kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Paçalı Baykuş (Aegolius funereus)
VS
Seçildi Kulaklı Orman Baykuşu (Asio otus)

Paçalı Baykuş

Aegolius funereus

Takım Strigiformes
Familya Baykuşgiller (Strigidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kulak püskülsüz iri baş, sarı göz, beyaz benekler ve parmaklara kadar tüy.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Paçalı Baykuş, Aegolius funereus, küçük gövdeli, iri ve köşeli başlı bir orman baykuşudur. Başında kulak püskülü yoktur. Sarı gözlerini çevreleyen açık gri-beyaz yüzün koyu kenarı, tepesindeki küçük beyaz benekler ve kısa kuyruğu birlikte dikkat çeker.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırtı ve kanatları kahverengi üzerine beyaz beneklidir; açık renkli alt tarafında kahverengi uzunlamasına çizgiler bulunur. Açık sarımsı gagası koyu yüz kenarına karşı seçilir. Gündüz ağaçta gizlenerek dinlenir; kısa boynu ve dolgun gövdesi, başını daha da büyük gösterir.

Ayak ve parmakları pençelerin yakınına kadar tüylerle kaplıdır. Kapalı kuyruğun üstünde beyaz benek sıraları bulunur. Bu ayrıntıların her fotoğrafta görünmesi beklenmez; dalın arkasında kalan bir ayağın tüylerini görememek, türü elemek için yeterli değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin erişkin tüy deseni birbirine benzer; dişi genellikle daha iridir. Boyut farkını tartmak için kuşların aynı uzaklıkta ve benzer duruşta görülmesi gerekir. Tek fotoğraftaki kabarık tüyler ya da iri görünen baş, güvenilir bir eşey anahtarı değildir.

Yeni yuvadan çıkan gençte, erişkinin baş ve sırtındaki beyaz benekler henüz yoktur ya da çok zayıftır. Koyu kahverengi yüzünde gaganın iki yanında açık kaş yayları belirir. Koyu genç kuş ile açık yüzlü erişkinin aynı türün iki yaş görünümü olabileceği bilinmelidir. Bu ayrım, erişkinin beyaz yüzünü taşımayan her küçük baykuşu başka bir tür saymayı önler.

Yumurtalar aynı anda açılmadığı için kardeşler arasında belirgin gelişim farkları oluşabilir. Finlandiya ve Çekya’daki araştırmanın tür biyolojisi değerlendirmesi, dişinin küçük yavruları ısıttığını ve ilk haftalarda zamanının büyük bölümünü kovukta geçirdiğini anlatır. Erkek bu dönemde besin sağlar. Bir yuvada farklı büyüklükte yavrular görmek, kendiliğinden farklı türler oldukları anlamına gelmez. Yuvadan ayrılan gençlerin tüy gelişimi de henüz tamamlanmamıştır; ilk uçuş, erişkin kadar güçlü uçuş ya da kendi başına yaşayabilme demek değildir. Gelişmekte olan kanat ile vücut ağırlığı aynı hızla değişmediği için yalnız gövde dolgunluğuyla yaş söylenmemelidir.

Uçuşta Görünüm

Gövdesine göre uzun kanatlarla hızlı kanat vuruşları yapabilir ve arada süzülebilir. Uçup geçen bir kuşta iri baş ve kısa kuyruk destekleyici işaretlerdir; loş ormanda birkaç saniyelik görüntü güvenilir tür tanısı için her zaman yeterli olmaz.

Ses ve Davranış

Erkeğin ötüşü, yinelenen “pu pu pu” dizileri halinde duyulur. Avrupa hesabında dizinin altı-yedi nota içerdiği, fakat sayı ve ritmin kuşa ve duruma göre değiştiği belirtilir. Dolayısıyla notaları saymak tek başına kesin tanı sağlamaz. Genellikle gece etkindir; gündüz yaprakların arasında saklanan kuşu görmek güçtür.

Eş olmuş kuşların gündüz yan yana dinlenmesi beklenmez. Cornell tür hesabında çift üyelerinin ayrı tünediği, çoğunlukla kur ve besin taşıma sırasında yuva çevresinde buluştuğu anlatılır. Bu nedenle aynı alanda yalnız bir kuşun görülmesi, orada eşinin olmadığı anlamına gelmez.

Avrupa tür hesabında çoğunlukla 3–7 beyaz yumurta ve yaklaşık otuz günlük kuluçka bildirilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Dişi yumurtaları ısıtırken erkek besin taşır. Eski bir ağaç kovuğunun korunaklı tabanı yuva yeri olur; dallardan açık bir yuva çanağı yapılmaz. Aktif kovuğa yaklaşarak yumurta saymaya çalışmak uygun değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kukumav (Athene noctua; Little Owl) da beyaz benekli ve sarı gözlüdür. Başı daha enli-yassı görünür; beyaz kaş çizgileri ile başın kahverengi-beyaz deseni incelenir. Kısa kuyruğu ve tıknaz gövdesi yüzünden yalnız siluetle karar vermek güç olabilir. Açık tarım alanları, eski meyve bahçeleri ve yerleşim çevresindeki taşlık yerlerde görülebilir. Gündüz bir duvar ya da kaya üstünde dinlenen bir Kukumav görmek olağandır. Bununla birlikte görüldüğü saat tek başına tür anahtarı değildir; yüz deseni ve vücut oranları da kontrol edilir.

İshakkuşu (Otus scops; Eurasian Scops Owl) ağaç kabuğunu andıran çok ince desenli tüyleri, koyu gagası ve kulak püskülleriyle ayrılır. Gri, kahverengi veya kızılımsı renkli olabilir; yalnız renk tonuna güvenilmez. Dinlenirken püsküllerini yatırabildiğinden bunların görünmemesi Paçalı Baykuş tanısı koydurmaz. İshakkuşunun geceleri düzenli aralarla verdiği tek heceli ötüşü de dinlenir.

Cüce Baykuş (Glaucidium passerinum; Eurasian Pygmy Owl) daha küçük, yüz deseni daha az belirgin bir orman kuşudur. Onun da sarı gözleri ve beyaz benekli kahverengi üst tarafı vardır. Bu yüzden küçük boy, sarı göz ve ormanda bulunma üçlüsü tek başına Paçalı Baykuşa özgü değildir. Bulunduğu bölge, yüz şekli ve doğal ses birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

İğne yapraklı ya da iğne yapraklı ağaçlarla geniş yapraklıların karıştığı ormanları kullanır. Yaşlı ağaçların sunduğu kovuklar önemlidir. Batı Finlandiya’daki 1981–1995 çalışmasında çam, ladin, az miktarda geniş yapraklı orman, bataklık ve kesim alanlarının oluşturduğu çevre incelendi. Genç kesim alanları tarla fareleri için uygun ot örtüsü sağlayabilse de, yuva kovuklarını sunan yaşlı ağaçların yerini tutmaz.

Yuva Yeri

Kendi yuvası için ağaç oymaz; ağaçkakanların açtığı eski kovuklardan, doğal oyuklardan ve uygun yuva kutularından yararlanır. Avrupa’da Kara Ağaçkakanın eski kovukları önemli yuva yerleridir. Erkek uygun yerleri tanıtır, dişi yuva yerini seçer. Yuva yerini incelemek için ağaca vurulmamalı, kovuğa ışık veya kamera sokulmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz dinlendiği saklı dal ile gece avlandığı açıklık aynı yer olmak zorunda değildir. Cornell’in Kuzey Amerika anlatımında orman açıklıkları ve küçük tarım alanları da besin aranan yerler arasındadır. Kışın ağaç altındaki sert kabuk bağlamamış kar, küçük memelilere erişmesini kolaylaştırabilir. Bu gözlem, her yerde aynı kar koşullarını aradığı şeklinde genellenmemelidir.

Dünya Yayılışı

Kuzey Amerika ve Avrasya’nın kuzey orman kuşağında yaşar. Alaska ve Kanada’dan, Avrupa’nın kuzeyi ile Sibirya’ya uzanan geniş bir dağılımı vardır. Güneyde Orta Avrupa’nın bazı dağ ormanları, Kafkasya ve Asya’daki uygun dağlık ormanlar gibi birbirinden ayrılmış alanlarda da bulunur. Bu yayılış, bütün bu coğrafyanın kesintisiz biçimde kuşla dolu olduğu anlamına gelmez; uygun serin ormanlar belirleyicidir. Güneydeki bu parçalı dağılım, kuzeydeki geniş orman kuşağından ayrılır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de seyrek ve yerel bir türdür. OSME’nin Ocak 2025 tarihli bölgesel listesi kuzey Türkiye’yi kapsar; 2010’da bildirilen üreme girişimini, Nisan 2020’de Bolu’daki ilk doğrulanmış üreme kaydından ayrı tutar. Aynı listede Ekim 2021’de Giresun’dan bir kuş kaydı da vardır. Bolu’daki üreme kanıtı değerlidir; Giresun’daki tek gözlemden ayrıca üreme sonucu çıkarılmaz.

Göç Yolculuğu

Bütün bireylerin her yıl aynı uzun göçü yaptığı bir tür değildir. Kuzey İsveç’te yürütülen araştırmada erkekler üreme alanlarına daha bağlı bulunurken bazı erişkin dişilerin besin azaldığında başka alanlara geçtiği saptanmıştır. Gençler de doğdukları alanın dışına dağılmıştır. Bu sonuç, araştırılan kuzey İsveç nüfusuna aittir; Türkiye’deki kuşların aynı hareketleri yaptığı veya aynı yolu izlediği bu veriden söylenemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca besini tarla fareleri ve başka küçük memelilerdir; sivri fareleri ve küçük ötücü kuşları da yakalar. Alaska’nın uzman tür hesabında seyrek olarak yarasalar da sayılır. Bu, Türkiye’deki besin oranının ölçüldüğü anlamına gelmez. Çekya’nın kuzeyindeki Ore Dağları’nda 2006–2014 yıllarını kapsayan araştırma, yavruların büyümesini av bolluğuyla birlikte incelemiştir; yerel av koşulları, bütün tür için değişmez bir yemek listesi ya da yüzde oluşturmaz.

Nasıl Avlanır?

Bir dalda bekleyerek avın yerini dinler ve kısa bir uçuşla yere inip pençeleriyle yakalar. Kulak açıklıkları iki tarafta aynı yükseklikte değildir; bu düzen küçük avın sesini konumlandırmasına yardımcı olur. Kuzey Amerika’daki gözlemlerde karın altında hareket eden ava da pençe attığı gösterilmiştir. Sindiremediği kemik ve kılları, ağızdan çıkardığı küçük bir yumak halinde dışarı atar; bu yumağa pelet denir.

İlginç Bilgiler

## Yuvadan Çıkış Tek Bir Güne Bağlı Değildir Finlandiya ve Çekya’da, 2005–2012 arasındaki beş üreme mevsimini kapsayan araştırmada 27 yuvadan 98 yavrunun yuvada kalma süresi izlendi. Yavrular yumurtadan çıktıktan 27–38 gün sonra yuva kutusundan ayrılmıştı. Aynı yuvanın yavruları bile aynı gün ayrılmıyordu. Bu araştırmada çıkış sırası esas olarak yumurtadan çıkış sırasıyla ilişkiliydi. Sonuç Türkiye’de ölçülmüş bir takvim değildir; bütün yavruların belirli bir günde uçmasının bekleneceği anlamına da gelmez. ## Yavrunun Ağırlığı ve Kanadı Aynı Şeyi Söylemez Çekya’nın Ore Dağları’nda yapılan büyüme çalışmasında yavruların vücut ağırlığı av bolluğuna, cinsiyete ve yumurtadan çıkış sırasına göre değişiyordu. Buna karşılık aynı etkenlerin tümü kanat uzunluğunda aynı sonucu vermedi. Araştırmacılar, ağırlığın besin koşullarına daha duyarlı olduğu sonucuna vardı. Buradaki kanat uzunluğu, kuşun iki açık kanat ucu arasındaki kanat açıklığı değildir. Yavru gelişimini tek bir ölçüye bakarak değerlendirmemek gerektiğini gösteren tür-özel bir örnektir. ## Avlanma Alanı ile Yuva Yeri Ayrı İhtiyaçlardır Batı Finlandiya’daki 1981–1995 araştırmasında, daha çok kesim ve genç ağaçlandırma alanı içeren bölgelerdeki çiftler daha fazla yavru uçurdu. Araştırmacılar, yeni otlu alanların tarla farelerine ve böylece baykuşların avlanmasına elverişli olabileceğini düşündü. Ancak bu sonuç, bütün ormanı kesmenin yararlı olduğu anlamına gelmez. Aynı yayın, uzun vadede doğal kovukların azalabileceği için yaşlı ağaç gruplarının korunmasını ve uygun yuva yerlerinin sağlanmasını vurgular. Yuva yerinin ve ava erişimin farklı ihtiyaçlar olması bu sonucu anlaşılır kılar.

Takım Strigiformes
Familya Baykuşgiller (Strigidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Turuncu göz, uzun kulak tüyü, ince gövde, uzun kanat ve dallanan alt taraf çizgileri.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kulaklı Orman Baykuşu, Asio otus, ince gövdeli, uzun kanatlı bir baykuştur. Başındaki uzun tüy demetleri, turuncuya çalan gözleri ve gözlerle gaga arasındaki beyazımsı V veya X deseni birlikte aranır. Bu demetler gerçek kulak değildir. Kuş onları yatırabildiğinden, püskülleri görünmeyen bir birey hemen başka tür sayılmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Yüzü pas rengi ile krem arasında değişir; yüz çevresinde koyu ve açık kenarlar bulunur. Sırtı gri, kızıl-kahverengi ve siyahımsı ince desenlerle ağaç kabuğuna benzer. Açık alt taraftaki koyu boyuna çizgiler, yatay küçük dallarla balık kılçığı gibi görünür. Kanat ve kuyrukta koyu bantlar, omuzlarda açık lekeler vardır. Rahatsız olunca gövdesini uzatıp incelterek gözlerini kısabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer desen taşır; ortalama renk ve büyüklük farkı tek fotoğraftan kesin eşey tayini sağlamaz. Küçük yavru önce beyaz, sonra gri kabarık tüylerle örtülür; yüzü koyudur. Büyüyen yavru tam uçmayı öğrenmeden yuvadan çıkıp çevredeki dallarda durabilir. Böyle bir kuşun yalnız görünmesi, mutlaka terk edildiği anlamına gelmez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun ve dar kanatları belirginleşir. Genellikle sakin, yumuşak ve sessize yakın bir uçuşla orman kenarı ve açıklıkların üzerinde avlanır. Gecenin karanlığında yalnız silueti görmek, türü güvenle ayırmaya yetmeyebilir.

Ses ve Davranış

Erkek, aralıklarla yinelenen boğuk bir “huu” sesi verir. Dişinin sesleri daha tiz ve burunlu olabilir. Büyük yavrunun yiyecek istemesi, gıcırdayan kapı veya eski salıncak sesini andıran, geceleri tekrarlanan ince bir çağrıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Kır Baykuşu, Asio flammeus, özellikle uçuşta karışabilir. Yüzü daha açık, gözleri sarı, baş tüyleri çok kısadır; açık arazide gündüz avlanması daha olağandır. Alttan bakıldığında kanadındaki koyu bilek lekesi iki türde de bulunur. Bu leke tek başına ayırıcı değildir; yüz rengi, karın çizgileri ve uçuş biçimi birlikte karşılaştırılmalıdır. Kulaklı Orman Baykuşu uçarken baş tüylerini yatırır; havada görünmemeleri şaşırtıcı değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Avlanabileceği açık alanla, saklanıp yuvalanabileceği ağaç veya sık çalı örtüsünün yan yana bulunması önemlidir. Çayır, tarla ve seyrek ağaçlıklar arasında beslenebilir. Kışın sık çamlıklar ve rüzgârı kesen ağaç şeritleri gündüz dinlenmeye elverişlidir; yalnız sık orman içi kuşu gibi düşünülmemelidir.

Yuva Yeri

Kendi dal yuvasını kurmak yerine, çoğunlukla başka iri kuşların bıraktığı yuvayı kullanır. BTO’nun Britanya için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı 3–4, dişinin kuluçka süresi 28 gün olarak verilir. Bu değerler Türkiye’de ölçülmüş sabit değerler değildir. Yavrular dallara dağıldıktan sonra da ebeveynler beslemeyi sürdürür; yuva ağacı ve çevresi rahatsız edilmemelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz ağaçların sık dallarında, bazen gövdeye yakın ve birkaç kuş bir arada saklanır. Kışın ortak dinlenme yeri kullanması, oranın üreme yeri olduğu anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Avrupa, Asya, Kuzey Afrika ve Kuzey Amerika’da geniş bir yayılışı vardır. Güncel listede Avrasya ve Kuzey Afrika’daki otus, Kanarya Adaları’ndaki canariensis ve Kuzey Amerika’daki tuftsi ile wilsonianus olmak üzere dört alt tür kabul edilir. Bu adlar ayrı kuş türleri değil, Asio otus içindeki coğrafi gruplardır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de hem üreme hem kışlama kayıtları vardır. Denizli’de bir kent parkında yavru büyüten aile incelenmiş; Edirne, İstanbul ve Kars’ta ise ortak kış tüneklerinden örnek toplanmıştır. Bir ildeki bu kayıt, bütün ilde aynı sıklıkta bulunduğunu veya aynı bireylerin yıl boyunca kaldığını göstermez.

Göç Yolculuğu

Avrupa halkalama kayıtlarını değerlendiren EURING/CMS atlası, güneyde çoğunlukla yerleşik, kuzeyde daha göçmen bir düzen bildirir. Kuzey ve doğu Avrupa kuşları daha uzun hareketler yapabilir; orta Avrupa’dan Karadeniz yönüne ulaşan az sayıda kayıt da vardır. Kış tüneğinde bir araya gelen kuşların çıkış yerleri aynı olmak zorunda değildir. Bu genel bağlantılardan Türkiye için sabit bir ülke zinciri veya kilometre üretilmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca küçük memelilerle beslenir; küçük kuşlar ve başka avlar da alabilir. Ocak–Şubat 2019’da Edirne, İstanbul ve Kars’taki üç kış tüneğinden toplanan 691 peletin incelendiği araştırmada, her alanda küçük memeliler baskındı. Kars’ta tarla fareleri, Trakya’daki iki alanda ise Mus cinsinden küçük fareler sayıca öne çıktı. Tek bir alanda bol görülen av, bütün Türkiye’nin değişmez besini değildir.

Nasıl Avlanır?

Açık alanın üzerinde alçaktan uçarak av arar; kuvvetli rüzgârda bir tünekten bekleyerek de avlanabilir. Yüzündeki geniş tüy halkası ve iki yanda tam karşılıklı durmayan gerçek kulak açıklıkları, sesin yönünü bulmasına yardımcı olur. Başındaki uzun püsküller bu açıklıklar değildir. Küçük avı çoğu kez bütün yutar; sindiremediği kemik, kıl ve tüyleri ağızdan bir yumak halinde çıkarır. Bu besin kalıntısına pelet denir.

İlginç Bilgiler

## Bir Kent Ailesinin Besinleri Denizli’de Nisan–Haziran 2014’te, bir erişkin çift ve iki yavrudan oluşan aileden 64 pelet toplandı. Bulunan 86 av kalıntısının tamamı kuştu; 78’i, yani yüzde 90,7’si Serçe, kalan sekizi Ev Kırlangıcı olarak tanımlandı. Sonuç bu aileye, bu döneme ve toplanan örneklere aittir; türün her yerde yalnız kuşlarla beslendiğini göstermez. ## Yuva Ağacının Önemi Aynı Denizli araştırmasında ilk yuva girişimi, yuva ağacının kesilmesiyle başarısız oldu. Çift yakın bir iğne yapraklıdaki başka dal yuvasına geçti ve iki yavru uçurdu. Kullanılan eski yuvaların hangi kuş tarafından yapıldığı kesin saptanmadı. Bu gözlem, kentte yaşayabilmenin yuva ağacının kaybını önemsiz kılmadığını gösterir. ## Pelet ile Kapan Aynı Şeyi Söylemeyebilir Edirne’deki Ocak–Şubat 2019 araştırmasında pelet sonucu, çevrede kapanla yakalanan 96 küçük memelinin dağılımıyla örtüşmedi. Kapanlarda orman fareleri daha sıkken peletlerde Mus cinsinden fareler öndeydi. Kapanların bütün av alanını örneklememesi ve memelilerin yakalanma olasılıklarının farklı olması olası açıklamalardır. Bu yüzden bir peletteki oran, çevredeki bütün farelerin oranı diye okunamaz. ## Türkiye’den Kış Üremesi Kayıtları Bursa, Eskişehir ve Ankara’dan 2018, 2019, 2023 ve 2024’te elde edilen 11 kış üremesi kaydı, 2025’te İngilizce yayımlandı. Bunların yedisi doğada görülen yavru grupları, dördü bakım merkezine getirilen tek yavrulardı. Yavruların görünüşünden yaş tahmini yapılıp kuluçka süresi geriye hesaplandığında, yumurtlama dönemleri kasım–ocak arasına yerleşiyordu. Bunlar yumurtaların başında tutulan günlük kayıtlar değildir. Araştırma, türün yalnız ilkbaharda ürediği düşüncesinin fazla katı olduğunu gösterir; ancak kış üremesinin tek nedeninin iklim değişikliği olduğunu kanıtlamaz. Hayatta kalma bilgisi yalnız üç bakım merkezi yavrusu ve doğadaki iki grup için bulunduğundan, ülke çapında başarı oranı çıkarılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...