kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Paçalı Baykuş (Aegolius funereus)
VS
Seçildi Alaca Baykuş (Strix aluco)

Paçalı Baykuş

Aegolius funereus

Takım Strigiformes
Familya Baykuşgiller (Strigidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kulak püskülsüz iri baş, sarı göz, beyaz benekler ve parmaklara kadar tüy.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Paçalı Baykuş, Aegolius funereus, küçük gövdeli, iri ve köşeli başlı bir orman baykuşudur. Başında kulak püskülü yoktur. Sarı gözlerini çevreleyen açık gri-beyaz yüzün koyu kenarı, tepesindeki küçük beyaz benekler ve kısa kuyruğu birlikte dikkat çeker.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırtı ve kanatları kahverengi üzerine beyaz beneklidir; açık renkli alt tarafında kahverengi uzunlamasına çizgiler bulunur. Açık sarımsı gagası koyu yüz kenarına karşı seçilir. Gündüz ağaçta gizlenerek dinlenir; kısa boynu ve dolgun gövdesi, başını daha da büyük gösterir.

Ayak ve parmakları pençelerin yakınına kadar tüylerle kaplıdır. Kapalı kuyruğun üstünde beyaz benek sıraları bulunur. Bu ayrıntıların her fotoğrafta görünmesi beklenmez; dalın arkasında kalan bir ayağın tüylerini görememek, türü elemek için yeterli değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin erişkin tüy deseni birbirine benzer; dişi genellikle daha iridir. Boyut farkını tartmak için kuşların aynı uzaklıkta ve benzer duruşta görülmesi gerekir. Tek fotoğraftaki kabarık tüyler ya da iri görünen baş, güvenilir bir eşey anahtarı değildir.

Yeni yuvadan çıkan gençte, erişkinin baş ve sırtındaki beyaz benekler henüz yoktur ya da çok zayıftır. Koyu kahverengi yüzünde gaganın iki yanında açık kaş yayları belirir. Koyu genç kuş ile açık yüzlü erişkinin aynı türün iki yaş görünümü olabileceği bilinmelidir. Bu ayrım, erişkinin beyaz yüzünü taşımayan her küçük baykuşu başka bir tür saymayı önler.

Yumurtalar aynı anda açılmadığı için kardeşler arasında belirgin gelişim farkları oluşabilir. Finlandiya ve Çekya’daki araştırmanın tür biyolojisi değerlendirmesi, dişinin küçük yavruları ısıttığını ve ilk haftalarda zamanının büyük bölümünü kovukta geçirdiğini anlatır. Erkek bu dönemde besin sağlar. Bir yuvada farklı büyüklükte yavrular görmek, kendiliğinden farklı türler oldukları anlamına gelmez. Yuvadan ayrılan gençlerin tüy gelişimi de henüz tamamlanmamıştır; ilk uçuş, erişkin kadar güçlü uçuş ya da kendi başına yaşayabilme demek değildir. Gelişmekte olan kanat ile vücut ağırlığı aynı hızla değişmediği için yalnız gövde dolgunluğuyla yaş söylenmemelidir.

Uçuşta Görünüm

Gövdesine göre uzun kanatlarla hızlı kanat vuruşları yapabilir ve arada süzülebilir. Uçup geçen bir kuşta iri baş ve kısa kuyruk destekleyici işaretlerdir; loş ormanda birkaç saniyelik görüntü güvenilir tür tanısı için her zaman yeterli olmaz.

Ses ve Davranış

Erkeğin ötüşü, yinelenen “pu pu pu” dizileri halinde duyulur. Avrupa hesabında dizinin altı-yedi nota içerdiği, fakat sayı ve ritmin kuşa ve duruma göre değiştiği belirtilir. Dolayısıyla notaları saymak tek başına kesin tanı sağlamaz. Genellikle gece etkindir; gündüz yaprakların arasında saklanan kuşu görmek güçtür.

Eş olmuş kuşların gündüz yan yana dinlenmesi beklenmez. Cornell tür hesabında çift üyelerinin ayrı tünediği, çoğunlukla kur ve besin taşıma sırasında yuva çevresinde buluştuğu anlatılır. Bu nedenle aynı alanda yalnız bir kuşun görülmesi, orada eşinin olmadığı anlamına gelmez.

Avrupa tür hesabında çoğunlukla 3–7 beyaz yumurta ve yaklaşık otuz günlük kuluçka bildirilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Dişi yumurtaları ısıtırken erkek besin taşır. Eski bir ağaç kovuğunun korunaklı tabanı yuva yeri olur; dallardan açık bir yuva çanağı yapılmaz. Aktif kovuğa yaklaşarak yumurta saymaya çalışmak uygun değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kukumav (Athene noctua; Little Owl) da beyaz benekli ve sarı gözlüdür. Başı daha enli-yassı görünür; beyaz kaş çizgileri ile başın kahverengi-beyaz deseni incelenir. Kısa kuyruğu ve tıknaz gövdesi yüzünden yalnız siluetle karar vermek güç olabilir. Açık tarım alanları, eski meyve bahçeleri ve yerleşim çevresindeki taşlık yerlerde görülebilir. Gündüz bir duvar ya da kaya üstünde dinlenen bir Kukumav görmek olağandır. Bununla birlikte görüldüğü saat tek başına tür anahtarı değildir; yüz deseni ve vücut oranları da kontrol edilir.

İshakkuşu (Otus scops; Eurasian Scops Owl) ağaç kabuğunu andıran çok ince desenli tüyleri, koyu gagası ve kulak püskülleriyle ayrılır. Gri, kahverengi veya kızılımsı renkli olabilir; yalnız renk tonuna güvenilmez. Dinlenirken püsküllerini yatırabildiğinden bunların görünmemesi Paçalı Baykuş tanısı koydurmaz. İshakkuşunun geceleri düzenli aralarla verdiği tek heceli ötüşü de dinlenir.

Cüce Baykuş (Glaucidium passerinum; Eurasian Pygmy Owl) daha küçük, yüz deseni daha az belirgin bir orman kuşudur. Onun da sarı gözleri ve beyaz benekli kahverengi üst tarafı vardır. Bu yüzden küçük boy, sarı göz ve ormanda bulunma üçlüsü tek başına Paçalı Baykuşa özgü değildir. Bulunduğu bölge, yüz şekli ve doğal ses birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

İğne yapraklı ya da iğne yapraklı ağaçlarla geniş yapraklıların karıştığı ormanları kullanır. Yaşlı ağaçların sunduğu kovuklar önemlidir. Batı Finlandiya’daki 1981–1995 çalışmasında çam, ladin, az miktarda geniş yapraklı orman, bataklık ve kesim alanlarının oluşturduğu çevre incelendi. Genç kesim alanları tarla fareleri için uygun ot örtüsü sağlayabilse de, yuva kovuklarını sunan yaşlı ağaçların yerini tutmaz.

Yuva Yeri

Kendi yuvası için ağaç oymaz; ağaçkakanların açtığı eski kovuklardan, doğal oyuklardan ve uygun yuva kutularından yararlanır. Avrupa’da Kara Ağaçkakanın eski kovukları önemli yuva yerleridir. Erkek uygun yerleri tanıtır, dişi yuva yerini seçer. Yuva yerini incelemek için ağaca vurulmamalı, kovuğa ışık veya kamera sokulmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz dinlendiği saklı dal ile gece avlandığı açıklık aynı yer olmak zorunda değildir. Cornell’in Kuzey Amerika anlatımında orman açıklıkları ve küçük tarım alanları da besin aranan yerler arasındadır. Kışın ağaç altındaki sert kabuk bağlamamış kar, küçük memelilere erişmesini kolaylaştırabilir. Bu gözlem, her yerde aynı kar koşullarını aradığı şeklinde genellenmemelidir.

Dünya Yayılışı

Kuzey Amerika ve Avrasya’nın kuzey orman kuşağında yaşar. Alaska ve Kanada’dan, Avrupa’nın kuzeyi ile Sibirya’ya uzanan geniş bir dağılımı vardır. Güneyde Orta Avrupa’nın bazı dağ ormanları, Kafkasya ve Asya’daki uygun dağlık ormanlar gibi birbirinden ayrılmış alanlarda da bulunur. Bu yayılış, bütün bu coğrafyanın kesintisiz biçimde kuşla dolu olduğu anlamına gelmez; uygun serin ormanlar belirleyicidir. Güneydeki bu parçalı dağılım, kuzeydeki geniş orman kuşağından ayrılır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de seyrek ve yerel bir türdür. OSME’nin Ocak 2025 tarihli bölgesel listesi kuzey Türkiye’yi kapsar; 2010’da bildirilen üreme girişimini, Nisan 2020’de Bolu’daki ilk doğrulanmış üreme kaydından ayrı tutar. Aynı listede Ekim 2021’de Giresun’dan bir kuş kaydı da vardır. Bolu’daki üreme kanıtı değerlidir; Giresun’daki tek gözlemden ayrıca üreme sonucu çıkarılmaz.

Göç Yolculuğu

Bütün bireylerin her yıl aynı uzun göçü yaptığı bir tür değildir. Kuzey İsveç’te yürütülen araştırmada erkekler üreme alanlarına daha bağlı bulunurken bazı erişkin dişilerin besin azaldığında başka alanlara geçtiği saptanmıştır. Gençler de doğdukları alanın dışına dağılmıştır. Bu sonuç, araştırılan kuzey İsveç nüfusuna aittir; Türkiye’deki kuşların aynı hareketleri yaptığı veya aynı yolu izlediği bu veriden söylenemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca besini tarla fareleri ve başka küçük memelilerdir; sivri fareleri ve küçük ötücü kuşları da yakalar. Alaska’nın uzman tür hesabında seyrek olarak yarasalar da sayılır. Bu, Türkiye’deki besin oranının ölçüldüğü anlamına gelmez. Çekya’nın kuzeyindeki Ore Dağları’nda 2006–2014 yıllarını kapsayan araştırma, yavruların büyümesini av bolluğuyla birlikte incelemiştir; yerel av koşulları, bütün tür için değişmez bir yemek listesi ya da yüzde oluşturmaz.

Nasıl Avlanır?

Bir dalda bekleyerek avın yerini dinler ve kısa bir uçuşla yere inip pençeleriyle yakalar. Kulak açıklıkları iki tarafta aynı yükseklikte değildir; bu düzen küçük avın sesini konumlandırmasına yardımcı olur. Kuzey Amerika’daki gözlemlerde karın altında hareket eden ava da pençe attığı gösterilmiştir. Sindiremediği kemik ve kılları, ağızdan çıkardığı küçük bir yumak halinde dışarı atar; bu yumağa pelet denir.

İlginç Bilgiler

## Yuvadan Çıkış Tek Bir Güne Bağlı Değildir Finlandiya ve Çekya’da, 2005–2012 arasındaki beş üreme mevsimini kapsayan araştırmada 27 yuvadan 98 yavrunun yuvada kalma süresi izlendi. Yavrular yumurtadan çıktıktan 27–38 gün sonra yuva kutusundan ayrılmıştı. Aynı yuvanın yavruları bile aynı gün ayrılmıyordu. Bu araştırmada çıkış sırası esas olarak yumurtadan çıkış sırasıyla ilişkiliydi. Sonuç Türkiye’de ölçülmüş bir takvim değildir; bütün yavruların belirli bir günde uçmasının bekleneceği anlamına da gelmez. ## Yavrunun Ağırlığı ve Kanadı Aynı Şeyi Söylemez Çekya’nın Ore Dağları’nda yapılan büyüme çalışmasında yavruların vücut ağırlığı av bolluğuna, cinsiyete ve yumurtadan çıkış sırasına göre değişiyordu. Buna karşılık aynı etkenlerin tümü kanat uzunluğunda aynı sonucu vermedi. Araştırmacılar, ağırlığın besin koşullarına daha duyarlı olduğu sonucuna vardı. Buradaki kanat uzunluğu, kuşun iki açık kanat ucu arasındaki kanat açıklığı değildir. Yavru gelişimini tek bir ölçüye bakarak değerlendirmemek gerektiğini gösteren tür-özel bir örnektir. ## Avlanma Alanı ile Yuva Yeri Ayrı İhtiyaçlardır Batı Finlandiya’daki 1981–1995 araştırmasında, daha çok kesim ve genç ağaçlandırma alanı içeren bölgelerdeki çiftler daha fazla yavru uçurdu. Araştırmacılar, yeni otlu alanların tarla farelerine ve böylece baykuşların avlanmasına elverişli olabileceğini düşündü. Ancak bu sonuç, bütün ormanı kesmenin yararlı olduğu anlamına gelmez. Aynı yayın, uzun vadede doğal kovukların azalabileceği için yaşlı ağaç gruplarının korunmasını ve uygun yuva yerlerinin sağlanmasını vurgular. Yuva yerinin ve ava erişimin farklı ihtiyaçlar olması bu sonucu anlaşılır kılar.

Alaca Baykuş

Strix aluco

Takım Strigiformes
Familya Baykuşgiller (Strigidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Yuvarlak baş, koyu göz, kulak tüyünün bulunmaması ve alacalı gövdeyi sesle birlikte değerlendir; renk eşey değildir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Alaca Baykuş (Strix aluco; Tawny Owl) yuvarlak başlı, toplu gövdeli ve koyu gözlüdür. Başında kulak gibi yükselen tüy püskülü yoktur. Kahverengi-gri alacalı görünüşü ağaç kabuğuyla bütünleşebilir; baş, göz ve gövde birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Açık boynuz renkli, kancalı gagası kısmen yüz tüyleriyle örtülür. Omuz yakınında açık çizgiler; alt tarafta boyuna koyu çizgilerle daha ince enine işaretler bulunur. Yüz alanı yuvarlağa yakındır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

BTO’nun Britanya’da canlı kuşlardan derlediği verilerde dişiler genellikle daha iri ve ağırdır; ölçüler örtüşür. Güney Finlandiya’nın 1978–2008 renk kayıtlarını inceleyen araştırmada renk biçiminin yaş ve eşeyden bağımsız, kalıtılabilir olduğu bulunmuştur. Kızıl kuş erkek, gri kuş dişi diye ayrılmaz; ayrı fotoğraflardaki büyüklük de kesin eşey vermez.

Yavru önce grimsi beyaz hav tüyleriyle kaplıdır; sonra daha gevşek, ince bantlı genç tüyleri gelişir. Koyu gözler gündüz mavimsi yansıyabilir; yansıma gerçek göz rengi değildir.

Uçuşta Görünüm

Geniş, yuvarlak kanatları ve görece kısa kuyruğuyla hızlı, doğrudan uçar; güçlü kanat çırpışları görülür.

Ses ve Davranış

Erkeğin bölge ötüşünde uzun “huu”, duraklama ve titreşimli son bölüm duyulur. Dişi sıkça keskin “kivik” verir; çiftler karşılıklı seslenebilir. Dişi daha boğuk bir ötüş de çıkarır, temas çağrıları iki eşeyde de vardır. Tanıdık iki parçalı ses her seferinde tek kuştan gelmez.

Gündüz kovuk girişinde veya sık yapraklar içinde dinlenebilir; gündüz ötmesi de mümkündür. Yuva yakınında savunma davranışı gösterebilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kulaklı Orman Baykuşu (Asio otus; Long-eared Owl) turuncu gözlü, daha ince-uzun duruşludur. Yükseltilebilen baş püskülleri gerçek kulak değildir; yatık durabilir. Püskülün görünmemesi tek başına Alaca Baykuş tanısı vermez.

Kukumav (Athene noctua; Little Owl) daha küçük, sarı gözlü ve geniş-yassı başlıdır. Üst tarafı açık beneklidir; gündüz dal, direk veya kayada görülebilir. Göz rengiyle baş biçimi birlikte incelenir; yalnız saate bakılmaz.

Peçeli Baykuş (Tyto alba; Western Barn Owl) kalp biçimli yüzü, açık alt tarafı ve bej üst tarafıyla ayrılır. Onun da gözü koyudur; yalnız göz rengi iki türü ayırmaz. Türkiye’nin Tyto alba taksonu karşılaştırılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yapraklı ormanlar, olgun ağaçlı parklar ve geniş bahçeler kullanılabilir.

Yuva Yeri

Doğal ağaç kovuğu ve uygun yuvalık kullanır; kaya boşluğu veya korunaklı yapı da yuva yeri olabilir. Dal ve çalıdan yeni bir yuva örmez. Kovuk içine ışık tutulmaz veya girişi açılmaz.

BTO’nun Britanya yuva kayıtları tipik 2–3 yumurta ve dişinin yürüttüğü 30 günlük kuluçka bildirir. Bu tipik değerdir; 1–6 yumurta da kaydedilmiştir. Erkek besin getirir. Britanya sayıları Türkiye’de her çiftin aynı sayıda yumurta bırakacağı anlamına gelmez.

BTO’nun Britanya verisinde tipik uçuşa geçiş dönemi 34,5–38,5 gündür; bağımsız yaşama yaşı değildir. Yuvadan ayrılmış yavruyu ebeveynler beslemeyi sürdürür. Tek başına görünen kabarık yavru hemen terk edilmiş sayılmaz; yakından izlemek için ele alınmaz.

Günlük Alan Kullanımı

İstanbul Belgrad Ormanı’nın 2007–2008 araştırmasında olgun yapraklı ağaçlar, dere ve gölet çevresiyle ilişki görülmüştür. Britanya’nın 2005–2006 ve 2018–2019 ev-bahçe araştırmasında da yapraklı ağaç örtüsüyle şehirleşme, alanın kullanımını etkilemiştir. Bunlar yerel ilişkilerdir; Türkiye’de her yuvanın su kenarında olması veya yapay ışığın etkisinin deneyle kanıtlandığı sonucu çıkarılmaz.

Dünya Yayılışı

Avrupa’nın büyük bölümünden batı Sibirya’ya; Anadolu, Kafkasya, Yakın Doğu, İran ve Orta Asya’nın dağlarına uzanır. Kuzey Afrika’da da bulunur. Eski geniş Alaca Baykuş kapsamındaki Himalaya, Çin ve Kore kayıtları güncel Strix aluco sınırlarına kontrolsüz aktarılmaz; Strix nivicolum ayrıdır.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa tablosunda Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 20.000–50.000 çift tahmini vardır. Kısmi veriye dayanır ve ülke eğilimleri belirsizdir. Bu 2026 sayımı değildir; gözlem sayısıyla üreyen çift sayısı birbirinin yerine kullanılamaz.

İstanbul Belgrad Ormanı’nda 26 Aralık 2007–29 Mart 2008 araştırması seslere verilen yanıtları konumlarıyla değerlendirerek 93 kuş tahmin etmiştir. Çalışma 2013’te yayımlanmıştır; saha yılı 2013 değildir. Bu tarihli yerel tahmin, bugünkü orman nüfusu veya Türkiye’nin bütün yoğunluğu sayılmaz.

Göç Yolculuğu

Erişkin çiftler alanlarında yerleşik kalabilir; düzenli uzun mesafeli göçmen değildir. Gençlerin doğdukları yerden ayrılması yerleşiklikle çelişmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük memeliler önemli avlardır; küçük kuş, kurbağa, böcek ve solucan da yiyebilir. Kullanılan besin ortamla döneme göre değişir. Her av grubunun her yerde eşit payı olduğu varsayılmaz.

Nisan 2009’da Karaman Kılbasan yakınındaki Karadağ kaya boşluğundan toplanan Alaca Baykuş topak ve besin kalıntılarında 38 av belirlenmiştir: 29 küçük memeli, dokuz kuş. Nedyalkov ve Boev’in 2016 çalışmasındaki bu sayılar kalıntı tanısına dayanır; besin ağırlığı değildir. Küçük örneklem Türkiye’nin yıllık oranı sayılmaz; aynı yayındaki Peçeli Baykuşun 32 avı bu türe aktarılmaz.

Nasıl Avlanır?

Mike Toms’un Britanya uzman anlatımında ağaçlıkta tünekten dinleyip avın üzerine uçma, daha açık alanda uçuşta av arama anlatılır. Tek yöntemle sınırlı değildir. Başını çevirip beklemesinden görünmeyen avın adı belirlenmez.

Sindiremediği kıl ve kemikleri ağızdan sıkıştırılmış topaklar halinde çıkarır; bunlar dışkı değildir. Topağın biçimi her durumda baykuş türünü kesin belirlemez.

İlginç Bilgiler

## Renk Biçimleri ve Kış Koşulları Güney Finlandiya’da 1981–2008 döneminin 466 üreyen erişkinine dayanan sağkalım modellerinde, çok karlı kışlarda kahverengi kuşların gri kuşlara göre daha düşük sağkalım gösterdiği bulunmuştur. Ilımanlaşan kışlarda fark azalmış, kahverengi biçimin payı artmıştır. Karell ve arkadaşlarının 2011 çalışması bunu kalıtılabilir renk üzerindeki seçilimle ilişkilendirir. Tek kuşun havaya göre rengini değiştirmesi değildir; Türkiye’de aynı hızın yaşandığını göstermez. ## Duyulmayan Kuş Her Zaman Yok Değildir Britanya’da 2005–2006 ve 2018–2019 araştırmasında, ekim–mart arasında haftada bir akşam 20 dakikalık ev-bahçe gözlemleri kullanılmıştır. İki dönemde 9.000’den fazla alan incelenmiştir. Tarih, saat, hava ve ay evresi kuşu fark etme olasılığını etkilemiştir. Hanmer ve arkadaşlarının 2022 yayını, tek ziyarette duyulmamanın yokluk olmadığını gösterir. Alan kullanımıyla gözlenebilirlik ayrı değerlendirilir; Britanya yöntemi Türkiye’nin kesin ziyaret sayısı kuralı değildir. ## Tam Karanlık ve Az Işık Aynı Değildir Mike Toms’un BTO uzman anlatımı, Alaca Baykuşun az ışıkta iyi gördüğünü fakat tam karanlıkta göremediğini açıklar. İşitmesi de avı bulmasına yardım eder. “Gece kuşu” olmak, gözün hiç ışığa ihtiyaç duymaması anlamına gelmez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...