kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Sakallı Akbaba (Gypaetus barbatus)
VS
Seçildi Ak Çaylak (Elanus caeruleus)

Sakallı Akbaba

Gypaetus barbatus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu NT
Arazide Teşhis İpucu
Tam tüylü baş, siyah yüz-sakal, dar sivri kanatlar ve uzun elmas kuyruk.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sakallı Akbaba (Gypaetus barbatus; Bearded Vulture), çok iri fakat ince görünümlü bir dağ yırtıcısıdır. Uzun, dar kanatları ve sivri baklava biçimli kuyruğu ilk tanıda birlikte aranır.

Göğsün doğal beyaz tüyleri, demir oksitli su ve çamurda banyo yapınca pas turuncusuna boyanır. Açık renkli erişkinler de vardır; turunculuk tek başına tanı ölçütü değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkinde soluk sarı gözün çevresi kırmızıdır. Siyah yüz maskesi, gaga altındaki sakal görünüşlü tüylerle birleşir. Gaga boynuz renkli ve kancalıdır; baş tüylüdür.

Erişkinin üst tarafı koyu arduvaz grisidir. Alttan bakıldığında açık veya turuncu gövde, koyu kanat altıyla karşıtlık yapar; karın rengi kanada taşınmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin temel tüy deseni benzerdir; dişi genellikle biraz daha iridir. Görünüşten kesin eşey tayini yapılmaz.

Genç kuşun başı siyahımsı, gövdesi koyu kahverengi ya da gri-kahverengidir. Baş ve alt taraf birkaç yıl içinde açılır; tek açık tüyden kesin yaş çıkarılmaz.

Uçuşta Görünüm

Sırtlar ve kaya duvarları boyunca, düz tuttuğu veya hafif aşağı kavisli kanatlarla süzülür. Kanatların duruşu, gövdeden çok uzağa uzanan kuyrukla birlikte izlenir.

Ses ve Davranış

Uçarken tiz ve keskin bir ıslık duyulabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kızıl Akbabanın (Gyps fulvus; Griffon Vulture) kuyruğu kısa ve kare uçludur. Uzun boynu ile ince beyaz tüylerle kaplı başı, Sakallı Akbabanın tüylü başından ve siyah sakalından ayrılır.

Kara Akbaba (Aegypius monachus; Cinereous Vulture) koyu kahverengi gövdelidir. Erişkinde başın çıplak derisi açık griyken gençte kahverengi hav bulunur; bütün gençlerin başı çıplak kabul edilmez.

Kaya Kartalı (Aquila chrysaetos; Golden Eagle), kızıl-altın ensesiyle ayrılır. Gençteki beyaz kanat alanları ve beyaz kuyruk tabanı, Sakallı Akbabanın açık gövdesiyle aynı yerde değildir.

Küçük Akbaba (Neophron percnopterus; Egyptian Vulture) daha küçüktür; kuyruğu kamadır. Erişkinde beyaz gövde, siyah uçuş tüyleri ve sarı çıplak yüz görülür. Genç kuş koyu kahverengidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Sarp kayalıkları ve korunaklı rafları, otçul memelilerin bulunduğu açık dağlık alanlarla birlikte kullanır.

Yuva Yeri

Dallardan yapılan yuva, kaya çıkıntısının altındadır; yün ve deri parçalarıyla döşenir. İspanya’nın doğu Pirenelerinde 1992–1999 araştırmasındaki 20 kuluçkanın çoğu iki yumurtalıydı. Süresi belirlenen 14 kuluçkada ortalama 54 gün (52–56); 20 yavruda uçuş yaşı ortalama 123 gün (103–133) bildirildi. Bunlar Türkiye ölçümleri değildir. İki eş bakıma katılır; kardeş saldırganlığı nedeniyle çoğunlukla bir yavru büyür. Aktif yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Çift, üreme sırasında yuvanın yakın çevresini savunur. Besin aradığı alan daha geniştir; kuşun günlük yaşamı yalnız yuva rafıyla sınırlı değildir.

Dünya Yayılışı

Gypaetus barbatus barbatus alt türü güney Avrupa ve kuzeybatı Afrika’nın dağlarından Çin’e uzanır. Gypaetus barbatus meridionalis ise doğu ve güney Afrika ile Arabistan’ın güneybatısında yerel olarak bulunur. Alplerdeki yeniden yerleştirme programının ilk kuşları 1986’da Avusturya’nın Hohe Tauern bölgesinde bırakıldı. Bu programın geçmişi, Türkiye’nin doğal topluluğunun geçmişiyle karıştırılmaz.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen bir türdür. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesindeki 160–200 çift tahmini, 2002–2012 döneminin kısmi verisidir; bugünkü ülke sayısı değildir. Aynı değerlendirmede Türkiye’nin nüfus eğilimi veri yetersizliği nedeniyle kesinleştirilememiştir.

Göç Yolculuğu

Genellikle yerleşiktir; erişkinler alanlarına daha bağlıyken gençler dolaşır. Yüksek dağlardaki kış koşulları besin arama çevresini genişletebilir; sabit bir göç rotası verilmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Ölü hayvanların kemikleri başlıca besinidir. Vulture Conservation Foundation, uzman özetinde yaklaşık yüzde 85 kemik ağırlıklı bir diyet bildirir; bu Türkiye’de ölçülmüş sabit bir oran değildir. Uygun büyüklükteki kemikleri bütün yutabilir.

Nasıl Avlanır?

Yutamayacağı büyük kemiği havaya taşıyıp sert kaya üzerine bırakır. Parçalanan kemiği almak için aşağı iner. Böylece bütün yutulamayacak parçaları küçültür.

İlginç Bilgiler

## Boyanmanın Sosyal İşlevi İspanya ve Fransa’nın orta ve batı Pirenelerinde, 2016–2020 arasında 48 çift ve 22 üreme üçlüsündeki toplam 162 kuşun rengi yumurtlama öncesinde teleskopla sınıflandırıldı. Eşeyler çoğunlukla tekrarlanan çiftleşme gözlemleriyle belirlendi; 12 işaretli kuşta önceden yapılmış moleküler eşey tayini de biliniyordu. Dişiler ortalamada daha koyu boyanmıştı, fakat renkler geniş ölçüde örtüşüyordu. Dolayısıyla turuncu renk kesin bir eşey anahtarı değildi. Araştırmacılar rengin baskınlıkla ilişkili bir sinyal olabileceğini tartıştı; bunun deneyle sınanması gereken bir açıklama olduğunu belirtti. ## Kalıntıların Beslenmeyi Yanıltması İspanya’nın Katalonya Pirenelerinde 1995–2004 dönemindeki sekiz üreme çifti, toplam 2.206 saat izlendi; dört yuva teleskopla, dördü kamerayla gözlendi. Yuvaya getirilen ve yuvada görülen besinler benzer sonuç verirken, sezon sonunda toplanan kalıntılar farklı bir tablo gösterdi. Büyük hayvanların parçaları kalıntılarda fazla temsil edilirken, çabuk yutulan ayak parçaları az görünüyordu. Bu nedenle yalnız geride kalan kemikleri saymak, kuşun neler yediğini doğru oranlarla göstermeyebilir. Sonuç, Türkiye’nin besin yüzdeleri olarak kullanılamaz. ## Üçlü Birimin Üreme Sonucu İspanya Pirenelerinde 1978–2002 boyunca izlenen nüfusta, iki erkekle bir dişinin oluşturduğu üreme üçlüleri araştırıldı. Aynı 15 alanın önce çift, sonra üçlü tarafından kullanıldığı dönemler karşılaştırıldığında yavru üretimi düşmüştü; üçüncü kuşun katılması artış getirmemişti. Araştırmacılar iyi yerleşim alanlarının dolmasının bu sosyal yapıyı etkileyebileceğini önerdi. Bu, bütün üçlülerin başarısız olduğu anlamına gelmez; birlikte uçan üç kuş da tek başına üreme üçlüsünü kanıtlamaz.

Ak Çaylak

Elanus caeruleus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Koyu omuz, açık gövde ve kısa kuyruk; asılı avlanma destekleyicidir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Çaylak, açık gri sırtı, beyaz alt tarafı ve siyah omuzlarıyla küçük bir yırtıcıdır. İri başı ve kısa kuyruğu yardımcıdır. Havada asılı avlanması tek başına ayırmaz; Kerkenez de bunu yapar.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga siyah, dibindeki çıplak alan ve bacaklar sarıdır. Gözler kırmızı-turuncudur. Açık gri üst tarafta siyah omuz alanı, beyaz baş ve alt tarafla karşıtlık oluşturur.

Kanatlar tabanda geniş, uçta sivridir. Kuyruk kısa ve kare uçludur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Eşeylerin tüy görünümü benzerdir. İspanya’nın Badajoz bölgesindeki 31 erkek ve 17 dişinin ağırlığını veren uzman hesapta dişiler daha ağırdı, değerler örtüşüyordu. Yazarların yayımlanmamış verileri olan bu yerel örnek, Türkiye’de fotoğraftan eşey belirleme yöntemi değildir.

Gençte baş ve göğüs daha sarımsı veya pas tonludur; üst tüylerin açık kenarları pullu görünüm oluşturabilir. Göz erişkinin kırmızısından daha soluktur. Genç giysisi ayrı bir dişi giysisi değildir.

Uçuşta Görünüm

Üstten açık gri sırtla siyah omuz alanları seçilir. Süzülürken kanatlarını yukarı açılı tutabilir; av ararken aynı noktada kanat çırparak asılı kalır.

İber uzman hesabında kanat altının iç uçuş tüyleri caeruleus alt türünde açık, vociferus alt türünde daha koyu tanımlanır. Bu farktan Türkiye’deki her kuşun alt türü çıkarılamaz. Kuyruğun ortadaki iki tüyü gri, diğerleri beyazdır.

Ses ve Davranış

Çoğunlukla sessizdir; eşeyler ince, delici bir çağrı verebilir. Alarm sesi tiz ıslığı andırır. Sessiz bir kuş bu nedenle elenmemeli, sesin geldiği birey görülmelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Kerkenez (Falco tinnunculus) de havada asılı kalır; fakat kuyruğu daha uzundur. Üstü sıcak kahverengi ve koyu benekli, altı koyu işaretlidir; yüzünde göz altına inen koyu çizgi bulunur. Erişkin erkeğin gri kuyruğunda siyah uç bandı, dişinin kahverengi kuyruğunda enine koyu çizgiler görülür. Gençlerin görünümü ayrıca değerlendirilmelidir.

Gökçe Delicenin (Circus cyaneus) erişkin erkeği gri-beyazdır; kanatları ve kuyruğu uzundur, beyaz sağrısı uçuşta belirgindir. Zemine yakın ilerleyerek araziyi tarar. Dişi ve genç kahverengidir; erkeğin açık giysisi bütün bireylere uygulanmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Güney Afrika uzman hesabında doğal otlaklar ve dönüştürülmüş açık alanlar öne çıkar; kapalı orman ve geniş çöl ana yaşam alanları değildir. Açık av sahasıyla yakın ağaç ve tünekler birlikte değerlendirilmelidir.

Yuva Yeri

Güney Afrika hesabında ağaç tepesindeki ince dallardan, kuru otla döşenmiş küçük platform yuva tarif edilir; bazen yapay yapılar kullanılır. Aynı ağacın tekrar kullanılması aynı yuvanın kullanıldığını göstermez.

SEO’nun İspanya hesabı 2–5, Oiseaux genellikle 3–4 yumurta verir. Kuluçkayı ağırlıkla dişi yürütür, erkek av sağlar. İber üreme sentezi kitaplardan 30–35 gün ve ayrıca 31 gün aktarır; SEO da 31 gün verir. Oiseaux’nun Avrupa anlatısı 25–28 gündür. Kaynaklar ortalanmaz; bunlar Türkiye’de ölçülmüş tek kesin süre değildir. İspanya hesabında ilk uçuş yaklaşık 30–35 gündür; ebeveyn beslemesi daha sonra da sürebilir.

Günlük Alan Kullanımı

SEO, İspanya’nın bazı bölgelerinde sulanan tarlaların kışın önemini belirtir. Açık av alanlarıyla çevredeki tünekler birlikte kullanılır.

Dünya Yayılışı

Afrika’nın geniş kesimleriyle güneybatı Asya’dan doğuya uzanan bölgelerde bulunur; Avrupa’da İber Yarımadası ve güneybatı Fransa’da da yerleşmiştir. Asya yayılışı Pakistan, Hindistan ve Güneydoğu Asya’dan Filipinler ile Endonezya’nın uygun kesimlerine uzanır. Bölgelere göre alt türler değişir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üremesi belgelenmiştir. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinin eki, Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 5–10 çift tahmini verir. Bu, 2026 sayımı veya güncel ülke toplamı değildir. Tek bir kuşu görmek, yuva veya üreme belgesiyle aynı kanıt sayılmaz.

Göç Yolculuğu

SEO, İber topluluklarını yerleşik olarak tanımlar; kısa mesafeli yer değiştirmeler de görülür. Güney Afrika hesabında besin bolluklarına ulaşan dolaşmalar anlatılır. Bunlar Türkiye kuşlarına sabit mevsim göçü, ülke dizisi veya rota atamaya yetmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük memeliler, özellikle kemiriciler önemlidir. Güney Afrika uzman hesabında küçük kuş, kertenkele ve böcekler de bildirilir. Bu yerel av listesinden Türkiye için aynı türler ve oranlar çıkarılamaz.

Nasıl Avlanır?

Güney Afrika hesabı yüksek tünekten veya havada asılı kalarak av aramayı anlatır. Kuş zemindeki ava pençeleriyle yönelir, yakaladığını tüneğe götürebilir. Her hamle başarılı av değildir; yenilen canlı seçilemiyorsa kesin tür adı verilmemelidir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Gündüz av arayan Ak Çaylaklar, geceyi başka bireylerle ortak bir yerde geçirebilir. Hindistan’ın Maharashtra eyaletinde Deodongri Tepesi’nde 2020 ilkbaharında yapılan gözlemlerde, 2 Mayıs akşamı 91 kuş sayıldı. Bu yer ve tarihli bir geceleme sayısıdır; ülke nüfusu veya üreyen çift sayısı değildir. Araştırmacılar önceki yağışlı dönem, artan buğday ekimi ve kemirici bolluğunun toplanmaya katkıda bulunmuş olabileceğini önerdi. Kuşların geceleme alanına gelişi doğrudan gözlenmişti; bu yağış-tarım-av zinciri ise deneyle kanıtlanmış bir neden olarak sunulmadı. İspanya’nın İber üreme sentezi, yumurtlamanın çoğu ilkbaharda görülse de yılın geniş bölümüne yayılabildiğini, yıllara göre değiştiğini anlatır. Besin ve hava koşullarıyla ilişki tartışılır; bu, Türkiye’de her ay yuva bulunduğu anlamına gelmez. BirdLife South Africa’nın 2025 bölgesel değerlendirmesi türü Tehdide Yakın (NT) sayar; küresel kategoriyi 2019 değerlendirmesine dayanarak Asgari Kaygı (LC) verir. Güney Afrika atlaslarında bildirilme olasılığı azalırken atlas verilerinin farklı değerlendirme yöntemleri azalmanın büyüklüğü için farklı sonuçlar vermiştir. Hesap bu belirsizliği açıklar; bildirilme sıklığı kesin birey sayısı değildir. Bölgesel sonuç Türkiye’nin koruma sınıfına çevrilmemelidir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...