kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Alaca Yalıçapkını (Ceryle rudis)
VS
Seçildi İzmir Yalıçapkını (Halcyon smyrnensis)

Alaca Yalıçapkını

Ceryle rudis

Takım Coraciiformes
Familya Yalıçapkınıgiller (Alcedinidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Siyah-beyaz vücut, tepeli iri baş ve uzun koyu gagayı birlikte ara; göğüs bantlarını eşey ve yaşla değerlendir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Alaca Yalıçapkını (Ceryle rudis; Pied Kingfisher) siyah-beyaz desenli, iri başlı ve tepeli, uzun siyah gagalıdır. Su üzerinde aynı yerde kanat çırparak av arayabilir. Renk, baş ve gaga birlikte incelenir.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş gövdeye göre büyük, bacaklar kısadır. Gaga düz ve sivridir. Tepe tüyleri farklı diklikte durabilir; tek pozdaki tepelik büyüklüğü ayrı tür göstermez. Gözleri koyu kahverengidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkekte geniş üst göğüs bandının altında ikinci ince koyu bant vardır. Dişide ikinci bant yoktur. Üst bant iki eşeyde de kesik görünebildiğinden yalnız açıklığına bakılmaz; göğsün tamamı ve yaş değerlendirilir.

Genç dişiye benzeyebilir; yüz, boğaz ve göğüsteki tüy uçları kahverengimsi, göğüs bandı grimsi ve gaga daha kısadır. Tek bantlı soluk kuş hemen erişkin dişi sayılmaz.

Uçuşta Görünüm

Kanat üstü siyah-beyaz desenli, kanat altı beyaz ağırlıklıdır; kuyruk koyudur. Sırt görünüşünden görünmeyen göğüs bandı varsayılıp eşey belirlenmez. Hızlı ve doğrudan uçarken düzensiz kanat çırpışlarını kısa süzülmelerle keser.

Ses ve Davranış

Keskin kısa çağrıları uçuşta veya tünekte verebilir; aralıklı tekrarlanan notalar ve bölge anlaşmazlıklarında daha hızlı kesik sesler duyulur. Ses, görülen kuşla eşleştirilir.

Karıştırılabilecek Türler

Yalıçapkını (Alcedo atthis; Common Kingfisher) daha küçük, mavi üstlü ve turuncu altlıdır. Tünekten dalma veya kısa süre aynı yerde kanat çırpma davranışı ortak olabilir; renk ve baş-gaga yapısı birlikte incelenir.

İzmir Yalıçapkını (Halcyon smyrnensis; White-throated Kingfisher) iri kırmızı gagalı, kahverengi başlı, mavi sırt-kanatlı ve beyaz boğaz-göğüslüdür. Uzaktaki beyaz göğüs lekesi yerine gaga ve baş rengi incelenir.

Küçük Sumru (Sternula albifrons; Little Tern) suya dalabilir; fakat ince gövdeli, sivri kanatlı ve açık renklidir. Erişkin üreme görünüşündeki sarı, siyah uçlu gaga yardımcıdır; bu gaga rengi her yaş ve mevsime uygulanmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Göl, akarsu, kanal, gölet ve uygun kıyı sularında küçük balık arar. Güney Afrika uzman rehberi, sık ağaç örtülü ve hızlı akan küçük sularda daha az görüldüğünü bildirir. Bu bölgesel eğilim Türkiye’nin her deresi için değişmez kural değildir.

Yuva Yeri

Tünel açmaya uygun toprak veya kum yarı gerekir; oda girişten daha içeridedir. Yuva suyun yanında veya daha uzakta olabilir. Her kıyı deliği bu türe ait sayılmaz; etkin giriş kazılmaz veya kapatılmaz.

İki eş de tünelin kazılmasına katılır. Michigan Üniversitesi Animal Diversity Web derlemesi tipik beş yumurta, yaklaşık 18 günlük kuluçka ve 23–26 günlük yavru bakımı bildirir. Bunlar Türkiye’de her yuvada ölçülmüş sabit süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Güney Afrika tür hesabında tek kuş, çift veya gevşek aile grubu halinde görüldüğü, gece topluca konakladığı anlatılır.

Dünya Yayılışı

Sahra’nın güneyindeki Afrika, Nil vadisi, Orta Doğu ve güney Asya boyunca Çin’e uzanır. Güney Türkiye yayılışının kuzey kenarındadır. Geniş dünya yayılışı, Türkiye’de her su kenarında aynı sıklığı göstermez.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 tablosu Türkiye için 2013–2019 döneminde 300–500 üreyen çift uzman tahmini verir. Ayrı kış tablosundaki 5–210 değeri aynı dönem için birey cinsindedir. Çift ve birey sayıları bölünerek ölüm veya göç oranı hesaplanmaz. Üreyen nüfusta 2012–2018 ve 2010–2019 dönemlerinde azalma bildirilmiştir; bunlar 2026 yeni sayımları değildir.

Göç Yolculuğu

Türkiye’de yerleşik olarak kaydedilir; düzenli uzun mesafeli göçmen değildir. Güney Afrika uzman hesabı değişen su düzeylerine tepkiyle yerel yer değiştirmeler de bildirir. Yerleşiklik aynı dalda hiç ayrılmadan kalmak değildir; Türkiye için doğrulanmış bireysel takip yolu bu denetimde bulunmadı.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca küçük balık yer. Güney Afrika rehberi daha seyrek kurbağa, iri iribaş ve su omurgasızları da bildirir.

Nasıl Avlanır?

Kıyı tüneğinden dalar veya su üstünde uçarak, aynı yerde kanat çırparak av arar. İri avı tünekte dal veya yüzeye vurabilir; baş tarafından yutar. Yalnız dalış sayısı av başarısını vermez.

Wanink ve Goudswaard’ın 1994 çalışmasında, Tanzanya Viktorya Gölü Nyegezi kolonisinde Ağustos 1987’nin ilk on gününde erişkinlerin çıkardığı topaklar incelenmiştir. Sağlam 22 topakta 155, birleştirilen topak parçalarında 336; toplam 491 av tanımlanmıştır. Gölün balık topluluğundaki değişimden sonra küçük bir balığın besindeki payı artmıştır. Kuşun erişebildiği balıklar bütün gölün balık listesi değildir. Günlük enerji gereksiniminden hesaplanan av ihtiyacı da doğrudan sayılmış günlük avlarla aynı veri değildir; Türkiye oranı veya kesin günlük av sayısı çıkarılmaz.

İlginç Bilgiler

## Yavru Bakımını Araştırmak Heinz-Ulrich Reyer, Kenya’nın Naivasha ve Viktorya göllerinde 1976–1983 arasında sekiz üreme döneminde Alaca Yalıçapkınlarını incelemiştir. 1990 kitap bölümünün açık özetinde, yardımcılarla yürütülen yavru bakımının çevre koşullarıyla ilişkisi ele alınır. Türkiye’de üçüncü bir kuş görmek, ona bu araştırmadan otomatik akrabalık veya yardımcı görevi atamak için yeterli değildir. ## Dalış Her Zaman Avlanma Değildir Güney Afrika uzman hesabı kuşun art arda kısa dalışlarla yıkandıktan sonra tüneğe çıkıp tüylerini düzelttiğini bildirir. Her suya giriş avlanma değildir.

İzmir Yalıçapkını

Halcyon smyrnensis

Takım Coraciiformes
Familya Yalıçapkınıgiller (Alcedinidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İri kırmızı gaga; kestane baş ve yanlar; geniş beyaz boğaz-göğüs; elektrik mavisi sırt-kanat-kuyruk; beyaz kanat yaması

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

İzmir Yalıçapkını, çok iri kırmızı gagası ve kestane rengi başıyla dikkat çeken bir kuştur. Boğazından göğsüne uzanan geniş beyaz alan, kahverengi gövdeyle belirgin karşıtlık oluşturur. Sırtı, kanatlarının büyük bölümü ve kuyruğu canlı mavi-turkuaz görünür. Yalnız mavi bir parıltıya bakmak yerine, başın rengi, geniş beyaz göğüs alanı ve kalın kırmızı gaga birlikte görülmelidir.

Bilimsel adı Halcyon smyrnensis, güncel İngilizce adı White-throated Kingfisher’dır. Eski yabancı yayınlardaki White-breasted Kingfisher adı da çoğunlukla bu türü belirtir. Kaydın bilimsel adı kontrol edilmelidir; eski, geniş takson kapsamı güncel türle her zaman aynı değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş iri; boyun kısa, gaga uzun, düz ve tabanda kalındır. Kestane renk enseden gövdenin yanlarına ve karın bölümüne devam eder. Bacaklar kırmızıdır. Beyaz göğüs en iyi önden seçilir; yandan veya arkadan kısmen saklanabilir. Görünmeyen alan yokmuş gibi değerlendirilmemelidir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel renk düzenini taşır. Bununla birlikte, İsrail’in Hula Vadisi’nde yapılan ve 2023’te yayımlanan araştırma, eşeyler arasında ölçülebilen renk farkları göstermiştir. Bu sonuç tek bir fotoğraftaki parlaklığa bakarak güvenilir eşey tanısı yapılabileceği anlamına gelmez. Işık ve görüntü koşulları da değerlendirilmelidir.

Genç kuşun başı, gövdesi ve gagası erişkine göre daha mattır. Beyaz göğüs tüylerinin kenarlarında ince koyu çizgiler bulunabilir; bu da göğse hafif pullu bir görünüş verir. Böyle bir kuşun soluk gagası, erişkindeki parlak kırmızının henüz oluşmadığı yaş görünüşüyle birlikte düşünülmelidir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu hızlı ve doğrudandır. Açılan kanatta, dış uçuş tüylerinin dip kısmındaki büyük beyaz yama görünür; koyu uçlarla ve mavi bölümlerle karşıtlık oluşturur. Bu yama, göğüsteki beyaz alanla aynı yer değildir. Kuş uzaktan görülüyorsa gaga ve baş rengiyle birlikte değerlendirilir.

Ses ve Davranış

Tek başına veya çift hâlinde görülebilir. Tel, çit kazığı ya da açık bir dal üzerinde durup çevresini izler. Başını ve gagasını avın bulunduğu yöne çevirerek beklemesi, açıkta duran bu kuşun tanınmasını kolaylaştırır. Su kenarındaki bir tür adı taşımasına rağmen karada da avlanır.

Uçuşta sert ve gür “ki-ki-kiy” benzeri diziler duyulabilir. Üreme döneminde ince ve hızla titreşen, kahkahayı andıran bir ses de verir. Bu sesler tek bir çağrıdan ibaret değildir. Yazıyla verilen heceler yaklaşık tariftir; sesin ritmi, bağlamı ve görülen kuşun işaretleri birlikte değerlendirilir.

Karıştırılabilecek Türler

Mavi bir kuşun kısa süre görülmesi, daha küçük Yalıçapkınıyla karışıklığa yol açabilir (Alcedo atthis; İngilizce Common Kingfisher). Yalıçapkınının alt tarafı turuncudur; erkeğin gagası siyah, dişinin alt gagası turuncu-pembedir. İzmir Yalıçapkınındaki geniş beyaz göğüs, kestane baş ve iri kırmızı gaga birleşimini taşımaz. Ayrımda yalnız suya dalma davranışı kullanılmaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Su çevresindeki alanlarla sınırlı değildir. Dere, sulama kanalı ve gölet kenarlarının yanında açık tarım alanları, seyrek ağaçlıklar, parklar ve bahçelerden de yararlanır. Açık bir tünek, avı görebileceği zemin ve yuva açmaya uygun bir toprak kesiti farklı gereksinimleri karşılar. Bu parçaların birlikte bulunması, yalnız su yüzeyinin varlığından daha açıklayıcıdır.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla dik toprak kıyıya ya da yarıntıya açılan, sonunda genişlemiş bir oda bulunan tüneldir. Hindistan’ın Tamil Nadu eyaletindeki Cauvery kıyılarında 2005–2006’da yapılan araştırmada 26 etkin ve 20 eski yuva incelenmiştir. Etkin yuvalarda üç–beş yumurta bildirilmiştir. Aynı çalışmada, ilk yumurtanın bırakılmasından ilk yavrunun çıkışına kadar sayılan süre 14–17 gündür; süre için ayrıca örneklem sayısı verilmemiştir. Bu bölgesel değerler Türkiye’de ölçülmüş bir üreme takvimi değildir. Yuva girişini açmadan, uzaktan izlemek gerekir.

Günlük Alan Kullanımı

Aynı alanın farklı noktalarını farklı işlerde kullanabilir. Bir daldan suyu gözleyip, yakaladığı avla yeniden tüneğe dönebilir; suya uzak çevrelerde karasal avları da kullanır. Hong Kong Çin Üniversitesi’nin uzman tanıtımında bu iki beslenme ortamı birlikte anlatılır. Kuşun bir ağacın üzerinde dinlenmesi, o ağacın altında yuvası bulunduğunu göstermez.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Türkiye’den Güneybatı Asya ve Hint alt kıtası üzerinden Güneydoğu Asya ile güney ve doğu Çin’e uzanır. Sri Lanka, Andaman Adaları, Hainan ve Tayvan’daki topluluklar da güncel alt tür dağılımlarında yer alır. AviList beş alt tür tanır. Bu geniş yayılış, her ülkede aynı sıklıkta bulunduğunu göstermez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen küçük bir topluluğu vardır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi, 2013–2019 dönemi için 150–240 çift bildirir. Bu, sınırlı veriye dayanan bir uzman tahminidir; eksiksiz güncel sayım değildir. Aynı değerlendirme Türkiye’de azalma yönü bildirir, ancak bu sayılardan bugünkü düşüş miktarı hesaplanamaz. Türün adında İzmir’in bulunması, yalnız o ilde yaşadığı anlamına gelmez; ülke içindeki tek bir gözlem de üreme kanıtı sayılmaz.

Göç Yolculuğu

Yayılışının büyük bölümünde yerleşik olarak tanımlanır; düzenli kıtalar arası göç yapan kuşlar gibi ele alınmaz. Yine de yerleşik olmak, her bireyin bütün yıl aynı tünek çevresinde kalması değildir. Hong Kong uzman hesabı, kışın kıyı sulak alanlarının, üreme döneminde ise daha içteki çalılık ve tarım alanlarının kullanımını bildirir. Bu bölgesel mevsim farkı Türkiye’ye ait bir göç takvimi veya izlenmiş rota olarak aktarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besini yalnız balık değildir. Böcekler, akrepler ve kırkayaklar; kurbağalar, kertenkeleler, küçük kemirgenler ve küçük kuşlar da avları arasındadır. Suda yaşayan kabukluları da yakalayabilir. Farklı yerlerde hangi besinin öne çıktığı değişebildiğinden, her topluluğun balığı veya böceği aynı oranda tükettiği söylenemez.

Bangladeş’in Dhaka kentindeki Nikunja-1’de, Eylül 2008–Eylül 2011 arasında doğrudan izlenen avlanmalarda 16 farklı av türü kaydedilmiştir: böcek ve kabukluların da içinde bulunduğu dokuz eklembacaklı, beş tatlı su balığı, bir kurbağa ve bir kertenkele türü. Araştırmanın 193 av kaydının 118’i balıktır. Bunlar gözlenen avların sayılarıdır; kuş sayısı, besinlerin toplam kütlesi veya Türkiye’nin besin oranları değildir.

Nasıl Avlanır?

Avı gözlemek için açıkta bekler; sonra bulunduğu noktaya doğru uçarak avı yakalar. Yerden veya sudan aldığı avı tüneğe taşıyabilir, gagasıyla tutup dala vurarak etkisizleştirdikten sonra yutar. Bu nedenle her besin arama uçuşunun suya dalışla sonuçlanması beklenmez. Bekleyen kuşun yanında yem atmak ya da onu avın olduğu yere sürmek, doğal avlanma davranışını bozar.

İlginç Bilgiler

## Ölçülerek Görülen Renk ve Ses Farkları İsrail’in Hula Vadisi’nde yürütülen ve 2023’te yayımlanan araştırmada kuşların eşeyi DNA ile belirlenmiş, tüy rengi ölçülmüş ve sesleri kaydedilmiştir. Erkeklerin mavi sırt tüyleri daha parlak, kahverengi alt tarafları daha koyu ve doygun bulunmuştur. Araştırmacılar ayrıca en az 13 ayrı ses tipi bildirmiş, bunların çoğunun iki eşeyde de kullanıldığını belirtmiştir. Sonuçlar bu batı topluluğuna aittir; bir fotoğraftan bütün kuşların eşeyini belirleyen hazır bir renk cetveli değildir. Ölçülmüş farklarla gözle seçilen farkların aynı kesinlikte olmaması, sahada neden temkinli olmak gerektiğini gösterir. ## Tünelsiz Bir Yuva Kaydı Yuva her zaman uzun bir toprak tüneli olmak zorunda değildir. Sri Lanka’nın Moratuwa kentinde 30 Aralık 2020’de, bir evin dış duvarına yerleştirilmiş toprak kapta dört yavru görülmüştür. Kapta tünel bulunmamaktadır. Yavrulardan biri 16 Ocak 2021’de, üçü ertesi gün yuvadan ayrılmıştır. Bu tek yuvalık gözlem, alışılmış tünel yuvasının dışında bir yerin de kullanılabildiğini gösterir. Ancak yumurtlama ve yumurtadan çıkma tarihleri bilinmediğinden buradan kuluçka süresi hesaplanamaz. Kapta bulunan liflerin bu kuşlarca mı, önceki kullanıcılarca mı taşındığı da belirlenmemiştir. ## Eski Tür Kapsamını Ayırt Etmek Eski kaynaklarda bu türün altında verilen Filipinler’deki Halcyon gularis, güncel AviList’te ayrı bir türdür. Dolayısıyla eski bir yayındaki “Filipinler’e kadar yaşar” ifadesi veya o kuşa ait renk tarifi bugünkü İzmir Yalıçapkınına doğrudan eklenmemelidir. Bilimsel adı kontrol etmek, yalnız adın doğru yazılışını değil, yayının hangi topluluğu kapsadığını anlamayı da gerektirir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...