kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Sakarmeke (Fulica atra)
VS
Seçildi Benekli Suyelvesi (Porzana porzana)

Sakarmeke

Fulica atra

Takım Gruiformes
Familya Yelvegiller (Rallidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sutavuğundan beyaz gaga-kalkanı ve yan çizgisiz koyu gövdesiyle; Tepeli Sakarmekeden kırmızı alın boynuzlarının yokluğuyla ayrılır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sakarmeke (Fulica atra; Eurasian Coot), koyu renkli ve toplu gövdeli bir su kuşudur. Erişkinin beyaz gagasıyla gaganın üstünden alnına uzanan beyaz kalkanı birlikte aranır.

Parmakların yanlarında ayrı etli genişlikler bulunur. Ördeklerdeki gibi parmakları birleştiren tek parça perde değildir; yüzerken itişe yardım eder.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkinin gövdesi koyu gridir; gözleri kırmızıdır. İri gri ayakları dikkat çeker. Gaga ile kalkan, baş üzerindeki beyaz bir tüy demeti değildir.

Alt bacakta sarı ve kırmızı-turuncu alanlar seçilebilir. Bu renkler, bütün bacağın parlak sarı olduğu anlamına gelmez.

Yüzerken başını ileri geri oynatır; küçük bir sıçramayla öne kapanıp dalabilir. Ürktüğünde hemen uçmak yerine su kenarındaki bitkilere sığınabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy deseni benzerdir. Uzakta görülen irilik farkı, tek başına kesin eşey tayini sağlamaz.

Genç kuşun üst tarafı kahverengimsi gri, alt tarafı daha açıktır. Gaga sarımsı ve koyu tonlu, alın kalkanı küçüktür; büyüdükçe gaga açılır ve kalkan genişler.

Yeni çıkmış yavrunun gövdesi siyah, ince yavru tüyleriyle kaplıdır; başında kırmızı, turuncu ve sarı ayrıntılar vardır. Sonraki ince tüy örtüsü griye döner ve başın parlak renkleri silinir.

Uçuşta Görünüm

Sudan havalanırken yüzeyde koşup kanat çırpar. Kısa, yuvarlak kanatlarını hızlı ve dar hareketlerle çırpar; iri ayakları uçuşta kuyruğun gerisine uzanır.

Uçuşta kanadın iç yarısının arka kenarında dar beyaz çizgi görülebilir. Bu, gövde yanındaki çizgiden farklıdır ve Tepeli Sakarmekede bulunmaz.

Ses ve Davranış

Sert “tjek” ve “kjek” çağrıları heyecanla kabalaşabilir. Çiftler daha yumuşak, gençler besin isterken uzun ve ısrarlı sesler çıkarır.

Karıştırılabilecek Türler

Sutavuğunda (Gallinula chloropus; Common Moorhen) kırmızı gaga ve alın alanı, sarı gaga ucu, beyaz yan çizgi ve beyaz kuyruk altı vardır. Gençte gaga koyu olabileceğinden yalnız kırmızı renk aranmaz.

Tepeli Sakarmeke (Fulica cristata; Red-knobbed Coot) erişkininde üreme döneminde iki kırmızı baş çıkıntısı vardır. Gaga daha mavimsidir; gaganın üst yanındaki tüy sınırı sivri değil yuvarlaktır. Çıkıntılar belirgin değilken ayrım zorlaşır; tek parlama kesin tanı değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Sakin, görece sığ ve bitkili göl, gölet, baraj ve yavaş akan su kesimlerini kullanır. Kıyı bitkileri yuvayı destekleyip gizler; kış sürüleri daha geniş açık sularda da toplanır.

Yuva Yeri

Yuva, sığ suda bitki sapları ve yapraklarından kurulan iri bir platformdur; çevredeki bitkilere dayanabilir veya yüzer bir bitki yığını üzerinde bulunabilir. BTO’nun Britanya ve İrlanda’ya yönelik uzman özeti tipik 5–7 yumurta, iki eşin katıldığı 21–24 günlük kuluçka ve 55–60 günde uçuşa erişme bildirir. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş değerler değildir. Aktif yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme döneminde çiftler yuva çevresini savunup komşularla çatışabilir. Üreme sonrasında kalabalık sürüler oluşur; yakın durmalarına bakarak bütün yıl aynı toplumsal düzeni sürdürdükleri düşünülmemelidir.

Dünya Yayılışı

Avrupa, kuzey Afrika ve Asya’dan Japonya ve Hint altkıtasına; başka alt türlerle Yeni Gine, Avustralya ve Yeni Zelanda’ya uzanır. Yeni Zelanda’daki Fulica atra australis aynı türün alt türüdür; uzman hesap orada ilk doğrulanmış üremeyi 1958’e tarihler.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de hem ürer hem kışlar. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesi, 2002–2012 kısmi verisiyle 20.000–40.000 üreyen çift; 2013–2019 kış verisiyle 632.000–848.000 birey bildirir. Kış yöntemi tam sayım veya güçlü istatistiksel tahmin kategorisindedir. Birimler ve dönemler farklıdır; bunlar bugünün kesin sayıları değildir. Türkiye eğilimleri yetersiz veri nedeniyle bilinmiyor olarak verilmiştir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS atlasında kuzey ve doğu Avrupa kuşları göçmen, diğer Avrupa toplulukları daha çok yerleşik olarak özetlenir. Genel hareket kuzeydoğu–güneybatı doğrultusundayken Britanya Adaları’nda çok yönlüdür. Bu halka bağlantıları Türkiye’deki bütün kuşlara tek rota vermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Su bitkileri, tohumlar ve yosunlar besininde büyük yer tutar; omurgasızlar da yenir. Yavruların ilk dönemde ebeveynden aldığı küçük hayvansal besinler önemlidir; erişkinin bitki ağırlıklı beslenmesi her yaşı aynı biçimde tanımlamaz.

Nasıl Avlanır?

Su dibindeki bitkiyi koparıp yüzeye getirerek yiyebilir. Britanya ve İrlanda’ya yönelik BTO hesabı, kışın su kenarındaki kısa çimde otlamayı da anlatır. Dalması mutlaka balık kovaladığı anlamına gelmez.

İlginç Bilgiler

## Su Derinliği ve Üreme Zamanı Çin’in kuzeydoğusundaki Heilongjiang’da yumurtlamaya başlama günü bilinen 56 çift incelendi: Anbanghe’de 2008’de 31, Longfeng’de 2009’da 25 çift. 2012 kayıtları başka yuva verilerine katkı verdi. Daha sığ suyla daha geç yumurtlama arasında ilişki bulundu. İnsan etkisi, yuvaların etkinlik alanlarına uzaklığıyla değerlendirildi; belirgin ilişki saptanmadı. Araştırma kısa saha dönemlerini kapsıyordu, kuşları farklı derinliklere yerleştiren bir deney değildi. Dolayısıyla insan rahatsızlığının önemsizliğini veya her gölde aynı sonucu kanıtlamaz. ## Erken Yumurtlama ile Yavru Başarısı Polonya’nın orta ve batısındaki yuva kartlarını inceleyen 2020 çalışması, 1972–2019 arasındaki 30 mevsimden 1.794 yuva kullandı. Yumurtlama zamanı, 1972–2012 arasındaki 27 mevsimden 1.590 yuvayla değerlendirildi; tarihler erkene kaymış, dönemin uzunluğu belirgin değişmemişti. Yavru üretimi ise 1978–2019 arasındaki 26 mevsimden 477 yuvayla incelendi. Başarılı diye sınıflanan yuvalarda yavru sayısı azaldı. Besin bolluğuyla yavru gereksiniminin zamanının ayrılması olası açıklamaydı; böceklerdeki uzun dönem değişim ölçülmediğinden bu neden kanıtlanmadı. Sonuç Türkiye eğilimi değildir.

Benekli Suyelvesi

Porzana porzana

Takım Gruiformes
Familya Yelvegiller (Rallidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Göğüs noktaları, kısa gaga ve düz sıcak krem kuyruk altı birlikte; çizimdeki eşey farkına dayanma.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Benekli Suyelvesi (Porzana porzana; Spotted Crake), kısa kuyruklu bir sulak alan kuşudur. Kısa sarımsı gaga, göğüsteki küçük beyaz noktalar ve kuyruğun altındaki düz krem alan birlikte tanımada yararlıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Üst tarafı yeşile çalan kahverengidir; koyu tüy merkezleri, beyaz noktalar ve çizgilerle desenlenir. Yanları koyu-açık enine çizgilidir. Mavi-gri kaş, yanak ve boğaz ile göz-gaga arasındaki siyah alan baş desenine katılır.

Gaganın tabanı kırmızımsı, bacaklar sarı-yeşildir. Gövdesini yere yakın tutarak yürür ve kuyruğunu kısa hareketlerle kaldırabilir. Açıkta ürkerse örtüye koşabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi çok benzerdir. Naturalis rehberi dişinin yüzünü daha az desenli, üst tarafını daha gri ve daha benekli tarif eder. Bu yakın ayrımlar uzak bir fotoğraftan güvenilir eşey tayini sağlamaz.

Genç kuşun yüz ve göğsünde erişkinin gri tonu bulunmayabilir; görünüş daha kahverengidir. Gagası siyahımsı veya koyu kahverengi olabilir. Erişkinin parlak gaga tabanı her yaşta beklenmez.

Uçuşta Görünüm

Kısa kaçış uçuşunda hızlı kanat vuruşları ve aşağı sarkan bacaklar görülebilir. Bu yakın görünüm, uzun göç uçuşları yapamadığı anlamına gelmez. Kuşu uçurmadan, kendi hareketi sırasında izlemek gerekir.

Ses ve Davranış

Ötüşü, düzenli aralıklarla tekrarlanan yüksek, keskin “huit” benzeri notalardan oluşur. Kuru “çik-çak” çağrısı da vardır. Akşamları uzun süre duyulabilir; yazılı heceler sesin yaklaşık anlatımıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Sukılavuzu (Rallus aquaticus; Water Rail) uzun gagasıyla ayrılır. Erişkinde gaga kırmızı, yüz ve alt taraf koyu mavi-gri, kuyruk altı beyazdır. Gençte göğüs daha kahverengi, gaga daha az kırmızıdır; bu yüzden yalnız gaga rengine bakılmaz.

Bataklık Suyelvesi (Zapornia parva; Little Crake) daha küçük ve narindir. Erkekte alt taraf gri, dişide açık kahverengi ve boğaz beyazdır. Kuyruk altı çizgilidir. Gaga tabanı bunda da kırmızı olabildiğinden, Benekli Suyelvesinin noktalı göğsü ile düz krem kuyruk altı daha yararlıdır.

Küçük Suyelvesi (Zapornia pusilla; Baillon’s Crake) daha küçüktür. Erişkinin gri yüzü ve göğsüne siyah-beyaz çizgili kuyruk altı eşlik eder. Gençte göğüs kahverengi olabilir. Sırttaki beyaz çizgiler tek başına ayrım sağlamaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Tatlı su bataklıkları, ıslak çayırlar ve sığ suyla kaplı bitkili alanlarda ürer. Saklanabileceği örtü ile beslenebileceği yüzey birlikte bulunur; yalnız yüksek bir saz duvarı bütün habitatını anlatmaz.

Yuva Yeri

İki eş, suya yakın örtü içinde sap ve yapraklardan yuva yapıp içini otlarla döşer. BTO’nun Britanya kuşlarına ilişkin uzman derlemesi tipik 10–12 yumurta, iki eşin katıldığı 18–19 günlük kuluçka ve 43–56 günde uçabilir hâle gelme bildirir. İspanyol SEO/BirdLife tür hesabı yumurtlama tamamlandıktan sonraki kuluçka için yaklaşık 24 gün verir. Bu farklı derlemelerden ortalama çıkarılmaz; bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. İnce yavru tüyleriyle kaplı yavrunun yürüyerek yuvadan ayrılması uçabilmek değildir. Aktif yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Göçte ve kışın geçici ya da insan eliyle oluşmuş sulak alanlarda da durabilir. Örtü içinde saklanırken sabah-akşam çamurlu açıklıklara çıkabilir. Gerektiğinde yüzer; ilerlerken başını ileri geri oynatır.

Dünya Yayılışı

Avrupa’dan Batı ve Orta Asya’ya uzanan kesintili üreme alanları vardır. Güncel AviList kış yayılışını Akdeniz çevresinden güney Afrika ve güneydoğu Asya’ya kadar verir. Tür içinde kabul edilen alt tür yoktur.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen küçük bir topluluk için uzman tahmini vardır. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesindeki 10–100 çift, 2002–2012 dönemine ve çok sınırlı verili uzman görüşüne dayanır. Kısa ve uzun dönem eğilimleri bilinmemektedir. Bu sayı güncel ülke sayımı değildir; göçte görülen kuş da bulunduğu yerde üremiş sayılmaz.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS’nin 2022 sentezinde Avrupa ilkbahar hareketi martta Güney Fransa ve Kuzey İtalya’da başlar; kayıtlar nisanda orta enlemlere, mayısta kuzeye uzanır. Afrika geri bildirimleri çok azdır; üreme ve kışlama alanları arasındaki bağlantılar kesinleşmemiştir. Bu örüntü Türkiye için sabit geliş tarihi veya kesintisiz uçuş rotası değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Su böcekleri ve larvaları, küçük kabuklular, salyangozlar, solucanlar ve bazen küçük balıklar yer. Algler, bitki sapları ve kökler de besinleri arasındadır.

Nasıl Avlanır?

Çamurlu yüzeyde, sığ suda ve su bitkilerinin üzerinde ulaşabildiği küçük besinleri toplar. Bazen küçük kıyı kuşlarıyla aynı açık beslenme alanında görülebilir; besin aramak için her zaman örtü içinde kalmaz.

İlginç Bilgiler

## Sesi Saymak, Kuşu Saymak İngiltere, Galler ve İskoçya’daki Mayıs–Haziran 1999 araştırmasında 29 alanda 52–73 öten erkek tahmin edildi. Alt değer, ziyaretlerde aynı anda duyulan en yüksek sayılardan; üst değer, haritalanan ötüş bölgelerinden türetildi. Yüksek öncelikli alanlara en az sekiz, diğerlerine üç gece ziyareti planlandı. Bu, bütün kuşların veya çiftlerin eksiksiz sayısı değildi; tarama dönemi dışında, ötüş duyulmadan yavru görülen üç alan da vardı. ## Küçük Habitat Yamaları Aynı 1999 Britanya araştırmasında 18 alandaki 63 ötüş noktası, 15 alandaki 190 rastgele 5 × 5 metrelik kareyle karşılaştırıldı. Kuşların öttüğü yamalar daha kısa ve parçalı bitki örtüsüyle ilişkiliydi. Yalnız öten kuş bulunan alanlar incelendi; ötüş yeri bütün yuva alanını temsil etmeyebilir. Sonuç, Türkiye’de her sulak alana uygulanacak sabit bir bitki boyu değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...