kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Sarı Çinte (Emberiza citrinella)
VS
Seçildi Boz Çinte (Emberiza cineracea)

Sarı Çinte

Emberiza citrinella

Takım Passeriformes
Familya Kirazkuşugiller (Emberizidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Sarı baş-alt taraf, kızıl sağrı, beyaz dış kuyruk ve ritmik şarkı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sarı Çinte, Emberiza citrinella, çizgili kahverengi sırtı ve uzun kuyruğuyla tanınan bir çintedir. Erişkin erkekte sarı baş ve alt taraf dikkat çeker; kızıl-kestane sağrı ile uçuşta görülen beyaz dış kuyruk tüyleri tanıyı destekler. Dişi ve genç daha kahverengi olabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası kısa ve güçlüdür. Kahverengi sırt koyu boyuna çizgiler taşır; sağrı, yani sırtın kuyruğa yakın bölümü, kızıl-kestanedir. Bu alan tünemiş kuşta kapalı kanatların uçlarıyla örtülebilir.

Erkeğin limon sarısı başında zeytin-kahverengi çizgiler bulunabilir. Göğüsteki düzensiz koyu-zeytin ve kızıl alanın belirginliği değişir; yanlar koyu çizgili, karın daha temiz sarıdır. Gaga üstte koyu gri, altta daha açık mavi-gridir. Ayaklar pembe-kahverengi görünebilir. Bütün erkeklerde aynı genişlikte baş çizgisi beklenmez.

Şarkı söyleyen erkek çalının veya çitin açık üst noktasına konabilir. Sarı başı ile çizgili sırtı burada rahat görülür. Yerde beslenirken öne eğilmesi gövde oranlarını farklı gösterebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Taze sonbahar tüylerinde erkeğin sarısı daha örtülü görünebilir. Tüylerin kenarları aşındıkça sarı genişler ve koyu baş çizgileri silikleşir. Ancak uzman halkalama rehberi üreme öncesinde sınırlı bir vücut tüyü değişimini de kaydeder; ilkbahar görünümünün mutlaka hiç yeni tüy olmadan oluştuğu söylenmez.

Dişide baş ve alt taraf genellikle daha kahverengi ve çizgilidir; sarı alanlar daha küçüktür. Bununla birlikte parlak dişiler ile ilk yıl erkekleri örtüşebilir. Yaşlandırma rehberi bazı kuşlarda güvenli eşey ayrımı yapılamadığını özellikle belirtir. Başın ne kadar sarı olduğuna tek başına bakmak yerine baş ve göğüs deseni, giysinin aşınması ve kuşun yaşı birlikte değerlendirilir.

Genç kuşun taze giysisinde çene, boğaz, göğüs ve yanlar belirgin koyu çizgilidir. Kanat örtülerindeki beyaz uçlar da dikkat çeker. Gençlik giysisinden erkek veya dişi olduğu güvenle söylenemez. İlk sonbahar ile izleyen ilkbaharda kanatta farklı yaşta tüyler bir arada bulunabilir. Kuyruk tüyleri çoğunlukla dar ve sivridir, fakat rehber bunun her bireyde geçerli olmadığını özellikle belirtir.

Uçuşta Görünüm

Uçarken uzun kuyruk gövdenin gerisine uzanır. Kuyruk açıldığında dış tüylerdeki beyaz alanlar, kalkışta veya üstten görünüşte de kızıl-kestane sağrı seçilebilir. Beyaz dış kuyruk alanı başka çintelerde de bulunduğundan, kısa bir beyaz parıltı tek başına Sarı Çinte tanısı koydurmaz.

Ses ve Davranış

Şarkısı, art arda yinelenen kısa sesleri izleyen uzunca bir son bölümle tanınır. Son bölümün tonu ve ritmi değişebilir; şarkı bazen bu motif gelmeden kesilir. Kısa temas çağrıları aynı şey değildir. Bahçe Çintesiyle karşılaştırırken yalnız başlangıç notalarına değil, şarkının tamamına ve kuşun görünüşüne bakılır.

Üreme döneminde erkek şarkıyla alanını savunur. Üreme dışında başka tohum yiyen kuşlarla karışık sürülere katılabilir. Yeni Zelanda uzman hesabı bu sürülerde farklı türlerin birlikte beslendiğini anlatır.

Yuva, uzun otlar veya sık çalılar arasında, yerde ya da yere yakındır.

Ot ve yosunlardan çanak biçiminde bir yuva kurar. BTO’nun Britanya kuşlarına ilişkin derlemesinde tipik 3–4 yumurta, dişinin yürüttüğü 12–14 günlük kuluçka ve 12,5–16 günlük yuva dönemi verilir. Yılda genellikle iki, bazen üç üreme girişimi bildirilir; başarısız yuvanın yerine kurulan yenilemeler bu sayıya dahil değildir. Yavrunun yuvadan ayrılması, kendi başına beslenmeye tamamen hazır olduğu anlamına da gelmez.

Karıştırılabilecek Türler

Küçük İskete, Serinus serinus, sarı ön tarafı nedeniyle uzaktan benzer görünebilir. Ancak daha küçük ve toplu yapılıdır; kuyruğu daha kısa, gagası küt ve kısadır. Erişkinin sağrısı sarıdır; Sarı Çintenin kızıl-kestane sağrısıyla karıştırılmamalıdır. Genç Küçük İsketenin sağrısı daha kahverengi olabilir; bu durumda küçük küt gaga ve kısa kuyruk özellikle önem kazanır.

Bahçe Çintesi, Emberiza cirlus, özellikle dişi ve genç giysilerinde yakın benzerlik gösterir. Üreme erkeğinde siyah boğaz ile göz çevresindeki koyu ve sarı şeritler belirgindir; göğüs yeşilimsi-zeytin, yanları kestane ve karın sarıdır. Sağrısı zeytin-gri veya gri-kahverengidir. Dişi ve gençte baş daha soluk olsa da Sarı Çintenin kızıl sağrısı yerine bu donuk sağrı rengi aranır. İki türün dış kuyruklarında da beyaz bulunduğundan kuyruk tek başına ayrım sağlamaz.

Ak Başlı Çinte, Emberiza leucocephalos, erişkin erkekte beyaz tepe ve yanak alanlarıyla, kestane yüz ve boğazıyla ayrılır. Dişi ve ilk kış kuşları daha zordur: Sarı Çinteye benzer kızıl sağrı taşıyabilirler, fakat normal giysilerinde sarı tonu bulunmaz. Sarı Çintede de sarı çok az olabildiğinden tek bir soluk fotoğraf yeterli değildir. İki tür Orta Sibirya’daki temas alanlarında melezleşir; ara giysili bir kuşu birkaç renk lekesine göre kesin saf tür diye adlandırmak güvenilir değildir.

Kaya Çintesi, Emberiza cia, erişkinde gri baş ve boğazla, baş boyunca uzanan koyu çizgilerle ayrılır. Alt tarafı sarıdan çok kızıl-kahverengidir. Onun da kızıl sağrısı ve beyaz dış kuyruk alanları vardır; bu iki işaret Sarı Çinteye özgü değildir. Genç Kaya Çintesinin erişkin baş deseni henüz gelişmediğinden, erişkin özelliklerini her genç kuşta aramak doğru olmaz.

Tarla Çintesi, Emberiza calandra, daha iri ve güçlü gagalı, gri-kahverengi çizgili bir kuştur. Sarı başı yoktur; kuyruk tüylerinde Sarı Çinteninki gibi beyaz dış alanlar bulunmaz. Genç kuşu daha sıcak renkli olabilir, ama bu sıcak ton erişkin Sarı Çintenin sarı başı demek değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Otlu açıklıkların çalılara, tarla ve mera kenarlarına komşu olduğu yerlerde bulunabilir. Orman kenarları ve fundalıklar da yaşam alanları arasındadır. Türkiye’nin Yıldız Dağları’ndaki 2009 çalışmasında görüldüğü kuzeybatı kesim, açık orman parçaları ile çalı ve seyrek ağaçlarla çevrili tarım-mera alanlarından oluşuyordu.

Yuva Yeri

Yuva yerde veya çok alçakta, uzun otların ve sık çalıların arasında gizlenmiş bir çanaktır. Kuru otlardan yapılır; içi ince kök, kıl ve benzeri liflerle döşenir. Gizli yuvayı görmek için örtü açılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Beslenme alanı ile yuva örtüsü aynı peyzajın farklı parçaları olabilir. İngiltere’de Oxfordshire’ın Wytham bölgesindeki tek bir çiftlikte, 1995–1997 ve 1999’un mayıs–ağustos dönemlerinde yavru besleyen ebeveynler izlendi. İlk dönemde 29, 1999’da 10 yuvanın besin toplama uçuşları, çevredeki ortamların kapladığı alanla karşılaştırıldı. Kuşlar otlu tarla kenarlarını ve diğer tarla sınırlarını, ekili alanlara göre daha çok seçti. Geniş bir tarla yüzeyi içinde, kuşların seçtiği küçük bitkili sınırların ayrı bir beslenme işlevi olduğu böylece ortaya çıktı.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Avrupa’dan Sibirya’ya uzanan Avrasya kuşağıdır. Batıda Britanya Adaları ve kıta Avrupa’sının uygun açık alanlarında, doğuda Sibirya’ya kadar bulunur; Akdeniz çevresinde dağılışı daha parçalıdır. İnsanlar tarafından Britanya’dan Yeni Zelanda’ya götürülmüş ve orada yerleşmiştir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de yerel ve sınırlı dağılış gösterir. Yıldız Dağları’nın Türkiye bölümünde 2009’da yapılan taramada Sarı Çinteler 22 Haziran–2 Temmuz arasında kaydedilmiştir. Yakın noktalar birleştirildiğinde 15 alanda 45 kuş gözlemi, şarkı söyleyen erkekler, çiftler ve kur davranışı bildirilmiştir. Çalışma bunu güçlü, neredeyse kesin üreme kanıtı olarak değerlendirir; yuva ya da yumurta bulunduğu anlamına gelmez ve tekrar sayılmış kuşlar olabilir. OSME’nin 2024 listesi kuzeydoğu Türkiye’de küçük üreyen nüfuslar da bildirir. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2018 dönemine ait 250–1.000 üreyen çift tahmini vardır; bu 2026 nüfus sayımı değildir. 2012–2018 ve 1980–2013 nüfus eğilimleri yetersiz veri nedeniyle bilinmiyor olarak kaydedilmiştir.

Göç Yolculuğu

Bütün nüfuslar aynı ölçüde göç etmez. Avrupa’nın ılıman kesimlerindeki kuşlar yerleşik veya kısa hareketli olabilirken daha kuzeydeki nüfuslar kışın güneye çekilir. Türkiye hem yerel üreyen kuşların hem de kış ziyaretçilerinin görülebildiği ülkeler arasındadır. Bir kış sürüsünün hangi üreme alanından geldiği yalnız görünüşünden anlaşılmaz; Türkiye kuşları için doğrulanmış tek ülke sırası veya sabit kilometre değeri verilmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Erişkinlerin temel besinleri bitki tohumlarıdır; otların tohumları özellikle önemlidir. Yeni Zelanda uzman hesabı çim ve salkım otu tohumları yanında kuşotu ve karahindibayı da sayar. Üreme döneminde böcekler ve diğer omurgasızların önemi artar. Çekirge, güve, tırtıl, sinek, kınkanatlı böcek, yaprakbiti ve örümcekler bu besinler arasındadır. Özellikle henüz yuvadan ayrılmamış yavrular ağırlıklı olarak omurgasızlarla beslenir; besini hem erkek hem dişi taşır.

Nasıl Avlanır?

Besinini çoğunlukla yerde toplar. RSPB hesabı, zemindeki tohumlar arasında besin aradığını anlatır. Anızda veya otlu tarla kenarında dolaşan kuşun erişebildiği taneler önemlidir. The Wildlife Trusts’ın Britanya özeti, kışın kar açık alandaki yiyeceğe ulaşmayı zorlaştırdığında çiftlik avlularına ve kır bahçelerine geçebildiğini bildirir.

İlginç Bilgiler

## Şarkıdaki Bölgesel Farklar Şarkının son bölümü bölgesel farklılıklar taşıyabilir. Britanya ile Yeni Zelanda’yı karşılaştıran, 2018’de basılan bir çalışmada çoğu 2013–2015’te alınan yeni saha kayıtları arşiv kayıtlarıyla birleştirildi. Son bölümü anlaşılabilen 365 kayıt kullanıldı: 224’ü Britanya’dan, 141’i Yeni Zelanda’dandı. Sesler görüntüye dönüştürülerek nota biçimleri karşılaştırıldı. Yeni Zelanda’da yedi lehçe tipi bulundu; bunların beşi Britanya örnekleminde görülmedi. Araştırmacılar bazı eski lehçelerin Yeni Zelanda’da korunmuş olabileceğini savundu, ancak bu sonuç tarihsel ve dolaylı kanıta dayanan bir açıklamadır. ## Nüfus Sayısını Doğru Okumak Küresel yaygınlık, her bölgede nüfusun iyi durumda olduğu anlamına gelmez. BTO’nun Birleşik Krallık üreme izlemesinde 1967–2024 arasında yaklaşık yüzde 68 azalma gösterilir; tür orada Kırmızı Liste’dedir. Bu ulusal koruma listesi küresel tehdit sınıfıyla aynı ölçek değildir. Türkiye’nin nüfus eğilimi için yetersiz veri bulunması da Birleşik Krallık’taki azalma yüzdesini Türkiye’ye aktarma izni vermez. ## Av Sayısı ve Ava Ulaşmak Bir beslenme alanının değeri yalnız içindeki av sayısından anlaşılmayabilir. İngiltere’nin Wytham bölgesindeki 1999 tarla kenarı çalışmasında, yavru besleme döneminde hem biçilmiş hem biçilmemiş otlu kenarlara erişebilen sekiz yuva karşılaştırıldı. İki kenar tipinin kullanımında anlamlı fark bulunmadı. Araştırmacılar, kısa bitkilerde avı bulmanın kolaylaşmasıyla av miktarındaki değişimin birbirini dengelemiş olabileceğini tartıştı. Bu bir açıklama olasılığıdır; avlanma kolaylığının tek neden olduğu kanıtlanmadı ve sekiz yuvalık örneklemde anlamlı fark bulunmaması, iki kenar tipinin her bakımdan eşdeğer olduğunu göstermez.

Boz Çinte

Emberiza cineracea

Takım Passeriformes
Familya Kirazkuşugiller (Emberizidae)
IUCN Durumu NT
Arazide Teşhis İpucu
İri gri gaga, iki alt türün farklı alt taraf rengi ve uçuşta beyaz kuyruk köşeleri.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Boz Çinte, özellikle erkeğin sade sarı-yeşil başıyla tanınan bir çintedir. Erkekte karın rengi coğrafyaya göre sarı ya da gri-beyaz olabilir. Bu nedenle tek bir erkek renk kalıbı bütün toplulukları anlatmaz.

Türün İngilizce adı Cinereous Bunting, bilimsel adı Emberiza cineracea’dır. AviList, batıdaki cineracea ile doğudaki semenowi’yi aynı türün iki alt türü olarak sınıflandırır.

Genel Görünüm ve Duruş

Görece iri, ince yapılı ve uzun kuyrukludur. Dişide güçlü, soluk gaga ile ince açık göz halkası dikkat çeker. Erkeğin sırtı grimsi ve belli belirsiz koyu çizgilidir. Sade görünmesi, hiç çizgisi bulunmadığı anlamına gelmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi ve gençlerde erkeğin parlak sarı tonları bulunmaz; boğaz ve göğüste hafif çizgilenme görülür. Karın beyazımsıdır. Yalnız sarının azlığına bakarak bir kuşu kesin dişi ya da genç diye ayırmak doğru olmaz.

İlk kış kuşu dişiye çok benzer. Boğazı beyazımsı-devetüyü, başı ve sırtı kahverengimsidir; tepe ve göğüste ince çizgiler vardır. Bu yaşın görünüşü, erişkin erkeğin sarı başıyla karşılaştırılarak değerlendirilmelidir.

Uçuşta Görünüm

Uçan kuşta sesi de dinlemek yararlıdır. Cornell’in tür hesabı, keskin uçuş çağrısının Kızıl Kirazkuşununkine benzediğini belirtir. Bu yüzden tek çağrıyla karar vermek yerine kuş konduğunda baş, gövde ve gaga görünüşünü de kontrol edin.

Ses ve Davranış

Oiseaux’nun uzman anlatımında ötüş, kısa ve hızlı bir ses dizisidir; ritmi tam düzenli değildir, sonunda ince ve kalın notalar çabucak birbirini izleyebilir. Bu yazılı tarif, gerçek sesi dinlemenin yerini tutmaz. Ses benzetmesini kuşun görünüşüyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Karıştırılabilecek Türler

Kirazkuşunun (Emberiza hortulana; İngilizce Ortolan Bunting) erişkin erkeğinde sarı göz halkası ve boğaz, yeşilimsi başla birlikte görülür; alt taraf sıcak turuncu, gaga pembedir. Boz Çintede bu belirgin turuncu alt taraf yerine alt türe göre gri-beyaz veya sarı renk aranır.

Kızıl Kirazkuşunun (Emberiza caesia; İngilizce Cretzschmar’s Bunting) erişkin erkeğinde mavi-gri baş ile turuncu-kestane boğaz ve alt taraf birlikte seçilir. Bunlar erişkin erkeklere ait ayırımlardır; dişi ve gençte aynı renkleri beklemeyin. Benzer çintelerde yaş, baş deseni ve alt tarafın çizgilenmesi birlikte değerlendirilmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık, taşlı veya kayalık yamaçlarda, seyrek çalı ve ot örtüsü arasında ürer. Yaşam alanı yalnız yüksek ve çıplak dağlarla sınırlı değildir. 2003 uluslararası eylem planı, Türkiye’de daha alçak ve daha gür bitkili yamaçları, Gaziantep çevresinde meyvelik ve küçük tarlalı korunaklı vadileri de bildirir.

Yuva Yeri

Yuva yerde, bir kaya kenarında ve sarkan otların örttüğü bir noktada bulunabilir. Sap, yaprak ve otlardan kurulur; ince kök ve kıllarla tamamlanır. Oiseaux’nun uzman hesabı üç–dört yumurta bildirir; bu, Türkiye’deki yeni bir yuva sayımı değildir. Kuluçka ve yavrunun yuvadan ayrılma süreleri bu incelemede güvenilir tür verisiyle doğrulanamadı. Yuvayı bulmak için otları açmayın veya taşları kaldırmayın.

Günlük Alan Kullanımı

Erkek, çevreyi görebildiği ağaç, kaya, direk veya tel üzerinden ötebilir. Bu tünekler, yuvanın mutlaka tüneğin hemen altında olduğunu göstermez. Gözlemi zemindeki bitki örtüsünü çiğnemeden sürdürmek gerekir.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı Türkiye, Ege’deki bazı Yunan adaları, Irak’ın kuzeyi ve İran’ın batısındaki uygun alanlarla sınırlıdır. Yunanistan’daki başlıca üreme adaları Midilli, Sakız ve İskiri’dir. Irak’taki saha araştırması, kuzeyin dağ yamaçlarında doğu alt türünün ürediğini ayrıca belgelemiştir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye, türün önemli üreme alanlarını taşır. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesinde cineracea için 2013–2019 dönemine ait 2.500–4.500 çift; semenowi için 2002–2018 dönemine ait 100–500 çift tahmini verilmiştir. İkisi de sınırlı veriye dayalı uzman tahminidir. Dönemleri farklı olan bu sayılar 2026 ülke sayımı değildir. Tabloda batı alt türünün eğilimi azalan, doğu alt türünün eğilimi ise veri yetersizliği nedeniyle bilinmeyen olarak gösterilir.

Göç Yolculuğu

Göçmendir; üreme alanlarının güneyinde, Kızıldeniz çevresinde kışlar. OSME, batı ve doğu topluluklarının geçiş ve kışlama kayıtlarını ayrı değerlendirir; doğu grubunun Eritre ile Arabistan’ın güneybatısındaki kışlama alanlarının az sayıdaki kayda dayandığını da belirtir. Bunlar her kuşun aynı sırayla geçtiği kesin ülke dizileri değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Tohumlarla birlikte küçük omurgasızları da yer. Uluslararası eylem planı, üreme döneminde böcek, örümcek, tırtıl, sinek, çekirge, pupa ve salyangozları sayar. Bu liste, her bölgede aynı besinin aynı oranda yenildiği anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Besinini çoğunlukla yerde toplar. Aynı derleme, Eritre’de kışlayan küçük grupların kısa otlu taşlık zeminde beslendiğini bildirir. Üreme dışındaki beslenmenin büyük ölçüde tohuma dayandığı düşünülse de göçte omurgasız aldıkları da görülmüştür.

İlginç Bilgiler

## Üremeyi Gösteren Kanıt Bir türün ürediğini göstermek için yalnızca ilkbaharda öten bir kuş görmek her zaman yeterli olmaz. Irak’ın kuzeyindeki 2007–2010 yaz araştırmaları Boz Çinteyi Süleymaniye’de 12, Erbil’de 12 ve Duhok’ta altı alanda kaydetti. 30 Mayıs 2010’da Peramagroon’da erişkinlerle birlikte yeni uçmuş yavrular görüldü; 2011 tarihli makale bunu ülkedeki ilk kesin üreme kanıtı olarak sundu. Buradaki alan sayıları, aynı sayıda kuş veya yuva bulunduğu anlamına gelmez. Bu saha sonucu, daha eski yayınlardaki Irak’ta üreme kuşkusuna yeni kanıt eklemiştir. ## İki Tür Arasındaki İlişki Boz Çinte ile Kızıl Kirazkuşu Ege adalarında benzer açık çalılıklar kullanır. Yunanistan’ın 2009 Kırmızı Kitabı, daha yaygın Kızıl Kirazkuşuyla rekabet olabileceğini tartışır; ancak bunun betimlendiği veya ölçüldüğü bir araştırma bulunmadığını açıkça söyler. Dolayısıyla iki türü aynı yamaçta görmek, birinin diğerini alandan uzaklaştırdığını göstermez. Bu, o tarihli Yunanistan değerlendirmesindeki bir araştırma sorusudur; Türkiye’de sınanmış bir sonuç değildir. ## Otlatmanın İki Yüzü Tür için hazırlanan 2003 eylem planı, iki farklı soruna dikkat çeker: aşırı otlatma yerdeki yuvaları ve örtüyü zedeleyebilir; bazı yerlerde otlatmanın azalması da açık alanın kapanmasına yol açabilir. Plan, ikinci ihtimalin önemini belirsiz bırakır ve daha fazla saha verisi ister. Bir koruma önerisiyle sonucu ölçülmüş bir deney arasındaki bu fark korunmalıdır.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...