kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Taş Bülbülü (Irania gutturalis)
VS
Seçildi Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii)

Taş Bülbülü

Irania gutturalis

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Erkeğin siyah-beyaz-turuncu paketi, dişinin açık boğaz-sıcak böğrü, siyah kuyruk ve kalkık kuyruk davranışı.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Taş Bülbülü (White-throated Robin, Irania gutturalis) uzun gagalı, iri ve uzun kuyruklu bir kuştur. Geniş siyah kuyruğunu yukarı kaldırarak yerde dolaşır. Erişkin erkekte maviye çalan üst taraf ve koyu yüz dikkat çeker; dişide gövde daha soluk, böğürler turuncumsudur.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi uzuncadır; kuş örtü altında koşup sıçrayabilir. Kuyruğunu kaldırıp kanatlarını sarkıttığında beyaz kuyruk altı örtüleri görünebilir. Bu beyazlık, siyah kuyruk tüylerinin kendisi değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkeğin siyah yüzünde beyaz boğaz ve ince, beyazımsı kaş belirgindir. Üst taraf gri-mavi, göğüs turuncumsudur; alt karın beyazdır.

Dişinin alt tarafı gri, göğsü hafif benekli ve boğazı beyazımsıdır. Turuncu renk yanlarda toplanır.

Gençlerin üst tarafı açık benekli, soluk alt tarafı ince koyu pulludur; böğürlerde turuncu henüz yoktur. İlk kış kuşları gri-kahverengi ve dişiye benzeyebilir.

Uçuşta Görünüm

Ürkünce iki çalı arasında hızlı, alçak bir uçuş yapabilir; çoğunlukla örtünün altında kalır. Uzun koyu kuyruk uçarken de dikkat çeker.

Ses ve Davranış

Sesi bülbülleri andıran berrak ıslıklar ve alçak, boğuk çağrılar içerir. Bu benzerlik nedeniyle yalnız kısa bir çağrıya dayanarak karar verilmez; görülen kuşun gaga, kuyruk ve gövde deseni de değerlendirilir.

Şarkısı, ince ıslıkların sert ve cızırtılı hecelerle birbirini hızla izlediği bir akıştır. Temas çağrısı iki heceli, alarmı daha gıcırtılıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Bülbülün (Common Nightingale, Luscinia megarhynchos) üst tarafı kahverengidir; kuyruk ve kuyruk üstü daha kızıldır. Dişi Taş Bülbülünü andıran soluk gövdeli bir bülbülde bile bu kızıl kuyruk ile Taş Bülbülünün siyaha yakın kuyruğunu ayırmak önemlidir. Bülbülde erkek Taş Bülbülünün keskin siyah-beyaz yüz deseni bulunmaz.

Kızılkuyrukta (Common Redstart, Phoenicurus phoenicurus) erkek de gri üst taraf ve koyu yüz gösterebilir; fakat beyaz alan alın ve kaş üzerindedir, boğaz siyahtır. Her iki eşeyde kuyruğun dış tüyleri kızıldır. Bu kuyruk rengi, yüzü tam görünmeyen bir kuşu Taş Bülbülünden ayırırken yararlıdır.

Taşkızılı (Common Rock Thrush, Monticola saxatilis) daha kısa kuyruklu görünür. Erişkin erkekte mavi üst tarafın arasında beyaz sırt lekesi vardır; kuyruk turuncudur. Dişi de kahverengi, benekli gövdesine karşı turuncu kuyruğuyla ayrılır. Taş Bülbülündeki uzun, siyah kuyrukla aynı desen değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kazakistan’ın kuşlarına ilişkin İngilizce derleme, Taş Bülbülünü kuru, kayalık ve çalılı dağ yamaçlarıyla ilişkilendirir; ülkede 800–2200 metre aralığını bildirir. Yalnız taş bulunması yeterli bir tanım değildir: kayalık zeminin çalılık örtüyle bir arada bulunması önemlidir. Kazakistan’daki yükselti aralığı Türkiye’nin değişmez alt ve üst sınırı olarak kullanılamaz.

Yuva Yeri

Fincan biçimli yuva çalının alt bölümüne, küçük ağaca, kütüğe veya gövde çatlağına yerleştirilir; dışı ot, dal ve kabuk, içi yumuşak liflerle döşenir. Oiseaux’nun Ermenistan bağlamlı hesabında 4–5 yumurta, çoğunlukla dişinin yürüttüğü 13–15 günlük kuluçka bildirilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Yuvayı görmek için çalı örtüsü açılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Kazakistan’daki derleme, üreyen çiftlerin birbirinden uzakta yerleşebildiğini bildirir. Bu, çalılığın her parçasında kuş bulunacağı anlamına gelmez. Göçte ise üreme yamaçlarından farklı, çeşitli çalılık alanlarda görülebilir. Tek bir göç gözlemi, o alanın yuva kurulan yer olduğunu kanıtlamaz; üreme alanı ile geçici konaklama alanı birbirinden ayrılmalıdır.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı Türkiye, Güney Kafkasya ve Levant’tan İran’a; güney Kazakistan ve Tacikistan’dan batı ve kuzey Afganistan’a uzanır. AviList, Özbekistan’ın orta kesimindeki olası üremeyi kesin bir kayıtla aynı düzeyde göstermez. Tür kışı Afrika’nın kuzeydoğu ve doğu kesimlerinde geçirir. Böylece üreme alanının Asya’da olması ile kışın Afrika’da bulunması aynı yıllık yaşam döngüsünün iki parçasıdır.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye türün üreme alanının batı bölümündedir. BirdLife’ın 2021 Avrupa Kırmızı Liste ekinde Türkiye için 2013–2019 dönemine ait 400 bin–900 bin çift tahmini verilir. Verinin yetersiz olduğu belirtilmiş, kısa ve uzun dönem nüfus eğilimi bilinmiyor kabul edilmiştir. Bu nedenle aralık güncel bir sayımın kesin sonucu gibi okunamaz; artış ya da azalış yönü de bu tablodan çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Birleşik Arap Emirlikleri’nde Abu Dabi adasının 2007–2014 ilkbahar sayımlarında Taş Bülbülü mart sonu ile nisan sonu arasında kaydedilmiştir. Sekiz yılın toplamı 68 kuş-gündür; aynı kuş farklı günlerde yeniden sayılabileceğinden bu, 68 ayrı birey demek değildir. Araştırmacılar erken yoğunlaşmada erkeklerin ağırlıkta olduğunu bildirir. Ada üzerindeki bu gözlemler Türkiye’ye varış tarihini veya tek bir kuşun izlediği kesintisiz rotayı göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Kazakistan’ın Aksu-Cabaglı koruma alanında 1968–1988 gözlemlerini derleyen araştırma, üç yuvadan alınan 30 besin örneğini incelemiştir. Yavrulara getirilen besinlerde çekirgeler ile kelebekler ve tırtılları öne çıkar; kulağakaçanlar, örümcekler ve başka böcekler de bulunmuştur. Buradaki 30 sayısı avların değil, incelenen örneklerin sayısıdır. Yavru besini örneklemi, erişkinlerin Afrika’daki kış besininin oranlarını vermez.

Kazakistan’daki 1968–1988 gözlem derlemesinde iki yuvada, en çok üç günlük yavrulara yapılan besin taşımaları toplam 11,5 saat izlenmiştir. Her iki ebeveyn besin getirmiş; erkek kimi zaman avı dişiye aktarmıştır. Bu gözlem, erkek ve dişinin her koşulda eşit sayıda besin taşıdığını göstermez.

Nasıl Avlanır?

Besinini yalnız dal üzerinde aramaz: yerdeki yaprakları çevirerek av toplar, çalıların ve ağaçların yaprakları arasında da beslenir.

İlginç Bilgiler

## Avrupa Payı Dünya Payı Değildir Türkiye’nin payı anlatılırken “Avrupa” ile “dünya” karıştırılmamalıdır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde, Türkiye’nin 2013–2019 dönemine ait tahmini, ele alınan Avrupa nüfusunun %99’unu oluşturur. Bu, dünyadaki bütün Taş Bülbüllerinin %99’unun Türkiye’de ürediğini göstermez. İran ve Orta Asya’daki üreme alanları bu tabloda yer almaz. Coğrafi kapsam, büyük bir sayının veya oranın ne anlama geldiğini değiştirir. ## Tüylerdeki Göç İzleri Tüyler göç hakkında dolaylı izler taşıyabilir. Kenya’nın güneydoğusundaki Ngulia’da 2002, 2003 ve 2004 yıllarının kasım sonu–aralık başında yakalanan Taş Bülbüllerinden, yeni büyümüş iç kanat uçuş tüyleri alınmıştır. Çalışmanın karbon ve azot tablosunda yıllara göre 3, 7 ve 7 örnek bulunur. Tüylerdeki doğal kimyasal farklılıklar, sonbahar tüy değişiminin yapıldığı yerin besin ve yaşam alanı koşulları hakkında çıkarım sağlar. Araştırma bunu kuzeydoğu Afrika’daki göç molalarıyla ilişkilendirir; benzer kimyasal izlerin aynı bireyin her yıl aynı çalıya döndüğünü kanıtlamadığını da belirtir. Kullanılan yöntem uydu takibi değildir ve kesin mola yerleri bu çalışmayla belirlenmemiştir. ## Yuvadan Ayrılmak ile Uçabilmek Yuvadan ayrılan bir yavru henüz erişkin gibi uçamayabilir. Kazakistan’ın Talas Alatau Dağları’ndaki 1968–1988 gözlemlerini derleyen çalışmada, yakından izlenen tek yuvadaki yavruların 12. günde ayrıldığı, kuyruk ve uçuş tüylerinin henüz tam uzamadığı bildirilmiştir. Bu, türün her yavrusunun tam 12 günde uçuş yeterliliği kazandığı anlamına gelmez. Araştırmacılar ayrılan yavruların birkaç gün daha yuva çevresinde kaldığını da gözlemiştir.

Ak Sırtlı Kuyrukkakan

Oenanthe finschii

Takım Passeriformes
Familya Sinekkapangiller (Muscicapidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Baş-sırt, gövde oranları ve dar, yaklaşık eşit genişlikte kuyruk uç bandı birlikte; ters T tek başına yeterli değil.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Sırtlı Kuyrukkakan (Oenanthe finschii; Finsch’s Wheatear) uzun bacaklı, açık kayalıkların ötücüsüdür. Üreme erkeğinde beyaz tepe, sırt ortası ve karın siyah yüz, boğaz ve kanatlarla karşıttır. Dişi gri-kahverengidir. Dar, yaklaşık eşit genişlikteki koyu kuyruk uç bandı önemlidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kuyruk ortası koyudur; beyaz tabanlı dış tüyler koyu uç bandıyla sonlanır. Ters T benzetmesinden çok bandın biçimine bakılır. Erkekte sırt ortası beyazdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişinin boğazı yaşla koyulaşabilir; bütün dişiler açık boğazlı değildir. Taze tüy kenarları erkekteki siyahı da yumuşatabilir. Kazakistan hesabında genç daha sarımsı-kahverengi ve açık tüy kenarlıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta beyaz kuyruk tabanları, koyu orta tüyler ve dar uç bandı seçilebilir. Kanatların örttüğü tüylerde bandın biçimi eksik görünür.

Ses ve Davranış

Ötüşü pürüzlü notalarla müzikal ıslıkları birleştirir; açık bir tünekten duyulabilir. Doğal ses görülen kuşla eşleştirilir; yazılı hece tek başına kesin tanı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kulaklı Kuyrukkakanın (Oenanthe melanoleuca; Eastern Black-eared Wheatear) erkeği beyaz veya siyah boğazlı olabilir. Ak Sırtlının daha iri başı, güçlü gagası ve dar, eşit kuyruk bandı karşılaştırılır.

Alaca Kuyrukkakan (Oenanthe pleschanka) erkeğinde tepe açık, sırt siyahtır; Ak Sırtlı erkeğin beyaz sırt ortasından ayrılır. Dişiler yalnız genel kahverengilikle ayrılmaz; taze tüylerin açık kenarları koyu alanları örtebilir.

Çöl Kuyrukkakanı (Oenanthe deserti) erkeğinde sırt kum-kahverengi, yüz ve kanatlar koyudur. Beyaz kuyruk üstüyle koyu kuyruk karşıttır; koyu bölüm Ak Sırtlının dar uç bandından geniştir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Açık kayalık yamaç, taşlık çıkıntı ve seyrek bitkili vadileri kullanır. Çevreyi görebileceği tüneklerle zeminde av arayabileceği açıklıklar birlikte önemlidir.

Yuva Yeri

Kazakistan hesabında yuva taşlar arasında, kaya boşluğunda veya terk edilmiş kemirgen oyuğundadır. Kuru otlardan çanak kıl ve tüylerle döşenir. Etkin girişin önündeki taşlar kaldırılmaz.

Kazakistan uzman hesabı 4–6 yumurta, dişinin 12 günlük kuluçkası ve iki ebeveynin yavru beslemesini bildirir. Bu bölgesel bilgi Türkiye’nin bütün yuvalarına sabit süre vermez. Bu taramada türe özgü yuvadan çıkış süresi doğrulanmadı; başka kuyrukkakanın süresi kullanılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Ürdün’de 2008–2009, 2009–2010 ve 2011–2012 kışlarında incelenen alanlar, dağınık kayalı açık ve kuru tepeliklerdi. Kışın kullanılan bu ortamlar, Türkiye’deki bütün üreme alanları için tek yükselti şartı göstermez.

Dünya Yayılışı

Finschii alt türü Türkiye’nin güneyinden kuzey İsrail ve İran’ın batı-güneybatısına; barnesi Türkiye’nin doğusundan orta-doğu İran, Kazakistan’ın güney-ortası ve batı Pakistan’a uzanır. Alt türlerin mevsimsel bilgileri bütün yayılışa aynen uygulanmaz.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 tablosu Türkiye için 2013–2019’da 100.000–300.000 üreyen çift tahmini verir. Tahmin ve eğilim verileri yetersiz olarak işaretlidir. Bu 2026 sayımı değildir; çiftle gözlenen birey sayısı aynı birim değildir.

Türkiye’de üreyen yaz ziyaretçisi ve geçit göçmenidir; bazı kuşlar güney-güneybatıda kışlar. Nallıhan’ın Kasım 2013 İngilizce uzman kataloğu yörede üremeyle yaz ve kış varlığını bildirir. Bu, bütün Türkiye kuşlarının yerleşik olduğu anlamına gelmez.

Göç Yolculuğu

Kazakistan hesabında üreyen göçmen olarak anlatılır; Ürdün’de kışlayan kuşların araştırması vardır. Bölgesel geliş-ayrılış ayları Türkiye’nin sabit takvimi değildir; işaretsiz bireye kaynaksız ülke dizisi veya yolculuk mesafesi atanmaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Temel besin böcekler ve küçük omurgasızlardır. Nallıhan’ın 2013 İngilizce kataloğu az miktarda bitkisel besin de bildirir. Bu, Türkiye’ye ait ayrıntılı besin yüzdesi veya her bireyin sabit menüsü değildir.

Nasıl Avlanır?

Kaya veya çıkıntıdan zemine kısa inişle av alabilir, yerde de arar. Tünek ile avın toplandığı yüzey farklı yerler olabilir. Kuşun gagasında ayrıntısı görülmeyen avın türü tahmin edilmez.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Antalya Boğazkent’te 1 Mart–31 Mayıs 2009 ve 2010’u inceleyen, 2019’da yayımlanmış araştırmada yalnız 2009’da bir Ak Sırtlı Kuyrukkakan yakalandı. Yazarlar türün göç zamanlaması grafiği için veriyi yetersiz buldu. Diğer kuyrukkakanların haftaları bu tek bireye aktarılmaz; sonuç bütün Türkiye’nin geliş takvimi değildir. Kazakistan uzman hesabı, yuva ile giriş arasına küçük düz taşlar ve başka sert parçalar taşındığını bildirir. Taşların tam işlevi burada deneyle gösterilmemiştir. Her taş kümesi yuva sayılmaz; düzen kaldırılıp içi araştırılmaz. Ürdün’ün dört alanında 2008–2009, 2009–2010 ve 2011–2012 kışlarında yapılan araştırma, kuşların savunduğu alanların büyüklüğünün yerlere göre değiştiğini buldu. Aralık ile şubat başı arasındaki ziyaretlerde alan sınırındaki konumlar kaydedildi; bu yöntem kuşa takılan GPS ile yolculuğunu izlemek değildir. Fark doğrudan besin yoğunluğuyla açıklanamadı; habitat yapısı ve diğer kuşlarla alan ilişkileri olası etkenlerdi. Önerilen nedenler deneyle kanıtlanmış sonuçlar değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...