kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Tepeli Sumru (Thalasseus bengalensis)
VS
Seçildi Batı Afrika Sumrusu (Thalasseus albididorsalis)

Tepeli Sumru

Thalasseus bengalensis

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Uzun turuncu gaga, siyah bacak, açık gri sırt, siyah tepe ve uzun sivri kanat.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Tepeli Sumru, ince ve uzun sarı-turuncu gagalı bir kıyı sumrusudur. Erişkinin bacakları siyah, alt tarafı beyazdır. Üreme giysisinde siyah başlık belirgindir. Gri sırtı kadar, kuyruğun hemen önündeki gri kuyruk sokumu da tanıda önem taşır.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga turuncudan sarı-turuncuya değişebilir; uç kısmı daha sarı, ucu hafif kıvrık olabilir. Gözün renkli bölümü kahverengidir. Başlığın arkası geriye uzayan bir tepe oluşturur. Bu yapıyı, başın üzerinde dik duran ayrı bir tüy gibi düşünmemek gerekir.

Kuyruk ve kuyruk sokumundaki grilik, kuş iyi görüldüğünde güçlü bir ipucudur. Cornell tür hesabı bu iki alanı özellikle vurgular. Yalnız kapalı kanattaki bir gri gölgeye bakmak yerine, sırtın kuyruğa bağlandığı bölümü ve kuyruğun kendisini birlikte görmek daha yararlıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme dışı erişkinde alın beyazlaşır; baştaki siyahlık geriye çekilir. Gaga da daha sarı görünebilir. Bu nedenle beyaz alınlı bir birey, yalnız bu işarete bakılarak genç kuş sayılmaz.

Erkekle dişinin görünüşü birbirine çok benzer; sahada yalnız tüy rengiyle güvenilir biçimde ayrılmazlar. Turuncu gaga veya siyah başlık, erkeğe özgü bir giysi değildir.

Gençte bacaklar daha donuktur; kanadın gövdeye yakın uzun uçuş tüylerinde koyu merkezler görülebilir. Kanat üstünün deseni görece siliktir. Genç kuşu mutlaka çok yoğun kahverengi pullarla kaplı düşünmek doğru değildir; tüylerin hangi bölümde koyulaştığına da bakılır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu çeviktir; kanatlarını görece hızlı çırpar. Üstten gri kanatlar, gövdenin alttan görülen beyazlığıyla birlikte değerlendirilir.

Dar ve uzun kanatlar ile genellikle çatallı kuyruk, sumrunun ince yapısını tamamlar. Uçarken baş ve gaga öne uzanır. Ornitolog Brichetti’nin karşılaştırmasında kanatları, benzer yapılı Kara Gagalı Sumrununkinden biraz daha dardır; bu küçük fark en iyi iki kuş yan yana görüldüğünde anlaşılır.

Ses ve Davranış

Çağrısı sert ve tiz, törpülü bir “krek” gibi duyulur; art arda kısa çağrılar da çıkarabilir. Benzer sumruların seslerine yakın olduğundan, kalabalık bir sürüde yalnız sesten kesin tanı koymak güçtür.

Koloniler kurar ve başka sumru türleriyle birlikte bulunabilir. Aynı kumsalda yan yana duran kuşların hepsi aynı türden olmak zorunda değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Gagalı Sumru (Thalasseus sandvicensis), Türkiye’de karşılaşılması daha olağan olan önemli benzeridir. Avrupa’daki erişkinlerde siyah gaganın ucu sarıdır; üreme dışında onda da alın beyazlaşır. Tepeli Sumrunun daha turuncu gagası ve gri kuyruk sokumu birlikte aranır. Kara Gagalı Sumrunun Amerika’daki bazı topluluklarında gaga bütünüyle sarı olabildiğinden, siyah gaga ayrımı bütün dünya topluluklarına aynı biçimde uygulanmaz.

Hazar Sumrusu (Hydroprogne caspia) çok daha iri ve ağır görünümlüdür. Kalın, parlak kırmızı gagası çoğu bireyde uç yakınında küçük bir koyuluk taşır. Uçuşu daha düzgün, martıyı andıran kanat vuruşludur. Bu iri kırmızı gagayı, Tepeli Sumrunun daha ince sarı-turuncu gagasıyla karıştırmamak gerekir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme için sıcak denizlerin kumlu veya mercan kökenli kıyı adalarını kullanır. Avustralya’nın deniz kuşları derlemesi alçak adacıkları, kum setlerini ve bitkiler arasında kalan açık zeminleri sayar.

Yuva Yeri

Yuva yerde açılan sığ bir çukurdur. Genellikle bir veya iki yumurta bırakılır; iki eş de kuluçkaya katılır. Ornitolog Brichetti’nin uzman anlatımı 21–26 günlük kuluçka ve 30–35 günde uçuş bildirir. Avustralya’nın tür derlemesi ise kuluçkayı yaklaşık 28 gün, uçuşu 32–35 gün olarak verir. Kaynakların bu farkından tek bir ortalama gün hesaplanmaz; Türkiye’deki bir yuvaya ölçülmüş kesin süre gibi de uygulanmaz. Uçabilen gençlerin ebeveynden besin almaya devam etmesi mümkündür.

Günlük Alan Kullanımı

Avustralya’nın tür derlemesi, dalgaların kırıldığı kıyı kuşağında ve kıyı açıklarında balık aradığını belirtir. Bu yüzden karadaki yuva yeriyle, çevresinde besin getirecek kuşların kullandığı deniz alanı birlikte düşünülmelidir.

Dünya Yayılışı

Üç alt türün dağılımları birbirinden ayrılır. Güncel AviList’te Thalasseus bengalensis emigratus, Libya kıyılarında ürer ve Kuzey ile Batı Afrika kıyılarında kışlar. Thalasseus bengalensis bengalensis, Kızıldeniz ve Basra Körfezi’nden Pakistan’ın güneyine uzanan üreme alanlarıyla ilişkilidir. Thalasseus bengalensis torresii ise Sulawesi, Yeni Gine ve kuzey Avustralya çevresinde bulunur. Eski yayınlarda görülen Sterna bengalensis adı, bugün Thalasseus bengalensis olarak adlandırılan aynı türün eski cins yerleşimidir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de nadir, rastlantısal bir konuktur. OSME’nin 2021 bölgesel tür listesi onu bu statüde değerlendirir; Aralık 2004 gözlemini o dönemde ülkenin dördüncü kaydı olarak anar. Bu tarihli bilgi, bugün Türkiye’de hâlâ yalnız dört kayıt bulunduğu anlamına gelmez. Listede Libya kökeni İsrail’de görülen bazı kuşlar için bir olasılık olarak tartışılır; Türkiye’deki her bireyin hangi alt türden geldiğini kesinleştiren bir izleme sonucu değildir. Tek bir kıyı gözlemi de kendi başına yuva veya yavru kanıtı oluşturmaz.

Göç Yolculuğu

Libya’daki 2006–2012 halkalama araştırmasının sonuç bölümü ve tablosu, 1.352 yavru ile 64 yeniden gözlem veya buluntu kaydı bildirir. İşaretli kuşların Kuzey Afrika kıyılarından Batı Afrika’daki kış alanlarına ulaştığı belirlendi. Gambiya, Gine-Bissau ve Sierra Leone kayıtları bu bağlantının parçalarıydı. Bunlar halka okumalarıdır; kuşun yolculuğunun her anını kaydeden GPS izleri değildir. Türkiye’de görülen işaretsiz bir kuşa aynı köken ve rota doğrudan atanamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Libya’daki Gara, Elba ve Jeliana kolonilerinde 2008–2010 ile 2012’de yapılan besin araştırması, yavruların kusarak çıkardığı avlarla yuva yakınında bırakılmış avları birlikte değerlendirdi. Toplam 422 av örneğinde balıklar baskındı; kalamar da saptandı. Bunlar 422 ayrı yavru veya 422 gözlenmiş öğün demek değildir. İncelenen yavrular 1–3 haftalıktı. Bu yerel örnekleme, bütün erişkinlerin ve Türkiye kıyısındaki kuşların aynı avları aynı oranda yediğini göstermez.

Nasıl Avlanır?

Küçük deniz balıkları başlıca besinidir; karides de alır. Buradaki küçük deniz balıkları, suyun üst kesimlerinde sürüler oluşturan avları da kapsar. Kuş uçarak arar, başı önde suya dalar ve çoğu kez balığı gagasında tutarak hemen çıkar. Suyun üstünden av kapması da mümkündür. Dalış yapan kuşu, su altında uzun süre av kovalayan bir yüzücü gibi düşünmemek gerekir.

İlginç Bilgiler

## Koloniler Arasında Geçiş Doğduğu koloniden başka yerde üremesi mümkündür. Libya’daki 2006–2012 halka araştırmasında, 2007’de Elba’da işaretlenen bir kuş 2012’de Jeliana’da üreme sırasında görüldü. Bu tek birey kaydı, kolonilerin birbirinden bütünüyle kopuk olmadığını gösterir. Her kuşun doğduğu yere döndüğü veya hepsinin aynı yaşta ilk kez ürediği sonucu çıkarılamaz. ## Besin Araştırmasının Sınırları Libya’daki üç koloninin 2008–2010 ve 2012 besin araştırmasında, kütle karşılaştırmasına Jeliana’dan 249, Elba’dan 70, Gara’dan 103 av örneği girdi. Jeliana’da daha çok av çeşidi bulunması yalnız kuşların farklı tercihlerine bağlanmadı; daha çok örnek toplanmış olması da olası bir açıklamaydı. Ayrıca kısmen sindirilmiş avların kütlesi doğrudan tartılamadığında, türe ait hesap ilişkilerinden tahmin edildi. Yani örneklerdeki her kütle, bütün bir balığın tartıda ölçülmüş değeri değildi. ## Jeliana’da Başarısız Bir Üreme Sezonu Libya’nın Jeliana kolonisinde 2010 sezonunda su baskını ve başıboş köpeklerin yumurta ve yavruları avlamasıyla üreme başarısız oldu. Halka araştırmasının yöntem kaydı, o yıl bu kolonide bu nedenle yavru halkalanamadığını belirtir. Bu somut olay, alçak kıyı adacıklarında yalnız besin bulunmasının güvenli üreme için yeterli olmadığını gösterir. ## İtalya’daki Tarihsel Üreme Kaydı Avrupa’daki yuvalanması her zaman büyük, yalnız Tepeli Sumrulardan oluşan koloniler halinde değildir. Ornitolog Brichetti’nin tarihsel İtalya kayıtlarında, Valli di Comacchio’da ilk üreme 1985’te bildirildi. Kuşlar Kara Gagalı Sumru kolonileriyle ilişkili, kabuk parçalarıyla kaplı lagün adacıklarını da kullanmıştı. Bu eski yerel kayıt, Türkiye’de aynı durumun gerçekleştiği anlamına gelmez.

Batı Afrika Sumrusu

Thalasseus albididorsalis

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu -
Arazide Teşhis İpucu
Uzun, güçlü ve baştan sona sarı–turuncu gaga ile ensedeki dağınık tepelik türü kilitler; sırt ve kanat üstü soluk gri, alt taraf temiz aktır, bacaklar karadır. Üreme kılığında alın ve tepe tümüyle karadır; üreme dışında alın beyazlar ve kara yalnızca göz arkası ile ensede kalır. Kara Gagalı Sumru'nun gagası kara ve yalnızca ucu sarıdır — en hızlı ayrım budur. Tepeli Sumru daha küçük ve daha ince parlak turuncu gagalıdır. Kral Sumru daha iri, daha koyu sırtlı ve daha kalın gagalıdır, ancak farklar örtüşür ve ayrım çoğu zaman coğrafyayla yapılır. Eşeyler dıştan aynıdır.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Batı Afrika Sumrusu (Thalasseus albididorsalis; West African Crested Tern), iri, çok açık renkli bir kıyı sumrusudur. Soluk gri üst tarafı, çatallı kuyruğu ve uzun sarı-turuncu gagası dikkat çeker. Üreme giysisinde başın üstü siyah; üreme dışında alın beyaz, başın arkası siyahtır.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkinde bacaklar siyahtır. Üreme sonrasında bazı kuşların başı neredeyse bütünüyle beyazlaşabilir; daha sonra siyah-beyaz baş deseni yeniden değişir. Bu yüzden yalnız baştaki siyahlığın büyüklüğüyle yaş ya da tür belirlenmez.

Gaganın düzenli biçimde uca doğru incelmesi önemlidir. Soluk sarı veya sarı-turuncu görünüş, üreme döneminde daha canlı turuncuya dönebilir. Işık ve duruş hem rengi hem gaganın kalınlığını etkileyebildiği için biçim ile renk birlikte değerlendirilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişiyi yalnız iriliğe bakarak ayırmak güvenli değildir. Gine-Bissau’nun Bantambur kolonisinde Nisan 2021’de incelenen 20 erişkinin eşeyi DNA ile belirlenmiştir. Dişiler ortalamada daha küçük ve hafif olsa da bütün ölçülerde erkeklerle örtüşme görülmüştür; tek kuşun görünüşünden kesin eşey tayini yapılmaz.

Genç kuşların bacakları turuncu, siyah veya açık benekli olabilir. Omuz tüylerinin merkezleri çoğunlukla dağınık gri görünür; erişkinin daha temiz giysisinden farklıdır. İlk kış kuşlarında göz arkasındaki koyu leke, koyu merkezli yeni kanat tüyleri ve daha gri kuyruk yaşın anlaşılmasına yardım eder.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta açık renkli gövde, uzun gaga ve çatallı kuyruk birlikte seçilir.

Ses ve Davranış

Yüksek ve gıcırtılı uçuş çağrıları çıkarır. Gambiya, Gana, Fas ve Senegal kayıtlarını Amerikan Kral Sumrusunun kayıtlarıyla karşılaştıran 2020 araştırmasında, Batı Afrika kuşlarının çağrıları genellikle daha tiz ve daha belirgin iniş çıkışlı bulunmuştur. Ancak incelenen ses özellikleri örtüşmüştür; her çağrının kesin ayrılabildiği gösterilmemiştir.

Karıştırılabilecek Türler

Tepeli Sumru (Thalasseus bengalensis; Lesser Crested Tern), gerçek bir karışma olasılığıdır. Batı Afrika Sumrusu ondan belirgin biçimde daha iri ve daha güçlü gagalıdır. Tepeli Sumrunun sırtı daha koyu gridir. İkisinde de kuyruk sokumu gri, gaga sarı-turuncu görünebilir; bu ortak renkler tek başına yeterli değildir.

Amerika’daki Kral Sumru (Thalasseus maximus; Royal Tern) çok benzerdir. Gagası ortalamada daha derin ve ağır görünür; Batı Afrika Sumrusununki daha ince ve düzenli daralan biçimdedir. Bu ortalama fark, bütün bireyleri kesin ayıran bir sınır oluşturmaz. Ayrıca uzun görünmek ile gerçekten daha uzun ölçülmek aynı şey değildir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Batı Afrika’da 1998–2019 arasında izlenen üreme kolonileri, Moritanya’dan Gine’ye uzanan kıyı adalarındaydı. Yuvalar çoğunlukla çıplak veya seyrek bitkili kumlukta bulunuyordu. Moritanya’daki Arel Adası’nda kayalık zemin de kullanılmıştır; türü yalnız düz kum adalarına bağlamak doğru olmaz.

Yuva Yeri

Genellikle tek yumurta bırakır ve iki eş yumurta ile yavrunun bakımına katılır. Batı Afrika kolonilerini ele alan 2022 yayınında kuluçka 25–31 gün, 2023 yayınındaki tür özetinde 28 gün olarak verilir. İkinci kaynak yavrunun uçmaya başlamasını 35–42 günle özetler. Bunlar yeni bir süre ölçüm deneyinin sonuçları olarak sunulmaz; bütün yuvalara uygulanacak tek gün sayısı değildir. Yavrunun kısa sürede yuvadan uzaklaşması, uçabildiği anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Tuzlu koylarda ve kıyı denizinde beslenir; açık plajlar başka sumrularla ortak dinlenme alanları olabilir. Ürediği ada, yiyecek aradığı deniz ve dinlendiği kıyı aynı işlevi görmez. Koloniye girilmeden, kuşların besin taşıdığı geçiş alanı açık bırakılarak gözlenmelidir.

Dünya Yayılışı

Güncel AviList bu türü alt türlere ayırmaz. Moritanya’dan Gine’ye uzanan Atlas Okyanusu kıyılarında ürer. Üreme dışında Fas’a kadar kuzeye, Namibya’ya kadar güneye yayılır. Amerika’da üreyen Kral Sumru günümüzde ayrı bir türdür; eski Thalasseus maximus albididorsalis adı, bu Afrika kuşunu anlatır.

Türkiye’deki Durumu

Birds Canada’nın barındırdığı Avibase’in İngilizce Türkiye listesinde nadir ve rastlantısal konuk olarak yer alır. Bu statüden düzenli ilkbahar geçidi, kışlama veya Türkiye’de üreme sonucu çıkarılamaz. Eski “Royal Tern” kayıtları da hangi taksonun kastedildiği incelenmeden bu türe aktarılmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Gine-Bissau’nun Bantambur kolonisinde Nisan 2021’de işaretlenen kuşlardan altısının 2022’ye kadar GPS verisi alınabilmiştir. Üreme dışı dönemde üçü koloninin yakın çevresinde, ağırlıkla Gine’de kalırken üçü Nijerya ve Angola’ya kadar gitmiştir. Aynı koloniden çıkan kuşlar böylece farklı uzaklıklara dağılabilmiştir. Küçük örneklem, bütün türün yarısının uzun göç yaptığı anlamına gelmez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Moritanya, Senegal, Gambiya, Gine-Bissau ve Gine’deki kolonilerde, 1998–2019 arasında yuvaların çevresinden toplanan kalıntılar balık bakımından çeşitli bir beslenmeyi göstermiştir. Araştırmacılar dışkı ve ağızdan çıkarılan topaklardaki balık kulak taşlarını incelemiştir. Bu taşlar balık türünü ayırt etmeye yardım eder. Sonuçlar, kuluçkadaki erişkinlerin yediklerini temsil eder; yavrunun menüsüyle aynı kabul edilmez.

Nasıl Avlanır?

Suyun üzerinde uçarak küçük balık arar; açık deniz ve tuzlu koylarda av peşinde görülebilir.

İlginç Bilgiler

## Kolonilerin Yer Değiştirmesi Bir adada azalma, bütün türde aynı oranda azalma demek değildir. Moritanya’dan Gine’ye kadar Batı Afrika kolonilerini 1998–2019 verileriyle inceleyen çalışmada, kolonilerin kullandığı adaların zamanla değişebildiği görülmüştür. Senegal’in Saloum Deltası’nda 1998–2006’da tek adada toplanan üreme grubu, 2011’de kısmen iki başka adaya kaymıştır. Araştırmacılar, eksik yıllar ve farklı sayım yöntemleri yüzünden toplam nüfus değişimini değerlendirmenin zor olduğunu belirtir. Tek bir koloninin sayısı, bütün türün güncel dünya sayısı yerine kullanılamaz. ## Gece Uçuşunun Anlamı Gece hareketi, doğrudan görülmüş bir avlanma değildir. Gine-Bissau’daki Bantambur kolonisinde Nisan–Mayıs 2021’de GPS ile izlenen 18 erişkinin verileri, bazı uçuşların karanlık saatlerde de yapıldığını göstermiştir. Araştırmacılar gece beslenmesinin mümkün olduğunu tartışır; cihazlar her dalışı veya yakalanan balığı göstermiyordu. Hız ve yön verileriyle yolculuk ile av aramayı güvenilir biçimde ayıramamışlardır. Bu yüzden bulgu, “kuşlar geceleri de uçtu” sonucunu destekler; her gece uçuşunu başarılı balık avı olarak saymaya yetmez. ## Başka Kolonileri Ziyaret Başka bir koloniye uğramak, orada yeniden üremek demek değildir. Gine-Bissau’da işaretlenen ve 2021–2022 boyunca izlenebilen altı kuşun hepsi, kendi kolonileri dışında en az bir üreme alanına daha gitmiştir. Bazı ziyaretler kısa sürmüş, bazı alanlar üreme dışı dönemde uzun süre kullanılmıştır. Bu ziyaretler başka adaları tanımaya yardımcı olabilir; fakat GPS noktası tek başına yeni bir yuva veya ikinci bir yavru büyütme kanıtı değildir. Araştırmacılar, bu davranışın değişken kıyı adalarında yararlı olabileceğini bir yorum olarak sunar.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...