kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Sütlabi (Mergellus albellus)
VS
Seçildi Boz Kaz (Anser anser)

Sütlabi

Mergellus albellus

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kısa koyu gaga, küçük merganser yapısı, erkeğin porselen siyah-beyazı ve redhead grubunun kızıl baş-beyaz yanağı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Sütlabi küçük, toplu gövdeli bir dalıcı ördektir. Erişkin erkeğin beyaz başındaki siyah göz maskesi dikkat çeker. Kahverengi başlıklı kuşlarda geniş beyaz alt yüz ve kısa, koyu gaga aranır; bu görünüm yalnız dişilere ait değildir, genç erkekler de benzeyebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası kısa ve gri, gözün renkli bölümü koyu kızıl kahverengidir. Bacakları ve perdeli ayakları gridir. Baş ve gaga, dolgun gövde üzerinde küçük tarakdiş görünümünü tamamlar.

Üreme giysili erkeğin gövdesi büyük ölçüde beyaz, sırtının ortası siyahtır. Göğsün iki yanında ikişer ince siyah çizgi bulunur. Böğürler ince açık gri dalgalıdır. Kuyruk sokumu ve kuyruk koyu gridir; beyaz gövdeyle karıştırılmaz.

Erkeğin gözünü çevreleyen siyah leke, beyaz baş ve beyaz tepe tüyleriyle karşıtlık oluşturur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dinlenme giysili erkek dişiye yaklaşır; üst tarafı daha siyahtır ve kanadın orta bölümünü örten tüylerinde beyaz alan kalır.

Dişinin kahverengi başlığı gri boyun ve gövdeyle birleşir. Çene altı ve boğaz beyazdır. Başın rengi tek başına türü belirlemez; kısa gaga ve beyaz alt yüz birlikte değerlendirilir.

Genç kuş dişiye benzer; göz ile gaga arasındaki alan siyah değil koyu kahverengidir. Gözleri erişkindekinden daha donuk, gri kahverengidir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatların tamamı beyaz görünmez. Kanadın orta bölümünü örten tüyler beyazdır; daha uzun örtü tüyleriyle iç uçuş tüyleri, koyu zemin üzerinde beyaz uçlar taşır. Genç görünümlü kuşlarda örtü tüyleri kahverengiye çalabilir. Bu desen kısa gaga ve baş deseniyle birlikte kullanılır.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Tehlike karşısında erkekten zayıf ıslık, dişiden daha yüksek ve yuvarlanan hırıltılı çağrı duyulabilir. Su üstünden kalkar; uçuşu hızlı, kanat vuruşları sıktır.

Kurda erkek göğsünü öne kabartıp başını geriye çeker, gagasını yatay tutar. Bu gösteri duruşu, kuşun her zamanki gövde biçimiyle karıştırılmamalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

1. Büyük Tarakdiş (Mergus merganser; Common Merganser), uzun ve kırmızı gagalıdır. Erkeğin başı koyu yeşil, gövdesi beyaz ve sırt ortası siyahtır. Dişinin kahverengi başı ile gri gövdesi arasında belirgin beyaz boyun alanı bulunur. Kısa gri gagalı Sütlabiyle karşılaştırmada gaga rengi ve uzunluğu önemlidir.

2. Tarakdiş (Mergus serrator; Red-breasted Merganser), ince kırmızı gagasıyla ayrılır. Erkeğin yeşil yansımalı koyu başı, dağınık çift tepesi, beyaz boyun halkası ve siyah benekli kızıl göğsü vardır. Dişi ve gençte kahverengi baş, boynun grisine yavaşça karışır; Büyük Tarakdişteki keskin beyaz boyun sınırı görülmez.

3. Altıngöz (Bucephala clangula; Common Goldeneye), büyük ve neredeyse üçgen başlıdır. Erkeğin koyu yeşil-siyah başında, sarı gözün önünde yuvarlak beyaz leke bulunur. Dişi çikolata kahverengisi başlı, beyazımsı boyun halkalı ve gri gövdelidir; siyah gagasının ucu sarımsı olabilir. Beyaz kanat alanı tek başına ayrım sağlamaz.

4. Telkuyruk (Clangula hyemalis; Long-tailed Duck) erkeğinin orta kuyruk tüyleri çok uzundur; kanatları koyudur. Dişi ve gençte kuyruk kısadır; üst taraf koyu, alt taraf beyazdır. Karmaşık tüy değişimi nedeniyle uzun kuyruk görülmemesi türü dışlamaz.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzeyin nemli ormanlarındaki su alanlarında ürer. Norveç’in Vikna adalarında 2011–2014 araştırması ise yavrulu dişileri çıplak kaya, bataklık, alçak ağaçlık ve küçük göllerin iç içe geçtiği ortamda kaydetti. Bu yerel örnek, bütün üreme alanlarının yüksek ağaçlı sık orman gibi görünmediğini gösterir.

Yuva Yeri

Yuva ağaç kovuğunda veya uygun yuva kutusunda kurulur; içi bol hav tüyüyle döşenir. BTO derlemesi bir sezonda bir kuluçka, tipik 7–9 yumurta ve dişinin yaptığı 26–28 günlük kuluçkayı bildirir. Yavrular hav tüylüdür ve erken hareket eder. Nebraska Üniversitesinin uzman derlemesinde uçuş gelişimi yaklaşık on hafta olarak verilir; bu bir Türkiye arazi ölçümü veya bütün yavrular için kesin gün değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın buzsuz göller, rezervuarlar ve korunaklı kıyı suları kullanılabilir. BTO özeti, Britanya’da kışlayan kuşların önemli bölümünü eski çakıl ocaklarının oluşturduğu göl kümelerinde bildirir. Bu, o ülkenin habitat örneğidir; Türkiye’de aynı yapay su alanlarını zorunlu kılmaz.

Dünya Yayılışı

Sütlabinin üreme alanı kuzey Avrasya’dadır; kış yayılışı Kuzey Afrika, Hindistan ve doğu Çin’e kadar uzanır. Güncel AviList’te Mergellus albellus bilimsel adı Smew İngilizce adıyla eşleşir. Geniş yayılış, bu alanların tamamında yıl boyunca aynı yoğunlukta bulunduğu anlamına gelmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye, türün kışın bulunduğu ülkelerdendir. BirdLife International’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi, 2013–2019 için 130–4.300 bireylik kış nüfusu aralığı bildirir. Bu tarihli aralık güncel tek sayım veya her gölün kuş sayısı değildir. Aynı tabloda Türkiye’nin kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri, yetersiz veri nedeniyle bilinmiyor olarak verilmiştir.

Göç Yolculuğu

Avrasya-Afrika Göç Atlası’nda Avrupa halka bağlantıları genel olarak kuzeydoğu–güneybatı yönündedir. Fennoskandiya’dan Baltık ve orta-batı Avrupa’ya, kuzey Rusya’dan Hollanda’ya bağlantılar bulunur. Karadeniz ve doğu Akdeniz’de kışlayanların kuzeydoğu Avrupa, Hazar’dakilerin batı Sibirya bağlantıları anlatılır. Ancak kayıtların çoğu kuzey Avrupa’dandır; güneydoğu Avrupa’dan geri bildirimler eksiktir. Türkiye’deki tek bir kuşun kökeni bu genel örüntüden kesinleştirilemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük balıklar, su böcekleri ve böcek larvalarıyla beslenir. BirdWords uzman anlatımı, üreme döneminde böcek larvalarını; kış ve erken ilkbaharda balıkları öne çıkarır. Bu nitel mevsim farkı, her yerde aynı besin yüzdelerinin bulunduğunu göstermez.

Nasıl Avlanır?

Su yüzeyinden dalıp avını su altında yüzerek takip eder. Kancalı gaga ucu ve ince kenar çıkıntıları balığı kavramaya yardım eder. Yakalanan balığı yüzeye getirip başı önden gelecek biçimde yutabilir.

İlginç Bilgiler

## Eski ve Güncel Bilimsel Ad Sütlabi, güncel AviList’te Mergellus cinsinin yaşayan tek türüdür. Eski Mergus albellus adı aynı tarihsel türü anlatır. Cins adının değişmesi, eski kayıtların başka bir kuşa ait olduğu anlamına gelmez. ## Kış Sürülerinin Görünümü Avrasya-Afrika Göç Atlası, Avrupa’da Baltık’ın güneyinde erkeklerin; daha güney ve batıdaki sürülerde dişi ve gençlerin baskın olabildiğini bildirir. Bu, Avrupa için derlenmiş bir örüntüdür; Türkiye’deki her sürünün aynı eşey oranını taşıdığını göstermez. ## Kışlama Alanlarının Değişimi Avrupa’nın kuzeybatı ve orta kesimlerindeki 16 ülkeden 1990–2011 kış sayımlarını inceleyen 2015 araştırması, Sütlabinin kış dağılımının kuzeydoğuya kaydığını gösterdi. Analizde 6.883 sayım alanı vardı; ocak sayımları, eksik kayıtlar için modelle tamamlandı. İncelenen göç hattının kuzeydoğu bölümündeki pay, 1990’ların başındaki yüzde 6’dan 2010’ların başında yüzde 32’ye çıktı. Finlandiya, İsveç, Norveç, Estonya ve Letonya bu bölümdedir. Bunlar bütün dünyadaki bireylerin oranları değildir. Sıcaklıkla kurulan ilişki, Türkiye’deki kuşların tek tek izlendiği veya kaymanın yalnız tek bir nedene bağlandığı anlamına gelmez. ## Korunan Alanların Önemi 1990–2011 kış sayımlarını kullanan 2015 Avrupa çalışmasında, kuzeydoğudaki koruma alanlarında sayı artışı dışarıdakinden daha güçlüydü; yine de Finlandiya, Letonya ve İsveç’te kuşların önemli bölümü koruma alanları dışında kışlıyordu. Alanlar analizde bütün dönem boyunca aynı koruma statüsünde sayılmıştı. Bu karşılaştırma, korumanın artışı tek başına yarattığını veya Türkiye’de aynı sonucun bulunduğunu göstermez. ## Yuva Yeri ile Üreme Kanıtı Norveç’in Vikna adalarında 2011–2014 araştırması, 54 su alanında yapılan taramalarda 19 yavrulu aile kaydetti. Mayıs taraması 2013’te yapılmamış, haziran taramaları dört yıl da sürmüştü. Üreme alanına 2012’de konan 20 yuva kutusu sonraki üç üreme döneminde kullanılmadı. Araştırmacılar az sayıdaki büyük ağaç ve uygun kovukla birlikte bunu değerlendirip yerde yuvalanma olasılığını güçlü buldu. Ancak gerçek bir yuva bulamadılar. Dolayısıyla yavrulu dişileri görmek üremeyi doğrularken, yerde yuva yapıldığı yorumu hâlâ bir çıkarımdır; iki kanıt düzeyi birbirine karıştırılmaz.

Boz Kaz

Anser anser

Takım Anseriformes
Familya Ördekgiller (Anatidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İri açık gaga, pembe bacak ve uçuşta çok açık gri kanat ön bölümü birlikte ayırıcıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Boz Kaz, iri gövdeli, kahverengimsi gri bir kazdır. Büyük, pembe–turuncu gagası ve pembe bacakları dikkat çeker. Uçuşta kanatlarının ön tarafı çok açık gri, kuyruk ucu genişçe beyaz görünür. Gaga rengi tek başına yeterli değildir; gövde yapısı ve kanat deseni de görülmelidir.

Bilimsel adı Anser anser’dir. Greylag Goose ve Amerikan yazımıyla Graylag Goose aynı türün İngilizce adlarıdır. AviList v2025b iki alt tür tanır: anser ve rubrirostris. Gaga, batıdaki anser topluluğunda daha turuncu, doğudaki rubrirostris topluluğunda daha pembe olabilir; bu fark tek başına fotoğraftan alt tür tayinine yetmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırt tüylerinin krem renkli kenarları pullu bir görünüm oluşturur; yanlarda beyaz çizgiler görülür. Kuyruk altı beyazdır. Bazı erişkinlerin karnında koyu lekeler de bulunabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel renk ve deseni taşır; erkek genel olarak daha iridir. Ancak tek bir fotoğrafta büyüklük, kuşun eşeyini güvenle belirlemez.

Küçük yavrunun havı sarımsı bej, gagası ile ayakları koyudur. Bu görünüş erişkinin pembe bacaklarıyla aynı değildir. Yaşını dikkate almadan yalnız bacak renginden türü dışlamamak gerekir.

Uçuşta Görünüm

Kanat üstünün ön bölümü belirgin açık gri, uçuş tüyleri koyudur. Kanat altı örtü tüyleri de görece açıktır. Üstten ve alttan görülen açık alanlar aynı yüzey değildir; kanat açısı belli olmadan bir fotoğrafın desenini yorumlamamak gerekir.

Ses ve Davranış

Gür bağırışı, ardından gelen burundan çıkarılmış gibi duyulan seslerle evcil kazın çağrısını andırır. Gruplar özellikle üreme dışındaki dönemde belirginleşir. Bir arada uçan veya beslenen kuşların içinde aileler birlikte kalabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Sakarcanın (Anser albifrons; Greater White-fronted Goose) erişkininde beyaz alın ve belirgin siyah karın lekeleri vardır; bacakları turuncudur. Genç Sakarca bu beyaz alın ve siyah karın işaretlerini henüz taşımaz. Bu yüzden bir genç kuşta bu işaretleri görmemek, onu kendiliğinden Boz Kaz yapmaz.

Küçük Sakarca (Anser erythropus; Lesser White-fronted Goose) daha toplu görünümlü, kısa boyunlu ve küçük gagalıdır. İnce fakat belirgin sarı göz halkası da yardımcıdır. Baş, gaga ve gövde birlikte karşılaştırılmalı; yalnız beyaz alın görülmesine dayanılmamalıdır.

Boz Kaz, çok sayıda evcil kaz soyunun atasıdır. RSPB, Britanya’nın bazı bölgelerindeki toplulukların yeniden salınmış kuşlardan oluştuğunu anlatır. Bu geçmiş, görünüşü Boz Kaza benzeyen her park kuşunun yabani göçmen kabul edilemeyeceğini gösterir. Evcil köken ihtimali yalnız tek bir beyaz tüyden veya insana yakın durmaktan kesinleştirilmez.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme döneminde kıyı bitkileri gelişmiş bataklıkları, göl ve akarsu çevrelerini kullanır. Kışın lagünler, haliçler ve iç kesimlerdeki göller ile çevrelerindeki tarım alanları önem kazanabilir. Besin aradığı kara alanlarıyla su kıyısı birlikte düşünülmelidir.

Yuva Yeri

Dişi, yerdeki yuvayı sap ve kamışlardan kurar; içini ince bitkiler ve havla döşer. BTO’nun Britanya kuşları derlemesi tipik yumurta sayısını 5–7, dişinin yürüttüğü kuluçkayı 27–28 gün verir. Yavruların uçabilir duruma gelmesi için 50–60 gün bildirilir. İspanya’daki SEO/BirdLife hesabında ise tipik yumurta sayısı 4–6’dır. Yuvadan erken ayrılan yavru yine ailesinin korumasına ihtiyaç duyar. Bu kaynak değerleri Türkiye’deki bir yuva grubunda ölçülmüş sonuçlar değildir. Yuva ve yavru grubuna yaklaşılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’nın güneyindeki yeniden yerleştirilmiş topluluklar, çakıl ocağı göletleri, göller ve baraj çevrelerinde yıl boyunca görülebilir. Bu yerel durum, her ülkedeki Boz Kazın yerleşik olduğunu göstermez. Dinlenme ve beslenme alanlarının kullanımı, topluluğun kökeniyle birlikte değerlendirilmelidir.

Dünya Yayılışı

Avrupa ile Asya’da geniş bir yayılışı vardır. AviList, anser alt türünün kuzeybatı Avrasya’da, rubrirostris alt türünün kuzeydoğu Avrasya’da ürediğini belirtir. İki alt türün kışlama alanları Türkiye’ye kadar uzanır; doğudaki toplulukların kışlama coğrafyası Hindistan ve Kuzey Hindiçin’i de kapsar.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen ve kışlayan Boz Kazlar bulunur. BirdLife’ın 2021 derlemesinde üreme tahmini, 2002–2012 dönemi için 100–300 çifttir ve sınırlı veriden yapılan genişletmelere dayanır. Kış nüfusu, 2013–2019 için 140–880 birey olarak bildirilmiştir. Üreme ve kış eğilimleri bilinmiyor olarak işaretlenmiştir. Bunlar yeni bir ulusal sayım veya aynı birimle verilmiş iki sayı değildir.

Göç Yolculuğu

Bütün Boz Kazlar aynı uzaklığa göç etmez. EURING/CMS’nin 2022 atlası, Hollanda’daki üreyen toplulukları büyük ölçüde yerleşik, İskandinav kuşlarının hareketlerini ise ağırlıkla güneybatı yönlü anlatır. Yabanileşmiş evcil topluluklar da hareketlerin yorumunu zorlaştırabilir. Bu Avrupa bağlantılarından Türkiye’de görülen her sürü için aynı rota çıkarılamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besini ağırlıkla bitkiseldir. Doğal veya yetiştirilen otsu bitkilerin yeşil kısımlarını, tohumlarını, köklerini ve yumrularını yer. Genç tahıl sürgünlerinden de yararlanır. Belirli bir tarlada beslenmesi, yıl boyunca yalnız o ürünü yediğini göstermez.

Nasıl Avlanır?

Otları gagasıyla koparır; su bitkilerinin kök ve kök gövdelerine de ulaşabilir. Örneğin SEO/BirdLife, İspanya’daki Guadalquivir bataklıklarında bir sazsı bitkinin toprak altı gövdelerinin önemini vurgular. Bu bölgesel beslenme biçimi, Türkiye’deki her sulak alana aynı oranla taşınamaz.

İlginç Bilgiler

## Aile Bağları ve Besinden Yararlanma Avusturya’nın Alm Vadisi’nde, 14–22 Şubat 2017 arasında insanlara alışık, serbest dolaşan bir topluluktan 38 Boz Kaz incelendi. Kar örtüsü nedeniyle doğal otlara erişemeyen kuşlara aynı tür hazır yem veriliyordu. Araştırmacılar 184 dışkı örneğiyle besinin ne kadarının sindirildiğini tahmin etti. Yavrularıyla birlikte olan eşlerde bu değer, yavrusuz eşlerden ve eşsiz kuşlardan daha yüksekti. Bu bir ilişkiydi; aile bağlarının sindirimi hangi yolla değiştirdiği deneyle gösterilmedi. Sonuç, Türkiye’deki bütün yabani sürüler için bir besleme önerisi veya değişmez kural değildir. ## Göç Koridorunda Genetik Benzerlik 2015’te yayımlanan bir araştırma, Norveç, Hollanda ve Fransa’daki kuşların tüylerinden elde edilen DNA’yı karşılaştırdı. Toplanan 174 örneğin 144’ünde bir DNA bölgesi, 169’unda başka genetik göstergeler incelenebildi. Örneklerin büyük bölümü 2010–2013 yıllarında alınmıştı. İncelenen alanlardaki kuşlar, coğrafyaya göre birbirinden kesin biçimde ayrılan genetik kümeler oluşturmadı. Bu, bütün Boz Kazların aynı olduğu ya da aynı göç yolunu izlediği anlamına gelmez. Çalışma Avrupa’nın Atlantik göç koridoruna odaklanmıştır; Türkiye’deki toplulukların genetik yapısı bu örneklerle belirlenmiş sayılamaz.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...