneydoğu Polonya’nın 2007–2009 habitat araştırmasının tartışma bölümünde, önceki yayınlara dayanılarak açılan boşlukların sonradan Sığırcık, Boyunçeviren ve serçeler gibi kendi kovuğunu oyamayan kuşlarca kullanılabildiği belirtilir. Eski bir kovukla o yıl kullanılan etkin yuva ayrılır; delik görmek aynı yıl Alaca Ağaçkakan ürediğini tek başına kanıtlamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...