kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Saksağan (Pica pica)
VS
Seçildi Kuzgun (Corvus corax)

Saksağan

Pica pica

Takım Passeriformes
Familya Kargagiller (Corvidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Alakargadan siyah-beyaz gövdesi ve çok uzun kuyruğuyla; kargalardan geniş beyaz alanları ve basamaklı kuyruğuyla ayrılır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Saksağan, Pica pica, siyah-beyaz gövdesi ve çok uzun kuyruğuyla tanınan bir kargagildir. Baş, göğüs ve sırtın büyük bölümü siyah; karın ve omuzlar beyazdır. Güçlü gaga ve uzun kuyruk birlikte dikkat çeker.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga kalın ve sağlam, bacaklar güçlüdür. Omuzdaki beyaz tüyler koyu kanat tüyleriyle yan yana görülür; karındaki beyazlık ise ayrı bir alandır. Kuşun bütün yanı kesintisiz beyaz bir çizgiyle çevrili değildir.

Kuyruk, kuşun toplam uzunluğunun önemli bir bölümünü oluşturur. BTO tür hesabı bu uzun, sert kuyruğun başlıca görünüş özelliklerinden biri olduğunu vurgular. Bu yüzden yalnız baştan kuyruk ucuna kadar görülen uzunluğu, gövde iriliği veya ağırlıkla aynı şey saymamak gerekir. Uzun bir Saksağan, daha kısa kuyruklu bir kargadan mutlaka daha ağır değildir.

Gölgede kanat ve kuyruk düz siyah görünebilir; güneşte aynı tüylerde morumsu-mavi parıltılar belirir. RSPB’nin kargagil tanı rehberi bu ışığa bağlı görünüşü özellikle anlatır. Dolayısıyla gölgede çekilmiş mat bir fotoğraf, tek başına farklı bir kuş türü ya da dişi birey göstermiş olmaz. İlk görülen renk ile tüyün farklı açılardaki görünüşü birlikte değerlendirilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin erişkin tüy deseni benzerdir. İspanya’nın Aragón bölgesine yönelik halkalama rehberi, erişkinlerde ölçülerin büyük ölçüde örtüştüğünü ve birçok kuşun bu yolla da eşeyinin belirlenemediğini açıklar. Tek bir fotoğrafta daha parlak veya daha iri görünen kuşa bu özelliklerle kesin olarak erkek denmez.

Genç kuşta gözün renkli kısmı mavimsi gri, çevresindeki tüysüz deri de mavimsi gri görünebilir. Erişkinde göz koyudur ve aynı açık deri halkası bulunmaz. Bu ayrıntılar yakından incelenen kuşlara ait yaş ipuçlarıdır; uzak bir fotoğrafta göz çevresini seçememek kuşun erişkin olduğunu kanıtlamaz.

Aynı halkalama rehberi, ilk sonbahar ile izleyen ilkbahardaki kuşlarda yeni ve parlak kanat tüylerinin yanında gençlikten kalmış daha mat tüyler bulunabileceğini anlatır. Eski kuyruk da aşınmış ve mat kalabilir. Tüy yenilenmesi bütün kuşu bir anda tek renge dönüştürmez. Yakın incelemede tüylerin yeni-eski ayrımı önemlidir; bu rehberdeki ayrıntılar kuşu yakalamaya gerekçe değildir.

Uçuşta Görünüm

Kısa ve yuvarlağa yakın kanatlar, uçuşta çok uzun kuyrukla belirgin bir karşıtlık oluşturur. Kanatlar açıldığında geniş beyaz alanlar görünür. Bir ağaçtan diğerine geçerken yalnız siyah-beyaz rengi değil, gövdenin gerisinde uzanan kuyruğu da izlemek tanımaya yardım eder. Küçük Karga ve Ekin Kargası aynı uzun kuyruk oranını göstermez.

Kanadın dış bölümündeki uzun el uçuş tüylerinde geniş beyaz alanlar, omuzda da beyaz tüyler bulunur. Bu iki alan aynı tüy grubunda değildir. Siyah dış sınırlar ile beyaz desen, kanatlar açıldığında birlikte görülür. Beyazlığı yalnız kanadın gövdeye yakın bölümünde aramak bu nedenle yanıltıcıdır.

Ses ve Davranış

En tanıdık sesi, art arda sıralanan sert bir “çak-çak-çak” dizisidir. Bu ses özellikle kuş tedirgin olduğunda duyulur. BTO tür hesabı çağrıyı ayırıcı özellikler arasında sayar. Bir bahçede görünmeyen Saksağanı fark etmeye yardım edebilir; yine de kısa veya bozuk duyulan bir nota, görüntü olmadan kesin tanı yerine kullanılmamalıdır.

İnsanların yaşadığı yerlerde de dolaşan sosyal bir yabani kuştur. Bahçeler, parklar ve tarla sınırlarındaki küçük gruplarda yüksek sesli çağrıları duyulabilir. Yakında insan bulunması her zaman alandan uzaklaşmasına yol açmaz; bu, kuşun evcil olduğu anlamına gelmez. Yabani kuşun doğal beslenme ve dinlenme davranışı, ona yaklaşmadan izlenmelidir.

İki eşin ağaçta veya çalıda yaptığı yuvanın içi çanak, dışı çoğunlukla dallardan örülmüş kubbe biçimindedir.

Çiftin üremesinde dişi kuluçkaya yatar. BTO’nun Britanya ve İrlanda için derlediği tür özetinde tipik 5–6 yumurta, yaklaşık 20 günlük kuluçka ve 26–31 günde yuvadan ayrılma bildirilir. Bunlar Türkiye’deki her yuvanın ölçülmüş süreleri değildir. Yavrular çıplak ve anne-baba bakımına bağımlı çıkar. İlk uçuşa kadar geçirdikleri yuva dönemi, yumurtaların kuluçkada kaldığı dönemden ayrı sayılır.

Karıştırılabilecek Türler

Alakarga Garrulus glandarius daha kısa kuyruklu ve pembe-kahverengi gövdelidir; kanadındaki mavi-siyah çizgili alan dikkat çeker. Uçuşta beyaz kuyruksokumu görünür. Saksağanın geniş siyah-beyaz gövdesi ve çok uzun kuyruğu yoktur. Alakarganın baş deseni coğrafyaya göre değişir; Avrupa’daki çizgili tepe görüntüsü Türkiye’deki her bireye aynen uygulanmaz.

Küçük Karga (Coloeus monedula; Western Jackdaw) kısa kuyruklu, koyu gövdeli ve açık gözlüdür; erişkinin baş yanları ile boynu gri görünebilir. Saksağanın beyaz karın ve omuz alanları yoktur. Gençte göz erişkindeki kadar açık olmayabilir; yalnız göz renginden karar verilmez.

Ekin Kargası (Corvus frugilegus; Rook) da büyük ölçüde siyahtır. Avrupa’daki erişkinin gaga dibindeki tüysüz açık gri deri yardımcıdır. Gençte bu alan tüylüdür; bu nedenle gaga dibinin koyu olması onu kendiliğinden başka bir karga yapmaz. Uzun ve sivri gaga, gövde oranı ve ses birlikte incelenir. İki türde de Saksağanın gövdeye göre çok uzun kuyruğu bulunmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Saksağanı yalnız kırda aramak gerekmez; şehir bahçeleri ve parklar da kullandığı alanlardır. Tarım arazileri, çayırlar, fundalıklar ve ağaçlık kesimlerde görülebilir. Bu çeşitlilik, kuşun yalnız tek bir bitki örtüsüne bağlı olmadığını gösterir.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla bir ağaçtadır; uygun ağaç bulunmadığında korunaklı bir çalı da kullanılabilir. İki eş dal ve çubuklardan büyük bir yapı kurar. İçte çamurla sağlamlaştırılmış derin bir çanak, onun içinde ince kökler bulunur. Üstteki dal kubbesinde yana açılan bir giriş bırakılır. Etkin yuvanın örtüsü açılmamalı, yumurta veya yavru görmek için yuvaya yaklaşılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Günlük alanı yerde beslenebildiği açıklıklar ile dinlenebildiği ağaç ve çalıların birleşimidir. Çim üzerinde dolaşan bir kuş, kısa süre sonra bir ağaçta çevreyi izleyebilir. Çiftin üreme bölgesiyle üreme dışındaki ortak gece tüneği aynı işlevde değildir. Kışın bir yerde toplanan kuşlar yalnız tek bir yuva çevresini kullanmaz; yiyecek ve güvenli tüneklerin dağılımı topluluğun yerini değiştirebilir.

Dünya Yayılışı

Avrupa’dan Anadolu üzerinden Asya’nın geniş bölümlerine uzanan bir yayılışı vardır. Bu alanın içinde coğrafi farklılıklar ve kesintiler bulunur. Kuzey Amerika’da yaşayan kara gagalı saksağan Pica hudsonia ise günümüzde ayrı tür kabul edilir. Geçmişte bütün yakın saksağanları Pica pica altında toplayan eski kaynaklar bu ayrımı göstermeyebilir. Bu yüzden eski bir dünya haritasının sınırları ile güncel Avrasya Saksağanı aynı kapsamda düşünülmemelidir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de yerleşik ve üreyen bir kuştur. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi, Türkiye için 900.000–1.800.000 üreyen çift tahmini verir. Bu değer 2002–2012 dönemine aittir ve uzman değerlendirmesine dayanır; günümüzde bütün çiftlerin doğrudan sayıldığı kesin bir toplam değildir. Kaynak Türkiye’nin kısa ve uzun dönem nüfus eğilimlerini yetersiz veri nedeniyle bilinmiyor olarak gösterir. Türün sık görülmesi, her bölgede aynı yoğunlukta bulunduğunu veya Türkiye’de kesin biçimde arttığını kanıtlamaz.

Göç Yolculuğu

Genellikle yerleşiktir. Yavru kuşların yeni alanlara dağılması ve beslenme ya da tünek alanları arasında gidip gelme, düzenli mevsimsel göçten farklıdır. Cornell’in Avrasya Saksağanı hesabı da geniş ölçekte yakın çevrede kalma eğilimini vurgular. Ancak bu, bütün gençlerin aynı uzaklığa gideceği anlamına gelmez. Türkiye’de kışın bir arada görülen çok sayıda Saksağan için yalnız sürü büyüklüğünden uzak bir göç kökeni çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Saksağan hepçildir. İngiltere’nin Manchester kentinde mide içeriği, kusuk ve dışkıları inceleyen, 1983’te yayımlanmış araştırmada çok sayıda böcek, tırtıl ve örümcek bulundu. Toprakta yaşayan larvalar ile solucanlar besinin ağırlığında önemliydi; küçük omurgalı kalıntıları seyrek çıktı. Yavru döneminde o mevsimde bol bulunan omurgasızlar öne çıkarken, kışın bitkisel besinlerin payı arttı. Yazın erişkinlerin ve yavruların besininde yumurta ve kuş yavrusu çok değildi. Bu, Manchester’daki örneklerin sonucudur; Türkiye’de her mevsimin besin oranını vermez.

Nasıl Avlanır?

Yerde yürüyerek besin ararken kuyruğunu yukarıda tutabilir. İlerleyip durur, çevreye bakar ve bulduğu besine yürüyerek ya da sıçrayarak ulaşır. Cornell tür hesabı bazen yiyecek sakladığını, çabuk bozulabilen bu besinleri genellikle bir veya iki hafta içinde geri aldığını bildirir. Besin saklama ile yabancı bir eşyaya yaklaşma ayrı davranışlardır; yiyecek deposu, parlak nesnelere özel bir ilginin kanıtı değildir.

İlginç Bilgiler

## Parlak Nesnelerle Yapılan Deney Parlak eşya çalma ünü deneyle sınanmıştır. İngiltere’de Exeter üniversite yerleşkesindeki yabani kuşlarla 2011–2012’de yapılan çalışmada parlak ve mat nesneler yiyeceğin yakınına kondu. Parlak nesnelerle yapılan 64 denemenin yalnız ikisinde, aynı deney alanında bir halka kısa süre alınıp bırakıldı. Kuşlar hem parlak hem mat yeni nesnelere karşı çekingen davranabildi; sonuç, parlaklığa özgü genel bir çekimi desteklemedi. 2015’te basılan makale, 2010’da kontrollü koşullardaki sekiz kuşun incelendiği ayrı deneyi de içerir. Bu bulgu hiçbir Saksağanın hiçbir nesneyi almayacağı anlamına gelmez; yaygın bir alışkanlık iddiası ile tek davranış ayrılır. ## Yuva Kaybı ve Nüfus Değişimi Bir yuvadan yumurta alınması ile bir kuş topluluğunun uzun dönemde azalması farklı sorulardır. İngiltere’de 1967–2000 ve 1995–2005 sayım verilerini kullanan, 2010’da yayımlanmış araştırma 29 av türünün değişimini çeşitli yırtıcı kuşlarla karşılaştırdı. Çoğu türde yırtıcıların artışıyla nüfus azalması arasında aynı doğrultuda güçlü ilişki bulunmadı. Saksağanın yumurta ve yavru yemesi inkâr edilmedi; bu kayıtların geniş ölçekli nüfus azalmasını tek başına açıklamadığı belirtildi. Çalışma doğrudan bir avcı çıkarma deneyi değildi. Küçük bir alandaki etkiyi veya Türkiye’deki nüfus ilişkilerini bütünüyle dışlamaz. ## Aynı Veride Farklı Analizler Aynı tür sayımından kullanılan model değişince farklı sonuçlar çıkabilir. 2020’de yayımlanan bir başka araştırma, Birleşik Krallık’taki 1967–2000 sayım verilerini 40 av türü için yeniden inceledi. Alanlar ağırlıkla İngiltere’deydi; İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda da kapsama giriyordu. Yerel yırtıcı varlığının farklı biçimde hesaplandığı analiz, bazı olumsuz ilişkiler yanında çok sayıda olumlu ilişki de buldu. Bu yüzden bütün yırtıcıların etkisiz olduğu yönünde kesin bir sonuç çıkarılamayacağı savunuldu. Bu ikinci çalışma da Saksağanın Türkiye’de bir azalmaya neden olduğunu kanıtlamaz. Nedeni ayırmak için yalnız sayım ilişkileri değil, uygun saha deneyleri de gerekir.

Kuzgun

Corvus corax

Takım Passeriformes
Familya Kargagiller (Corvidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kama kuyruk, kalın gaga, kabarık boğaz, uzun süzülüş ve derin kronk çağrısı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kuzgun, Corvus corax, iri gövdeli, güçlü gagalı ve bütünüyle siyah bir kargagildir. Kalın boynu ile kabarık boğaz tüyleri dikkat çeker. Uzaktan büyüklük yanıltabileceğinden yalnız iri ve siyah görünmesine dayanarak tanınmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Siyah gagası uzun, yüksek tabanlı ve üstten kavislidir; gaga dibinin üstünü sert, kıl gibi tüyler örter. Göz koyu kahverengi, bacaklar siyahtır. Güneşte tüylerinde mavimsi parlama görülebilir; gölgede daha düz siyah görünür.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı renktedir; erkek biraz daha iri ve güçlü olabilir. Bu küçük fark, uzaktan tek bir kuşun eşeyini güvenle söylemeye yetmez. Gençlerin tüyleri daha mat, ışıkta kahverengimsi siyahtır; erişkindeki belirgin parlaklık henüz yoktur.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun kanatları ve uçları ayrı ayrı seçilen uzun dış tüyleri görülür. Kuyruk geriye doğru uzanan bir kama ya da baklava biçimindedir. Ağır, yavaş kanat vuruşları arasına süzülüşler girer.

Havada takla ve yuvarlanma hareketleri de yapabilir. RSPB bu akrobasi için oyunu olası açıklamalardan biri olarak verir; her dönüşün çiftleşme gösterisi olduğunu söylemek doğru olmaz.

Ses ve Davranış

En tanınan çağrısı derin ve tok bir “kronk-kronk” sesidir. Bazen kuş henüz görünmeden bu ses duyulur. Yazıyla verilen hece yaklaşık bir anlatımdır; tanıda sesin yanında gaga ve gövde görünümü de değerlendirilir.

Çoğu zaman tek veya çift görülür. Üremeyen gençler ise özellikle kışın kalabalık geceleme grupları oluşturabilir. Bu yüzden bir aradaki çok sayıda kuzgun, aynı yerde yuvalayan bir koloni anlamına gelmez.

Karıştırılabilecek Türler

Leş Kargası (Hooded Crow), eski Corvus cornix adıyla bilinen gri gövdeli gruptur; AviList v2025b bunu Corvus corone içinde değerlendirir. Gri sırtı ve alt tarafı, siyah başı, kanatları ve kuyruğuyla karşıtlık oluşturur. Kuzgun ise bütünüyle siyahtır.

Ekin Kargası (Rook, Corvus frugilegus) daha ince ve sivri gagalıdır. Erişkinin gaga dibindeki çıplak, açık renkli yüz alanı yardımcıdır; gençte burası tüylü ve koyudur. Uçuşta kuyruğu da hafifçe kama biçimli olabilir: yalnız kuyruk şekliyle Kuzgun tanısı konmaz.

Küçük Karga (Eurasian Jackdaw, Coloeus monedula) çok daha küçük, kısa gagalı ve gri enselidir. Erişkinin açık mavi-gri gözü Kuzgunun koyu gözüne karşı iyi bir ayrımdır. Genç Küçük Karganın gözü daha koyu olduğundan bu işaret her yaşta aynı açıklıkta değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Avrupa’da kayalık kıyılar, dağ yamaçları ve yüksek ağaçların bulunduğu ormanlar üreme ortamları arasındadır. Rahatsız edilmediği kayalık çıkıntıları kullanabilir; ağaçta yuvalaması da yaygındır. Yalnız yüksek ve çıplak dağlarda aranması, ağaçlık alanlardaki çiftlerin gözden kaçmasına yol açar.

Yuva Yeri

Yuva kaya çıkıntısında veya ağaçta büyük dallarla kurulur; iç çanağa ot, yün ve kıl gibi yumuşak malzemeler eklenir. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesinde tipik yumurta sayısı 4–6, dişinin kuluçkası 21–22 gündür; yavru 39–40,5 günde uçabilecek duruma gelir. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş yuva verisi değildir. Yuva uzaktan izlenir, kuluçkadaki kuş kaldırılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Kuzey Amerika’daki uzman tür hesabında açık arazi ve ormanların yanı sıra çöller, kıyılar, kırsal yerleşimler ve bazı kentlerde de yaşadığı anlatılır. Bu geniş ortam kullanımı, bütün ülkelerde her kentte bulunduğu anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Kuzgun Kuzey Amerika, Grönland, Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika’ya yayılan bir türdür; İzlanda, Faroe ve Kanarya adalarında da bulunur. Amerika’daki yayılışı Nikaragua’ya kadar iner. AviList v2025b, bu geniş alan içindeki kuşları 11 alt türde toplar. Common Raven ve Northern Raven adları aynı Corvus corax taksonu için kullanılan İngilizce adlardır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye bu türün doğal yayılışı içindedir. Güncel AviList, Güneydoğu Avrupa’dan Türkiye üzerinden Pakistan’a uzanan grubu Corvus corax laurencei alt türü olarak verir. OSME’nin 2025 bölge listesi laurencei grubunu ayrı bir başlıkta tartışır; AviList v2025b’de ise Kuzgunun alt türlerinden biridir.

Göç Yolculuğu

Avrupa halkalama atlası, kuzgunların büyük ölçüde yerleşik olduğunu, en kuzeyde kışın güneye hareket görülebildiğini belirtir. Üremeyen gençlerin dolaşması düzenli göçten farklıdır; Almanya ve Fransa’daki izlemelerde geniş alanlar arasında hareket ettikleri bildirilmiştir. Halkalama kayıtlarının çoğunun kısa mesafeli olması, bütün gençlerin yuvasının yakınında kaldığını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Çok çeşitli besinler yer. Cornell’in Kuzey Amerika tür hesabında leş, böcekler, küçük omurgalılar, kuş yumurtaları ve yavruları; ayrıca tahıl, meyve ve yiyecek artıkları sayılır. Bu liste besin çeşitliliğini gösterir, Türkiye’deki besinlerin yüzdelerini vermez.

Nasıl Avlanır?

Yerde yürüyüp sıçrayarak besin arar. Fazla yiyeceği daha sonra almak üzere saklayabilir; bu, tek seferde bulduğu besinin bir bölümünü hemen tüketmemesini sağlar.

İlginç Bilgiler

## Bir deneyde neyi yapabildiler? Almanya’nın Seewiesen kentinde, 2014–2015’te elle büyütülmüş sekiz kuzgunla yapılan ve 2020’de yayımlanan deneyde, üç erkek ile beş dişiye dört, sekiz, on iki ve on altı aylıkken görevler verildi. Bir kuş ikinci test döneminde katılmayı bıraktı ve daha sonra sınanmadı. Kuşlar gizlenmiş yiyeceği bulma, miktarları ayırt etme ve insanın bakış ya da işaretlerinden yararlanma gibi görevlerle karşılaştı. Bazı alanlardaki başarıları, daha önce aynı tür görevlerle sınanmış şempanze ve orangutanların sonuçlarına benziyordu; yer ve konumla ilgili görevlerde ise daha geride kaldılar. Araştırmacılar, bu benzerliğin aynı düşünme mekanizmasını kanıtlamadığını açıkça belirtti. İnsanlarla büyütülmüş bu küçük grubun sonuçları, doğadaki bütün kuzgunlara genellenemez. ## Görünen yiyeceğe doğrudan uzanmamak 2016’da yayımlanan başka bir deneyde İsveç’teki araştırma istasyonunda tutulan beş erişkin kuzgun, üç dişi ve iki erkek, bir silindirin içindeki yiyeceği almaya çalıştı. Önce içi görünmeyen silindirin yan açıklıklarından yem almayı öğrendiler. Saydam silindire geçildiğinde yiyecek karşılarında görünüyordu; doğru çözüm ön yüzeye yönelmek yerine yandan uzanmaktı. Beş kuzgunun her biri on denemenin tamamında bunu başardı. Bu, görünen hedefe doğrudan uzanma dürtüsünü durdurabildiklerini gösterir. Ancak kuşların daha önceden saydam nesne deneyimi vardı; sonuç öğrenme koşullarından bağımsız bir “zekâ puanı” değildir. Deney geleceğe plan yapmayı veya ödül için uzun süre beklemeyi ölçmüyordu.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...