kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Alakarga (Garrulus glandarius)
VS
Seçildi Kuzgun (Corvus corax)

Alakarga

Garrulus glandarius

Takım Passeriformes
Familya Kargagiller (Corvidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Mavi-siyah kanat alanını pembe-kahverengi gövde, siyah bıyık ve beyaz sokumla birlikte değerlendir.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Alakarga (Garrulus glandarius; Eurasian Jay), pembe-kahverengi gövdeli bir orman kargasıdır. Kanadındaki açık ve koyu mavi çizgili alan, siyah bıyık, siyah kuyruk ve kuyruğun önündeki beyazlık birlikte tanınmasını sağlar.

Genel Görünüm ve Duruş

Kısa, güçlü gagası koyudur. Heyecanlandığında alın tüylerini kaldırabilir. Baş deseni ve gövde tonu coğrafyaya göre değişir; kuzey Avrupa’daki çizgili tepe Türkiye’nin her bireyinde zorunlu değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi görünüşte benzerdir; mavi kanat alanı ikisinde de bulunur. Gençler genel renk düzenini taşır. Mavinin parlaklığı veya uzaktan büyüklük karşılaştırması güvenilir eşey ve yaş anahtarı değildir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanattaki beyaz alan ve siyah kuyruğun önündeki beyazlık öne çıkar. Mavi alanın görünüşü kanat açıldığında değişir; üst ve alt yüzeyin deseni özdeş değildir. Ormanlar arasındaki uçuşu doğrudan ve görece yavaştır.

Ses ve Davranış

Sert, pürüzlü çığlığı belirgindir; daha alçak, değişken sesler çıkarır ve başka kuşları taklit edebilir. Taklit sesinden çevrede mutlaka başka bir tür bulunduğu sonucuna varılmaz. Yuva yanında ses kaydı çalınmaz.

Eş oluşumu sırasında eşine besin sunabilir. Bu, yavru beslemeyle aynı davranış değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Saksağan (Pica pica; Eurasian Magpie), kısa bir ağaçlık geçişinde karışabilir. Çok daha uzun kuyruk ve siyah-beyaz gövdeyle ayrılır; tüylerindeki mavi-yeşil parıltı, Alakarganın küçük çizgili mavi alanından farklıdır. Genç Saksağanın kuyruğu daha kısa olduğundan gövde deseni de incelenir.

Göknar Kargası (Nucifraga caryocatactes; Northern Nutcracker), koyu kahverengi gövdesindeki çok sayıda beyaz benek, güçlü düz gaga ve daha kısa kuyruğuyla ayrılır. Alakarganın düz pembe-kahverengi gövdesini ve çizgili mavi kanadını taşımaz. Ayrılan diğer Asya göknar kargaları bu karşılaştırmaya katılmaz.

Gökkuzgun (Coracias garrulus; European Roller), uzaktaki kısa renkli görünüşte Alakargayı düşündürebilir. Erişkinde baş, kanat ve alt taraf geniş ölçüde mavi, sırt kahverengidir. Genç daha soluktur. Alakargada mavi küçük bir kanat alanında toplanır; renklerin gövdedeki yeri karşılaştırılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Orman ve ağaçlık alanları kullanır. RSPB’nin Birleşik Krallık hesabı olgun bahçe ve parkları da belirtir.

Yuva Yeri

Trabzon KTÜ Kanuni Yerleşkesi’ndeki 2016–2017 çalışmasının 2018 tarihli tezindeki İngilizce özette sekiz yuva yeri bildirilir. Yuvalar genellikle nisan ve mayısta ibreli ağaçlarda 4–5 metre yüksekte gözlenmiştir. Bu, tek yerleşkenin sınırlı örneklemidir; Türkiye’nin her yerinde aynı ağaç ve yüksekliğin kullanıldığını göstermez.

Yuva, ağaç veya çalıda dallardan yapılan, ince kök ve bitkisel malzemeyle döşenen bir çanaktır. BTO’nun Britanya derlemesinde tipik sayı 4–5 yumurta, kuluçka 18 gün, yavrunun yuvadan ayrılma süresi 20–22,5 gündür; iki eşey kuluçkaya katılır. Bunlar Türkiye’nin yeni ölçümleri değildir. Çıplak, bakıma bağımlı çıkan yavru yuvadan ayrıldıktan sonra da ebeveynlerinden besin alır. Yuva çevresindeki dallar açılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Ağaçlarda dinlenip yerde besin arar. Besin arama, saklama ve dinlenme aynı noktada gerçekleşmek zorunda değildir; daldaki kısa duruş yuva kanıtı olmaz.

Dünya Yayılışı

Avrupa ve Asya’nın geniş bölümünde, ayrıca Kuzey Afrika’nın Mağrip bölgesinde yaşar. Orman ve uygun ağaçlıklar arasındaki elverişsiz alanlar yayılışı kesintiye uğratır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de uygun ağaçlık ve ormanlarda üreyip yıl boyunca görülebilir. BirdLife’ın 2021 ek tablosundaki 600.000–2.000.000 çift, 2002–2012 dönemine ait uzman tahminidir; 2026 sayımı değildir. Kısa ve uzun dönem ülke eğilimleri veri yetersizliğinden bilinmiyor olarak verilmiştir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS Göç Atlası, Avrupa’da birçok topluluğun yerleşik veya yerel hareketli olduğunu; halka buluntularının çoğunun kısa mesafeler gösterdiğini bildirir. Kuzey ve kuzeybatıdan güneye, kıta içinden güneybatıya hareketler de vardır. Bazı sonbaharlarda düzensiz yoğun yer değiştirmeler görülür. Güney ülkelerinin halka verisi sınırlıdır; bu örüntü Türkiye’nin bütün kuşları için tek rota değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Palamut, başka tohum ve meyvelerle birlikte böcek ve diğer omurgasızları yer. Küçük omurgalılar, kuş yumurtası ve yavruları da alınabilir. Besin oranları mevsim ve çevredeki kaynaklarla değişir; tek yuva yağmalama gözlemi bütün yılın besinini açıklamaz.

Nasıl Avlanır?

Ağaçta ve yerde besin arar; yaprak altını, gevşek kabuk ve küçük boşlukları yoklar. Palamudu gagasıyla açar, besini ayağıyla tutabilir. Sonbaharda palamutları sonradan yemek için saklar. RSPB’nin Birleşik Krallık hesabında, bu mevsimde meşe ararken açık aralıkları geçen kuşların daha kolay görülebildiği anlatılır.

İlginç Bilgiler

## Hatırlama Becerisini Sınamak 2024’te yayımlanan deneyde, İngiltere Cambridgeshire’daki Cambridge Üniversitesi tesisinde yaşayan yedi Alakarga sınandı. Üç dişi ve dört erkek, başlangıçta görev için gerekli olmayan kapların görsel özelliklerini beklenmedik bir bellek testinde kullanabildi. Küçük, kontrollü örneklemdeki bu başarı, doğadaki her kuşun bütün depolarını kusursuz hatırladığı anlamına gelmez. Deneyin yapıldığı yıl bu taramada doğrulanamadı; 2024 yayın yılıdır. Bu İngiltere deneyindeki “olay benzeri bellek”, olayın ayrıntılarını sonradan kullanabilmeye ilişkin deneysel bir kavramdır. Kuşun insan gibi geçmişi bilinçli biçimde yeniden yaşadığının ölçülmesi değildir. Gözlenen başarıyla öznel deneyim hakkındaki yorum ayrı tutulur. ## Her Palamut Toprağa Gömülmez Güney Polonya’da ekim–kasım 2023’te yürütülen, 2024’te yayımlanan araştırmada altı alandaki dokuz yemliğe bırakılan radyo işaretli palamutlar izlenmiştir. Bulunup saklandığı belirlenen 222 palamuttan altısı bitki gövdeleri, çürük ağaç veya yapı kalıntıları gibi alışılmadık depolardaydı. Bunların hepsi toprağa gömülmemiştir; bu örneklem Türkiye’nin saklama oranı değildir. Palamut taşımak meşe tohumunu ana ağaçtan uzaklaştırabilir; taşınan her tohum fidan olmaz. Polonya araştırması alışılmadık depoları belgeledi, her tohumun çimlenmesini izlemedi. Besin saklama ile başarılı ağaç yetişmesi eşit sayılmaz.

Kuzgun

Corvus corax

Takım Passeriformes
Familya Kargagiller (Corvidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Kama kuyruk, kalın gaga, kabarık boğaz, uzun süzülüş ve derin kronk çağrısı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Kuzgun, Corvus corax, iri gövdeli, güçlü gagalı ve bütünüyle siyah bir kargagildir. Kalın boynu ile kabarık boğaz tüyleri dikkat çeker. Uzaktan büyüklük yanıltabileceğinden yalnız iri ve siyah görünmesine dayanarak tanınmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Siyah gagası uzun, yüksek tabanlı ve üstten kavislidir; gaga dibinin üstünü sert, kıl gibi tüyler örter. Göz koyu kahverengi, bacaklar siyahtır. Güneşte tüylerinde mavimsi parlama görülebilir; gölgede daha düz siyah görünür.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı renktedir; erkek biraz daha iri ve güçlü olabilir. Bu küçük fark, uzaktan tek bir kuşun eşeyini güvenle söylemeye yetmez. Gençlerin tüyleri daha mat, ışıkta kahverengimsi siyahtır; erişkindeki belirgin parlaklık henüz yoktur.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun kanatları ve uçları ayrı ayrı seçilen uzun dış tüyleri görülür. Kuyruk geriye doğru uzanan bir kama ya da baklava biçimindedir. Ağır, yavaş kanat vuruşları arasına süzülüşler girer.

Havada takla ve yuvarlanma hareketleri de yapabilir. RSPB bu akrobasi için oyunu olası açıklamalardan biri olarak verir; her dönüşün çiftleşme gösterisi olduğunu söylemek doğru olmaz.

Ses ve Davranış

En tanınan çağrısı derin ve tok bir “kronk-kronk” sesidir. Bazen kuş henüz görünmeden bu ses duyulur. Yazıyla verilen hece yaklaşık bir anlatımdır; tanıda sesin yanında gaga ve gövde görünümü de değerlendirilir.

Çoğu zaman tek veya çift görülür. Üremeyen gençler ise özellikle kışın kalabalık geceleme grupları oluşturabilir. Bu yüzden bir aradaki çok sayıda kuzgun, aynı yerde yuvalayan bir koloni anlamına gelmez.

Karıştırılabilecek Türler

Leş Kargası (Hooded Crow), eski Corvus cornix adıyla bilinen gri gövdeli gruptur; AviList v2025b bunu Corvus corone içinde değerlendirir. Gri sırtı ve alt tarafı, siyah başı, kanatları ve kuyruğuyla karşıtlık oluşturur. Kuzgun ise bütünüyle siyahtır.

Ekin Kargası (Rook, Corvus frugilegus) daha ince ve sivri gagalıdır. Erişkinin gaga dibindeki çıplak, açık renkli yüz alanı yardımcıdır; gençte burası tüylü ve koyudur. Uçuşta kuyruğu da hafifçe kama biçimli olabilir: yalnız kuyruk şekliyle Kuzgun tanısı konmaz.

Küçük Karga (Eurasian Jackdaw, Coloeus monedula) çok daha küçük, kısa gagalı ve gri enselidir. Erişkinin açık mavi-gri gözü Kuzgunun koyu gözüne karşı iyi bir ayrımdır. Genç Küçük Karganın gözü daha koyu olduğundan bu işaret her yaşta aynı açıklıkta değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Avrupa’da kayalık kıyılar, dağ yamaçları ve yüksek ağaçların bulunduğu ormanlar üreme ortamları arasındadır. Rahatsız edilmediği kayalık çıkıntıları kullanabilir; ağaçta yuvalaması da yaygındır. Yalnız yüksek ve çıplak dağlarda aranması, ağaçlık alanlardaki çiftlerin gözden kaçmasına yol açar.

Yuva Yeri

Yuva kaya çıkıntısında veya ağaçta büyük dallarla kurulur; iç çanağa ot, yün ve kıl gibi yumuşak malzemeler eklenir. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesinde tipik yumurta sayısı 4–6, dişinin kuluçkası 21–22 gündür; yavru 39–40,5 günde uçabilecek duruma gelir. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş yuva verisi değildir. Yuva uzaktan izlenir, kuluçkadaki kuş kaldırılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Kuzey Amerika’daki uzman tür hesabında açık arazi ve ormanların yanı sıra çöller, kıyılar, kırsal yerleşimler ve bazı kentlerde de yaşadığı anlatılır. Bu geniş ortam kullanımı, bütün ülkelerde her kentte bulunduğu anlamına gelmez.

Dünya Yayılışı

Kuzgun Kuzey Amerika, Grönland, Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika’ya yayılan bir türdür; İzlanda, Faroe ve Kanarya adalarında da bulunur. Amerika’daki yayılışı Nikaragua’ya kadar iner. AviList v2025b, bu geniş alan içindeki kuşları 11 alt türde toplar. Common Raven ve Northern Raven adları aynı Corvus corax taksonu için kullanılan İngilizce adlardır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye bu türün doğal yayılışı içindedir. Güncel AviList, Güneydoğu Avrupa’dan Türkiye üzerinden Pakistan’a uzanan grubu Corvus corax laurencei alt türü olarak verir. OSME’nin 2025 bölge listesi laurencei grubunu ayrı bir başlıkta tartışır; AviList v2025b’de ise Kuzgunun alt türlerinden biridir.

Göç Yolculuğu

Avrupa halkalama atlası, kuzgunların büyük ölçüde yerleşik olduğunu, en kuzeyde kışın güneye hareket görülebildiğini belirtir. Üremeyen gençlerin dolaşması düzenli göçten farklıdır; Almanya ve Fransa’daki izlemelerde geniş alanlar arasında hareket ettikleri bildirilmiştir. Halkalama kayıtlarının çoğunun kısa mesafeli olması, bütün gençlerin yuvasının yakınında kaldığını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Çok çeşitli besinler yer. Cornell’in Kuzey Amerika tür hesabında leş, böcekler, küçük omurgalılar, kuş yumurtaları ve yavruları; ayrıca tahıl, meyve ve yiyecek artıkları sayılır. Bu liste besin çeşitliliğini gösterir, Türkiye’deki besinlerin yüzdelerini vermez.

Nasıl Avlanır?

Yerde yürüyüp sıçrayarak besin arar. Fazla yiyeceği daha sonra almak üzere saklayabilir; bu, tek seferde bulduğu besinin bir bölümünü hemen tüketmemesini sağlar.

İlginç Bilgiler

## Bir deneyde neyi yapabildiler? Almanya’nın Seewiesen kentinde, 2014–2015’te elle büyütülmüş sekiz kuzgunla yapılan ve 2020’de yayımlanan deneyde, üç erkek ile beş dişiye dört, sekiz, on iki ve on altı aylıkken görevler verildi. Bir kuş ikinci test döneminde katılmayı bıraktı ve daha sonra sınanmadı. Kuşlar gizlenmiş yiyeceği bulma, miktarları ayırt etme ve insanın bakış ya da işaretlerinden yararlanma gibi görevlerle karşılaştı. Bazı alanlardaki başarıları, daha önce aynı tür görevlerle sınanmış şempanze ve orangutanların sonuçlarına benziyordu; yer ve konumla ilgili görevlerde ise daha geride kaldılar. Araştırmacılar, bu benzerliğin aynı düşünme mekanizmasını kanıtlamadığını açıkça belirtti. İnsanlarla büyütülmüş bu küçük grubun sonuçları, doğadaki bütün kuzgunlara genellenemez. ## Görünen yiyeceğe doğrudan uzanmamak 2016’da yayımlanan başka bir deneyde İsveç’teki araştırma istasyonunda tutulan beş erişkin kuzgun, üç dişi ve iki erkek, bir silindirin içindeki yiyeceği almaya çalıştı. Önce içi görünmeyen silindirin yan açıklıklarından yem almayı öğrendiler. Saydam silindire geçildiğinde yiyecek karşılarında görünüyordu; doğru çözüm ön yüzeye yönelmek yerine yandan uzanmaktı. Beş kuzgunun her biri on denemenin tamamında bunu başardı. Bu, görünen hedefe doğrudan uzanma dürtüsünü durdurabildiklerini gösterir. Ancak kuşların daha önceden saydam nesne deneyimi vardı; sonuç öğrenme koşullarından bağımsız bir “zekâ puanı” değildir. Deney geleceğe plan yapmayı veya ödül için uzun süre beklemeyi ölçmüyordu.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...