kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Sakallı Akbaba (Gypaetus barbatus)
VS
Seçildi Arı Şahini (Pernis apivorus)

Sakallı Akbaba

Gypaetus barbatus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu NT
Arazide Teşhis İpucu
Tam tüylü baş, siyah yüz-sakal, dar sivri kanatlar ve uzun elmas kuyruk.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sakallı Akbaba (Gypaetus barbatus; Bearded Vulture), çok iri fakat ince görünümlü bir dağ yırtıcısıdır. Uzun, dar kanatları ve sivri baklava biçimli kuyruğu ilk tanıda birlikte aranır.

Göğsün doğal beyaz tüyleri, demir oksitli su ve çamurda banyo yapınca pas turuncusuna boyanır. Açık renkli erişkinler de vardır; turunculuk tek başına tanı ölçütü değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkinde soluk sarı gözün çevresi kırmızıdır. Siyah yüz maskesi, gaga altındaki sakal görünüşlü tüylerle birleşir. Gaga boynuz renkli ve kancalıdır; baş tüylüdür.

Erişkinin üst tarafı koyu arduvaz grisidir. Alttan bakıldığında açık veya turuncu gövde, koyu kanat altıyla karşıtlık yapar; karın rengi kanada taşınmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin temel tüy deseni benzerdir; dişi genellikle biraz daha iridir. Görünüşten kesin eşey tayini yapılmaz.

Genç kuşun başı siyahımsı, gövdesi koyu kahverengi ya da gri-kahverengidir. Baş ve alt taraf birkaç yıl içinde açılır; tek açık tüyden kesin yaş çıkarılmaz.

Uçuşta Görünüm

Sırtlar ve kaya duvarları boyunca, düz tuttuğu veya hafif aşağı kavisli kanatlarla süzülür. Kanatların duruşu, gövdeden çok uzağa uzanan kuyrukla birlikte izlenir.

Ses ve Davranış

Uçarken tiz ve keskin bir ıslık duyulabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kızıl Akbabanın (Gyps fulvus; Griffon Vulture) kuyruğu kısa ve kare uçludur. Uzun boynu ile ince beyaz tüylerle kaplı başı, Sakallı Akbabanın tüylü başından ve siyah sakalından ayrılır.

Kara Akbaba (Aegypius monachus; Cinereous Vulture) koyu kahverengi gövdelidir. Erişkinde başın çıplak derisi açık griyken gençte kahverengi hav bulunur; bütün gençlerin başı çıplak kabul edilmez.

Kaya Kartalı (Aquila chrysaetos; Golden Eagle), kızıl-altın ensesiyle ayrılır. Gençteki beyaz kanat alanları ve beyaz kuyruk tabanı, Sakallı Akbabanın açık gövdesiyle aynı yerde değildir.

Küçük Akbaba (Neophron percnopterus; Egyptian Vulture) daha küçüktür; kuyruğu kamadır. Erişkinde beyaz gövde, siyah uçuş tüyleri ve sarı çıplak yüz görülür. Genç kuş koyu kahverengidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Sarp kayalıkları ve korunaklı rafları, otçul memelilerin bulunduğu açık dağlık alanlarla birlikte kullanır.

Yuva Yeri

Dallardan yapılan yuva, kaya çıkıntısının altındadır; yün ve deri parçalarıyla döşenir. İspanya’nın doğu Pirenelerinde 1992–1999 araştırmasındaki 20 kuluçkanın çoğu iki yumurtalıydı. Süresi belirlenen 14 kuluçkada ortalama 54 gün (52–56); 20 yavruda uçuş yaşı ortalama 123 gün (103–133) bildirildi. Bunlar Türkiye ölçümleri değildir. İki eş bakıma katılır; kardeş saldırganlığı nedeniyle çoğunlukla bir yavru büyür. Aktif yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Çift, üreme sırasında yuvanın yakın çevresini savunur. Besin aradığı alan daha geniştir; kuşun günlük yaşamı yalnız yuva rafıyla sınırlı değildir.

Dünya Yayılışı

Gypaetus barbatus barbatus alt türü güney Avrupa ve kuzeybatı Afrika’nın dağlarından Çin’e uzanır. Gypaetus barbatus meridionalis ise doğu ve güney Afrika ile Arabistan’ın güneybatısında yerel olarak bulunur. Alplerdeki yeniden yerleştirme programının ilk kuşları 1986’da Avusturya’nın Hohe Tauern bölgesinde bırakıldı. Bu programın geçmişi, Türkiye’nin doğal topluluğunun geçmişiyle karıştırılmaz.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen bir türdür. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesindeki 160–200 çift tahmini, 2002–2012 döneminin kısmi verisidir; bugünkü ülke sayısı değildir. Aynı değerlendirmede Türkiye’nin nüfus eğilimi veri yetersizliği nedeniyle kesinleştirilememiştir.

Göç Yolculuğu

Genellikle yerleşiktir; erişkinler alanlarına daha bağlıyken gençler dolaşır. Yüksek dağlardaki kış koşulları besin arama çevresini genişletebilir; sabit bir göç rotası verilmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Ölü hayvanların kemikleri başlıca besinidir. Vulture Conservation Foundation, uzman özetinde yaklaşık yüzde 85 kemik ağırlıklı bir diyet bildirir; bu Türkiye’de ölçülmüş sabit bir oran değildir. Uygun büyüklükteki kemikleri bütün yutabilir.

Nasıl Avlanır?

Yutamayacağı büyük kemiği havaya taşıyıp sert kaya üzerine bırakır. Parçalanan kemiği almak için aşağı iner. Böylece bütün yutulamayacak parçaları küçültür.

İlginç Bilgiler

## Boyanmanın Sosyal İşlevi İspanya ve Fransa’nın orta ve batı Pirenelerinde, 2016–2020 arasında 48 çift ve 22 üreme üçlüsündeki toplam 162 kuşun rengi yumurtlama öncesinde teleskopla sınıflandırıldı. Eşeyler çoğunlukla tekrarlanan çiftleşme gözlemleriyle belirlendi; 12 işaretli kuşta önceden yapılmış moleküler eşey tayini de biliniyordu. Dişiler ortalamada daha koyu boyanmıştı, fakat renkler geniş ölçüde örtüşüyordu. Dolayısıyla turuncu renk kesin bir eşey anahtarı değildi. Araştırmacılar rengin baskınlıkla ilişkili bir sinyal olabileceğini tartıştı; bunun deneyle sınanması gereken bir açıklama olduğunu belirtti. ## Kalıntıların Beslenmeyi Yanıltması İspanya’nın Katalonya Pirenelerinde 1995–2004 dönemindeki sekiz üreme çifti, toplam 2.206 saat izlendi; dört yuva teleskopla, dördü kamerayla gözlendi. Yuvaya getirilen ve yuvada görülen besinler benzer sonuç verirken, sezon sonunda toplanan kalıntılar farklı bir tablo gösterdi. Büyük hayvanların parçaları kalıntılarda fazla temsil edilirken, çabuk yutulan ayak parçaları az görünüyordu. Bu nedenle yalnız geride kalan kemikleri saymak, kuşun neler yediğini doğru oranlarla göstermeyebilir. Sonuç, Türkiye’nin besin yüzdeleri olarak kullanılamaz. ## Üçlü Birimin Üreme Sonucu İspanya Pirenelerinde 1978–2002 boyunca izlenen nüfusta, iki erkekle bir dişinin oluşturduğu üreme üçlüleri araştırıldı. Aynı 15 alanın önce çift, sonra üçlü tarafından kullanıldığı dönemler karşılaştırıldığında yavru üretimi düşmüştü; üçüncü kuşun katılması artış getirmemişti. Araştırmacılar iyi yerleşim alanlarının dolmasının bu sosyal yapıyı etkileyebileceğini önerdi. Bu, bütün üçlülerin başarısız olduğu anlamına gelmez; birlikte uçan üç kuş da tek başına üreme üçlüsünü kanıtlamaz.

Arı Şahini

Pernis apivorus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Öne çıkan küçük baş, uzun kuyruk ve kanat tutuşunu birlikte değerlendir. Erişkin ve genç göz/gaga dibi ile bant düzenleri farklıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Arı Şahini (Pernis apivorus; European Honey Buzzard), küçük ve öne uzanan başı, belirgin ince boynu ve uzun kuyruğuyla tanınan bir gündüz yırtıcısıdır. Gövdesi açık, koyu veya kızıl tonlarda olabilir; siluet ve tüy deseni birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Tünemiş kuşta da ince baş ve gaga dikkat çeker. Dallarda veya yerde rahatça yürüyebilir; besin araması gökyüzüyle sınırlı değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkekte baş çoğunlukla gri, dişide kahverengidir. Erişkinin gözü sarı, gaga dibindeki yumuşak bölüm koyu gri-mavidir. Gençte göz koyu, gaga dibi sarıdır. Genç kuşun açık veya koyu giysisi tek başına eşeyini göstermez.

Gençte kuyruk bantları erişkinin düzeninden farklı olabilir. Bazılarında erişkine benzeyen veya çok silik bantlar bulunur. Yaş değerlendirmesinde bu değişkenlik ile göz ve gaga dibi birlikte dikkate alınır.

Uçuşta Görünüm

Erişkinin kuyruğunda genellikle uç yakınında bir koyu bant, köke yakın iki bant bulunur. Koyu bilek lekesi kanadın altındadır. Süzülürken kanatlar çoğunlukla gövde düzeyinde, uçları biraz aşağıda tutulur; tek anlık duruş kesin ölçüt değildir.

Ses ve Davranış

İnce, dalgalanan ıslığı üreme alanına yerleşirken daha sık, yuvalama ilerledikçe daha seyrek duyulabilir. Yuva yakınında rahatsız edildiğinde çağrı sertleşebilir. Ses almak için yuvaya yaklaşılmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Şahin (Buteo buteo; Common Buzzard), daha iri başlı ve kısa boyunlu görünür; kuyruğu da daha kısadır. Arı Şahininin öne çıkan küçük başı ve uzun kuyruğu ayırmaya yardım eder.

Küçük Kartal (Hieraaetus pennatus; Booted Eagle), açık giyside beyazımsı gövde ve kanat örtüleriyle koyu uçuş tüyleri arasında belirgin karşıtlık gösterir. Koyu giyside aynı açık gövde görülmez.

Tepeli Arı Şahini (Pernis ptilorhynchus; Crested Honey Buzzard, ayrıca Oriental Honey-buzzard) zor bir benzeridir. AlUla rehberinde daha geniş kanat, altı belirgin uç tüyü ve daha kısa kuyrukla ayrılır; Arı Şahininde genellikle beş uç tüy belirgindir. Tüyler kapalıysa bu sayı güvenle okunamaz; yalnız tepelik izlenimi yeterli değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üremede olgun ormanlara, beslenmede çevredeki açıklıklara gereksinim duyar. Yaprak döken, iğne yapraklı ve karışık ormanları; besin ararken çayır ve otlakları kullanır.

Yuva Yeri

Uygun eski dal yuvasını kullanabilir veya ağaçta yenisini yapabilir. İçindeki yapraklı sürgünler yuvalama boyunca yenilenir.

BTO’nun Avrupa kaynaklarına dayanan uzman derlemesinde tipik yumurta sayısı 2, kuluçka 30–35 gün, yavrunun uçabilir duruma gelmesi 40–44 gündür. Kuluçkayı çoğunlukla dişi üstlenir; erkek de katılabilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş ortalamalar değildir.

Günlük Alan Kullanımı

İstanbul Boğazı’ndaki 2006 araştırmasında, kuşların yamaçlardaki yükselen havadan yararlanırken hem dönerek hem düz süzüldüğü anlatılır. Bu nedenle kuşlar aynı yönde düz bir çizgi izlemek zorunda değildir; sayımda hareket yönünü takip etmek önemlidir.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı Avrupa’dan batı Asya’ya, İran ve Sibirya’ya kadar uzanır; Türkiye de bu coğrafyadadır. Kışın temel yayılışı Sahra’nın güneyindeki Afrika’dır.

Türkiye’deki Durumu

Üner ve arkadaşlarının İstanbul Boğazı’nda 18 Mart–31 Mayıs 2006 araştırmasında, 72 sayım gününde toplam 538 saatlik gözlemle 9.085 Arı Şahini sayılmıştır. Nokta, Sarıyer ile Rumelifeneri arasındaki Keskin Viraj’dır. İlk kuş 12 Nisan’da görülmüş, yoğun geçit 30 Nisan’dan sonra başlamıştır. Üç gün sayım yapılamamış, hava bazı gözlem saatlerini sınırlamıştır. Bu sayı Türkiye’nin toplam üreyen kuş sayısı değildir.

Göç Yolculuğu

İsveç’in güneybatısında 1997–2000’de verici takılan kuşları inceleyen araştırmada, izlenen altı erişkin Cebelitarık üzerinden Afrika’ya geçmiştir. Üç gencin yolları daha farklıdır; seyrek konumlar nedeniyle bazılarının deniz geçiş yeri kesinleşmemiştir. Bu küçük örneklem Türkiye’deki bütün Arı Şahinleri için aynı göç çizgisini sağlamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Yaban arısı yuvalarındaki gelişmekte olan yavruları yer: yumuşak gövdeli larvalar ile erişkin böceğe dönüşüm evresindeki pupaları peteklerle alabilir. Başka iri böcekleri, bazen kurbağa, küçük sürüngen ve kuşları da tüketir. Temel besini bal değildir.

Nasıl Avlanır?

Güçlü ayaklarıyla toprağı eşeleyip gömülü böcek yuvasına ulaşır. Göz ve gaga çevresindeki sert tüyler korunmaya yardım eder; burun delikleri dar yarıklardır. Bunlar tam bağışıklık sağlamaz. Petek parçaları yerinde yenebilir veya yavruya taşınabilir; iki ebeveyn de yavru besler.

İlginç Bilgiler

## Kanatlarını Sırtı Üzerinde Hareket Ettirme Erkeğin kur uçuşunda kanatlarını sırtının üzerine kaldırıp birkaç kez hareket ettirdiği, alkışa benzetilen bir gösteri görülebilir. ## Bir Geçiş Sayımının Kapsamı İstanbul Boğazı’ndaki 2006 çalışma tek noktanın görüş alanıyla sınırlıdır. Makale, bazı eski sayımlarda Arı Şahini ile Şahinin karıştırılmış olabileceğini belirtir. Geçmiş sayıları karşılaştırırken tarih, yöntem ve tür tanısı birlikte kontrol edilmelidir. ## Genç ile Erişkinin Farklı Yolları İsveç’in güneybatısındaki 1997–2000 kuşlarını inceleyen 2003 makalesi, yaşa bağlı yol farklarında deneyim, yön bulma ve uçuş koşullarını olası açıklamalar olarak tartışır. Hangisinin tek başına belirleyici olduğunu deneyle kanıtlamaz. Vericiler her gün çalışmadığından bağlantı çizgileri kesintisiz uçuş kaydı değildir. İsveç’in güneybatısındaki aynı 1997–2000 araştırmasında on kuşa verici takılmış, dokuzunun göçü değerlendirilebilmiştir. Bir erişkinle bağlantı üreme alanında kesilmiş; bir gencin Afrika’daki son varış noktası kesinleşmemiştir. Bağlantının kaybolması ölüm kanıtı değildir; örneklem ve eksik konumlar genellemeyi sınırlar.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...