kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Sarı Boğazlı Serçe (Gymnoris xanthocollis)
VS
Seçildi Boz Serçe (Carpospiza brachydactyla)

Sarı Boğazlı Serçe

Gymnoris xanthocollis

Takım Passeriformes
Familya Serçegiller (Passeridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İnce gaga, sade çizgisiz üst taraf, iki açık kanat çizgisi; erkekte kestane omuz ve küçük sarı boğaz lekesi.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sarı Boğazlı Serçe (Gymnoris xanthocollis; Yellow-throated Sparrow), ince-sivri gagalı, sade kahverengi üst taraflı bir serçedir. Koyu kanadındaki iki açık çizgi yardımcıdır. Erkeğin küçük sarı boğaz lekesi ile kestane omuzu her duruşta görünmeyebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Başında zayıf açık kaş ve göz hizasında dar koyu çizgi seçilir. Sırtı belirgin çizgili değildir; açık renkli alt tarafıyla koyu kanadı karşıtlık oluşturur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Ürdün’de, Azraq yakınındaki Shaumari’de 1 Haziran 2011’de yakalanan iki erişkinde gözler siyahtı. Erkeğin gagası siyah, omzu kısmen kestane, boğazı sarıydı. Dişinin gagası kahverengi-pembe ve koyu uçluydu; boğaz tüylerinin sarı dipleri ancak tüyler aralandığında görüldü. Bu nedenle görünmeyen sarı leke, tek başına eşey veya yaş kanıtı değildir.

Genç kuşların ayrıntılı giysisi bu incelemede yeterli kaynakla doğrulanamadı; soluk renk tek başına gençlik işareti sayılmaz.

Uçuşta Görünüm

Türe özgü, güvenilir bir uçuş ayıracı doğrulanamadı. Uçan küçük bir serçeyi yalnız boğaz renginden adlandırmak güvenli değildir.

Ses ve Davranış

Hindistan’ın Delhi bölgesine ait 2019 uzman hesabında erkeklerin martta daha sesli olduğu belirtilir. Bu bölgesel gözlem, Türkiye’de aynı ayı veya kesin bir ses benzetimini doğrulamaz.

Karıştırılabilecek Türler

Serçe (Passer domesticus; House Sparrow) dişisinin güçlü konik gagası ve koyu çizgili sırtı karşılaştırılır. Erkeğin gri tepesi, kestane ensesi ve siyah gerdanlığı farklı bir baş deseni oluşturur.

Ağaç Serçesi (Passer montanus; Eurasian Tree Sparrow) erişkininde kestane tepe ve beyaz yanakta siyah benek belirgindir; eşeyler benzer desenlidir. Gençte işaretler soluklaşır. İki açık kanat çizgisi tek başına ayrım sağlamaz.

Kaya Serçesi (Petronia petronia; Rock Sparrow), güçlü gagası, geniş açık kaşları, tepesinin açık orta çizgisi ve çizgili sırtıyla ayrılır. Kuyruk uçlarında beyaz lekeler vardır; onun sarı boğazı da gizlenebilir.

Boz Serçe (Carpospiza brachydactyla; Pale Rockfinch) soluk kum rengi ve çift kanat çizgisiyle benzeyebilir. Kısa-tıknaz gagası, uzun üçgen kanatları ve ortadaki çift dışında beyaz uçlu kuyruk tüyleri yardımcıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Hindistan’ın Delhi bölgesinin 2019 uzman derlemesinde akasya ve Prosopis ağaçlıkları, köy çevreleri ve kırsal koruluklar öne çıkar; park ve bahçelerde de kaydedilir.

Yuva Yeri

Delhi’nin 2019 uzman hesabı, nisan–haziranda ağaç deliklerinde yuvalandığını belirtir. Bu tarih Delhi’ye aittir. Yuva malzemesi, yumurta sayısı, kuluçka ve yavrunun yuvada kalma süreleri bu incelemede doğrulanamadı.

Günlük Alan Kullanımı

Delhi’nin 2019 hesabında üreme dışında kırk veya daha fazla kuşun çalılar arasında ortak gecelediği bildirilir. Bu, Delhi için kaydedilen grup büyüklüğüdür.

Dünya Yayılışı

AviList iki alt tür tanır. Cornell’in uzman hesabında transfuga, güneydoğu Türkiye’den Suriye, Irak ve İran üzerinden güneybatı Afganistan ile güney Pakistan’a; xanthocollis ise doğu Afganistan ve kuzey Pakistan’dan güney Nepal ve Hindistan’a uzanır. Eski Petronia xanthocollis adı aynı türün önceki cins yerleşimidir.

Türkiye'deki Durumu

OSME’nin 2025 tarihli 10.2 bölgesel listesi, Türkiye’nin güneydoğusu ve güneyinde transfuga alt türünün küçük üreyen nüfuslarını bildirir. Bu, bütün güney illerinde aynı sıklıkta görüldüğü veya güncel ülke sayımının yapıldığı anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Cornell hesabı transfuga için kuzeybatı Hindistan’da kışlama bildirir. Buna karşılık 2019 Delhi uzman derlemesi türü o bölgede yerleşik üreyen kuş olarak tanımlar. Hareket durumu bölgeye göre değişir; Delhi’nin yerleşikliği Türkiye’ye taşınamaz ve bu bilgiler kesin bir bireysel göç rotası vermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Delhi bölgesinin 2019 uzman hesabı tahıl, diğer tohumlar, küçük meyveler, böcekler ve mevsiminde nektar tüketimini bildirir. Bu liste her besinin oranını göstermez.

Nasıl Avlanır?

Besini toplama yöntemine ilişkin ayrıntı için bu incelemede doğrulanmış bilgi bulunamadı.

İlginç Bilgiler

## Kuşbilim Tarihindeki Bir Serçe Bombay Natural History Society’nin 2020 Hornbill dergisindeki kısa tarih kaydı, çocuk Salim Ali’nin vurduğu Sarı Boğazlı Serçeyi tanıtmak için kuruma götürmesini kuşbilim yolculuğunun başlangıcı olarak anlatır. ## Ağlara Yakalanmak ve Alanda Bulunmak Hindistan’da New Delhi Ridge’de Temmuz 1971–Mayıs 1974 arasında, toplam 195 günde kurulan sis ağlarında bu türden 61 kuş yakalandı; yakalamalar daha çok temmuz ve ağustostaydı. 2024’te yayımlanan araştırmada ağların asıl hedefi başka türlerdi. Yazar, ağlarda yakalanma sıklığının genel gözlemlerden farklı olabileceğini açıklar: az yakalanmak, çevrede hiç bulunmamak değildir. ## Gün Uzunluğu ve Üreme Hindistan’ın Varanasi çevresinde Ağustos 1982’de yakalanan erişkin dişilerle yapılan 1986 çalışmasında iki grup önce sekiz hafta günde sekiz saat ışıkta tutuldu. Ardından 210 gün boyunca başlangıçta 15’er kuş bulunan gruplardan biri 15, diğeri sekiz saat ışık aldı; ayrı 30 kuş doğal gün uzunluğunda izlendi. Uzun ışık grubunun yumurtalıkları önce gelişti, ışık değişmediği halde sonra küçüldü. Kısa ışıkta aynı gelişme görülmedi. Bu, kontrollü yumurtalık yanıtıdır; Türkiye’de yumurtlama tarihini veya kuluçka süresini ölçmez.

Boz Serçe

Carpospiza brachydactyla

Takım Passeriformes
Familya Serçegiller (Passeridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Çizgisiz kum rengi gövde, iri göz, kalın gaga, uzun üçgensi kanat ve kısa kuyruk paketi.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Boz Serçe, soluk gri-kahverengi, belirgin desen taşımayan ince yapılı bir serçedir. Gaga kısa ve kalındır; üreme döneminde koyu gri olabilir. Sade renk, uzun ve üçgensi kanatlarla birlikte değerlendirilmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş ve sırt açık kum-grisidir. Kanat örtülerinin açık uçları iki kanat çizgisi oluşturur. Koyu kuyrukta, ortadaki çift dışında tüy uçları beyazdır. Alt taraf daha açık, boğaz beyazımsı veya soluk devetüyüdür. Yüzün yanındaki açık ve koyu ince çizgiler silik olabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ile dişi tüy görünümü bakımından benzerdir. Öten veya hareketli bir kuşun fotoğrafına dayanarak öteki bireyi kesin dişi saymak doğru olmaz. Bu incelemede güvenilir, uzaktan kullanılabilen ayrı bir eşey işareti doğrulanmadı.

Gençler de aynı sade görünüşü taşır; erişkinlerden daha soluk ve kum renginde olabilirler. Yalnız açık renge veya parlak ışıkta çekilmiş tek görüntüye bakarak kesin yaş verilmemelidir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun, üçgensi kanatlarıyla küçük bir tarla kuşunu andırabilir. Bu biçim bir ipucudur; yalnız havalanan kuşun siluetinden kesin tür tanısı yapılmamalıdır.

Ses ve Davranış

Ötüş, böcek vızıltısını andıran, uzayan bir titreşimdir; genellikle kaya veya çalı üzerinden duyulur. Kısa çağrılar burundan çıkan bir “tvii” ya da “tvii-u” gibi betimlenir.

Karıştırılabilecek Türler

Kaya Serçesi Petronia petronia da beyaz uçlu kuyruk tüyleri taşır; bu yüzden beyaz kuyruk ucu tek başına Boz Serçeyi göstermez. Kaya Serçesinde belirgin açık kaşlar, koyu baş şeritleri ve çizgili sırt vardır. Erişkinin boğazındaki sarı leke her duruşta görünmeyebilir; gençlerde ise yoktur. Boz Serçenin daha sade baş ve gövdesi birlikte kontrol edilmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kurak, seyrek çalılı tepeler, kısmen otlu yamaçlar ve taşlı vadiler temel üreme ortamlarıdır. Bitki örtüsü az olabilir, fakat tamamen çıplak zemin ile yuva ve besin sağlayan bodur bitkilerin bulunduğu alanlar aynı değildir.

Yuva Yeri

Yuva, çalı içindeki gevşek bir çanaktır; dal, bitki sapı ve otlardan yapılır, bitkilerin pamuksu tüyleri ve hayvan kıllarıyla döşenir. Genel derlemeler 3–6 yumurta bildirir. Uzman tür hesabında dişinin kuluçkası 13–14 gün, yavrunun yuvada kalışı 11–16 gündür; iki eşey de yavruları besler. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş ayrı bir örneklem değildir. Yuva çalısı gözlem için aralanmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında buğday tarlalarında ve su çevresinde büyük topluluklar görülebilir. Gözlemci kuşların suya yaklaşma yolunu kapatmamalıdır.

Dünya Yayılışı

Türkiye’den İran’a, Türkmenistan’ın güneyine ve Afganistan’ın batısına uzanan kurak kuşakta bulunur; Levant ve Arabistan’da da yer yer ürer. Güncel bölgesel liste, bu yayılışın düzensiz ve parçalı olabildiğini vurgular. Kış alanları özellikle Arabistan’ın güneybatısı ve kuzeydoğu Afrika’dadır. Pale Rockfinch, Pale Sparrow ve eski Petronia brachydactyla adları, kaynaklarda aynı Boz Serçe taksonunu anlatabilir.

Türkiye’deki Durumu

2008 tarihli İngilizce Türkiye kuş raporu, türü başlıca Güneydoğu Anadolu ile komşu güney ve doğu kesimlerinde yerel, çoğu zaman az sayıda bir yaz ziyaretçisi olarak anlatır. Açık otlak, seyrek çalılı kayalık yamaç, bağ ve tarım alanları kaydedilmiştir. Rapor, bazı çekirdek alanlarda her yıl bulunduğunu, başka yerlerde ise görülme ve sayılarının değişebildiğini belirtir. Bu tarihsel değerlendirme, ülkenin her yerinde düzenli ve yaygın üreme bulunduğu anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Göçmen olmakla birlikte yalnız takvime bağlı, her yerde aynı sayıda görülen bir kuş değildir. OSME’nin 2025 bölgesel listesi yarı göçebe hareketleri de anar. Uygun üreme yerlerinin yıllar arasında değişebilmesiyle, düzenli mevsim göçü aynı şey değildir. Tek bir sürünün uçtuğu yöne bakarak Türkiye’den Afrika’ya kesin bir rota çizilemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besinin önemli bölümü tohumlar ve bitkilerin yeşil kısımlarıdır; tahıl taneleri de alınabilir. Üreme döneminde böcek yenir. Bu genel besin düzeni, her bölgedeki av türlerinin veya tohumların aynı oranlarda tüketildiği anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Besin çoğunlukla yerde ve alçak bitki örtüsünde aranır. Kuşlar çiftler veya gevşek küçük gruplar halinde dolaşabilir. Bu davranış, sürekli havada böcek kovalamakla aynı değildir; bitki ve zemin üzerindeki besin kaynakları önemlidir.

İlginç Bilgiler

## Dikenli Çalı ve Tek Yuvanın Yumurtaları Ürdün’ün kuzeydoğusundaki Ruveyşid çölünde 2010 araştırması, birer kilometrelik 11 gözlem hattını kapsıyordu. Nisan–haziran başında 12 yuva bulundu; tümü bodur çalıların içinde, yerden 2–40 cm yüksekteydi. Sekizi dikenli Astragalus spinosus bitkisindeydi. Bu bitkinin kullanımı, çevredeki bolluğuna göre beklenenden fazlaydı. Fakat bu, dikenli her yuvanın başarıyla yavru uçurduğunu kanıtlamaz. Aynı araştırmada beş yumurtalı bir yuvada yumurtlamanın tamamlanmış olduğu düşünülüyordu; bütün yuvaların yumurta sayısı veya kuluçka süresi ölçülmüş değildi. ## Habitat Modeli Ne Söyler? Lübnan’ın güneyindeki Bekaa Vadisi’ne ilişkin 2005 yayınının özeti, üreme yoğunluğu ile çakıllı zemin ve uygun alanın genişliği arasında olumlu, ağaçlarla ise olumsuz ilişki bildirir. Üreme zamanı, sıcaklığın yükseldiği ve çekirge ile kınkanatlıların çoğaldığı dönemlerle de ilişkiliydi. Bunlar habitat modelleri ve saha gözlemlerinden bulunan ilişkilerdir; yalnız ağaçları kesmenin üremeyi artıracağını veya her sıcaklık artışının yararlı olduğunu kanıtlayan deneyler değildir. ## Kaybolan Grubun Bilinmeyen Sonu Ürdün’ün Ruveyşid bölgesinde 2010’daki yuvalama, yağışlı bir kışı ve geçici su birikintilerini izledi; önceki kurak yılın kontrollerinde üreme kaydedilmemişti. Temmuzdaki son ziyarette kuşlar bulunamadı. Yazarlar hem üreme sonrası ayrılışı hem suyun çekilmesiyle erken terk etmeyi olasılık olarak sundu. Bu gözlem, kaybolan her grubun başarıyla yavru büyüttüğünü varsaymamak gerektiğini gösterir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...