kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Tepeli Arı Şahini (Pernis ptilorhynchus)
VS
Seçildi Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla)

Tepeli Arı Şahini

Pernis ptilorhynchus

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş altı parmaklı el, küçük baş, zayıf bilek lekesi, gerdanlık ve yaş-eşeye göre kuyruk bantları.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Tepeli Arı Şahini (Crested Honey Buzzard, Pernis ptilorhynchus), küçük ve ince başı, geniş kanatları ve uzun, bantlı kuyruğuyla tanınabilecek bir Asya yırtıcısıdır. Kanat altında enine çizgiler bulunur. Bununla birlikte açık ya da koyu renkli olması tek başına yeterli değildir; başın gövdeye oranı ve kanat yapısı da görülmelidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş, kanadın ön kenarından ileriye belirgin biçimde uzanır. Kanatlar uzun ve geniş, kuyruk geniş ve yuvarlak uçludur. Tünediğinde sarı bacakların alt bölümü tüysüzdür. Uzaktan iri gövdenin üzerindeki küçük baş, kuşun oranlarını anlamaya yardım eder.

Tayland’da incelenen orientalis kuşlarının alt tarafı çok açık, kızılımsı veya koyu kahverengi olabilir. Bu çeşitlilik nedeniyle göğüs rengi tek başına güvenilir bir tanı işareti değildir.

Türün adındaki tepe her kuşta görülmez. 2015 teşhis çalışmasında Tayland’daki orientalis kuşlarının iki eşeyinde de belirgin tepe saptanmamıştır. Malezya’da 2003’te fotoğraflanan yerleşik torquatus çiftinin iki eşinde ise tepe ve sarı göz görülür. Dolayısıyla koyu göz bütün erkeklerin değişmez özelliği değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Kuzeyli orientalis erişkin erkeğinde gri baş, koyu göz ve uçuş tüylerinin ucundaki geniş koyu kenar birlikte dikkat çeker. Dişinin başı daha kahverengidir; gözü turuncuya çalan sarı olabilir. Dişide, kol bölümündeki uzun uçuş tüylerinin ucunda erkeğinki kadar geniş bir koyu şerit bulunmaz. Uzak bir kuşun yalnız baş rengine bakarak eşeyini kesinleştirmek uygun değildir.

Genç kuşun başı daha açık olabilir. Kanadın üstünü örten büyük tüylerle kol bölümündeki uçuş tüylerinin uçlarında beyaz kenarlar görülür. Kuyruğun koyu bantları daha düzenli aralıklarla sıralanır. Bunlar erişkin erkeğin belirgin koyu kenarlı kanadıyla aynı giysi değildir.

Tayland’daki orientalis erişkin erkeklerinde kuyruğun en belirgin düzeni koyu uç, onun içindeki geniş açık bant ve gövdeye yakın bir başka kalın koyu banttır; içteki bandın bir bölümü örtülebilir. Dişide açık bant daha geniş görünebilir. Bu desen, kuyruk ucunda yan yana iki koyu çizgi bulunduğu şeklinde okunmamalıdır.

Uçuşta Görünüm

Tam açılmış kanadın ucunda parmak gibi ayrılan altı uzun tüy seçilebilir. Ancak Suudi Arabistan’da 5 Temmuz 2013’te görülen, bir önceki yıl doğmuş bir dişide kanadın dış ucundan içe doğru sayılan altıncı uzun tüy eksik veya uzamakta olduğu için yalnız beş parmak izlenimi oluşmuştu. Tüy değişimi, bu yapısal ipucunu geçici olarak gizleyebilir.

Tayland’da incelenen orientalis kuşlarında boğazı çevreleyen koyu gerdanlık da değişkendi. Ara renkli kuşlarda belirgin olan bu şerit, çok açık kuşlarda birkaç çizgiye inebilir; çok koyu kuşlarda ise koyu gövde içinde kaybolabilir. Gerdanlığın yokmuş gibi görünmesi tek başına türü elemez.

Ses ve Davranış

Çoğunlukla sessizdir. Islıksı çağrının perdesi giderek alçalır ve ses sönümlenir. Hong Kong uzman hesabı sesi böyle betimler; bu kısa tarif, başka bir yırtıcının sesini tek başına kesin tür kaydına dönüştüren bir anahtar değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Arı Şahini (European Honey Buzzard, Pernis apivorus) en önemli benzeridir. Açık kanatta genellikle beş belirgin parmak ve koyu bir bilek lekesi gösterir. Tepeli Arı Şahiniyle karşılaştırırken geniş el yapısı, boğaz ve kuyruk deseni birlikte değerlendirilmelidir. Bilek lekesinin bulunmaması da kesin kanıt değildir; seyrek olarak dişi Arı Şahininde bu leke çok zayıf olabilir.

Şahin (Common Buzzard, Buteo buteo), daha iri başlı ve boynu omuzları arasına gömülmüş gibi duran, daha toplu yapılı bir kuştur. Kuyruğu görece kısadır. Rengi çok açıkla koyu kahverengi arasında değiştiği için iki türü yalnız gövde rengiyle ayırmak güvenilir değildir. Uçuşta baş-boyun oranı, kanat biçimi ve kuyruk birlikte izlenir.

Yılan Kartalı (Short-toed Snake Eagle, Circaetus gallicus), iri başı ile öne dönük sarı gözleriyle ayrılır. Alt tarafı çoğunlukla açık olsa da kahverengi beneklerin ve göğüsteki koyuluğun derecesi değişir. Sık sık havada asılı kalarak çevreyi taraması yardımcıdır; küçük başlı bir arı şahiniyle karşılaştırmada tek başına beyaz karın aranmamalıdır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Yapraklı ve karışık ormanlar, orman kenarları ve ağaçlık yamaçlar temel ortamlarıdır. Cornell’in tür hesabı hem alçak kesimlerdeki hem dağlık alanlardaki geniş yapraklı ormanları belirtir. Tropikal topluluklar daha yerleşik olabilir; kuzeyli kuşlar göçte kalabalık sürüler oluşturabilir.

Yuva Yeri

Hindistan’ın Gujarat bölgesinde Haziran–Temmuz 2018’de izlenen tek çift, ağaçtaki dal platformunda iki yumurtayı kuluçkalıyordu; yapıya taze yapraklar da eklenmişti. İki eş de kuluçkaya katılıyor, dişi özellikle gece daha uzun kalıyordu. Mori’nin yazısındaki 42–45 günlük kuluçka süresi başka bir derlemeden aktarılmıştır; bu yuvada yumurtlama başlangıcı görülmediğinden süre baştan sona ölçülmemiştir. Oiseaux.net’in genel tür hesabı ise 28–35 gün verir. Bu farklı sayıları ortalayarak yeni bir süre üretmek doğru değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Arabistan’daki kış kayıtlarının çoğu, gölge veren olgun ağaçların bulunduğu çiftlikler, parklar ve sulanan ağaçlık alanlardandır. Babbington ve Campbell’ın 2016 derlemesi bu ortamları özellikle vurgular. Sulanan yeşil alanların yaygınlaşmasının türün bölgedeki artışını açıklayabileceği düşüncesi ise yazarların olası açıklamasıdır; tek başına kanıtlanmış neden değildir.

Dünya Yayılışı

Tür Asya’da geniş fakat alt türlere göre farklılaşan bir dağılışa sahiptir. Kuzeydeki Pernis ptilorhynchus orientalis, güney Sibirya’dan Mançurya ve Japonya’ya uzanan bölgede ürer; kışı Büyük Sunda Adalarında ve bazı başka güney alanlarında geçirir. Güneydeki alt türler Hindistan ve Sri Lanka’dan Güneydoğu Asya’ya, Malay Yarımadası, Sumatra, Borneo, Java ve Filipinler’in farklı adalarına yayılır. Güncel AviList bu toplulukları altı alt türle aynı Pernis ptilorhynchus türü içinde toplar. Kuzeyli göçmenlerle tropikal bölgelerde yaşayan kuşların hareketleri birbirinin aynısı değildir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye, türün asıl Asya dağılışının batısındadır. Avibase’in İngilizce Türkiye listesi Tepeli Arı Şahini’ni seyrek veya rastlantısal görülen tür olarak işaretler. Bu sınıflandırma, Türkiye’de düzenli üreyen bir topluluk ya da her yıl aynı güzergâhı kullanan yoğun bir göç akımı bulunduğunu göstermez.

Göç Yolculuğu

Japonya’dan güneye giden erişkinlerde deniz geçişi ile ilkbahar dönüşü aynı yolu izlemeyebilir. 2006–2013 arasındaki uydu kayıtlarını kullanan, 31 erişkini ele alan 2016 araştırması, sonbaharda yaklaşık 680 kilometrelik Doğu Çin Denizi geçişini ve ilkbaharda karaya yönelen dolaşmayı hava koşullarıyla birlikte inceledi. Sonuç, deniz üzerindeki uygun rüzgârların mevsimsel yol farkıyla ilişkili olduğunu destekler. Bu Japonya örneklemi Türkiye’de görülen bir kuşun geldiği yeri veya izleyeceği yolu belirlemez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Başlıca hedef, arı ve eşekarısı peteklerindeki larvalar (kurtçuk evresi) ile pupalardır (ergin böceğe dönüşüm evresi). Başka böcekler, kurbağalar, küçük sürüngenler ve yavru kuşlar da yenebilir. Dolayısıyla adı balı çağrıştırsa da besini yalnız bal değildir; petekteki gelişmekte olan böcekler önemlidir.

Nasıl Avlanır?

Malezya’nın Ipoh kentinde Mart–Nisan 2006’da izlenen yavrular petekleri gaga ve pençeleriyle parçalayıp yiyordu. Aynı çiftin bir yavrusunun, yüksek tünekten daha alçak ağaçtaki küçük kuşlara daldığı ve birkaç başarısız denemeden sonra bir kuş yakaladığı da kaydedildi. Avın türü kesin belirlenemedi. Bu yerel gözlemler petek yemenin yanında kuş avlayabildiğini de gösterir.

İlginç Bilgiler

## Uçmak ve Bağımsızlaşmak Malezya’nın Ipoh kentindeki tek torquatus çiftinin 2005–2006 döneminde büyüttüğü iki yavruya ilişkin raporda, çıkım zamanı kestirilerek kuluçka yaklaşık 35–36 gün hesaplanmıştı. İlk uçuş yaklaşık 46–48 günlük yaşta gerçekleşti. Kuşlar uçtuktan sonra da birkaç gece yuvada uyudu ve ebeveynlerden besin almaya devam etti. Uçuşa geçişten 34 gün sonra da kısmi ebeveyn bağımlılığı bildirildi. İlk uçuş, kuşun kendi besinini bütünüyle sağlayabildiği günle aynı değildi. Bunlar bu çiftin yavrularına ilişkin gözlemlerdir; her alt türün kesin gelişim takvimi değildir. ## Rüzgârla Yol Seçimi Japonya’da 2006–2013 arasındaki uydu kayıtlarından yararlanan, 31 erişkine ilişkin 2016 araştırması, yalnız haritadaki çizgilere bakmadı. Kuşların bulunduğu noktalar rüzgâr, yağış ve havanın yükselme koşullarıyla bir modelde karşılaştırıldı. Sonbahardaki deniz geçişine uygun rüzgâr alanları bulunması, mevsimsel yol farkına bir açıklama sağladı. Modelde sonbahar için yükselen hava göstergesinin güçlü çıkmaması ise denizde hiç yükseltici hava olmadığı anlamına gelmez. Yazarlar daha kısa zaman ölçeklerindeki koşulların ayrıca önemli olabileceğini belirtti. ## İki Yavrunun Farklı Sonu Hindistan’ın Gujarat bölgesinde 2018’de kamerayla izlenen yuvada ilk yavru 24 Haziran’da çıktı ve 26 Haziran’da kayboldu; gece çekimlerinin aşırı aydınlık çıkması nedeniyle başına ne geldiği belirlenemedi. İkinci yavru 27 Haziran’da çıktı ve 6 Temmuz’da genç bir Tavşancıl (Aquila fasciata) tarafından alındı. Yazar ikinci olayın nedenini görüntüden belirleyebilmişti. İlk yavrunun kaybolmasını da aynı nedene bağlamak, gözlenenle tahmin edileni karıştırırdı.

Ak Kuyruklu Kartal

Haliaeetus albicilla

Takım Accipitriformes
Familya Atmacagiller (Accipitridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Geniş dikdörtgene yakın kanatlar, kısa kuyruk ve iri gaga; gençte beyaz kuyruk beklenmez.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Ak Kuyruklu Kartal (Haliaeetus albicilla; White-tailed Eagle) iri gagası, çok geniş kanatları ve kısa kuyruğuyla tanınır. Erişkinde sarı gaga, açık baş-boyun ve beyaz kuyruk vardır. Gençte koyu gaga ve kuyruk bu erişkin desenini göstermez.

Genel Görünüm ve Duruş

Kahverengi gövdeli, ağır yapılıdır. Erişkinin başı soluk bejdir; mutlaka bembeyaz baş beklenmez.

Kısa kuyruk açıldığında kama biçimindedir. Beyazlık kuyruk tüylerindedir; kuyruk altındaki koyu örtü tüyleri aynı bölüm değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer renkler taşır; dişi daha iridir. Tek kuşun fotoğraftaki büyüklüğü güvenli eşey ölçütü değildir.

Genç koyu kahverengi, koyu gagalı ve koyu gözlüdür. Açık bej lekeler gövdeyi ve kanat örtülerini alacalandırabilir; kuyruk tüylerinin açık merkezleri koyu kenarlıdır. Erişkin görünümü yıllarla gelişir. Ara giysilerde kuşun kesin yaşı her zaman belirlenemez.

Uçuşta Görünüm

Geniş kanatlar, ayrılan uç tüyleri, öne çıkan iri baş ve kısa kuyruk uçuşta birlikte aranır. Erişkinin beyaz kuyruğu kahverengi kanatlarla karşıtlık yapar; gençte bu karşıtlık bulunmaz.

Ses ve Davranış

Uyarısı güçlü “kiyok” veya “kuik” benzeri seslerdir. Hızlı “vuak” dizileri havlamayı andırır; yavrunun ince besin isteme sesi farklıdır. Üreme dışında çoğunlukla sessizdir.

Karıştırılabilecek Türler

Kaya Kartalının (Aquila chrysaetos) kuyruğu görece uzun, ensesi altın-kızıl kahverengidir. Gençte kanat teleklerinin ve kuyruğun beyaz tabanları koyu uçlarla çevrilidir. Ak Kuyruklunun kısa kuyruğu, iri başı ve geniş kanatları koyu gençte de karşılaştırılır.

Kızıl Akbaba (Gyps fulvus; Griffon Vulture) geniş kanatlı, kısa kuyrukludur; ancak uzun ince boynu, küçük açık başı ve boyun yakası farklıdır. Ak Kuyruklu Kartalın bütünüyle tüylü iri başı ve derin gagası vardır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Finlandiya Lapland’ında 2020’de yayımlanan çalışmada 113 yuva bölgesinin çevresi 221 rastgele alanla karşılaştırıldı. Yuvaların 10 kilometre çevresinde göl, turbalık ve bataklıkların payı daha yüksekti. Bu modelleme Türkiye için ölçülmüş bir yuva çevresi veya zorunlu alan sınırı değildir.

Yuva Yeri

İri ağaçta veya kıyı kayalığında dal yuvası kurar; içini ot, yosun ve benzeri malzemeyle döşer. Çiftin dönüşümlü kullandığı yuvalar olabilir; eski dal yığını tek başına etkin yuva sayılmaz.

BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik yumurta sayısı iki, bildirilen aralık 1–3’tür. İki ebeveyn kuluçkaya katılır; süre 38 gün, yavrunun uçabilir duruma gelişi 70–75 gün verilir. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş üreme süreleri değildir. Aktif yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Deniz kıyısında kaya, iç sularda iri ağaç üzerinde uzun süre sessizce tüneyebilir. Yalnız gökyüzünü tarayan gözlemci böyle bir kuşu kaçırabilir.

Dünya Yayılışı

Groenland, İzlanda ve Avrupa’dan Asya üzerinden Kamçatka ve Japonya’ya uzanır. Deniz kıyılarıyla büyük nehirler, göller ve baraj gölleri kullanılır. Avrupa’da dağılımı parçalıdır; kuzey ve Baltık çevresinde yoğunlaşır.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi Türkiye için 2002–2012’de 20–40 üreyen çift, 2013–2019’da 5–20 kış bireyi tahmini verir. Dönemleri ve birimleri farklı bu sayılar toplanmaz veya 2026 sayımı sayılmaz. Türkiye eğilimi için veri yetersizdir; tek kuş gözlemi yuva kanıtı değildir.

Göç Yolculuğu

Avrupa’nın çoğunda yerleşiktir; kuzey ve kuzeydoğu topluluklarında göç görülür. Gençler daha geniş alanlara dağılabilir. EURING/CMS atlasında İsrail’de işaretlenmiş bir gencin ertesi yaz Türkiye’nin Karadeniz kıyısında yeniden görülmesi anlatılır. İki karşılaşma aradaki yolu veya bütün türün zorunlu rotasını göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Balık, kuş, memeli ve leşten yararlanır. Roy Dennis Vakfının Güney İngiltere’de yeniden yerleştirilen kuşları izlediği projede kalıntı, dışkı topağı, kamera ve saha gözlemleri birlikte kullanılır. Gençlerde leş önemlidir; üreme yaşındaki kuşlarda balık payı artar. Bu kurumsal proje sonucu bütün Türkiye kuşlarına aynı besin oranını vermez.

Nasıl Avlanır?

Su yüzeyine alçaktan yaklaşarak balığı ayaklarıyla yakalayabilir. Başka kuşun yakaladığı besini alması da bildirilmiştir.

İlginç Bilgiler

## İlginç Bilgiler Finlandiya Lapland’ının 2020 çalışmasında 45 yuva bölgesinden 763 hayvana ait besin kalıntısı tanımlandı. Çoğu veri 2017–2018’den, ek kayıtlar 1993–2013’tendi. Çevrede göl ve sulak alan arttıkça balık kalıntılarının payı yükseldi. Ren geyiği yavrusu kalıntıları ise hayvanın kartal tarafından öldürüldüğünü göstermedi; av ile leşten yararlanma bu yöntemle kesin ayrılmadı. İskoçya’da 1998–2017 üreme dönemlerini inceleyen, 2023’te yayımlanan çalışma 92 yuva bölgesinden 293 örnekte 11.375 besin kalıntısı tanımladı. Kıyı bölgelerinde deniz kuşları ve balıklar önemliydi. Yuvadan kalıntı toplama küçük veya yumuşak avı ve balığı eksik gösterebilir; kalıntı oranları bütün yılın tüketim oranları değildir. Bu çalışma hem yerel besin çeşitliliğini hem yöntemin sınırını gösterir. İskoçya’nın Rum Adası’ndaki yeniden yerleştirme 1975’te başladı. Güney İngiltere’nin 2019’da başlayan ayrı projesinde 2023’te doğada büyüyüp uçan ilk yavru kaydedildi. Bunlar uzman ekiplerin izlediği iki ayrı koruma programının tarihli sonuçlarıdır.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...