Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Ulu Doğan
Falco cherrug
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Ulu Doğan (Falco cherrug), uzun kuyruklu, geniş kanatlı iri bir doğandır. Baş gövdesine göre küçükçe, göğüs geniştir; gövdenin geri kalanı uzamış görünür. Üst taraf kahverengi, baş daha açık, alt taraf koyu uzunlamasına lekelidir. Göz altındaki bıyık çizgisi çoğunlukla zayıftır.
Genel Görünüm ve Duruş
Gaga kısa ve tabanından itibaren kıvrıktır. Gözün renkli bölümü koyu kahverengidir. Erişkinin sarı göz çevresi, gaga dibi ve ayakları, gözün kendisiyle karıştırılmamalıdır.
Batıdaki Falco cherrug cherrug erişkinlerinde sırt ve kanat örtüleri kahverengi, tüy kenarları daha açıktır. Kuyruk üstten kahverengidir; açık işaretler nokta veya bant biçiminde olabilir.
Türün rengi oldukça değişkendir. Oiseaux.net’in anlattığı tipik görünümde açık baş ve ense ince kahverengi çizgilidir; sırt kızılımsı kahverengidir. Daha koyu ve daha açık bireyler de bulunur.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Dişi, erkekten daha iridir; tüyleri ise aynı temel deseni taşır. Batıdaki cherrug alt türünde dişinin baş ve alt tarafındaki lekeler daha yoğun olabilir. Yine de uzaktaki tek kuşun renk koyuluğu, güvenilir bir erkek-dişi ayrımı sağlamaz.
Batıdaki cherrug gençlerinin üst tarafı daha düz koyu kahverengi, açık tüy kenarları erişkindekinden daha az belirgin olabilir. Alt tarafları daha yoğun çizgili, kuyruk ucunda geniş, açık renkli bir kenar vardır. Doğudaki milvipes gençlerinde ise üstte açık kenarlar ve enine desen daha belirgin olabilir. İlk genç giysisinde gaga dibi ve ayaklar mavi-gridir; sarılaşma yaşla ilişkilidir.
Batıdaki cherrug kuşlarında gençlik tüylerini yenileme, yumurtadan çıktığı yılı izleyen yılın mayısından itibaren başlayabilir ve sonraki takvim yılına uzayabilir. International Wildlife Consultants, sırtta kalmış eski gençlik tüylerini bu geçişin göstergeleri arasında sayar.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta geniş kanatların uçları, dar bir üçgen gibi sivrilmek yerine daha küt görünür. LIFE for Falcons’ın tür hesabında uzun kuyruk ve uzun gövde de bu silüetin parçaları olarak anlatılır. Açık arazideki alçak av uçuşunda hızla ivmelenir ve kıvrak yön değişiklikleri yapabilir; aynı uzman hesabı bu iki hareket özelliğini birlikte vurgular.
Kanat alttan görüldüğünde koyu örtüler, daha açık ve enine desenli uçuş teleklerinden ayrılır. Kuyruğun alt yüzü de genellikle enine desenli görünür.
Ses ve Davranış
Naturalis’in tür hesabı uzun bir çığlık ile art arda gelen ince, keskin çağrılar tarif eder.
Eşleşme döneminde erkek, bölgesinin üzerinde seslenerek gösteri uçuşu yapabilir ve uygun yuva yerine konabilir. Eşe yönelen eğilme hareketleri ile dişiye av getirme de görülür.
ADW’nin tür hesabında, yuvadaki yavruların açken veya yalnız kaldıklarında ince seslerle erişkinin dikkatini çekmesi anlatılır. Dişi de yavruya besin verirken yumuşak, kısa bir ses çıkarabilir. Yavrunun isteme sesi ile erişkinin uzun çağrısı aynı davranışa ait değildir.
Dal taşıyarak kendi yuvasını kurmaz; başka kuşların eski yuvasını, kaya çıkıntısını veya yapay platformu kullanabilir. CMS’nin 2014 küresel derlemesi tipik olarak 3–5 yumurta, 30–32 günlük kuluçka ve 45–50 günlük ilk uçuş yaşı verir. ADW’nin 2005 hesabında kuluçka 32–36 gündür. Bu derlemeler aynı süreyi vermediğinden, değerler tek bir kesin güne indirgenemez. Uçmaya başlayan yavrular hemen bağımsız olmaz; CMS derlemesinde sonraki 4–6 haftalık dönem de belirtilir.
Eşler arasındaki besin aktarımı, Bulgaristan’da 2025’te beş yavru büyüten bir çiftte ayrıca incelendi. Angelov ve arkadaşlarının 2026 yayınının özetine göre 90,7 saatlik gözlemde yuvaya 56 av getirilişi kaydedildi. Erkekten dişiye yapılan 15 aktarımın sekizi havada, yedisi yuvadaydı. Avı hangi eşin yakaladığı belirlenen 46 olayın yüzde 72’sinde avcı erkekti. Yavrulara besin verme olaylarının yüzde 85’ini ise dişi gerçekleştirdi. Böylece avı yakalayan kuşla yavruyu besleyen kuşun her zaman aynı olmadığı görüldü. Bu sayılar bir üreme dönemindeki tek çifte aittir; eşler için değişmez görev oranları değildir.
Karıştırılabilecek Türler
1. Gökdoğanın (Falco peregrinus) tipik erişkininde koyu başlık ve geniş siyah bıyık daha güçlüdür; sırt gri, alt taraf yatay çizgilidir. Ulu Doğan’ın kahverengi sırtı ve uzunlamasına alt taraf lekeleri bu görünümden ayrılır. Ancak genç Gökdoğan da kahverengi üstlü ve uzunlamasına lekeli olabilir. Bu nedenle erişkinler arasındaki fark, genç bir kuşa doğrudan uygulanamaz.
2. Bıyıklı Doğanın (Falco biarmicus) tipik erişkininde kızıl tepe, beyaz alın ve ince siyah bıyık ile gri sırt birlikte görülür. Ulu Doğan’da sırt daha kahverengi, baş deseni çoğunlukla daha siliktir. Genç Bıyıklı Doğan ile genç Ulu Doğan birbirine çok benzeyebilir; kızılımsı bir baş veya iri görünmek, tek başına ayrımı sağlamaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Açık otluklar, seyrek ağaçlı bozkırlar ve dağ etekleri başlıca yaşam alanları arasındadır. Avını görebileceği açıklıklar önemlidir.
Yuva Yeri
İç Anadolu’da 2007’de incelenen yuvalardan biri, toprak ve çakıl örtülü geniş bir kaya çıkıntısındaki sığ çukurdu. Diğeri kaya duvarına eskiden insan eliyle açılmış bir boşluğun çıplak tabanındaydı. Doğu Anadolu’daki üçüncü yuva ise bir kaya girintisine yerleşmiş eski dal yuvasıydı. Aynı taramadaki bu farklı yapılar, yuva yerinin yalnız ağaç dalıyla sınırlı olmadığını gösterir.
Günlük Alan Kullanımı
CMS’nin 2014 derlemesi, av aramak için kısa bitkili tarım alanları, çayırlar, sulak alan açıklıkları ve çöl çevresi dahil çeşitli açık ortamların kullanıldığını belirtir. Ağaçlı bir yerde üreyen kuş için de yakınında avlanabileceği açıklıklar bulunması önemlidir. Orta Asya’daki kayalık yamaçlar ve yüksek platolar ile Avrupa’daki alçak tarım ovaları bu geniş yaşam alanı çeşitliliğinin parçalarıdır.
Dünya Yayılışı
Üreme yayılışı doğu-orta Avrupa’dan Kazakistan ve Sibirya’ya, güneyde Türkiye ve İran’a; doğuda Pamirler, Tibet, Moğolistan ve Çin’in iç kesimlerine uzanır. AviList v2025b, Ulu Doğan’ı Saker Falcon adıyla Falco cherrug olarak ve dört alt türle kabul eder. Batıdaki cherrug alt türünün kışlama alanları güney Avrupa’dan kuzey ve doğu Afrika’ya, güneybatı Asya üzerinden kuzey Pakistan’a uzanır; doğudaki milvipes ise İran’dan Nepal, kuzey Hindistan ve Çin’e kadar kışlayabilir.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de üremesi kanıtlanmıştır. Dixon ve arkadaşları, 21 Nisan–21 Mayıs 2007 taramasında İç ve Doğu Anadolu’da yavrulu üç etkin yuva buldu; araştırma bütün ülkenin sayımı değildi. Geçiş ve kış kayıtları da üreyen kuşların sayısına eşit değildir. Prommer ve arkadaşlarının 2025 Avrupa değerlendirmesi, 2012–2022 dönemi için yeterince sağlam ülke verisi bulunmadığını belirterek Türkiye’yi hesabına katmadı. Dolayısıyla eski nüfus tahminini güncel bir Türkiye sayımı gibi kullanmak doğru olmaz.
Göç Yolculuğu
Göç, bütün Ulu Doğanlarda aynı şekilde gerçekleşmez. Macaristan ve Slovakya’da 2007–2010 arasında verici takılan 45 genç kuşun 31’inden göç dönemi verisi, 17’sinden en az bir tam sonbahar ve kış dönemi kaydı alınabildi. Bazıları Pannonya Havzası’nda kalırken bazıları Akdeniz ve Afrika yönüne ilerledi. Verici arızası ve kuş kayıpları, izlenebilen örneği küçültmüştü. Bu hareket çeşitliliği, Prommer ve arkadaşlarının Avrupa’da izlediği genç kuşlara aittir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
İç ve Doğu Anadolu’daki üç yuvada 2007’de toplanan 40 kusmuk topağında tanınan 48 avın 37’si memeli, 11’i kuştu. Anadolu yer sincabı önemliydi. Ayrı toplanan av kalıntıları ise kuşları daha fazla temsil edebiliyordu. Bu, Dixon ve arkadaşlarının üç yuvadaki üreme dönemi örneğidir; sayılan av bireylerini gösterir.
Macaristan’daki Saker LIFE hesabı, yer sincapları kış uykusundayken güvercinlerin yıl içindeki öneminin arttığını; ilkbaharda göçmen sığırcıkların, kışın da tarla farelerinin avlandığını anlatır.
Nasıl Avlanır?
Karadaki avı ararken yere yakın uçar; küçük memelileri ve kuşları yakalamak için farklı avlanma yöntemleri kullanır. Macaristan’daki Saker LIFE hesabı, eşlerin bazen birlikte avlandığını ve başka yırtıcıların yakaladığı avı da alabildiğini belirtir. Oiseaux.net, bazen yerde yürüyerek kınkanatlı böcekleri de yakaladığını belirtir.
İlginç Bilgiler
## Bozkırda Yuva Yeri Ağaçsız bozkırda av bulunması, tek başına yeterli yuva yeri olduğu anlamına gelmez. Orta Moğolistan’da 2009–2010’da kurulan 5.000 yapay yuvanın 2011–2015 izlemesinde çok sayıda Ulu Doğan yerleşti. Zhang ve arkadaşlarının 2024 çalışması, 2013–2015 için yılda ortalama 602 çiftin ürediğini ve tahminen 1.735 yavrunun yuvadan başarıyla ayrıldığını bildirdi. Yavru sayısı, saha gözlemleri ile yuva başarısına ilişkin modelin birleştirilmesiyle tahmin edilmişti. ## Av ile Yavru Başarısı Moğolistan’daki aynı araştırmanın 2012 besin incelemesinde 323 yuvadan 2.060 kusmuk topağı toplandı. Topaklardaki küçük memeli sıklığı, avın bulunabilirliği için dolaylı bir göstergeydi. Bu gösterge yüksekken yumurtlamanın daha erken olması, daha çok yumurta ve daha yüksek yuva başarısıyla ilişki bulundu. Başarılı yuvalarda yuvadan ayrılabilen yavru sayısıyla ilişki ise anlamlı değildi. İlişkinin anlamlı bulunmaması, avın hiçbir etkisinin olmadığını kanıtlamaz. ## Genç Kuşlar ve Elektrik Hatları Direğe konmak, elektrik hattının kuş için güvenli olduğunu göstermez. Moğolistan’da 2013–2015 ve 2018’de yapılan farklı hat taramalarında toplam 1.721 Ulu Doğan elektrik çarpması sonucu ölü bulundu. Dixon ve arkadaşlarının 2020 yayınında, 2013–2014’te tek hat üzerinde toplanıp yaşı belirlenen 459 kuşun 404’ü yuvadan ayrıldıktan sonraki ilk yılı içindeydi. Sayı, ölü bulunup yaşı belirlenebilen kuşların yaş dağılımıdır; yaşayan bütün topluluğun ölüm yüzdesi değildir. ## Aynı Tür, Farklı Bölgesel Eğilimler Koruma durumu, her bölgede aynı yönde değişmez. Avrupa’daki ülke verilerini 2012–2022 için birleştiren 2025 çalışması, Orta Avrupa’daki yavaş artışla Karadeniz çevresindeki olası düşüşü ayrı değerlendirdi. Araştırmacılar ülkeler arasındaki bağlantıların da önemli olduğunu vurguladı. Benzer bir toplam sayı, bütün alt toplulukların iyi durumda olduğu anlamına gelmez; bu Avrupa sonucu dünya nüfusunun arttığını da göstermez.
Delice Doğan
Falco subbuteo
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Delice Doğan (Falco subbuteo; İngilizce Eurasian Hobby), ince yapılı ve uzun, sivri kanatlı bir doğandır. Erişkinin koyu gri üst tarafı; beyaz boğaz ve yanakları, göz altındaki siyah bıyık çizgisi, alt taraftaki koyu boyuna çizgiler ve kızıl bacak tüyleriyle birleşir. Wildlife Trusts hesabının “kızıl pantolon” benzetmesi, bacakları örten bu tüylere karşılık gelir; ayakların kendisinin kızıl olduğu anlamına gelmez.
Genel Görünüm ve Duruş
Baş koyu renkli, boğaz ve yanaklar beyazdır. Northern Ireland Raptor Study Group hesabı, göz üstündeki ince beyaz kaşı ve başın arkasına uzanan açık yakayı da belirtir. Açık alt taraftaki yoğun koyu çizgiler, kızıl bacak tüyleriyle kuyruk altına gelince kesilir. Baş ve gövde deseninin bu düzeni, yalnız uzaktan görülen koyu bir siluetten daha çok tanı ayrıntısı verir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi aynı temel tüy desenini taşır. Blasco-Zumeta ve Heinze’nin rehberinde erkeğin üst tarafı daha canlı mavi-gri, kızıl bacak ve kuyruk altı tüyleri daha az çizgili; dişininki daha mat ve çizgili olma eğilimindedir. Bunlar örtüşen özelliklerdir. Rehber, genç ve ikinci yıl kuşlarında da ara görünümlerin bulunabildiğini özellikle söyler; tek bir renk ayrıntısıyla bütün kuşları kesin eşeylendirmez.
Genç kuşun sırt ve kanat tüyleri siyahımsı kahverengi, kenarları pas rengidir. Alt tarafta açık devetüyü zemin üzerinde koyu çizgiler bulunur; bacak ve kuyruk altı erişkinin canlı kızılı yerine soluktur. Gaga dibindeki etli bölümle göz halkası gri-mavimsi olabilir. Yalnız kızıl bacak tüyü aramak, genç Delice Doğanı gözden kaçırmaya yol açabilir.
İkinci takvim yılındaki kuş erişkine benzeyebilir veya gençlikten kalan kahverengi tüyleri yeni tüylerle birlikte taşıyabilir. Kuyrukta eski ve yeni tüylerin yan yana bulunması da mümkündür. Bu karışık giysi, kuşun gövdesinin bir bölümünün daha erişkin, başka bir bölümünün daha genç görünmesini açıklar. Yaş tayininde bütün tüylerin aynı anda yenilendiği varsayılmaz.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta uzun, dar kanatlar orak biçimindedir; görece kısa kuyrukla birleşince büyük bir ebabil izlenimi yaratabilir. RSPB hesabı, hızlı hızlanmayı ve havadaki keskin yön değişimlerini vurgular. Böcek veya küçük kuş peşindeki dönüşler, düz geçiş uçuşundan farklı görünür. Kanat uçlarıyla kuyruğun oranı, kuş yön değiştirirken yeniden değerlendirilebilen bir tanı özelliğidir.
Alttan bakıldığında erişkinin çizgisiz beyaz boğazıyla boyuna çizgili gövdesi ayrılır. Bacakları örten canlı kızıl tüyler gövdenin arkasında görülür. Oiseaux.net, uzaktan tekdüze gri izlenimi veren kanat ve kuyruk altının, yakından beyaz ve siyahımsı ince desenlerden oluştuğunu anlatır. Uzakta kaybolan bu desen, kuş yaklaşınca ortaya çıkabilir; fotoğraftaki tek bir koyu ton giysinin bütününü anlatmaz.
Ses ve Davranış
Naturalis hesabı sesi değişken tonda, tekrarlanan açık bir “kiv-kiv-kiv” benzetmesiyle anlatır. Oiseaux.net de kuşun üreme dışında daha sessiz olduğunu, yuva dönemindeki bazı seslerinin Gökdoğan veya Kerkenez seslerini andırabildiğini bildirir. Bu nedenle kısa çağrı duyulduğunda aynı anda görülen baş, gövde ve kanat desenleri de yardımcı olur.
Kuzey İtalya’daki Po Nehri çevresinde 1992–1994 araştırması, yuva savunmasını 42 erkek ve 43 dişide incelemişti. Tepkiler sessizce yukarıda dönmekten alarm verip yaklaşmaya kadar değişiyordu. Savunma genel olarak yavrular büyüdükçe ve ilk uçuşlarından sonraki döneme doğru güçlendi. Bu çalışma, yuva çevresindeki davranışın mevsim boyunca sabit olmadığını gösterir; alarm veren kuşa daha fazla yaklaşarak onu sınamak doğru bir gözlem yolu değildir.
Güney İngiltere’deki üreme araştırması, erkeğin üreme döneminin büyük bölümünde dişiye ve yavrulara besin getirdiğini bildirir. Bu bölgesel çalışmada eşeyler arasında görev paylaşımı belirgindi; erkeğin taşıdığı av, dişinin ve büyüyen yavruların beslenmesini sağlıyordu.
Çoğu kez ağaçta bulunan eski bir kargagil yuvasını kullanır. BTO’nun tür özetinde tipik yumurta sayısı 2–3, gözlenen aralık 1–4’tür. Kuluçkayı çoğunlukla dişi, zaman zaman erkek üstlenir; tipik süre 28 gündür. Yavruların yuvadan ayrılması için 29,5–34 gün verilir.
Karıştırılabilecek Türler
Aladoğanın (Falco vespertinus; İngilizce Red-footed Falcon) erişkin erkeği büyük ölçüde koyu mavi-gridir; Delice Doğandaki beyaz yanak-boğaz ve çizgili açık gövde birleşimini göstermez. Aladoğan dişisinin başı açık, alt tarafı turuncumsu devetüyü, üstü koyu bantlı gri-mavidir. Genç Aladoğanların altı daha çizgilidir. Erişkin dişiyi gençle aynı giyside düşünmek, bu karşılaştırmayı zorlaştırır.
Gökdoğan (Falco peregrinus; İngilizce Peregrine Falcon) daha iri ve dolgun görünür, siyah bıyık çizgisi daha geniştir. Erişkinde alt tarafın enine bantları, Delice Doğanın boyuna çizgilerinden farklıdır. Ancak genç Gökdoğan da boyuna çizgilidir. Böyle bir gençte gövdenin kalınlığı, kanat-kuyruk oranları ve baş deseni önem kazanır; erişkinlere yarayan çizgi yönü ayrımı gençlerde tek başına kullanılmaz.
Ada Doğanı (Falco eleonorae; İngilizce Eleonora’s Falcon) daha uzun kanat ve kuyruğuyla ayrılabilir. Açık renk erişkinde kanat altının gövdeye yakın örtü tüyleri, daha açık uçuş tüylerinden koyudur. Kızıl renk gövdede daha geniş yayılabilir; yalnız bacak tüyleriyle sınırlı değildir. Koyu renk erişkin ve genç Ada Doğanı farklı göründüğünden, bu açık erişkin deseni her bireyde aranmaz.
Kerkenezin (Falco tinnunculus; İngilizce Common Kestrel, bazı listelerde Eurasian Kestrel) kuyruğu daha uzundur. Üst tarafı kızıl-kahverengidir; erişkin erkekte baş ve kuyruk gri, dişide daha kahverengi ve kuyruk boydan boya bantlıdır. Delice Doğanın uzun, keskin uçlu kanatları ve erişkindeki koyu gri üst tarafı farklı bir bütün oluşturur. Kuyruk uzunluğu, özellikle renklerin zor seçildiği geçişlerde yararlıdır.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Açık avlanma alanlarıyla ağaçları bir arada sağlayan yarı açık ortamlar uygundur. Oiseaux.net açık orman, açıklık, orman kenarı, küçük koru ve akarsu boyundaki ağaçlıkları örnek verir. Ağaçlar konaklama ve yuva desteği, açıklıklar havada av arama yeri sağlar. Suyun yakınlığı da kırlangıç ve ebabillerle iri böceklerin toplanabildiği av ortamlarını kuşa yaklaştırabilir. Burada tek bir ağaç türünden çok, açık alanla ağaçlığın birlikteliği önemlidir.
Yuva Yeri
Güney İngiltere’deki çalışmada çok sayıda çift, ağaç tepesindeki kullanılmayan karga yuvalarını seçmişti. New Forest çevresinde orman açıklıkları ve vadi bataklıkları yuva alanlarının özellikleri arasındaydı. Üç ayrı çevre tipi karşılaştırılmış, yavruların uçma başarısında habitatla ilişkili bir fark gösterilememişti. Uygun eski yuvalar kuş için değerlidir; fakat belirli bir yuvayı kullanıp kullanmadığını, ebeveynlerin düzenli hareketini uzaktan gözleyerek anlamak gerekir.
Günlük Alan Kullanımı
Kuzeydoğu Polonya’da GPS ile izlenen iki dişinin üreme döneminde kullandığı alanlar belirgin biçimde farklıydı: biri için 1,5, diğeri için 83,2 kilometrekare hesaplanmıştı. Ortalama günlük hareketleri de sırasıyla 23 ve 61 kilometreydi. Bu araştırmanın yayımlanan özeti, aynı türün iki bireyinin bile çevreyi farklı ölçekte kullanabildiğini gösterir. Kullanılan alan, yalnız yuva çevresinde savunulan bölgeyle aynı kavram değildir.
Dünya Yayılışı
Avrupa ve Asya boyunca geniş bir üreme yayılışı vardır. AviList v2025b, subbuteo alttürünü Palearktik bölgeye; streichi alttürünü Güney ve Doğu Çin’den Myanmar ve Kuzey Hindiçin’e uzanan alana yerleştirir. Kuzeyde üreyen toplulukların kış alanları güney Afrika, güney Avrasya ve büyük Sunda adalarına kadar uzanır. Avrupa hareket atlası, Afrika’daki kış yayılışını Sahra’nın güneyindeki savanlardan Güney Afrika’ya kadar anlatır; bütün Asya kuşlarının Afrika’ya gittiği söylenmez.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de üreyen bir yaz ziyaretçisidir; göç sırasında geçiş yapan kuşlar da görülür. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 4.000–8.000 çift tahmini yer alır. Yöntem, sınırlı miktardaki veriden geniş alana çıkarım yapılması olarak açıklanır. Kısa ve uzun dönem eğilimleri ise veri yetersizliğinden bilinmiyor olarak verilmiştir. Bu nedenle bu sayı, bugün için yapılmış yeni bir Türkiye sayımı olarak okunmamalıdır.
Göç Yolculuğu
Avrupa hareket atlasında gözlenen yön güney veya hafif güneybatıdır. Almanya ve İsveç’ten izlenen erişkinlerin kış bağlantıları güney Angola, Zambiya ve Zimbabve’ye uzanmıştır. Aynı atlas, izlenen bir erişkinin ilkbaharda sonbahar yolundan belirgin biçimde daha batıdan döndüğünü anlatır. Böylece gidiş ve dönüşün her zaman aynı çizgi olması gerekmediği görülür. Bu bulgular izlenen Avrupa kuşlarına aittir; Türkiye’deki her bireyin başlangıç ve varış noktasını belirlemez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Başlıca avları küçük kuşlar ve iri böceklerdir. Naturalis; kırlangıç, ebabil ve tarlakuşlarının yanında havada uçan güve, karınca ve kınkanatlıları da sıralar. Özellikle akşam saatlerinde uçan böcekleri avlayabilir. Aynı kuşun bir gün daha çok böcek, başka bir zamanda kuş peşinde görülmesi mümkündür; yuvaya taşınan avlarla erişkinin havada kendi yedikleri de aynı gözlem değildir.
Nasıl Avlanır?
Avını havada kovalayıp pençeleriyle alır. İri böceği pençeden gagaya aktararak uçuşunu sürdürürken yiyebilir. RSPB’nin tanı hesabı bu hareketi, hızlı hızlanma ve keskin hava dönüşleriyle birlikte anlatır. Yakaladığı her avla hemen yere inmesi gerekmez. Bu beslenme biçimi, açık bir su yüzeyi üzerinde uçarken ayaklarını ağzına yaklaştıran kuşun neden o hareketi yaptığını açıklayabilir.
Güney İngiltere araştırmasında kuluçka sırasında avlanan küçük kuşların çeşitliliğiyle yavrular beslenirken getirilenler farklıydı. Yavru döneminde kırlangıç ve ev kırlangıcı gibi havada yaşayan küçük kuşlar daha belirgin hale geliyordu; kent çevresine ulaşan çiftler ebabil de avlıyordu. İri böcekler, yumurtlama öncesinde ve yeni uçmuş gençler avlanmayı öğrenirken besini tamamlıyordu. Bu, çalışmanın o bölgedeki üreme dönemine ilişkin bulgusudur.
İlginç Bilgiler
## Birbirine Yaklaşan Göç Yolları Güney İsveç’te 2005–2007 arasında üç dişi ve bir erkek erişkin uydu vericileriyle izlenmişti. Farklı yıllardaki sonbahar yolları Afrika’da ekvator yakınındaki dar bir bölgede birbirine yaklaştı; bu, dört kuşun birlikte sürü halinde uçtuğu anlamına gelmiyordu. Araştırmacılar yolların yağmur ormanındaki geçişle ilişkili olabileceğini önerdi. Dört bireyden elde edilen bu örüntü, bütün türün aynı koridoru kullandığını veya yön bulma mekanizmasının kesin çözüldüğünü göstermez. ## İki Dişinin Göç Takibi Kuzeydoğu Polonya’daki iki dişi, 1 Eylül 2021’de göçe başlayıp güneye yöneldi. GPS araştırmasının özetinde günlük ortalama ilerleme birinde 276, diğerinde 327 kilometreydi; en uzun günlük ilerleme 999 kilometreye ulaşmıştı. Yaklaşık 10 bin kilometrelik hareketin ardından sinyaller sırasıyla orta ve güney Afrika’da kesildi. Sinyalin kesilmesi, kuşların mutlaka öldüğünü veya tam o noktada kışladığını kanıtlamaz. ## Japonya’da Yavrulara Taşınan Avlar Japonya’nın kuzey Honshu adasındaki Batı Aomori’de 2018’de beş, 2019’da yedi yuvadan besin artıkları ve erişkinlerin çıkardığı sindirilmemiş av yumakları incelendi. Ayrıca 2019’daki bir yuvanın besin taşınması videoya alındı. Bu tek yuvadaki görüntülerde böcek getirme 145, kuş getirme 23 kez kaydedilmişti. Sonuç bütün ülkelerde aynı oran olduğunu söylemez; doğrudan taşıma gözlemiyle yerde biriken av kalıntılarının farklı bilgi verebildiğini gösterir. ## Yuva Savunmasının Yakın Çevreye Etkisi Kuzey İtalya’daki Po çevresi araştırmasında, Delice Doğan yuvalarının yakınında ve daha uzağında yapay deneme yuvaları da izlenmişti. Yumurta kaybı uzaktaki deneme yuvalarında daha yüksekti; yakın yuvalarda dişinin daha güçlü savunmasıyla daha düşük kayıp ilişkiliydi. Araştırmacılar bunu savunmanın yararına ilişkin kanıt olarak değerlendirdi. Deneme yuvalarıyla elde edilen sonuç, bütün doğal kuş yuvaları için aynı başarı oranı anlamına gelmez.
