kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Puhu (Bubo bubo)
VS
Seçildi Kukumav (Athene noctua)

Puhu

Bubo bubo

Takım Strigiformes
Familya Baykuşgiller (Strigidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Çok iri yapı, turuncu göz, kulak püskülleri ve derin iki heceli ses.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Puhu (Bubo bubo; Eurasian Eagle-Owl), geniş başlı ve güçlü gövdeli, çok iri bir baykuştur. Uzun kulak püskülleri, turuncu gözleri ve sarımsı kahverengi gövdesindeki koyu çizgiler birlikte aranır.

Genel Görünüm ve Duruş

Gri-kahverengi yüz göğse göre sadedir. Koyu çizgiler üst göğüste sık ve güçlü, aşağıya doğru daha seyrektir. Gaga koyu, bacakların alt bölümü tüylüdür.

Üst taraf sarımsı-kızıl kahverengi, koyu benekli; kanat uçuş tüyleri ve kuyruk bantlıdır. Boğazdaki beyaz alan öterken açığa çıkar.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer tüy desenini taşır; dişi genellikle daha iridir. İki kahverengi tonunu ayrı eşey giysileri saymak veya tek fotoğraftan kesin eşey vermek güvenilir değildir.

Gençte baş daha soluktur; kulak püskülleri küçüktür veya henüz seçilmez. Turuncumsu gözler ve koyu çizgili giysi erişkini andırabilir.

Uçuşta Görünüm

Geniş kanatlarını sığ vuruşlarla çırpar; uzun, hızlı süzülmeler yapabilir. Yükselen hava akımlarında da süzülür.

Ses ve Davranış

Erkeğin alan sesi derin, iki parçalı u-hu benzeri bir ötüştür. Dişinin sesi daha yüksek perdeli olabilir; kaba yanıtları da vardır. The Sound Approach’un İspanya, Bulgaristan ve Güney Kore kayıt açıklamaları bu farkları örnekler. Yazılı iki hece tek başına tanı sağlamaz.

Yavrunun besin isteği erişkinin derin ötüşünden farklıdır. Uzman ses rehberinde Finlandiya’nın Porkala bölgesinde 23 Haziran 2009’da kaydedilmiş, yuvadan uçmuş iki genç kısa ve sert tıslama benzeri çağrılar çıkarır. Bu kayıt bütün yavruların ülke genelindeki takvimi değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kulaklı Orman Baykuşu (Asio otus; Long-eared Owl) daha ince gövdeli, yüz çevresi belirgin ve yuvarlaktır. Gözlerin arasındaki açık V veya X biçimli desen yardımcıdır. Puhu daha geniş başlı ve ağır gövdelidir; iki türde de püskül ve turuncu göz bulunabilir.

Balık Baykuşunun (Ketupa zeylonensis; Brown Fish Owl) gözleri sarı, güçlü gagası açık renkli, püskülleri daha yataydır. Sarı ve tüysüz alt bacakları, Puhunun tüylü bacaklarından ayrılır. Yalnız su yakınında görülmek tanı sağlamaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kayalık yamaçlar, ormanlar ve açık alanların birleştiği çevreleri kullanır. Yalnız yüksek dağlarda yaşamaz; bozkır, fundalık ve tarım alanları da av sahası olabilir.

Yuva Yeri

Kaya rafı, mağara girişi, yerdeki sığ çukur veya başka büyük kuşun terk edilmiş yuvasını kullanabilir. AZA’nın 2015 uzman derlemesinde dört yumurtaya kadar, daha sık iki yumurta; başlıca dişinin yürüttüğü 34–36 günlük kuluçka belirtilir. Erkek besin getirir. İlk kısa uçuşlar bağımsız avlanma demek değildir. Bu derleme Türkiye’de ölçülmüş yuva takvimi değildir. Aktif yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz ağaç örtüsü veya mağarada saklanabilir, alacakaranlıkta açık tüneğe çıkabilir. Araçlara çarpma ve elektrik çarpması bilinen tehditlerdir.

Dünya Yayılışı

AviList’in güncel Bubo bubo kapsamı İber Yarımadası ve Avrupa’dan Türkiye, Kafkasya ve Orta Asya üzerinden doğu Asya’ya uzanır; 16 alt tür tanınır. Önceki geniş gruptan ayrılan başka büyük baykuşlar bu yayılışa eklenmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de yerleşik üreyen Puhular bulunur. OSME’nin 2025 listesinde interpositus biçimini ayrı tür sayma önerisi kanıt eksiklikleriyle tartışılır; burada Bubo bubo korunur. BirdLife’ın 2021 Türkiye tahmini 2002–2012 döneminin kısmi verisine dayanır, güncel tam sayım değildir. Aynı değerlendirmede ülkenin nüfus eğilimi için veriler yetersizdir.

Göç Yolculuğu

Genellikle yerleşiktir. Erişkinlerin alan bağlılığı ile gençlerin yeni alan bulmak için dağılması aynı şey değildir. Oiseaux uzman hesabı kuzey Asya’daki sibiricus alt türünün sert hava koşullarında güneye hareket edebildiğini belirtir. Türkiye için sabit bir göç rotası çıkarılmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük memeliler ve kuşların yanında sürüngen ve omurgasız da yer. İsrail’in Judea bölgesinde 2006–2009’un dört üreme döneminde, 14 yuva alanındaki 43 girişimden pelet ve kalıntılar incelendi. Belirlenen 9.461 avda memeliler sayı bakımından baskın, kuşlar ikinciydi. Av sayısı ile hesaplanan besin ağırlığı farklı ölçülerdir; Türkiye oranı sayılmaz.

Nasıl Avlanır?

Tünekten bekleyerek veya alçaktan uçarak, görüş ve işitmeyle avlanır. Sindiremediği kıl, tüy ve kemikleri pelet denilen av kusmuğuyla çıkarır. Yedikır Barajı, Amasya’da 10 Ocak 2020’de toplanmış 12 pelette 59 kemirgen ve bir kuştan oluşan 60 av bireyi belirlendi. Bu tek yerin kış örneğidir; 12 baykuş veya Türkiye’nin yıllık menüsü değildir.

İlginç Bilgiler

## Sesle Birlikte Görünen Beyaz Alan İspanya’nın Sevilla yakınındaki Sierra Norte bölgesinde Kasım 2002–Ocak 2003’te 25 üreyen erkeğin akşam ötüşleri izlendi. Aynı ışık koşullarında, kuşların doğrudan görmediği doldurulmuş bir Puhu modelinin 482 fotoğrafı çekildi. Beyaz boğaz alanının arka planla karşıtlığı ötüş saatlerinde en güçlüydü. Sonuç sesle birlikte görsel iletişim olabileceği görüşünü destekler; bütün Puhuların yalnız bu nedenle alacakaranlıkta öttüğünü kanıtlamaz. ## Ölçüyle Eşey Belirlemenin Sınırı İspanya’nın Endülüs bölgesindeki rehabilitasyon merkezlerinde tedavi sırasında ölmüş 31 Puhunun incelendiği 2022 çalışmasında eşey, iç organlarla doğrulandı: 16 erkek ve 15 dişi vardı. On dokuz dış beden ve 23 kemik ölçüsüyle kurulan eşey denklemleri örneklemde yüksek başarı sağladı; eksik ölçüler yüzünden analizlerdeki kuş sayısı aynı değildi. Ağırlık tek başına yeterli bulunmadı. Bu bölgesel denklem Türkiye’deki her kuşun tek fotoğrafına uygulanamaz. ## Çeşitli Av Her Zaman Daha Çok Yavru Değildir İsrail’in Judea bölgesindeki 2006–2009 araştırmasının 14 yuva alanında, pelet ve kalıntılardan hesaplanan av çeşitliliğiyle yavru sayısı arasında anlamlı ilişki bulunmadı. Bu, besinin üremede önemsizliğini kanıtlamaz. Araştırmacılar avların tamamının örneklere girip girmediğini kamera gibi ek yöntemlerle sınamadı; küçük, yumuşak avları erişkinlerin tüketmesi ve yuva peletlerinin çoğunun yavrulardan gelmesi açıklamasını varsayım olarak sundu.

Kukumav

Athene noctua

Takım Strigiformes
Familya Baykuşgiller (Strigidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sarı göz, çatık açık kaş, beyaz sırt benekleri, tıknaz gövde, kısa kuyruk ve kulak püskülü yokluğu.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kukumav küçük, toplu gövdeli, iri başlı ve kısa kuyruklu bir baykuştur. Başının üstünde kulak püskülü bulunmaz. Sarı gözlerinin üzerindeki geniş beyaz kaşlar çatık bir ifade verir. Kahverengi üst tarafındaki beyaz benekler ile açık alt tarafındaki koyu çizgiler birlikte aranır. Tek başına sarı göz, başka küçük baykuşlardan ayırmak için yeterli değildir.

Türün Türkçe adı Kukumav, İngilizce adı Little Owl ve bilimsel adı Athene noctua aynı kuşu belirtir. AviList v2025b sınıflandırmasında baykuşlar takımının Strigidae familyasındadır. İshakkuşu ve Paçalı Baykuş onun farklı yaşları ya da başka eşeyleri değildir; ayrı cinslerdeki ayrı türlerdir.

Genel Görünüm ve Duruş

Başın tepesi yassı görünebilir; açık kaşlar yüzün ifadesini belirginleştirir. Gri-kahverengi sırtın beyaz beneklerine karşılık alt tarafta uzun ve geniş kahverengi çizgiler vardır. Bu yüzden kuşun üstü benekli, altı çizgili görünür. Aydınlık yüzdeki gözler parlak sarıdır. Gövdesini sık sık aşağı yukarı oynatması dikkat çeker; bu hareketi renk ve baş yapısıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

Yüzü çevreleyen tüy çemberi, birçok başka baykuştaki kadar keskin sınırlı değildir. Gaga yeşilimsi griden sarımsı griye değişebilir. Görece uzun bacakları beyazımsı tüylerle kaplıdır; parmaklarında ise daha seyrek, kıl gibi tüyler bulunur. Boğaz açık renklidir ve altında dar kahverengi bir kuşak görülebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy desenleri birbirine benzer. Erkek genellikle daha küçük olsa da iki eşeyin ölçüleri örtüşür; yalnız iriliğe bakarak güvenilir eşey tayini yapılamaz. Bir kuşun daha koyu ya da daha çok benekli görünmesini erkek veya dişi olduğunun kanıtı saymamak gerekir. Eşeyin belirlenemediği bir gözlemde bunu belirsiz bırakmak, görünüşten kesin bir etiket vermekten daha doğrudur.

Yeni gelişmiş gençte başın üstü kahverengidir ve erişkinin açık renkli tepe işaretleri henüz görülmeyebilir. Gövde tüyleri daha gevşek, havlı görünür; kanat ve kuyruk tüyleri yenidir. İlk sonbaharındaki kuş, sonraki ilkbaharda da gençlik döneminden kalmış uçuş tüyleri taşıyabilir. Yaş anahtarlarında bu tüylerin uç biçimi ve yenilenmiş tüylerle eski tüylerin sınırı incelenir. Bunlar yakından değerlendirilmesi gereken ayrıntılardır; uzaktan görülen açık renkli bir kuşu yalnız bu yüzden genç saymak güvenilir değildir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatlar yuvarlak uçlu görünür. Hızlı kanat vuruşları ve hafif sıçrar gibi ilerleyiş, kısa kuyruklu gövdeyle birlikte tanımaya yardımcı olur.

Tüneğinden ayrılırken önce aşağı süzülüp yere yakın uçabilir; sonraki tüneğe yaklaşınca yeniden yükselir. Hızlı kanat vuruşları araya giren kısa süzülmelerle kesilir.

Ses ve Davranış

Yıl boyunca hem gece hem gündüz farklı sesler çıkarabilir. Sesleri çoğunlukla ince, keskin ve belirgin yükselip alçalan yapıdadır; bazıları kedi miyavlamasını andırır. Sık duyulan yakınmalı, delici çağrı “kiyu” gibi yazılabilir; alarm sesi ise hızlı ve patlayıcı notaların art arda gelmesidir. Bu heceler sesi hatırlatır, gerçek kaydın bütün ayrıntılarını vermez. Tek bir uzaktan ıslık yerine sesin biçimi ve tekrarı birlikte değerlendirilir.

Britanya Kuşbilimi Vakfı BTO’nun Avrupa kuşları için başvuru kitaplarına dayanan derlemesi, tipik yumurta sayısını 3–4 ve dişinin kuluçka süresini 29–30 gün verir. Aynı hesapta yardıma muhtaç, havlı yavrunun yuvada kalış süresi 36,5–39,5 gündür. Bu son süre bağımsız yaşama yaşı değildir. Kaynakta belirtilen tipik değerler, Türkiye’de izlenen yuvalardan çıkarılmış kesin süreler olarak değerlendirilmemelidir.

Yavruların bakımına her iki ebeveyn katılır. Erkek çoğu zaman avı yuvaya taşır, dişi de getirilen besini yavrulara sunar. Gençlerin uçabilmesi, hemen kendi başlarına yeterince avlanabildikleri anlamına gelmez; ebeveyn desteği sonraki haftalarda da sürebilir. Yuva girişini kapatmadan ve kuşları rahatsız etmeden uzaktan izlemek, bu bakım davranışının doğal biçimde sürmesini sağlar.

Karıştırılabilecek Türler

İshakkuşu (Otus scops, Eurasian Scops Owl), benzer büyüklükte ve sarı gözlü olduğu için özellikle kısa gözlemlerde karışabilir. Onun gri, kahverengi veya kızılımsı tüyleri ince ağaç kabuğu desenini andırır; Kukumavın daha belirgin beyaz benekli görünümünden farklıdır. Başındaki küçük kulak püskülleri önemli bir ayrımdır. Ancak İshakkuşu dinlenirken bu püskülleri yatırabilir ve başı yuvarlak görünebilir. Bu nedenle püskül görememek tek başına Kukumav tanısı koydurmaz.

Paçalı Baykuş (Aegolius funereus, Boreal Owl), Kukumavdan biraz daha iri görünen, büyük başlı bir orman baykuşudur. Açık gri yüz çemberinin koyu sınırı daha belirgindir; başın önünde gaganın üzerinde beyaz bir V seçilebilir. Sarı gözleri ve beyaz benekli kahverengi üst tarafı iki türü uzaktan benzetebilir. Genç Paçalı Baykuşta erişkinin beyaz benekleri yoktur ve göz çevresi koyu görünür. Bu yüzden yalnız boyut veya benek sayısı yerine yüzün yapısı, yaş ve bulunulan ortam birlikte değerlendirilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremek için açık av alanlarıyla kovukların bir arada bulunduğu ortamları kullanır. Bozkır, yarı çöl ve tarım arazileri bu koşulları sağlayabilir. Ilıman Avrupa’da özellikle otlatılan çayırlar ve eski meyve bahçeleri elverişlidir. Sık ormanın kendisinden çok geniş açıklıkları kullanır; zemini bütünüyle kapatan yoğun ot veya çalı örtüsü tercih edilen açık av alanının yerini tutmaz.

Yuva Yeri

Yuva yaşlı bir meyve ağacının içi boş dalında, başka bir ağaç kovuğunda, duvar veya kaya boşluğunda, saçak altında ya da uygun yuva kutusunda olabilir. Yumurtalar kovuğun dibindeki sığ çukura bırakılır. Kullanılan asıl bölüm dışarıdan görünen dal veya çatının üstü değil, kuşun içine girdiği korunaklı boşluktur.

Günlük Alan Kullanımı

Günlük yaşam alanında seyrek ağaçlar ve çitlerle bölünmüş tarım arazileri, meyve bahçeleri ve açık ağaçlıklar yer alabilir. Harabeler, taşlar ve elektrik direkleri gündüz görülebilen tüneklerdir. Bu tüneklerin çevresindeki açık zemin ile saklanmaya elverişli kovuklar farklı işlevler görür; yalnız tek bir ağacın varlığı, alanın bütün gereksinimleri karşıladığını göstermez.

Dünya Yayılışı

Kukumavın doğal yayılışı Avrupa’dan Türkiye, Kafkasya ve Orta Asya üzerinden Çin’e uzanır; Kuzey Afrika ve Orta Doğu’da da farklı toplulukları bulunur. AviList v2025b bunları Athene noctua içinde alt türler olarak ele alır. Örneğin indigena, Balkanlar’dan Türkiye ve Kafkasya’ya; lilith ise Kıbrıs ile Türkiye’nin güneydoğusundan Sina’ya uzanan iç kesimlere bağlanır. Bu geniş coğrafya içinde her bireyin aynı renk tonunda olması beklenmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye, türün yıl boyunca bulunduğu doğal yayılışın içindedir. Türkiye’deki biçimler konusunda bölgesel OSME listesinin Ocak 2025 sürümü, batı Türkiye’de indigena ve güneydoğuda lilith benzeri kuşlardan söz eder. Aynı kaynak, bu grubun bazı alt tür sınırları ile ayrı tür sayılma önerilerinin tartışmalı olduğunu açıklar. Bu nedenle listelerde karşılaşılan farklı adlar, her koyu ve açık renkli kuşun ayrı bir tür olduğu anlamına gelmez. Türkiye’nin bir yerinde çekilmiş tek bir fotoğraf, kesin alt tür sınırı çizmek için yeterli değildir.

Göç Yolculuğu

Türün Avrupa toplulukları büyük ölçüde yerleşiktir; mevsimler arasında genellikle kısa hareketler görülür. Gençlerin doğdukları alandan dağılıp başka bir yerde yerleşmesi düzenli mevsim göçünden farklıdır. EURING/CMS atlası, uzak halka buluntularının çoğunda tek bir baskın yön olmadığını belirtir. Atlas verisi özellikle batı ve orta Avrupa’da yoğundur; güneydoğu Avrupa için çok daha sınırlıdır. Bu yüzden Avrupa’daki dağılım uzaklıkları Türkiye’deki her genç kuşun izleyeceği bir yol gibi gösterilemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besini, bulunduğu yerde erişebildiği avlara göre değişir. Çekirgeler, kınkanatlılar ve güveler gibi böceklerle solucanlar önemli avlardır; küçük memeliler de menüye katılır. SEO/BirdLife’ın tür hesabı, güneydeki bölgelerde omurgasızların daha belirgin olabildiğini, kuzeye gidildikçe özellikle kemirgenlerin payının arttığını anlatır. Bu coğrafi eğilim, Türkiye’de her mevsim aynı oranda böcek yenildiği anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Çoğu avını bir tünekten gözetleyip üzerine alçalarak yakalar. Yerde küçük sıçramalar yapıp dolaşarak besin aradığı da olur; böylece yalnız uçarken avlanan bir kuş değildir. Böcek ve solucanların yanında küçük sürüngenler, kurbağalar, memeliler ve kuşlar da alabilir. O anda bir böcek yakaladığını görmek bütün günün besinini göstermez. Artan avları kovuklarda saklayabilir; yuvaya götürülen her avın hemen tüketilmesi gerekmez.

İlginç Bilgiler

## Avın Sayısı ve Ona Erişmek Çekya’nın batı Bohemya bölgesinde Nisan–Temmuz 2002’de yapılan araştırmada, 563 sindirim artığı topağından 898 av belirlendi. Böcekler avların sayıca çoğunluğunu oluştururken, hesaplanan av kütlesinde küçük memeliler baskındı. Aynı çalışmada altı erişkin erkeğin 307 konumu, böceğin daha çok bulunduğu tarlalara karşı çayır tercihine işaret etti. Av alanlarındaki bitki örtüsü karşılaştırma noktalarından daha kısaydı. Bu bulgu, yalnız av sayısının değil ona erişmenin de önemli olabileceğini gösterir; deneyle kanıtlanmış tek neden veya Türkiye’nin besin oranı değildir. ## Yuvadan Ayrılmak ve Bağımsızlaşmak Almanya’nın güneyindeki Ludwigsburg çevresinde 2009–2011’de 93 yuvadan 307 yavru izlenerek besin desteği denendi. Yuva dönemini ve yuvadan ayrılmanın ilk evresini kapsayan destek, bağımsızlığa ulaşan yavru sayısını artırdı. Buna karşılık yuvadan ayrılma sonrasındaki yaşama olasılığına doğrudan bir uygulama etkisi saptanmadı. Araştırmacılar bu evredeki yararı, yavruların vücut durumu ve yağ birikimi üzerinden dolaylı bir etki olarak yorumladı. Çalışmanın hesabına göre destekli yuvalar, karşılaştırma grubundan %42 daha fazla bağımsız yavru üretti. ## Besin Desteğinin Gösterdikleri Danimarka’da 2005 ve 2006 üreme dönemlerinde beş çifte ek besin verilen küçük bir deneyde, yumurtadan uçabilen yavruya ulaşma oranı destek alan yuvalarda daha yüksekti. Araştırmacılar örneklemin küçük olduğunu ve başka etkenlerin de üreme sonucunu etkileyebileceğini özellikle vurguladı. Bulgular o ülkede üreme dönemindeki besin sınırlaması açıklamasını destekler. Bunu bütün Türkiye yuvaları için aynı başarı oranı veya doğadaki baykuşları besleme önerisi olarak yorumlamak doğru değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...