kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Sarı Bacaklı Kumkuşu (Calidris temminckii)
VS
Seçildi Büyük Kumkuşu (Calidris canutus)

Sarı Bacaklı Kumkuşu

Calidris temminckii

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Küçük Kumkuşundan sarımsı bacakları, daha düz üst tarafı, sakin beslenmesi ve belirgin beyaz dış kuyruk tüyleriyle ayrılır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sarı Bacaklı Kumkuşu (Calidris temminckii; Temminck’s Stint), çok küçük, sade gri-kahverengi bir kıyı kuşudur. Kısa koyu gaga, sarımsı-yeşil bacaklar ve beyaz karın ilk tanı ipuçlarıdır. Tek renk yerine gövde, kuyruk ve baş deseni birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi uzunca, bacakları kısadır. Kuyruk, kapalı kanadın uçlarının gerisine uzanır; bu oran kuşa yere yakın, uzamış bir görünüş verir.

Gözün renkli bölümü koyu kahverengidir; göz çevresindeki beyaz halka yakından seçilir. Gaga kahverengimsi-siyah, alt gaganın iç tarafı biraz daha açıktır. Bacak tonu sarımsı, yeşil veya kahverengiye yaklaşabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme giysisinde sade gri-kahverengi tüylerle koyu merkezli, kızıl-devetüyü kenarlı tüyler karışabilir. Dinlenme giysisinde üst taraf daha tekdüze gri-kahverengidir; göğüsteki koyuluk beyaz karından ayrılır.

Erkek ve dişi çok benzer. Üreme döneminde dişiler bazen daha sıcak kahverengi, erkekler daha gri görünse de bu ayrım kesin değildir. Tek kuşun renk tonundan güvenilir eşey tayini yapılmaz.

Gençte üst taraf tüylerinin açık kenarları ve hemen içlerindeki koyu bantlar pullu bir desen oluşturur. Göğüs soluk gri veya devetüyü tonludur; boğazdaki küçük açık alan ve alt taraf beyazdır. Bu, dinlenme giysili erişkinin daha düz görünüşünden ayrılır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta koyu kanatta beyaz çizgi, kuyrukta koyu orta bölüm ve beyaz yanlar görülür. Dış kuyruk tüylerinin beyazı tabandan uca uzanır; bu alan kanattaki çizgiden ayrı bir işarettir.

Ürküp havalandığında ani ve hızlı biçimde yukarı yükselebilir; bu sırada sık çağrı verir. Uçuşunu görmek için kuş kaldırılmaz.

Ses ve Davranış

Uçuş çağrısı ince, hızlı titreşimli bir “tirrr” gibi duyulur. Üreme şarkısında ses dizileri daha uzun süre tekrarlanır. Kıyıda havalanan kuşun kısa çağrısıyla gösteri şarkısı aynı uzunlukta beklenmez.

Karıştırılabilecek Türler

Küçük Kumkuşu (Calidris minuta; Little Stint) koyu bacaklıdır; üreme giysisinde daha kızıl ve açık sırt çizgileri belirgin olabilir. Uçuşta dış kuyruğu gridir; Sarı Bacaklı Kumkuşunun beyaz kuyruk yanlarından ayrılır. Dinlenme giysisinde renkler daha sadeleşir.

Ak Kumkuşu (Calidris alba; Sanderling) daha iri ve dolgun, siyah bacaklı ve daha güçlü gagalıdır. Dinlenme giysisinin açıklığı üreme döneminde yerini kızıl ve koyu desenlere bırakır. Uçuşta geniş, uzun beyaz kanat çizgisi görülür.

Dere Düdükçünü (Actitis hypoleucos; Common Sandpiper) daha iridir; gövdesinin arkasını belirgin oynatır. Beyaz alt tarafı kanadın önüne doğru bir girinti yapar. Bu beyaz “omuz girintisi”, sade kahverengi bir Sarı Bacaklı Kumkuşu ararken önemli bir ayrımdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanında alçak bitkili açık tundra, taşkın düzlüklerinin kenarları ve su yakınındaki çayırlıklar kullanılır. Zemini kaplayan küçük bitkiler yerdeki yuvayı gizleyebilir.

Yuva Yeri

Yuva yerde, ince dal ve yaprak parçalarıyla kurulur. BTO’nun Britanya–İrlanda özeti tipik dört yumurta, 21–22 günlük kuluçka ve 15–18 günde uçuşa erişme bildirir; bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Erkek ve dişi farklı yuvaların bakımını tek başına üstlenebilir. Yaygın düzende dişi ilk yumurtalarını erkeğe bırakıp başka eşle ikinci yuva kurar, sonraki kuluçkayı kendisi yürütür. Her birey aynı sırayı izlemez. İnce tüylerle kaplı yavrular erken yürüyebilir; bu, hemen uçabildikleri anlamına gelmez. Etkin yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Göçte çoğunlukla örtüye yakın çamurlu ve bataklık kenarlarda tek veya az sayıda kuş görülür. Başka kıyı kuşlarının kalabalığına karışmadan, bitki kenarında sessizce beslenebilir; yerel olarak sürüler de oluşabilir.

Dünya Yayılışı

Avrasya’nın Kuzey Kutbu çevresindeki ve hemen güneyindeki kesimlerinde, İskandinavya’dan Rusya’nın Çukotka bölgesine uzanan kuşakta ürer. Üreme dışında Afrika ve güney Asya’daki çeşitli sulak alanlarda görülür. Bazı dağlık iç alanlar da üreme için kullanılır.

Türkiye'deki Durumu

CMS Türkiye’yi doğal yayılışı içinde listeler; bu tek başına üreme kanıtı değildir. Bolu’daki Gölköy-Yumrukaya sulak alanını inceleyen 2025 tarihli İngilizce araştırmada tür geçit kuşu olarak gösterilir. Çalışma Kasım 2017’de başladı; 2018 boyunca, 2019 ve 2023’te ise seçilmiş dönemlerde toplam 48 saha sayımı yapıldı. Bu yerel sonuç bütün Türkiye’ye aynı aylık takvim veya sayı vermez.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS’nin 2022 atlası, kuzey Avrupa kuşlarında çoğunlukla güneybatı ve güneye, daha az sayıda güneydoğuya hareketler bildirir. Erişkinlerin güz göçü gençlerden önce başlayabilir. Doğu ve güneydoğu Avrupa’dan halka kayıtları azdır; bunlar Türkiye’deki bütün kuşların yolunu belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük omurgasızlarla beslenir. Üreme alanında böcek ve larvalar öne çıkar; göç ve kış alanlarının çamurlarında küçük solucanlar, yumuşakçalar ve kabuklular da alınır.

Nasıl Avlanır?

Kısa gagasıyla avı yüzeyden veya ıslak çamurun sığ üst tabakasından alır. Beslenmesi yalnız görünen avı gagalamaktan oluşmaz; yumuşak zemini de yoklayabilir.

İlginç Bilgiler

## Genetik Ebeveyn ve Bakım Veren Kuş Finlandiya’da Oulu çevresindeki Botni Körfezi kıyılarında, 2003–2006 arasında bulunan 153 yuvanın 90’ından 265 yavru veya çıkmamış yumurta örneği DNA yöntemiyle değerlendirildi. Bu 90 yuvanın 20’sinde birden fazla erkekten gelen yavrular veya embriyolar saptandı. 2014 makalesi, bazı erkeklerin yıllar arasında kuluçka yapıp yapmama durumunu değiştirdiğini de bildirdi. Genetik baba ile bakım veren kuş aynı olmak zorunda değildir. Sonuç küçük ve azalmakta olan bu Finlandiya topluluğuna aittir; bütün türe aynı oranla uygulanamaz. ## Işık Kaydıyla Göç Takibi Güney Norveç’in Finse bölgesinde 2010 ve 2011’de 30 kuşa ışık kaydedici takıldı. 2015 makalesinde kullanılabilir göç verisi altı kuştan elde edildi; yalnız üçünde tam veya tama yakın yıllık kayıt vardı. Batıya gidenler Avrupa’da birkaç kısa mola, Sahra öncesinde Kuzey Afrika’da daha uzun mola yaptı. Üç kuşun kış konumları Mali’de Nijer Nehri havzasını veya çevresini gösterdi. Balkanlar’a yönelen diğer kuşun cihazı yolda durdu. Işıkla konum hesabı GPS kadar kesin değildir; ekinoks çevresinde konum belirlenemez. Bu altı kuş bütün Türkiye göçmenlerini temsil etmez; genç kuşlar da cihazla izlenmemişti.

Büyük Kumkuşu

Calidris canutus

Takım Charadriiformes
Familya Çullukgiller (Scolopacidae)
IUCN Durumu NT
Arazide Teşhis İpucu
Kompakt yapı, kısa bacak, sağlam düz gaga ve mevsimsel kızıl alt taraf

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Büyük Kumkuşu dolgun gövdeli, kısa bacaklı ve sağlam, düz gagalıdır. Üreme giysisinde alt tarafı tarçın-kızıl olur; kışın gri-beyaz görünür. Tanıda mevsimsel renkle birlikte gövde ve gaga oranına bakılır.

Genel Görünüm ve Duruş

Boynu görece kısa, gövdesi topludur. Siyah gaga baş uzunluğuna yakın ve düzdür. Üreme dışında üst taraf uzaktan tekdüze gri görünür; alt taraf beyazdır, göğüs ile yanlarda gri işaretler bulunur. Başta beyazımsı kaş seçilir. Bacaklar giysiye göre siyahımsı, sarımsı veya yeşilimsi görünebilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi birbirine benzer. Üreme giysisindeki dişinin kızıl alt tarafında, özellikle alt karında, daha fazla beyaz bulunabilir. Bu değişken özellik tek başına bir bireyin eşeyini kesinleştirmez.

Gençte sırtın ince, açık tüy kenarları düzenli bir pullanma oluşturur; beyaz kaş ve kirli sarı bacaklar seçilebilir. Kış erişkininden yaş ayrımı uzak veya bulanık görüntüde zorlaşır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun kanatlar ve dolgun gövde birlikte dikkat çeker. Kuyruk ile kuyruğun hemen önündeki sırt bölgesi soluk gridir.

Ses ve Davranış

Sürü içinde kısa, yumuşak temas sesleri duyulur. Alçak, yuvarlanan çağrılar Kara Karınlı Kumkuşu’nunkileri andırabilir. Uçuşta veya dinlenirken sürü halinde bulunması yaygındır; kuşların doğal davranışı uzaktan izlenmelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Karınlı Kumkuşu Calidris alpina daha küçük, gagası daha uzun ve hafif aşağı kıvrıktır. Özellikle iki türün de gri olduğu kış giysisinde, gagayı ve aynı sürüdeki gövde oranlarını karşılaştırmak yararlıdır.

Ak Kumkuşu Calidris alba daha küçüktür ve karnı her giyside düz beyaz kalır. Büyük Kumkuşu’nun üreme kızılı ile kışın yanlarında görülen çizgiler, uygun açıdan bu ayrımı destekler.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme alanı kuzeyin ağaçsız tundrasıdır. Seyrek bitkili, taşlı ve açık zeminleri kullanır; yakınlarda sulak alanlar bulunabilir. Göçte ve kışın ise deniz kıyısındaki kum ve çamur düzlüklerinde beslenir. İç sularda karşılaşılması daha seyrektir.

Yuva Yeri

Yuva yerdeki sığ bir çanağın yaprak, liken ve yosunla döşenmesiyle oluşur. BTO’nun uzman derlemesi tipik dört, gözlenen üç-dört yumurta; iki eşin paylaştığı 21–22 günlük kuluçka ve 18–20 günlük uçuşa gelişim süresi verir. Bunlar kaynak kitaplardan derlenmiş tipik değerlerdir, Türkiye’de ölçülmüş yuva süreleri değildir. Yavrular tüylü çıkar ve yuvadan erken ayrılır.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında, özellikle dinlenme yerlerinde, kalabalık sürüler oluşturabilir. Gündüzün yanında gece de beslenebilir; günbatımındaki bir topluluk, bütün gece beslenmeyeceği anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b altı alt tür ayırır. Üreme alanları Kanada’nın yüksek kuzeyi ve Grönland’dan Sibirya’ya ve Alaska’ya uzanır. Taymır Yarımadası’nda üreyen canutus Batı ve Güney Afrika’da; Kanada’nın yüksek kuzeyi ile kuzey Grönland’da üreyen islandica Batı Avrupa ve Akdeniz’de kışlar. Yeni Sibirya Adaları’nın piersmai alt türü kuzeybatı Avustralya’ya, Kanada’nın rufa alt türü Güney Amerika’ya göç eder. Bunlar ayrı topluluk bağlantılarıdır.

Türkiye’deki Durumu

2008’de Sandgrouse’da yayımlanan uzman kontrol listesi, 1998 Türkiye değerlendirmesine dayanarak türü Türkiye’de seyrek geçiş göçmeni ve kış konuğu olarak tanımlar. OSME’nin Ocak 2025 listesinde ise geniş bölge genelindeki canutus kuşları çoğunlukla geçici göçmen veya rastlantısal konuk olarak özetlenir. Bu bölgesel ifade, Türkiye’deki her kaydı rastlantısal saymak ya da güncel bir ülke nüfusu vermek anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Uzun göçte kıyıdaki beslenme duraklarını birbirine bağlar. Yalnız deniz kıyısını izlemez; Batı Afrika ve Brezilya üzerinden karayı aşan yollar da vardır. Bir Türkiye kaydındaki işaretsiz kuşa, başka bir alt türde izlenmiş uzak rota veya yıllık mesafe doğrudan atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Deniz kıyısında küçük çift kabuklular, salyangozlar, deniz solucanları ve kabuklular yer. Kuzeydeki üreme alanlarında böcekler de önem kazanır. Bir kıyıda bollukla tüketilen tek av, bütün alt türlerin yıl boyunca değişmeyen besini değildir.

Nasıl Avlanır?

Çamuru gagasıyla yoklayarak veya yüzeydeki avı görüp toplayarak beslenir. Gaganın ucundaki duyarlı yapılar dokunarak besin bulmasına yardımcı olur. Türkiye’de karşılaşılan kuşların beslenmesini bozmamak için sürünün önüne yürünmemelidir.

İlginç Bilgiler

## Taşlık Beslenme Hızını Sınırlar Hollanda’nın Texel Adası’nda Mayıs 2000’de başlayan, altı erişkin kuşla yürütülmüş kontrollü deneyde araştırmacılar besinin sertliğini değiştirip taşlık boyutunu ultrasonla izledi. Taşlık, küçük kabuklu avı bütün yutan kuşta kabuğu ezen kaslı mide bölümüdür. Taşlığı büyüyen kuşlar kabuklu avı daha hızlı işleyebildi; kabuğu çıkarılmış besinde aynı boyut etkisi görülmedi. 2003’te yayımlanan bu deney, yalnız avı bulmanın değil, onu sindirim sisteminde işleyebilmenin de beslenme hızını sınırladığını gösterir. Deneme koşulları, serbest kuşların doğal beslenme hızının aynısı sayılmaz. ## Rota Kaydı ile Birey Sayısı 2021’de yayımlanan bir araştırmada, kuzeybatı Avustralya’da işaretlenen 17 erişkinden 2011–2019 dönemi için 19 rota kaydı elde edildi; bunların yalnız yedisi tam gidiş-dönüştü. Kuşlar, üreme bölgesi bağlantılarından piersmai alt türüne ait olarak değerlendirildi. Uydu vericileri ve ışık kaydedicileri, Avustralya ile Rusya’nın Yeni Sibirya Adaları arasındaki yolculuğu izledi. Kuzeye giderken Çin kıyılarında birden çok beslenme durağı kullanmaları, türün her zaman tek uzun durakla göç ettiği düşüncesini sınırlar. Aynı bireyin farklı yıl kaydı yeni bir kuş değildir; bu güzergâh Türkiye’de görülen bir bireyin rotasını göstermez. ## Uzun Bir Halkalama Kaydı BTO’nun Britanya halkalama hesabındaki en uzun yaş kaydı, 2006’da belirlenen 27 yıl, üç ay ve 29 gündür. Bu, izlenmiş bir bireyin kaydıdır; bütün yavruların beklenen ömrü veya her kuşun ulaşacağı yaş değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...